Pieśń IX

(Ciąg dalszy. Kunizza, Folko. Zgorszenie w Kościele.)

Tak objaśniwszy mi moje wątpienia,

Piękna Klemenso, twój ojciec mi gadał¹³⁴,

Jako królewski szczep z jego nasienia

Nikczemną zdradą niszczał i przepadał¹³⁵,

«Milcz!» — mówił do mnie: «niechaj lata cieką,

Grom nieszczęść waszych już grzmi niedaleko».

I oto światłość święta i żyjąca¹³⁶

Już się zwróciła do swojego słońca¹³⁷

Jako ku dobru, które nie ma końca.

O płoche dusze! Czemu krewkość wasza

Myśl od takiego dobra wam odpłasza,

Że jako nocne ćmy przez całe życie

Tylko za blaskiem próżności gonicie.

W tej chwili druga światłość z świateł grona

Zstąpiła ku mnie, a blask jej uroczy

Zdradzał, że dla mnie jest dobrze skłoniona.

Utkwione we mnie Beatrycze oczy

Chęć mą przydługim drażnioną pragnieniem

Uspokoiły słodkim przyzwoleniem.

«O! Przemów» rzekłem: «mów, duchu szczęśliwy,

Słowami twymi daj mi dowód żywy,

Że moich myśli świeci odblask w tobie».

I rzekła światłość dla mnie jeszcze nowa¹³⁸,

Ze środka sfery, skąd wprzód szły jej słowa,

Z radością zwykłą szlachetnej osobie,

Co dobrze czyniąc, raduje się w sobie.

— «W części Włoch głośnej z zepsucia i wrzawy,

Między Rialto od morskiej zatoki

A strumieniami Brenty i Piawy,

Jest ląd wzniesiony, wzgórek niewysoki,

Skąd płomień mały zstąpił iskrą marną,

W końcu się rozdął na żagiew pożarną,

Kraj wokół strawił w płomieniu i dymie.

Oboje wiedziem ród z jednego gniazda,

Ja świecę tutaj, Kunizza na imię,

Bo mnie swym blaskiem podbiła ta gwiazda.

Lecz ja wesoła, choć gwiazda Wenery

Niższym od wielu gwiazd jest pomieszkaniem,

Przyczynę losu znoszę z pobłażaniem,

Co wy na ziemi za dziwo weźmiecie!

To promieniste cacko naszej sfery¹³⁹,

Co świeci przy mnie, sławnym jest na świecie,

I będzie sławnym aż w piąte stulecie.

Czyliż nie miło czymkolwiek się wsławić?

Człowieku, zespól swe słowa i czyny,

By drugie życie po sobie zostawić.

Nie tą zaiste myślą jest przejętą

Ciżba¹⁴⁰ żyjąca przy Tagliamento¹⁴¹;

Choć bita, jeszcze nie żałuje winy.

Lecz przyjdzie chwila, gdy znękani więcej

W jarzmo niewoli swoje karki nagną;

Gdy krew Padwanów ufarbuje bagno

I z nim popłynie aż pod mur Wicency¹⁴².

W Trewigo z dumą rządzi harde książę¹⁴³,

Nie wie, że zdrada już nań sieci wiąże.

Lud z Feltry płaczem jak klątwą uderza

Krzywoprzysięstwo swojego Pasterza¹⁴⁴:

Podobną zdradą nikt jemu nie sprostał,

Nikt się do Malty tak chytrze nie dostał.

Któż widział kiedy kadź tak wielkiej miary,

W jaką by ściekła cała krew Ferrary,

Co będzie przez jej pasterza wylana

W darze stronnictwu, hojność niesłychana!

Dar taki zawsze będzie zgodny z krajem,

Który przyswoił zdradę obyczajem.

Zwierciadła, które wy zowiecie Trony¹⁴⁵,

Tam wyżej stoją; od nich odstrzelony

Duch boży na nas jako promień spływa¹⁴⁶,

Stąd mowa nasza szczera i prawdziwa».

Tu duch do swojej sfery się obrócił

I znów Hosannę, zdało mi się, nucił.

Światłość znajoma błyska z świateł grona,

Jak skra rubinu od słońca zatlona;

Bo zwykle w niebie blask żywszy światłości,

Jak u nas uśmiech, jest znakiem radości;

Cień zaś w otchłani, w miarę jak bieleje

Wewnętrzną męką, wyraźnie ciemnieje¹⁴⁷.

«Bóg wszystko widzi!» rzekłem, «Twoje oko

Wzajem się w Bogu zatapia głęboko,

Każda myśl jego, jaką w tobie czyta,

Wzajem nie może być dla cię zakryta.

Dlaczegóż głos twój, co wśród pieśni wiela

Z Serafinami niebo rozwesela,

Których zakrywa aż skrzydeł sześcioro¹⁴⁸,

Nie chce ukoić mych żądz, co tak gorą?

Ja bym nie czekał na twoje pytanie,

Widząc tak w tobie, jak ty widzisz we mnie».

Duch począł mówić wyzwany przeze mnie:

— «Największy padół zalany wodami¹⁴⁹,

Co się nie mogły zmieścić w Oceanie

Opasującym ziemię ramionami,

Co pod południk idąc przeciw słońca,

Z zachodu na wschód ciągnie się bez końca,

Tego padołu na jednym z wybrzeży

Moja rodzinna Marsylija leży,

A która niegdyś, w czym wieczna jej chwała,

Wody w swym porcie swoją krwią zagrzała¹⁵⁰.

Ziomkowie moi Fulkiem mnie przezwali:

Gwiazda ta świeci blaskami moimi,

Jak wprzód ja przez nią świeciłem na ziemi.

O! Nie takimi ogniami się pali

Dydo niewierna cieniom Sycheusza,

Alcyd, co kądziel¹⁵¹ prządł u stóp Ioli,

Jakimi z młodu wrzała moja dusza¹⁵².

Tu żaden żal nas nie smuci, nie boli,

Tu się weselim, nie swymi błędami,

Których już pamięć straciliśmy sami,

Ale Opatrznej mądrości rządami.

Tu podziwiamy sztukę, która tworzy

Piękne i wielkie skutki z woli bożej,

Dobro, przez które nasz świat działa z góry

Na wasz świat niższy i ziemskie natury.

Lecz abyś wyniósł wyzwolone szczerze

Ze wszelkich zwątpień myśli twe i zdanie,

Jakie się na tej urodziły sferze,

Przeciągam dalej moje nauczanie.

Chcesz wiedzieć, kto jest ta światłość błyszcząca

Jak w przeźroczystej wodzie promień słońca:

Wiedz, że w jej środku jest dusza Rahaby¹⁵³,

Przy niej me światło rzuca promień słaby:

W sferze tej gwiazdy tu złączona z nami,

Pierwszego stopnia przyświeca blaskami.

I na tę gwiazdę za dawnego lata,

Tu, gdzie się kończy cień waszego świata,

Dusza jej naprzód była wniebowzięta,

Przed wszelką duszą, jakiej skruszył pęta

Tryumf Chrystusa! Rzecz słuszna i święta,

By duszę pełną ofiary i męstwa

Osadził w gwiazdach jak palmę zwycięstwa

Uszczknioną krzyżem, koroną męczeństwa.

Bo ta niewiasta czynom Jozuego

Drogę na ziemi torowała świętej,

Która dziś mało obchodzi papieża¹⁵⁴.

A twoje miasto, jak latorośl Tego,

Który od Boga pierwszy się odwrócił,

By wasz wiek łzami i zawiścią skrócił,

Twe miasto pieniądz rozrzuca przeklęty¹⁵⁵,

Który na wilka przerobił pasterza,

Obłąkał owce z małymi jagnięty.

Ewangeliji¹⁵⁶ — obym rzekł omylnie!

Dziś nikt nie czyta, papież, kardynali,

Nad kanonicznym prawem ślęczą pilnie¹⁵⁷,

Myśl ich od księgi tej nie sięga dalej,

Do Nazaretu gdzie pełne wesela

Powiało niebem słowo Gabriela¹⁵⁸.

Ale śmierć, co kres wszystkiemu wytyka,

Cmentarzu tylu męczenników, Rzymie!

Na których czele stoi Piotra imię,

Uwolni ciebie od cudzołożnika¹⁵⁹».