SCENA VI

Wykrętowic, Sokrates.

WYKRĘTOWIC

woła coraz głośniej

Mości Sokrates, mości Sokratesku!

Sokrates, zawieszony w powietrzu, opuszcza się z wolna i, nie dotykając sceny, mówi z kosza.

SOKRATES

Po cóż mnie wzywasz, ty marna istoto?

WYKRĘTOWIC

Racz mnie nasamprzód¹¹⁰ objaśnić, co robisz?

SOKRATES

W eterach bujam, słońce w myślach ważę.

WYKRĘTOWIC

Więc z góry patrzysz na bogów, jak z grzędy

Kogut na kury?

SOKRATES

Nie mógłbym inaczej

Nadziemskich tajni przeniknąć do głębi:

Muszę zawiesić jaźń, aby um¹¹¹ wiotki

Zmieszał się z równie powiewnym eterem¹¹²,

Kto z ziemi, z dołu, bada górne zjawy,

Nic nie wykryje. Ziemia bowiem ciągnie

Swą siłą k’sobie mdłe¹¹³ opary umu;

Tak ciągnie z ziemi opary rzeżucha.

WYKRĘTOWIC

do siebie

Jako? Um ciągnie parę do rzeżuchy?!

do Sokratesa

Mój Sokratesku, zleź ty z kosza do mnie,

Byś mnie nauczył tego, po com przybył.

Sokrates wychodzi z kosza, który podciąga jeden z uczniów w górę. Postać jego gruba, jakby „od topora”, głowa potężna, kark krótki, gruby, oczy wypukłe, groźne, chiton brudny, boso. Majestatycznym krokiem zbliża się ku ławie i zasiada, podczas gdy Wykrętowic stoi z uszanowaniem.

SOKRATES

Za czym przybyłeś?

WYKRĘTOWIC

wznosząc doń ręce błagalnie

Naucz ty mnie gadać,

Albowiem lichwa¹¹⁴ i te psy, lichwiarze,

Drą, żrą, roznoszą mnie żywcem i grabią!

SOKRATES

Jakże się stało, żeś tak zabrnął w długi?

WYKRĘTOWIC

Choroba końska, nosacizna¹¹⁵ żre mnie:

Wżdy wyucz ty mnie swojej drugiej mowy,

Tego wywodu, co nic nie oddaje...

A ja ci, klnę się na bogi, zapłacę!

SOKRATES

Na jakie bogi klniesz się? Tej monety

Boskiej my wcale nie uznajem.

WYKRĘTOWIC

Tylko

Żelazną? Klniesz się, jako Bizantyńcy,

Na żeleziaki¹¹⁶?

SOKRATES

Nie rozumiesz tego.

A czy chcesz poznać li prawdę o bogach?

WYKRĘTOWIC

Jużci, na Zeusa.

SOKRATES

Chcesz, by moje Bóstwa,

Chmury, gadały z tubą?

WYKRĘTOWIC

Z całej duszy!

SOKRATES

Siadaj tu zatem na święty trój... tapczan¹¹⁷!

WYKRĘTOWIC

Już siedzę.

Natychmiast siada na tapczanie: w tej chwili przybiega kilku uczniów, niosących przybory potrzebne do rytuału, jako to: wieńce, mąkę w koszyczku, kadzielnicę i żużelnik z ogniem. Wprawnie pomagają mistrzowi w ceremonii.

SOKRATES

z kapłańską powagą wkłada sobie wieniec mirtowy na głowę, a drugi podają chłopu.

Ten zaś wieniec włóż na skronie¹¹⁸.

WYKRĘTOWIC

z trwogą

Po cóż to? Gwałtu! Chciałbyś mnie, Sokracie,

W ofierze bogom rznąć, jak Atamanta¹¹⁹?

SOKRATES

Nie. Obrzęd jednak od wtajemniczanych

Wymaga tego.

WYKRĘTOWIC

wkłada wieniec na głowę z pomocą chłopaków

Cóż ja zyskam na tym?

SOKRATES

Będziesz frant¹²⁰ gębą, będziesz mełł, jak pytel¹²¹: —

Ani truń teraz!

Sypie na głowę chłopa mąkę i sól z koszyczka.

WYKRĘTOWIC

zasłaniając się rękami przez zbyt grubymi kawałkami soli

Przebóg! Nie zełgałeś;

Wżdy łeb mój zbity zacznie wnet siać mąką!