Przemiany
Tej nocy mrok był duszny i od żądzy parny,
I chabry, rozwidnione suchą błyskawicą,
Przedostały się nagle do oczu tej sarny,
Co biegła w las, spłoszona obcą jej źrenicą —
A one, łeb jej modrząc121, mknęły po sarniemu
I chciwie zaglądały w świat po chabrowemu.
Mak, sam siebie w śródpolnym wykrywszy bezbrzeżu,
Z wrzaskiem, który dla ucha nie był żadnym brzmieniem,
Przekrwawił się w koguta w purpurowym pierzu
I aż do krwi potrząsał szkarłatnym grzebieniem,
I piał w mrok, rozdzierając dziób, trwogą zatruty,
Aż mu zinąd122 prawdziwe odpiały koguty.
A jęczmień, kłos pragnieniem zazłociwszy gęstem,
Nasrożył nagle złością zjątrzone ościory123
I w złotego się jeża przemiażdżył ze chrzęstem,
I biegł, kłując po drodze ziół nikłe zapory,
I skomlał, i na kwiaty boczył się i jeżył,
I nikt nigdy nie zgadnie, co czuł i co przeżył?
A ja — w jakiej swą duszę sparzyłem pokrzywie,
Że pomykam ukradkiem i na przełaj124 miedzą?
I czemu kwiaty na mnie patrzą podejrzliwie?
Czy coś o mnie nocnego wbrew mej wiedzy — wiedzą?
Com czynił125, że skroń dłońmi uciskam obiema?
Czym byłem owej nocy, której dziś już nie ma?
Przypisy:
1. kostrzewa — roślina z rodziny wiechlinowatych, potocznie bywa określana jako wysoka trawa, biologia rozróżnia ok. 650 gatunków zasiedlających całą strefę umiarkowaną Ziemi i tworzących wspólnie rząd kostrzewy (łac. Festuca). Bolesław Leśmian pisząc o zwiewnych nurtach kostrzewy, wskazuje, że powierzchnia porośniętej kostrzewą łąki porusza się na wietrze w sposób przywodzący na myśl powierzchnię wody. [przypis edytorski]
2. niespodzianie — niespodziewanie. [przypis edytorski]
3. na przełaj — najkrótszą drogą. [przypis edytorski]
4. wszechleśny — obejmujący cały las. [przypis edytorski]
5. zniszczota — zniszczenie. [przypis edytorski]
6. zamrocz — mrok. [przypis edytorski]
7. kurhan — dawny grobowiec w formie wzgórza. [przypis edytorski]
8. bezbrzask (neol.) — ciemność. [przypis edytorski]
9. kędyś (daw.) — gdzieś. [przypis edytorski]
10. bezdeń — otchłań, przestrzeń bez dna. [przypis edytorski]
11. mrugawica (neol.) — ciągłe mruganie, błyskanie wielu punktów. [przypis edytorski]
12. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]
13. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
14. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]
15. dolatać — dziś: dolatywać; popr. forma 3. os. lp cz.ter.: dolatuje. [przypis edytorski]
16. jaśnisty (gw.) — świecący, błyszczący. [przypis edytorski]
17. świerszczów — dziś częstsza forma D. lm: świerszczy. [przypis edytorski]
18. rzeźwić — orzeźwiać, odświeżać, rozbudzać. [przypis edytorski]
19. odniały — rozpromieniony dziennym światłem. [przypis edytorski]
20. gdym odjeżdżał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: gdy odjeżdżałem. [przypis edytorski]
21. gościniec (daw.) — droga, trakt. [przypis edytorski]
22. przezrocze — przejrzysta płaszczyzna, przestrzeń. [przypis edytorski]
23. rezeda — roślina o niewielkich żółtawych lub zielonkawych kwiatach. [przypis edytorski]
24. przypomnieć (daw.) — dziś: przypomnieć sobie. [przypis edytorski]
25. samopas (daw.) — bez opieki. [przypis edytorski]
26. kędyś (daw.) — gdzieś. [przypis edytorski]
27. zasię — tu: zaś. [przypis edytorski]
28. wpobok — tu: z boku. [przypis edytorski]
29. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]
30. głusza — całkowita cisza. [przypis edytorski]
31. zaprawny — zaprawiony. [przypis edytorski]
32. widnokres — horyzont. [przypis edytorski]
33. przestwór — rozległa przestrzeń. [przypis edytorski]
34. łątka — zielonkawy lub niebieskawy owad żyjący przy brzegu wód. [przypis edytorski]
35. przerzutny — zmieniający często miejsce. [przypis edytorski]
36. znikliwy — łatwo znikający, ulotny. [przypis edytorski]
37. płotka — drobna, srebrno-biała ryba z czerwonymi płetwami. [przypis edytorski]
38. brzmik — gatunek trzmiela. [przypis edytorski]
39. patrzał — dziś popr. forma 1 os. lp: patrzył. [przypis edytorski]
40. jaskier — niewielka roślina o drobnych kwiatach w kolorze żółtym, białym, czerwonym lub innym, występująca na podmokłych terenach. [przypis edytorski]
41. płowy — tu: jasny; szarożółtawy. [przypis edytorski]
42. nicie — dziś popr. forma B. lm rzecz. nić: nici. [przypis edytorski]
43. migot — drgający blask. [przypis edytorski]
44. wnijście (daw.) — wejście. [przypis edytorski]
45. jucha — krew. [przypis edytorski]
46. bezrobota (neol.) — brak pracy. [przypis edytorski]
47. ciągota (rzad.) — dreszcze. [przypis edytorski]
48. lejc — dziś popr. forma D. lm: lejców. [przypis edytorski]
49. szerć — sierść. [przypis edytorski]
50. gleń (gw.) — duża kromka, pajda. [przypis edytorski]
51. sępić (daw.) — zaciemniać. [przypis edytorski]
52. dźwierze (daw.) — drzwi. [przypis edytorski]
53. bez mała — niemal, prawie. [przypis edytorski]
54. przedświat (poet.) — to, co było przed światem. [przypis edytorski]
55. georginia a. dalia — roślina ogrodowa o dużych kwiatach, kwitnąca pod koniec lata, istnieje kilkadziesiąt gatunków o kwiatach różnych kolorów, rozmiarów i z różną liczbą płatków, została sprowadzona do Europy z Meksyku; dziś częstsza forma D. lm: georginii. [przypis edytorski]
56. zaumierać (daw.) — zamierać, obumierać. [przypis edytorski]
57. odżdżony — zasnuty kroplami deszczu. [przypis edytorski]
58. cierpiałka (daw.) — przydrożny krzyż. [przypis edytorski]
59. napuszysty (przestarz.) — napuszony. [przypis edytorski]
60. szczerzec — pustkowie. [przypis edytorski]
61. rozłóg — otwarta przestrzeń. [przypis edytorski]
62. cybuch — część fajki. [przypis edytorski]
63. niepodobna — nie można. [przypis edytorski]
64. odwiany — odsunięty przez powietrze. [przypis edytorski]
65. rumian psi — roślina polna o pierzastych liściach oraz białych lub żółtych kwiatach w formie koszyczków. [przypis edytorski]
66. zaumierać (daw.) — zamierać, obumierać. [przypis edytorski]
67. roztopolony (neol.) — otoczony topolami. [przypis edytorski]
68. utruda — zmęczenie, trud. [przypis edytorski]
69. ksobny — idący ku sobie. [przypis edytorski]
70. kobza — ludowy instrument muzyczny, przypominający dudy. [przypis edytorski]
71. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
72. wesele (daw.) — radość. [przypis edytorski]
73. wiew — podmuch. [przypis edytorski]
74. dla się — dziś popr.: dla siebie. [przypis edytorski]
75. niepochwytny — nieuchwytny, trudny do złapania; tu: trudny do zobaczenia. [przypis edytorski]
76. olbrzymieć — znacznie rosnąć, stawać się olbrzymem. [przypis edytorski]
77. skędzierzawić się — poskręcać się, pozwijać się. [przypis edytorski]
78. wrzawić — podnosić zgiełk. [przypis edytorski]
79. pozgonny — pośmiertny. [przypis edytorski]
80. przewezbrany — przepełniony, zanadto wezbrany, bujny. [przypis edytorski]
81. ugór — pole od dawna nieuprawiane. [przypis edytorski]
82. krynolina — szeroka halka na metalowej obręczy, noszona pod suknią w XIX w. przez eleganckie damy. [przypis edytorski]
83. zatkwiony — dziś popr.: utkwiony. [przypis edytorski]
84. kostur — kij, mało elegancka laska do podpierania się. [przypis edytorski]
85. śmiga — tu: skrzydło wiatraka. [przypis edytorski]
86. lazur — niebo mające jasnoniebieski kolor, charakterystyczne dla słonecznej pogody. [przypis edytorski]
87. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
88. pierzchota — ucieczka. [przypis edytorski]
89. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]
90. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
91. jaskier — niewielka roślina o drobnych kwiatach w kolorze żółtym, białym, czerwonym lub innym, występująca na podmokłych terenach. [przypis edytorski]
92. wylatać (rzad.) — wylatywać. [przypis edytorski]
93. rość (daw.) — rosnąć. [przypis edytorski]
94. kwiaciaty — kwiecisty. [przypis edytorski]
95. pełgota — słaby, niekiedy gasnący blask. [przypis edytorski]
96. bielisty — biały. [przypis edytorski]
97. pesta — duża pestka. [przypis edytorski]
98. płowy — tu: jasny; szarożółtawy. [przypis edytorski]
99. zlewa (daw.) — ulewa. [przypis edytorski]
100. zaoczyć (rzad.) — zobaczyć. [przypis edytorski]
101. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]
102. doń — do niego. [przypis edytorski]
103. żuraw — rodzaj prostej dźwigni umożliwiającej wyciąganie wiadrem wody ze studni. [przypis edytorski]
104. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
105. polewaczka (pot.) — konewka. [przypis edytorski]
106. skra — iskra. [przypis edytorski]
107. przaśny — niekwaśny, bez wyraźnego smaku. [przypis edytorski]
108. olbrzymieć — znacznie rosnąć, stawać się olbrzymem. [przypis edytorski]
109. promidło — promień. [przypis edytorski]
110. rozwachlarzać (poet.) — rozciągnąć na kształt wachlarza. [przypis edytorski]
111. wyzior — prześwit. [przypis edytorski]
112. na bakier — na bok. [przypis edytorski]
113. tymotka — trawa o prostych źdźbłach, długich liściach i gęstym kwiatostanie. [przypis edytorski]
114. przynaglać — dziś: przyspieszać. [przypis edytorski]
115. nawykać — przyzwyczajać się. [przypis edytorski]
116. żywie — dziś popr. forma 3 os. lp cz.ter. czas. żyć: żyje. [przypis edytorski]
117. rozminny — powodujący, że trudno się spotkać. [przypis edytorski]
118. bezhałaśnie — dziś: bezgłośnie; bez hałasu. [przypis edytorski]
119. bezdomnieć (neol.) — stawać się bezdomnym. [przypis edytorski]
120. przed się — dziś popr.: przed siebie. [przypis edytorski]
121. modrzyć (przestarz.) — farbować na niebiesko. [przypis edytorski]
122. zinąd (daw.) — z innego miejsca. [przypis edytorski]
123. ościory — pozostałe po wymłóceniu części wąsów ziaren jęczmienia. [przypis edytorski]
124. na przełaj — najkrótszą drogą. [przypis edytorski]
125. com czynił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: co czyniłem. [przypis edytorski]