Boska Komedia

by Dante Alighieri; Julian Korsak

Pieśń XXXI

Ciąg dalszy. Beatrycze zniknęła i zajęła miejsce w róży niebiańskiej. Pożegnanie. Św. Bernard. Królowa niebios.

Tak pod figurą cudnie białej róży

Pokazał mi się pierwszy zastęp święty¹⁷²⁴,

Który w triumfie został wniebowzięty

Przez krew, co wylał zań Baranek Boży.

Drugi¹⁷²⁵, co widzi, latając, i śpiewa

Chwałę, cześć Tego, który go zagrzewa

Miłością swoją, a przez swą szczodrotę

Wzniósł tak wysoko! Jako pszczelna rzesza,

Co biorąc miody po kwiatach się wiesza

I wraca w ulach snuć wonną robotę,

Zapadał w różę strojną w piękne liście,

To stamtąd znowu zrywał się w tę stronę,

Gdzie jego miłość mieszka wiekuiście:

Twarze ich płomień żywy, skrzydła złote,

A reszta kształtów tak świeciła biało,

Że z nimi śniegi porównać za mało.

Duchy zlatując w tej róży koronę,

Miotały skrzydła i nabytym w górze

Wiały pokojem i ogniem na różę:

Jednak ta rzesza ciągle latająca

W górę to na dół, od kwiatu do słońca,

Nie zakrywała patrzącemu oku

Okolicznego blasku i widoku;

Bo światłość boska świat z końca do końca

Przenika w miarę, ile jej jest godnym,

Niehamowana wypadkiem przygodnym.

Błogie, bezpieczne to królestwo całe,

Starym i nowym ludem zamieszkałe¹⁷²⁶,

Wzrok swój i miłość w jeden punkt utkwiło.

Ty w jednej gwieździe, co świecisz zaiste

Na rozkosz duchów, o światło troiste!

Jeśli im patrzeć na ciebie tak miło,

Spojrzyj na ziemię, jaka burza nasza!

Jeśli przybyły z tej strony lud dziki¹⁷²⁷,

Gdzie ciągle w krąg się Helice unasza¹⁷²⁸,

Z czułą jak matka miłością, tęsknotą,

Za swoim synem, polarnym Beotą¹⁷²⁹,

Patrząc na Romę, jej wielkie pomniki,

Zdrętwiał, osłupiał dziwem niespodzianem,

Wtenczas gdy klękał świat przed Lateranem¹⁷³⁰;

Ja, com przechodził bez tchu i popasu

Z ziemskiego w boskie, do wieczności czasu,

Od florentynów¹⁷³¹ gwaru i hałasu

Do rozumnego i cichego ludu¹⁷³²,

Nie dziw, że wzruszon dziwem i zapałem

Nie chcąc nic słyszeć i mówić, milczałem.

Pielgrzym, gdzie doznał łask niebieskich cudu,

Pilnie kościoła rozpatruje mury,

By zapamiętał, jakiej jest struktury,

I opowiedział drugim z przypomnienia.

Podobnie patrząc w to niebo wesoło,

Przeprowadzałem po nim me spojrzenia

I najwyraźniej widziałem oblicza,

Z jakich wybłyska miłość tajemnicza,

A wszystkie światłem oświecone z góry

I swym uśmiechem; kształt raju ogólny

Wzrok mój ogarnął, ale nie był zdolny

W żadną część spojrzeć źrenicą utkwioną.

Wtem się zwróciłem z żądzą odrodzoną

Do mojej Pani, by w moim zwątpieniu

Nazwała rzeczy te po ich imieniu.

I wtem, o dziwo! zamiast Beatrycy

Widziałem starca¹⁷³³ kształt, wdzięk jego ruchów,

Na podobieństwo był niebieskich duchów,

Święte wesele pałało w źrenicy,

Twarz mu powaga ze słodyczą stroi,

Jako czułemu ojcowi¹⁷³⁴ przystoi.

«Mów, gdzie jest ona?» pytam niecierpliwy.

«Z mego siedzenia» rzekł starzec sędziwy

«Od Beatrycze przychodzę, jej goniec,

Aby twej żądzy wskazać kres i koniec.

Spójrz, gdzie najwyżej kołuje krąg trzeci,

Tam ją zobaczysz, jak na tronie świeci,

Gdzie posadzona jest własną zasługą».

Podniosłem oczy, nie czekając długo,

I zobaczyłem siedzącą na tronie,

W odbijającej blask wieczny koronie.

Im wyżej piorun grzmi wśród chmur przestworza,

Odeń wzrok ludzki nie jest tak odległy

W chwili, gdy tonie w głębokości morza,

Jak ją daleko oczy me postrzegły:

Mimo odległość, obraz Beatrycy

Jak promień słońca zszedł do mej źrenicy.

«O Pani! w której żyję przez nadzieję,

Ty, co przez łaskę, ażeby mnie zbawić,

Raczyłaś w piekle swe ślady zostawić,

Jeśli widziałem tyle nowych rzeczy,

Winienem twojej dobroci, twej pieczy;

Duch mój przez ciebie, czuję, jak mężnieje.

Tyś mnie wywiodła na wolność z niewoli¹⁷³⁵

Przez wszystkie środki twej mocy i woli,

Chciej szczodrobliwość twą zachować we mnie,

By uzdrowiony przez ciebie po ciemnie

Duch mój nie zbłądził i tu miał mieszkanie,

Gdy chorym ciałem zasnę na skonanie».

Tak się modliłem: ona, co się zdała

Być tak daleko, wdzięcznie się rozśmiała,

Spojrzawszy na mnie, a potem powiodła

Oczyma w górę, do wiecznego źródła.

A święty starzec: «Abyś dróg zawiłość

Skracając, dobiegł kresu twej podróży,

Mnie tu posłały modlitwa i miłość.

Pociągnij okiem przez ten ogród boży,

On wzrok twój wzmocni tyle, aż wysoko

Pod boży promień wytężysz twe oko.

Królowa niebios, do której się żarzy

Duch mój miłością, tę łaskę ci zdarzy.

Wierz mi, bo jestem jej wiernym Bernardem¹⁷³⁶!»

Kiedy oglądać szedł Kroata¹⁷³⁷ dziki

Z twarzą Chrystusa chustkę Weroniki¹⁷³⁸,

Patrząc, łzą rzewną błysnął w oku twardem,

A patrząc, mówił sam w myśli: «O Chryste!

Takież twe rysy były rzeczywiste?»

Podobnie w sercu dziwiłem się moim

Żywej miłości, przez jaką ten święty

Na ziemi żył już niebieskim pokojem.

«Ten, synu łaski, byt błogosławiony»

Mówił mi «będzie dla cię niepojęty

Dopóki trzymasz wzrok na dół spuszczony;

Lecz przebież okiem te kręgi bezmierne

Wyżej, aż ujrzysz stolicę Królowej,

Której królestwo uległe i wierne».

Podniosłem oczy, jak w brzask porankowy

Wschodnia część nieba w żywszym ogniu brodzi,

Świetniejsza od tej, gdzie słońce zachodzi.

Tak idąc ciągle, jak stopa pielgrzyma

Idzie pod górę, moimi oczyma,

Na krańcu kręgów widziałem punkt koła,

Któremu światło w pobliżu i z dala

Z tych kręgów żadne dorównać nie zdoła.

Jak tam, gdzie kolej wozu zatoczona

Kierowanego źle przez Faetona,

Gwiazdy blednieją, a wschód się zapala,

Równie ta flaga pokoju utkwiona¹⁷³⁹

Błyszczała w środku, gasząc z każdej strony

Blask innych świateł jej blaskiem przyćmiony.

W tym środku pułkiem tysięcznym anieli

Z rozpostartymi skrzydłami, weseli,

W krąg przeciągali kolumną ściśniętą,

Jakby święcili swej królowej święto.

Widziałem, jak się piękność uśmiechała

Do gier i piesień¹⁷⁴⁰ na cześć jej poczętych,

Ta radość oczu wszystkich innych świętych.

Gdybym miał środki w słowach choć po trosze

Oddać, co roi wyobraźnia śmiała,

Słów by zabrakło na takie rozkosze!

Bernard utkwione widząc moje oczy

Z uwagą w przedmiot jego żądz uroczy¹⁷⁴¹,

Wzrok swój tam zwrócił z tak wielkim zapałem,

Że na nią moim płomienniej patrzałem.

Pieśń XXXII¹⁷⁴²

Ciąg dalszy. Św. Bernard objaśnia szczegóły róży niebiańskiej.

Cały przedmiotem swej żądzy zajęty,

Sam urząd mistrza dowolnie wziął na się

I począł mówić w te słowa ten święty¹⁷⁴³

«U stóp Maryi, co ranę zgoiła,

A którą jątrząc z bólem otworzyła,

Siedzi niewiasta w pełnej wdzięku krasie¹⁷⁴⁴

A niżej od niej, na trzecim siedzeniu

Siedzą pospołu Rachel z Beatrycą,

Sara, Judyta z prababką psalmisty¹⁷⁴⁵

Co w skrusze wołał: Miserere mei¹⁷⁴⁶!

Z tronu na trony w dół schodząc źrenicą,

Możesz je widzieć, gdy ja po kolei

Szczeblując na wierzch róży wiekuistej,

Każdy jej listek nazwę po imieniu,

W dół do siódmego stopnia, jako z góry

Do tegoż stopnia, izraelskie córy

Zajęły wszystkie tego kwiatu liście.

Bo te niewiasty wedle wzroku siły,

Z jaką swą wiarę w Chrystusie utkwiły,

Są murem, który w znak ducha nagrody

Przegrodził różę na te święte schody.

Gdzie kwiat jej liściem najgęściej odziany,

Tworzą tych schodów gęstolistne ściany

Ci, co w Chrystusa uwierzyli przyjście;

Po drugiej stronie, gdzie kwiatu korona

Świeci przerwami jakby wyszczerbiona,

Siedzą ci tylko, co na ziemi w chwili,

Gdy Chrystus przyszedł, wzrok nań obrócili.

A jak z tej strony tron niebieskiej Pani

O całą przestrzeń najgłębszej otchłani

Od innych tronów dzieli wielki przedział,

Naprzeciw siedzi, patrz, wielki Jan Chrzciciel,

Który, nim zstąpił do piekła Zbawiciel,

Tam nań czekając przez dwa roki siedział¹⁷⁴⁷;

Pod nim z zamiarem nowy przedział tworzą

Trzy najświetniejsze duchowe potęgi¹⁷⁴⁸,

I inni z kręgów zstępując na kręgi.

A więc podziwiaj tu Opatrzność Bożą,

Bo tu duch każdy doświadczonej wiary,

Wyznawcy nowej zarówno jak starej,

Tego ogrodu mogą być kwiatami.

Wiedz, że od stopnia, co te dwa przedziały

W środku przerzyna liniją¹⁷⁴⁹ tak długą,

Do najniższego orszak duchów cały,

Nie swoją własną, lecz drugich zasługą,

I pod pewnymi siedzi warunkami.

Dusze te z swojej śmiertelnej powłoki

Za wcześnie wzbiły tu swój lot wysoki,

Wprzód nim prawdziwą mogły wybrać wiarę:

Łatwo je poznasz po ich kształcie innym,

Po drobnej twarzy, po głosie dziecinnym,

Gdy wzrok tam zwrócisz lub nakłonisz ucha,

Teraz ty milczysz, wątpiąc w głębi ducha,

Lecz ja duszące z ciebie zdejmę węzły,

W jakie twe myśli badawcze uwięzły.

Tu chęci mają swą wagę i miarę:

Wiedz, że tym państwem ślepy traf nie włada,

Bo w cichym prawu wiecznemu poddaństwie,

Wszystko do miejsca swojego w tym państwie

Ściśle jak pierścień do palca przypada.

Dlatego z pieluch te dusze szczęśliwe

Wchodząc za wcześnie w to życie prawdziwe,

Niżej lub wyżej są nie bez przyczyny.

Król tej bezmiernej, bez granic krainy,

Którego miłość szczęściem tak wysokim,

Taką miłością jej mieszkańców poi,

Że każda żądza tu jest w pełni swojej:

Stwarzając wszystkie dusze pod swym okiem,

Sam je nierówną łaską uposażył,

Jak ją na szali swej woli odważył.

Pismo ci święte najwyraźniej mówi

O dwojgu bliźniąt, jak niesforne dziatki

Trzęsły się z gniewu w żywocie swej matki¹⁷⁵⁰,

Bo niebo daje każdemu duchowi

Koronę łaski wedle barwy włosa,

Równie wybrani wstępują w niebiosa

Na różne stopnie, różnica ich cała

Jest w treści, jaką pierwsza łaska dała.

Zrazu dość było dla nieba dziedziców

Przy niewinności mieć wiarę rodziców,

A gdy się pierwsze wypełniły czasy,

Na przyszłe życia trudy i zapasy

Krzepiono męskie dzieci obrzezaniem.

Lecz gdy czas łaski przyszedł z zwiastowaniem

Wesołej wieści, nowo narodzeni

Bez chrztu pomarli, nie w imię Chrystusa,

Trzymani byli w piekielnej przedsieni.

Teraz w twarz spojrzyj, w ten obraz uroczy,

Najpodobniejszy do twarzy Chrystusa¹⁷⁵¹,

Blask jej oswoi z światłością twe oczy,

Że ujrzą w końcu samego Chrystusa¹⁷⁵²».

I na nią duchy lały deszcz radości.

Stworzone wzlatać do tej wysokości,

Że com wprzód widział, żadne tu widzenie

Mnie nie wtrąciło w takie zadziwienie,

Nie pokazało, jak ta światłość błoga

Tak zbliżonego podobieństwa Boga.

Miłość, co pierwsza, śpiewając, zstąpiła,

Ave Maria gdy tę pieśń nuciła,

Przed nią szeroko swe skrzydła rozpięła¹⁷⁵³.

Na tę pieśń boską, z miejsca, gdzie kto siedział,

Wszelki duch święty chórem odpowiedział,

Aż twarz jej świecić pogodniej zaczęła.

— «O święty ojcze! Coś tu zszedł gotowy,

Z twojej na wieczność tak słodkiej stolicy,

Zgasić pragnienie moje z twej krynicy,

Jaki to anioł, co takim spojrzeniem

Pogląda w oczy niebieskiej królowej,

Tak zakochany, że się zda płomieniem?»

Jeszcze wiedzenia żądza nieustanna

Tak mi kazała zapytać świętego,

Który od blasku Maryi wielkiego

Piękniał jak gwiazda od słońca poranna.

A on: «W nim znajdziesz, co anioł mieć może,

Łaskę i ufność w miłosierdzie boże.

On to zniósł palmę dla Maryi w czasie,

Kiedy nasz ciężar Bóg Syn przyjął na się.

A teraz wytęż, ile wzrok dosięże,

Jak będę mówił, oczy przenikliwe,

Abyś mógł widzieć tego państwa męże,

Arcypobożne, arcysprawiedliwe!

Ci dwaj szczęśliwsze mają przeznaczenie,

Bo są najbliżej przy tronie Augusty,

Jak dwa rodowe tej róży korzenie¹⁷⁵⁴.

Po jej lewicy jest ojca siedzenie¹⁷⁵⁵,

Który zżuł owoc łakomymi usty,

Aby ród ludzki pożywał gorycze.

Po jej prawicy patrz w święte oblicze

Ojca Kościoła¹⁷⁵⁶, któremu jak bratu

Chrystus przy swoim zdał Wniebowstąpieniu

Klucze od tego tak pięknego kwiatu¹⁷⁵⁷.

Patrz, ten, co widział w proroczym widzeniu¹⁷⁵⁸

Bolesne czasy, a na tle ich łzami

Spłakaną pięknej twarz oblubienicy¹⁷⁵⁹

Zdobytej krwawo włócznią i ćwiekami,

Przy Piotrze siedzi; z pierwszym po lewicy

Wódz ludu zasiadł w majestacie chwały¹⁷⁶⁰,

Ludu, co płochy, w grzechu skamieniały,

Pożywał z nieba spadającą mannę.

Patrz na siedzącą przeciw Piotra Annę¹⁷⁶¹,

Jak wzrok szczęśliwa zatapia w kwiat róży,

W lica swej córki, że oka nie zmruży

W blasku światłości śpiewając Hosannę.

Naprzeciw wielkiej rodziny Pradziada

Łucyja¹⁷⁶² siedzi¹⁷⁶³, która twojej Pani,

»Ratuj go«, rzekła, gdy twoja powieka

Ściemniała w strachu na progu otchłani.

Teraz, gdy twoich marzeń czas ucieka,

Spoczniemy w miejscu, gdzie spocząć wypada,

Jak dobry krawiec, który, ile staje

Sukna do skroju, taką suknię kraje.

I w Arcymiłość zatopimy oczy¹⁷⁶⁴,

Ile podobna, przeniknij jej płomień,

Abyś twym okiem odbił jego promień,

Jednak ażebyś nie pomyślał z trwogi,

Że naprzód lecąc, cofasz się z pół drogi,

Gdy myśl do lotu swe skrzydła roztoczy,

Pomódl się do Niej, bo modlitwa jedna

Dla cię przyczyną Jej łaskę wyjedna;

I w ślad idź za mną myślą, duszą całą,

By twoje serce z modlitwą zaczętą

Przeze mnie od niej w niczym nie odstało».

I począł mówić tę modlitwę świętą: