III
Wkrótce ojczyznę ujrzała branka30,
Lecz wszędzie jej niemiło:
Nie widzi bowiem swego kochanka,
Z którym się wszystko skończyło.
Wszystko! i w swoich pamiątek kraju
Wkrótce z rozpaczy umarła;
A ciało martwe, według zwyczaju,
Dębowa trumna zawarła.
A gdy rodzina płacz swój rozwodzi
I ksiądz do modlitwy wzywa —
Nieznany Turczyn zziajany wchodzi
I tak się do nich odzywa:
«Basza zostawił w zgonie rozkazy,
Abym tę urnę wziął z sobą,
Gdy go śmiertelne okryją głazy,
Gdy go okryją żałobą.
Kazał, bym obszedł cały świat kołem,
Trafił do północnej ziemi
I niósł tę urnę z jego popiołem
Złączyć z prochami lubemi.
Znalazłem popiół! Ty, o kapłanie!
Wypełnij Baszy zlecenie.
Z urną swat wchodzi, przed tobą stanie,
Dziwne będzie ożenienie!
Zdejmij z tej martwej ręki pierścionek
I włóż jej pierścień Turczyna;
Ona małżonką, on jej małżonek,
Po śmierci się ślub zaczyna!»
Ksiądz odpowiedział: «Czyż te zamiary
Mam w groźnym wykonać musie?
Czyliż twój Basza był naszej wiary,
Czyliż on umarł w Chrystusie?»
Ksiądz mówił, ale na księdza głosy
Turczyn nic nie odpowiadał —
I tylko z czoła rozgarnął włosy
I milcząc, księdza twarz badał.
Ksiądz obrażony chciał zerwać śluby,
Chciał jej z palca zdjąć pierścienie;
Lecz próżne były jego rachuby:
Broniło dłoni ściśnienie.
Martwa dziewica ścisnęła rękę,
Pierścienia wydrzeć nie dała. —
Na tem ja, bracie, kończę piosenkę,
I piosenka moja skonała.
Przypisy:
1. renegat — odstępca; osoba, która zmieniła wiarę, narodowość, przekonania polityczne. [przypis edytorski]
2. kaszemirski — dziś: kaszmirski; nazwa od regionu Kaszmir, dziś podzielonego między Indie i Pakistan. [przypis edytorski]
3. dywan (z arab. diwan: rada, administracja, kancelaria) — tu: rada dostojników w krajach muzułmańskich. [przypis edytorski]
4. basza — właść. pasza; tytuł dostojników cywilnych i wojskowych w Imperium Osmańskim. [przypis edytorski]
5. harem — w tradycyjnym domu muzułmańskim odosobniona część domu przeznaczona dla kobiet (żon i nałożnic). [przypis edytorski]
6. piać — tu: śpiewać; w tekście forma 3.os.lm cz.ter.: pieją. [przypis edytorski]
7. Czerkieski — kobiety czerkieskie; Czerkiesi: w krajach Bliskiego Wschodu określenie potomków górali kaukaskich, którzy opuścili Kaukaz po podboju ros. w 2. poł. XIX w. [przypis edytorski]
8. branki Kirgisa — niewolnice kirgiskie; Kirgistan państwo w Azji Środkowej. [przypis edytorski]
9. Eblis — właśc. Iblis; w muzułmańskich wierzeniach: zły duch, szatan. [przypis edytorski]
10. cybuch — rurka w fajce, łącząca ustnik z główką. [przypis edytorski]
11. Kyzlar Aga — naczelnik haremu. [przypis edytorski]
12. Effendi — pan; tu w W.lp: panie. [przypis edytorski]
13. Aldeboran — właśc. Aldebaran: nazwa gwiazdy podwójnej, najjaśniejszej w konstelacji Byka. [przypis edytorski]
14. Lechistan — Polska. [przypis edytorski]
15. haracz — okup wojenny, kontrybucja. [przypis edytorski]
16. cały dwór klasnął — wyrażenie europejskie. W duchu wschodnim należałoby powiedzieć: „cały dwór włożył do ust otwartych milczenia palec podziwu”. [przypis autorski]
17. trzytulny — o trzech buńczukach; buńczuk to dawna tatarsko-turecka oznaka władzy w postaci drzewca zakończonego złotą kulą i zwisającymi spod niej pękami końskiego włosia, noszona przed sprawującym władzę. [przypis edytorski]
18. biegą — dziś forma 3. os. lm: biegną. [przypis edytorski]
19. janczar — żołnierz dawnej piechoty tureckiej. [przypis edytorski]
20. Nazaretka — tu: chrześcijanka; wyznawczyni nauk Jezusa z Nazaretu. [przypis edytorski]
21. Dżurdżistan — w jęz. arabskim dawne określenie Gruzji. [przypis edytorski]
22. hurysa — piękna kobieta. [przypis edytorski]
23. chan — tytuł panującego w niektórych krajach Wschodu; też: osoba, której przysługuje ten tytuł. [przypis edytorski]
24. Iflak — Eflak; turecka nazwa Wołoszczyzny, historycznej krainy w płd. Rumunii. [przypis edytorski]
25. Chagan — właść. kagan; tytuł władcy u wielu ludów tureckojęzycznych; też: osoba, której przysługuje ten tytuł. [przypis edytorski]
26. odaliska — biała niewolnica w haremie sułtana tureckiego. [przypis edytorski]
27. bej — tytuł wyższych urzędników w dawnej Turcji np. oficerów; także osoba nosząca ten tytuł. [przypis edytorski]
28. czerń — tłum, gawiedź. [przypis edytorski]
29. Kady — właść. kadi; sędzia muzułmański. [przypis edytorski]
30. branka (daw.) — kobieta wzięta do niewoli. [przypis edytorski]