60. Przygody Eneasza
Pobożny Eneasz, syn bogini Afrodyty, jeden z najdzielniejszych bohaterów trojańskich, po zagładzie ojczystego miasta uszedł śmierci, ocalili go bogowie. Gdy Grecy wtargnęli do miasta, Eneasz zerwał się do walki. Jednak wkrótce usłyszał wolę bogów, że ma zabrać ze sobą posążki bóstw opiekuńczych miasta do innych, bezpiecznych miejsc. Trzymając w ręku posążki, wziął na plecy swego starego ojca, a żonie polecił postępować za sobą. Tak torował sobie drogę wśród powszechnego zgiełku i zamieszania, przez miecze wrogów i płonące miasto. Żona Eneasza zginęła gdzieś w tej drodze, Eneasz zaś dotarł pomyślnie do wybrzeża morskiego, skąd odpłynął razem z innymi, którzy się szczęśliwie wydostali z Troi.
Długo trwała podróż Eneasza i jego towarzyszy i daleko go zaprowadziła. Gdy przybyli na Kretę, zdawało im się, że jest wolą bogów, aby tam osiedli. Wkrótce jednak z polecenia bogów musieli popłynąć dalej. W czasie tej tułaczki sędziwy ojciec Eneasza dokonał żywota.
Już siedem lat upłynęło, odkąd opuścili ojczyznę, a jeszcze nie stanęli w obiecanym kraju, na ziemi italskiej. Kiedy zbliżali się do tych stron, zaskoczyła ich burza, zesłana przez Junonę, która równie jak wszystkich Trojan, nienawidziła i Eneasza. Burza zagnała tułaczy w przeciwnym zupełnie kierunku — do Afryki. Tu przyjęła ich życzliwie królowa Dydona, która właśnie wtedy zakładała miasto Kartaginę153. Z rozkazu Jowisza Eneasz opuścił Afrykę i popłynął dalej, a królowa kartagińska, zawiedziona w nadziei, że Eneasz z nią się ożeni i pozostanie w Afryce, przebiła się mieczem.
Tymczasem Eneasz, straciwszy cztery okręty za sprawą ciągle wrogiej mu Junony, wybrał się w dalszą drogę i stanął na ziemi italskiej, gdzie za poradą wieszczki zstąpił, jak Odyseusz, do podziemia. Powróciwszy na światło dzienne, udał się do Lacjum154, krainy obiecanej mu przez bogów. Król tamtejszy przyjął go życzliwie i nie myślał przeszkadzać osiedleniu się Trojan w swym kraju, a nawet chciał wydać za przybysza swoją córkę. Junonie jednak nie był na rękę tak pomyślny obrót sprawy, namówiła więc jednego z sąsiednich królów, żeby rozpoczął wojnę z Trojanami. Wojna trwała dłuższy czas, szala zwycięstwa przechylała się to na tę, to na tamtą stronę, aż wreszcie Eneaszowi udało się zabić w pojedynku przeciwnika, a tym samym zakończyć długą walkę. Trojanie osiedlili się teraz w Lacjum bez przeszkody.
Na tym kończy poeta rzymski Wergiliusz opowiadanie w swej Eneidzie, epopei bohaterskiej Rzymian.
Syn Eneasza Julus założył miasto Alba Longa. Z dziejami tego miasta łączą się dzieje Rzymu. Romulus bowiem, założyciel stolicy świata starożytnego, Romy155, pochodził w prostej linii od Julusa.
W taki sposób Rzymianie początki swego miasta łączyli z prastarym, pamiętnym grodem trojańskim. Ród Juliów i cesarze julijscy156 uważali się za potomków Julusa, a więc Wenerę, której Julus był wnukiem, a Eneasz synem, czcili jako nieśmiertelną matkę swego rodu.
Przypisy:
1. atoli (daw.) — jednak, ale. [przypis edytorski]
2. Uranos — po łacinie: Uranus. [przypis edytorski]
3. Gaja (Ziemia) — Rzymianie zapisywali jej imię jako: Gea. [przypis edytorski]
4. dziatki (przestarz.) — dzieci. [przypis edytorski]
5. Delfy — staroż. miasto w Grecji, ważny ośrodek religijny. [przypis edytorski]
6. Wyspy Elizejskie (mit. gr.) — częściej: Wyspy Szczęśliwe lub Wyspy Szczęśliwych: wyspy na zachodnim krańcu ziemi, kraina wiecznego spokoju i pośmiertnej szczęśliwości, gdzie w nagrodę za dobre życie przebywają po śmierci dusze sławnych bohaterów i ludzi sprawiedliwych; nazywane też Polami Elizejskimi i niekiedy umiejscawiane w podziemnej krainie zmarłych. [przypis edytorski]
7. przymiot — cecha, zaleta. [przypis edytorski]
8. Kybele — u Rzymian: Cybele. [przypis edytorski]
9. dzierżyć — trzymać; tu: posiadać, mieć. [przypis edytorski]
10. gród — zamieszkałe miejsce otoczone umocnieniami obronnymi: murami, wałem, rowem lub ostrokołem. [przypis edytorski]
11. Aleksander III Macedoński, zw. Aleksandrem Wielkim (356–323 p.n.e) — król Macedonii, wybitny wódz, dzięki swoim podbojom utworzył ogromne imperium. [przypis edytorski]
12. Peloponez — duży półwysep stanowiący południową część Grecji kontynentalnej. [przypis edytorski]
13. Spartanie — mieszkańcy starożytnego miasta Sparta, słynący z waleczności i surowego trybu życia. [przypis edytorski]
14. Elis — inaczej: Elida; greckie nazwy rodzaju żeńskiego zakończone na -is spolszcza się, używając zamiast niej końcówki -ida (lub -yda), niekiedy jednak używa się form z oryginalną końcówką: Elis-Elida, Iris-Iryda, Thetis-Tetyda. [przypis edytorski]
15. trzecia wojna meseńska (465–461 p.n.e.) — ostatnie, zakończone klęską powstanie podbitych mieszkańców Mesenii przeciwko Sparcie. [przypis edytorski]
16. Fidiasz (ok. 490–ok. 430 p.n.e.) — najwybitniejszy rzeźbiarz grecki okresu klasycznego; autor m.in. posągów Ateny Promachos i Ateny Partenos na ateńskim Akropolu oraz posągu Zeusa w Olimpii, zaliczanego do siedmiu cudów świata starożytnego. [przypis edytorski]
17. wotum (z łac.) — przedmiot składany w świątyni jako dar, wyrażający wdzięczność dla bóstwa. [przypis edytorski]
18. heban — cenne drewno egzotyczne o naturalnym czarnym kolorze, bardzo twarde i ciężkie. [przypis edytorski]
19. Homer (VIII w. p.n.e.) — grecki wędrowny pieśniarz i recytator, autor Iliady i Odysei. [przypis edytorski]
20. srodze, srogo — surowo, mocno, bardzo. [przypis edytorski]
21. gościniec — droga wiejska, trakt. [przypis edytorski]
22. rzesza — tłum, gromada, wielka liczba ludzi. [przypis edytorski]
23. poczet — orszak, drużyna, słudzy, towarzyszący panu w podróżach i w bitwach. [przypis edytorski]
24. Libijczycy (hist.) — tu: rodzima ludność płn.-wsch. części ob. Libii, gdzie osadnicy greccy założyli kilka miast. [przypis edytorski]
25. Scytowie — koczownicze ludy irańskie zamieszkujące w starożytności stepy środkowej Eurazji, od wybrzeży Morza Czarnego po Morze Aralskie, Syr-darię i Amu-darię; na części terenów zamieszkałych przez Scytów powstały osady i miasta założone przez osadników greckich, m.in. na wybrzeżach Krymu. [przypis edytorski]
26. „Sokół” — organizacja gimnastyczna o programie patriotycznym, funkcjonująca w Polsce od końca XIX w. [przypis edytorski]
27. Alkibiades (gr.) a. Alcybiades (łac.) (450–404 p.n.e.) — wódz i polityk ateński, w młodości uczeń Sokratesa; odegrał kluczową rolę w drugiej połowie wojny peloponeskiej; przystojny, bardzo uzdolniony i ambitny, prowadził wystawny tryb życia. [przypis edytorski]
28. monarcha — władca państwa, zwykle noszący tytuł króla, cesarza itp. [przypis edytorski]
29. rad — zadowolony, chętny, przychylny; chętnie, z zadowoleniem. [przypis edytorski]
30. Kapitol — jedno z siedmiu wzgórz na których powstał Rzym; na Kapitolu mieściły się świątynie najważniejszych bóstw rzym. (m.in. Jowisza, Junony i Minerwy); w pobliżu znajdowało się też Forum Romanum, miejsce najważniejszych obchodów i wydarzeń politycznych w Rzymie. [przypis edytorski]
31. konsul — wysoki urzędnik rzymski; w starożytnym Rzymie wybierano dwóch konsulów na rok. [przypis edytorski]
32. Pole Marsowe — równina w zakolu Tybru, poza tzw. murami serwiańskimi, otaczającymi dawniej Rzym, poświęcona bogowi wojny Marsowi; w okresie republiki miejsce zaciągów wojskowych i zebrań wyborczych, komicjów centurialnych; w okresie cesarstwa zabudowane obiektami reprezentacyjnymi i włączone w obręb murów miejskich. [przypis edytorski]
33. senat (z łac. senex: starzec) — jedna z najważniejszych i najtrwalszych instytucji politycznych starożytnego Rzymu; pierwotnie rada królewska składająca się z naczelników rodów, w okresie republiki: faktycznie główny organ rządzący, złożony z byłych urzędników państwowych. [przypis edytorski]
34. lice (daw.) — twarz; policzki. [przypis edytorski]
35. mirt — rodzaj roślin tworzących zarośla, występujących w krajach wokół Morza Śródziemnego; w starożytności mirt był symbolem piękna i młodości. [przypis edytorski]
36. majestatyczny — pełen dostojeństwa, powagi; imponujący, okazały, wspaniały. [przypis edytorski]
37. Poliklet z Argos, gr. Polyklejtos (V w. p.n.e.) — rzeźbiarz grecki okresu klasycznego, twórca kanonu proporcji ciała ludzkiego. [przypis edytorski]
38. Iris (gr.) — po polsku również: Iryda. [przypis edytorski]
39. Leochares (IV w. p.n.e.) — wybitny rzeźbiarz grecki, który tworzył zwłaszcza posągi bóstw; uważany za twórcę m.in. posągu Apolla Belwederskiego, którego rzymska kopia znajduje się obecnie w Muzeum Watykańskim. [przypis edytorski]
40. krosno tkackie — urządzenie do wytwarzania tkanin z przędzy. [przypis edytorski]
41. kołowrotek — urządzenie do wytwarzania przędzy z włókien. [przypis edytorski]
42. Perykles (ok. 495–429 p.n.e.) — polityk i mówca ateński w okresie politycznej przewagi Aten, ich rozkwitu gospodarczego i kulturalnego. [przypis edytorski]
43. razem 46; po 8 po obu węższych bokach, a po 17 po szerszych — 2×8 + 2×17 = 50. Krańcowe kolumny, na czterech rogach świątyni, zaliczyć można było tak do węższych, jak i do szerszych boków, ogólna zatem liczba kolumn wynosiła tylko 46. [przypis autorski]
44. łokieć — dawna jednostka miary, nieco ponad pół metra. [przypis edytorski]
45. wotum (z łac.) — przedmiot składany w świątyni jako dar, wyrażający wdzięczność dla bóstwa. [przypis edytorski]
46. portyk — tu: rodzaj otwartego ganku kolumnowego przed wejściem do budynku. [przypis edytorski]
47. okazałość — wspaniały wygląd, wystawność, przepych. [przypis edytorski]
48. Feb a. Febus (mit. gr., mit. rzym.) — zlatynizowana forma słowa Fojbos (po grecku: promienny), przydomka Apolla, boga światła i słońca, opiekuna sztuk, patrona poetów i pieśniarzy. [przypis edytorski]
49. Artemida — po polsku niekiedy także: Artemis, tak jak po grecku. [przypis edytorski]
50. wieszczbiarstwo — wróżbiarstwo, przepowiadanie przyszłości. [przypis edytorski]
51. ustronie a. ustroń — miejsce oddalone od ludzkich siedzib. [przypis edytorski]
52. bałwan — tu: potężna fala. [przypis edytorski]
53. wojna peloponeska (431–404 p.n.e.) — wielka wojna pomiędzy największymi ówczesnymi potęgami greckimi: Związkiem Morskim pod przewodnictwem Aten a Związkiem Peloponeskim pod przewodnictwem Sparty (Lacedemonu); wywołała ogromne zniszczenia, zakończyła się klęską i kapitulacją Aten. [przypis edytorski]
54. bitwa pod Platejami (479 p.n.e.) — wielkie starcie zbrojne podczas drugiej wojny perskiej, w którym połączone wojska greckie (m.in. Sparty, Aten, Koryntu, Megary) pokonały działające w centralnej Grecji wojska perskie; w połączeniu ze zwycięstwem Greków pod Mykale bitwa ta zdecydowała o porzuceniu przez Persów planów podboju Grecji. [przypis edytorski]
55. Nic nad miarę — to znaczy: we wszystkim należy zachować umiar, unikać skrajności. [przypis edytorski]
56. wieszczba — wróżba, przepowiednia przyszłości. [przypis edytorski]
57. wawrzyn — inaczej: laur, drzewko o wiecznie zielonych, aromatycznych liściach, rosnące w krajach śródziemnomorskich. [przypis edytorski]
58. krynica (daw.; poet.) — źródło. [przypis edytorski]
59. Celtowie — grupa ludów indoeuropejskich, które ze swoich siedzib w dorzeczu górnego Renu i Dunaju w I tys. p.n.e. rozprzestrzeniły się po całej Europie, opanowując przede wszystkim tereny Galii (ob. Francja i Belgia), Iberii (Hiszpania) i Brytanii. [przypis edytorski]
60. rychły — szybki; taki, który następuje wkrótce. [przypis edytorski]
61. Muzy — zwykle słowo to zapisuje się małą literą, jednak dla jednolitości z zapisem nazw innych występujących w tekście grup postaci mitycznych, których była konkretna liczba, w przypadku grupy użyto zapisu wielką literą. [przypis edytorski]
62. Helikon — wapienny masyw górski w Beocji w środkowej Grecji, wg mit. gr. siedziba Muz. [przypis edytorski]
63. małą płytkę, którą uderzano w struny — dziś muzycy grający na strunowych instrumentach szarpanych, takich jak gitara, nazywają ten przedmiot kostką lub piórkiem; ma on postać trójkątnej płytki z zaokrąglonymi narożnikami, wykonanej z kości, drewna lub metalu, a współcześnie najczęściej z tworzywa sztucznego; starożytni Grecy nazywali go słowem plektron, które jest używane także dziś jako ogólna nazwa fachowa. [przypis edytorski]
64. Higieja — jej imię spotyka się również w postaci Hygieja lub Hygea. [przypis edytorski]
65. ruczaj — strumyk, mała rzeczka. [przypis edytorski]
66. zorza poranna — jasność poprzedzająca poranne pojawienie się słońca nad horyzontem; inaczej: brzask, jutrzenka. [przypis edytorski]
67. gwiazda poranna — określenie planety Wenus, kiedy jest widoczna nad horyzontem po wschodniej stronie nieba niedługo przed wschodem Słońca. [przypis edytorski]
68. Okeanos — po łacinie: Oceanus; stąd polskie słowo ocean. [przypis edytorski]
69. mniemanie — pogląd, opinia; mniemać: uważać, przypuszczać, sądzić. [przypis edytorski]
70. róg obfitości — wielki róg wypełniony owocami, kłosami i kwiatami, symbol niewyczerpanego źródła dostatku i dobrobytu; pierwotnie: róg mitycznej kozy Amaltei, która karmiła małego Zeusa, kiedy jako niemowlę został ukryty w grocie na Krecie; ułamany róg Amaltei wdzięczny Zeus pobłogosławił, obdarzając go cudowną właściwością stałego napełniania się pożywieniem. [przypis edytorski]
71. zaciąć — o koniach: smagnąć batem, żeby popędzić. [przypis edytorski]
72. eter — w starogreckich koncepcjach przyrody: subtelna, lotna, niedostrzegalna substancja wypełniająca świat pozaziemski, „nadksiężycowy”; piąty żywioł przyrody (obok powietrza, ziemi, ognia i wody). [przypis edytorski]
73. pożoga — wielki, szerzący się ogień, ogromny pożar. [przypis edytorski]
74. Pad — największa rzeka Italii. [przypis edytorski]
75. Takie hermy stały się w Atenach powodem odwołania Alkibiadesa z naczelnego dowództwa na Sycylii — podczas wojny peloponeskiej, tuż przed wyruszeniem dowodzonej przez Alkibiadesa i Nikiasza ateńskiej ekspedycji wojennej na Sycylię, nieznani sprawcy poobtłukiwali niemal wszystkie hermy w Atenach; o współudział posądzano Alkibiadesa, znanego w młodości z hulaszczego, wystawnego trybu życia; z obawy, że wojsko udzieli mu poparcia, oskarżono go zaocznie, dopiero po wyruszeniu wyprawy, po czym wysłano specjalny okręt, żeby sprowadzić go z Sycylii do Aten. [przypis edytorski]
76. Praksyteles (IV w. p.n.e.) — wybitny rzeźbiarz grecki z Aten, autor rzeźb bogów greckich, uwydatniających piękno ludzkiego ciała. [przypis edytorski]
77. Romulus i Remus (mit. rzym.) — bracia bliźniacy, legendarni założyciele miasta Rzym, synowie boga Marsa i westalki z królewskiego rodu; zaraz po narodzinach skazani złego władcę na śmierć, zostali umieszczeni w koszyku, który popłynął z nurtem rzeki; według podań braci znalazła i karmiła swoim mlekiem wilczyca. [przypis edytorski]
78. głownia — palący się lub spalony kawałek drewna. [przypis edytorski]
79. krzepki — pełen siły, mocny. [przypis edytorski]
80. nagolenica a. nagolennik — część zbroi zakrywająca nogę wojownika od kolana w dół, ochraniająca goleń. [przypis edytorski]
81. liktorowie — niżsi funkcjonariusze rzymscy, którzy jako asysta towarzyszyli władcom i najwyższym urzędnikom państwowym w miejscach publicznych; nosili przed nimi oznaki władzy: przewiązane wiązki rózeg (fasces), między którymi zatknięty był topór; przypisana liczba liktorów odpowiadała randze stanowiska. [przypis edytorski]
82. pastwa (daw.) — ofiara, zdobycz, żer dzikiego zwierzęcia; na pastwę czegoś: na zgubę z powodu czegoś. [przypis edytorski]
83. strawa — jedzenie. [przypis edytorski]
84. błonie — łąka, rozległa przestrzeń porośnięta trawą. [przypis edytorski]
85. pierzchać — uciekać pośpiesznie, w popłochu. [przypis edytorski]
86. Eleusis — miasto w Attyce, 20 km od Aten; ośrodek kultu bogini Demeter i jej córki Persefony, znany z odbywających się corocznie misteriów eleuzyjskich. [przypis edytorski]
87. Plutos — u Rzymian: Plutus. [przypis edytorski]
88. mila — dawna miara odległości o różnej wartości; tu: mila austro-węgierska, ok. 7,5 km. [przypis edytorski]
89. moszcz — świeżo wyciśnięty, niesfermentowany sok z winogron. [przypis edytorski]
90. Demostenes (384–322 p.n.e.) — grecki mówca i polityk, patriota ateński, głośny zwłaszcza dzięki swym mowom przeciw królowi macedońskiemu Filipowi (tzw. filipiki). [przypis edytorski]
91. bitwa pod Maratonem (490 p.n.e.) — najważniejsza bitwa pierwszej inwazji perskiej na Grecję; wojska ateńskie pod dowództwem Miltiadesa pokonały w niej armię perską, która wylądowała w Attyce, 40 km od Aten. [przypis edytorski]
92. Przesmyk Koryncki (Istm) — wąski pas lądu łączący półwysep Peloponez z główną częścią Grecji. [przypis edytorski]
93. Orkus (mit. rzym.) — bóg rządzący podziemną krainą zmarłych, szczególnie jako bóstwo karzące krzywoprzysięzców i innych występnych ludzi; jego imieniem określano także świat podziemny. [przypis edytorski]
94. Pluton (mit. gr.) — określenie boga świata umarłych, Hadesa, pochodzące od słowa plutos: bogactwo. Określenie to u Rzymian było imieniem władcy krainy umarłych. [przypis edytorski]
95. Ajakos — po polsku również: Eak, z łacińskiej formy tego imienia: Aeacus. [przypis edytorski]
96. „Zaprawdę lepiej być na ziemi nędznym najemnikiem (...)” rzekł Achilles do Odyseusza, któremu z woli bogów pozwolono zejść do podziemia — był to napotkany przez Odyseusza w podziemiach cień Achillesa, poległego pod Troją. [przypis edytorski]
97. brzemię — dźwigany ciężar; przen.: coś trudnego do zniesienia. [przypis edytorski]
98. przymiot — cecha, zaleta. [przypis edytorski]
99. mniemać — uważać, przypuszczać, sądzić. [przypis edytorski]
100. rychło — niedługo po czymś, prędko; daw. także: szybko, żwawo. [przypis edytorski]
101. krzepić — wzmacniać. [przypis edytorski]
102. argiwski — związany ze starożytnym greckim miastem Argos. [przypis edytorski]
103. znamię — charakterystyczna, wyróżniająca cecha; oznaka, znak. [przypis edytorski]
104. znój — ciężka praca, trud. [przypis edytorski]
105. Lerna — staroż. kraina z wieloma strumieniami i bagnistym jeziorem, położona na wsch. wybrzeżu Płw. Peloponeskiego, między górami a morzem, na staroż. trasie z Argos na południe półwyspu. [przypis edytorski]
106. Argolida — historyczny region w Grecji, wokół miasta Argos, w płn.-wsch. części Płw. Peloponeskiego. [przypis edytorski]
107. Kerynea — staroż. miasto-państwo greckie w płn.-zach. części Peloponezu. [przypis edytorski]
108. Achaja — kraina w północno-zachodnim Peloponezie, nad Zatoką Koryncką. [przypis edytorski]
109. Aleksander III Macedoński, zw. Aleksandrem Wielkim (356–323 p.n.e) — król Macedonii, wybitny wódz, dzięki swoim podbojom utworzył ogromne imperium. [przypis edytorski]
110. Azja Mniejsza — azjatycki półwysep między Morzem Czarnym a Morzem Śródziemnym, na wschód od Grecji; w starożytności na jego wybrzeżach osiedlali się osadnicy greccy, którzy założyli tam liczne miasta. [przypis edytorski]
111. okowy — kajdany. [przypis edytorski]
112. firmament — sklepienie niebieskie. [przypis edytorski]
113. Alkestis — Rzymianie zapisywali jej imię jako: Alcestis. [przypis edytorski]
114. lidyjski — związany z Lidią, krainą hist. w zach. Azji Mniejszej. [przypis edytorski]
115. Lizyp (IV w. p.n.e.) — jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy greckich okresu klasycznego, nadworny portrecista Aleksandra Wielkiego. [przypis edytorski]
116. monarcha — władca państwa, zwykle noszący tytuł króla, cesarza itp. [przypis edytorski]
117. Egeusz — od łacińskiego Aegeus; po polsku także niekiedy: Ajgeus, tak jak po grecku. [przypis edytorski]
118. gody — uroczystości, zwłaszcza weselne, połączone zwykle z ucztowaniem i zabawą. [przypis edytorski]
119. mary — nosze do przenoszenia zmarłego. [przypis edytorski]
120. niesnaski — sprzeczki, kłótnie. [przypis edytorski]
121. Kimon (ok. 510–449 p.n.e.) — wódz i wpływowy polityk ateński, syn Miltiadesa; wspólnie z Arystydesem utworzył Ateński Związek Morski; rozbił perską flotę i armię u ujścia rzeki Eurymedon (467); przyczynił się do odbudowy i rozbudowy Aten. [przypis edytorski]
122. Miltiades (ok. 550–488 p.n.e.) — polityk ateński, dowódca w zwycięskiej bitwie z Persami pod Maratonem. [przypis edytorski]
123. świątynia Tezeusza w Atenach — dobrze zachowana grecka świątynia w stylu doryckim poświęcona Hefajstosowi, znajdująca się u stóp Akropolu w Atenach; z powodu dekoracji ze scenami ukazującymi czyny Heraklesa i Tezeusza dawniej była błędnie opisywana i nazywana Thesejonem, tj. świątynią Tezeusza; obecnie nazywa się ją Hefajstejonem. [przypis edytorski]
124. fenicki — związany z Fenicją, staroż. krainą na wsch. wybrzeżu Morza Śródziemnego. [przypis edytorski]
125. maść — tu: barwa sierści zwierzęcia; inaczej: umaszczenie. [przypis edytorski]
126. potwarczyni (rzad.) — kobieta rzucająca na kogoś potwarz, oszczerstwa, fałszywe oskarżenia. [przypis edytorski]
127. chyżość — prędkość, szybkość. [przypis edytorski]
128. Tejrezjasz — po polsku niekiedy także: Tyrezjasz. [przypis edytorski]
129. Polinik — po polsku niekiedy także: Polinejkes, tak jak po grecku. [przypis edytorski]
130. Polluks — z jęz. łacińskiego, po polsku również: Polideukes, tak jak po grecku. [przypis edytorski]
131. perliczka — średniej wielkości ptak hodowlany o szaro-czarnym upierzeniu w białe cętki, pochodzący z Afryki. [przypis edytorski]
132. beocki — związany z Beocją, staroż. krainą w środkowej Grecji, na zachód od Attyki, w której leżą Ateny; głównym miastem Beocji były Teby. [przypis edytorski]
133. Hellespont — starożytna nazwa cieśniny oddzielającej Europę od Azji; dziś nazywa się ona Dardanele. [przypis edytorski]
134. Kolchida — historyczna nazwa krainy na wybrzeżu Morza Czarnego, na terenie dzisiejszej Gruzji. [przypis edytorski]
135. runo — wełnista sierść pokrywająca skórę zwierzęcia, np. owcy; także, tak jak w tym przypadku: skóra zwierzęca z taką sierścią. [przypis edytorski]
136. Na innej znów wyspie — była to wyspa Arktonissos na morzu Marmara, obecnie półwysep. [przypis edytorski]
137. Kreuza — znana też pod imieniem Glauke. [przypis edytorski]
138. katusze — męki, męczarnie. [przypis edytorski]
139. Hekabe — po polsku także: Hekuba. [przypis edytorski]
140. Archipelag — tu: Wyspy Egejskie, ogólna nazwa wysp położonych na Morzu Egejskim, pomiędzy Grecją kontynentalną a Azją Mniejszą, na płn. od Krety. [przypis edytorski]
141. Mesenia — kraina historyczna w staroż. Grecji, w płd.-zach. części Peloponezu. [przypis edytorski]
142. Ajas — po polsku także: Ajaks, tak jak po łacinie. [przypis edytorski]
143. Aulida — po polsku także: Aulis, tak jak po grecku. [przypis edytorski]
144. Klitajmestra — po polsku także: Klitemnestra. [przypis edytorski]
145. folgować — pozwalać na coś, nie ograniczać się. [przypis edytorski]
146. palladion — nazywany także: palladium, tak jak po łacinie. [przypis edytorski]
147. przedni — tu: w dobrym gatunku. [przypis edytorski]
148. Kirke — Rzymianie zapisywali jej imię jako: Circe. [przypis edytorski]
149. Scylla — po polsku nazywana też niekiedy Skyllą, tak jak po grecku. [przypis edytorski]
150. lutnia — instrument strunowy. [przypis edytorski]
151. złom — blok skalny, odłupany kawał kamienia. [przypis edytorski]
152. klucznica — gospodyni zarządzająca gospodarstwem domowym i posiadająca klucze do wszystkich pomieszczeń. [przypis edytorski]
153. Kartagina — staroż. miasto na afrykańskim wybrzeżu Morza Śródziemnego (w pobliżu dzisiejszego Tunisu), założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru, wg legendy przez królową Tyru Dydonę; od VI wieku p.n.e. stolica najpotężniejszego państwa nad Morzem Śródziemnym; od III w. p.n.e. Kartagina prowadziła serię wojen z Rzymem (tzw. wojny punickie), ostatecznie została pokonana i zburzona w 146 p.n.e. [przypis edytorski]
154. Lacjum — kraina hist. w środkowej Italii, w której został założony Rzym. [przypis edytorski]
155. Roma (łac.) — Rzym. [przypis edytorski]
156. cesarze julijscy — dynastia (rodzina panująca) pierwszych cesarzy rzymskich, począwszy od pierwszego z nich, Oktawiana Augusta, adoptowanego w testamencie przez słynnego wodza i polityka Gajusza Juliusza Cezara. [przypis edytorski]