IV
GŁÓWNE ZASADY I PARTIE ILUSTRACYJNE
Generalne zasady strategii zastosować można w odniesieniu do warcabów tak samo jak miało to miejsce w przypadku szachów, mimo iż w przypadku warcabów nie mamy do czynienia z manewrami strategicznymi na tak dużą skalę.
I znowu mamy zasadę największej mobilności, która powinna przyświecać planowi mobilizacji w każdym otwarciu. Korzystniej jest gdy nasze bierki zajmują centrum planszy, a nie krawędzie, gdzie część ich zasięgu pozostaje odcięta.
Waga pól centralnych nie jest aż tak wyraźna jak w szachach. Nie ma wątpliwości, że bierka ma więcej mobilności w centrum gdzie ma dwa czy cztery posunięcia do wyboru, niż na skraju planszy gdzie możliwe są tylko jeden czy dwa ruchy; ale bierka na skraju planszy ma tą zaletę, że dopóki się nie poruszy, jest „chroniona” przed zbiciem przez brzeg planszy. Jednak gracz, utrzymujący swoje bierki w skomasowanej formacji w centrum zapewni im w większości przypadków wzajemną ochronę i odniesie zwycięstwo nad graczem, którego armia jest podzielona na dwie części – jedną po lewej, a drugą po prawej stronie szachownicy.
Grając białymi kamieniami korzystnie jest zajmować pola takie jak f4, e5, c5, f8, d8 i b8, a nie jest dobrze zajmować h2 i a3 jeżeli przeciwnik ma bierkę odpowiednio na g1 i c1 ponieważ wtedy kamienie działają jak wsparcie dla wroga zamiast pomagać swojej stronie. W pozycji: czarne g1, d2 i g3; białe h2, f4, e5 i f6; kamień białych na h2 wspiera kamień czarnych na g3 i białe będąc na posunięciu muszą oddać bierkę ruchem f6-g5, na który czarne odpowiedzą g3-h4.
Naturalnie dobrze jest nie dotykać bierek w ostatnim rzędzie ponieważ zapobiegną one uzyskaniu przez przeciwnika damek. Jednak kamień białych h8 i czarnych a1 lepiej sprawują się w centrum szachownicy ponieważ pola g7 i b2 są odpowiednio chronione poprzez f8 i c1. Co więcej po otwarciach, w których gracz utrzymuje kamień w pojedynczym narożniku powstaje zagrożenie pierwszą pozycją.
Formacją, która często powstaje w grze środkowej jest tzw. „łokieć”.
Składa się ona z trzech kamieni ułożonych tak jak bierki białych na
Diagramie
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | o | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | o | | | | |
|———————————————————-|
5 | * | | o | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | * | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | * | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 108.
Kiedy „łokieć” jest właściwie wsparty, tworzy solidną pozycję obronną, którą niełatwo jest zaatakować. Przykładu silnego łokcia dostarcza następująca partia:
+———————————————————-+
8 | | o | | | | o | | |
|———————————————————-|
7 | | | | | o | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | | | o |
|———————————————————-|
5 | | | o | | | | o | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | * | | o |
|———————————————————-|
3 | * | | * | | * | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | * | | * | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | * | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 109.
Czarne Białe
(1) e3-d4 d6-c5
(2) f2-e3 f6-g5
(3) g1-f2 g7-f6
(4) c3-b4 g5-h4
(5) b4-d6 e7-c5
(6) d2-c3 h8-g7
(7) c3-b4 f6-g5
(8) b4-d6 c7-c3
(9) b2-d4 b6-c5
(10) d4-b6 a7-c5
(11) a1-b2 g7-f6
(12) b2-c3 d8-e7
(13) c1-d2 f6-e5
(14) g3-f4 e5-g3
(15) h2-f4
Kamienie na f2, e3, h4, f4, g5 i h6 formują łokieć, którego siła stanie
się widoczna w 19 posunięciu.
(15) … e7-d6
(16) c3-d4 b8-a7
(17) d4-b6 a7-c5
(18) d2-c3 f8-e7
(19) e1-d2 c5-b4
(20) a3-c5 d6-b4
(21) c3-a5 e7-d6
(22) d2-c3 z wygraną.
Niebezpieczeństwa kryjące się w łokciu, który nie jest wystarczająco
wsparty ukazuje następująca partia.
Czarne Białe
(1) e3-d4 d6-c5
(2) d2-e3 f6-g5
(3) c1-d2 g7-f6
(4) g3-f4 h8-g7
(5) h2-g3 g5-h4
(6) g1-h2 f6-g5
(7) c3-b4 e7-f6
(8) b4-d6 c7-c3
(9) d2-b4 d8-e7
(10) b2-c3 b6-c5
(11) b4-d6 e7-c5
(12) c3-d4 f8-e7
i białe wygrywają poprzez groźbę wzięcia dwóch za jednego poprzez c5-d4
po wymianie. Czarne nie mogą zapobiec utracie bierki.
Czytelnik, który dogłębnie zaznajomił się z podstawowymi końcówkami nie będzie miał problemów z zagraniem dobrej partii warcabów jeżeli w każdym posunięciu będzie przestrzegał omówionych w tym rozdziale generalnych zasad. Jeżeli będzie analizował niezliczone warianty podawane w większości podręczników do gry w warcaby, przekona się, że ilustrują one po prostu te zasady w partiach rozpoczętych różnymi otwarciami.
Przytoczę dalej dwie partie grane przez mistrzów, których dogłębne studium przyniesie czytelnikowi więcej pożytku niż przeglądanie niezliczonej ilości partii zbyt skompo skomentowanych.
Czarne Białe
(1) g3-f4 Prawdopodobnie najlepszym posunięciem otwierającym jest c3-d4 ponieważ pozwala na szybki rozwój kamienia a1, który jak to zostało już zaznaczone nie powinien pozostawać w pierwszym rzędzie. Warianty powstałe po c3-d4 zostały tak wyczerpująco przeanalizowane, że praktycznie niemożliwe jest pokonanie gracza, który opanował je wszystkie pamięciowo. Koniecznym więc okazało się ograniczenie graczy w meczach i turniejach poprzez losowanie pierwszego posunięcia w celu uniknięcia zbyt wielu remisów. Jest to poważna wada ponieważ ogranicza swobody wyboru gracza, a tak być nie powinno.
(1) … f6-g5
(2) c3-d4
Trudno jest powiedzieć czy lepsze jest posunięcie c3-b4 czy też h2-g3.
f2-g3 i e3-d4 są uważane za słabe.
(2) … g7-f6
Bardziej agresywne niż d6-c5, które również można bezpiecznie zagrać.
(3) d4-c5
b2-c3, h4-g5 lub c5-d6 byłyby również dobre.
(3) … b6-d4 (4) e3-c5 d6-b4 (5) a3-c5 g5-e3 (6) f2-d4 h6-g5 (7) h2-g3 h8-g7 (8) b2-a3 g7-h6 (9) d2-e3 g5-h4
+———————————————————-+
8 | | o | | o | | o | | |
|———————————————————-|
7 | o | | o | | o | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | o | | o |
|———————————————————-|
5 | | | * | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | * | | | | o |
|———————————————————-|
3 | * | | | | * | | * | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | * | | * | | * | | * | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 110. (10) g1-f2 Na pierwszy rzut oka nierozsądnym może wydawać się przerywanie damkowego rzędu kiedy można było zagrać g3-f4; jednak korzyść wynikająca z pozostania bierki na h4 zamiast komplikacji wynikłych po h4-g3 biorą górę nad wadą poruszenia kamieniem z pierwszego rzędu. Czarne mogłyby również zagrać (10) e1-f2, ale spotkać się to może z silnym atakiem: (10) e1-f2, c7-d6; (11) a1-b2, d6-b4; (12) a3-c5, b8-c7; (13) g3-f4, c7-b6; (14) c1-d2 (b2-a3 przegrywa), f6-g5; (15) f4-e5 (i znowu b2-a3 przegrywa), g5-f4; (16) e3-g5, h6-f4; (17) g1-h2, d8-c7; (18) f2-e3, b6-a5; (19) e3-g5, e7-f6; (20) e5-g7, f8-f4;(21) d2-c3 (Prawdopodobnie jedyne posunięcie prowadzące do remisu —b2-a3 przegrywa ze względu na a5-b4).
(10) … c7-b6
(11) a1-b2 b8-c7
można było zagrać również f6-e5.
(12) g3-f4 c7-d6
lub f6-g5 albo b6-a5.
(13) c1-d2 d6-b4
(14) a3-c5 f6-g5
(15) d2-c3 e7-d6
d8-c7 przegrywa ze względu na (16) b2-a3, e7-f6; (17) c3-b4, b6-a5;
(18) c5-b6, a5-c3; (19) b6-d8, c3-b2; (20) f4-e5.
+———————————————————-+
8 | | | | o | | o | | |
|———————————————————-|
7 | o | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | o | | o | | | | o |
|———————————————————-|
5 | | | * | | | | o | |
|———————————————————-|
4 | | | | * | | * | | o |
|———————————————————-|
3 | | | * | | * | | | |
|———————————————————-|
2 | | * | | | | * | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | * | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 111.
(16) c5-e7 f8-d6
(17) b2-a3 b6-a5
(18) d4-e5 d6-c5
Nie można grać a5-b4 ze względu na (19) a5-c7, b4-d2; (20) e1-c3,
d8-b6; (21) a3-b4.
(19) c3-d4 a5-b4 Białe mogą oczywiście zremisować w tym miejscu posunięciem d8-e7; a5-b4 również remisuje mimo niewidzialnego łokcia czarnych.
(20) d4-b6 a7-c5 (21) e1-d2 d8-e7 (22) e5-d6
Gdyby nastąpiło e5-f6, białe remisują c5-d4; (23) a3-c5, h4-g3.
(23) … e7-f6
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | * | | o | | o |
|———————————————————-|
5 | | | o | | | | o | |
|———————————————————-|
4 | | o | | | | * | | o |
|———————————————————-|
3 | * | | | | * | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | * | | * | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 112. Gra na błyskotliwą końcówkę. Remisuje również b4-c3; (24)d2-b4, e7-f6; (25) f4-e5, f6-d4; (26) d6-e7, g5-f4.
(24) d6-c7 b4-c3
(25) d2-d6 f6-e5
Remis mimo różnicy dwóch bierek.
Następująca partia stanowi ilustrację pierwszej pozycji:
Czarne Białe
(1) c3-d4 f6-e5
To posunięcie nie jest tak silne jak d6-c5.
(2) d4-f6 g7-e5 (3) b2-c3
Można było również zagrać a3-b4
(3) … h8-g7 (4) a1-b2 g7-f6
b6-a5 jest także dobre.
(5) a3-b4
Gdyby czarne zagrały zamiast tego e3-d4, białe zapewnią sobie łatwą grę posunięciem d6-c5.
(5) … b6-a5
Uważane za najlepsze. Można również grać b6-c5 or f6-g5.
(6) b2-a3
Czarne mogły przygotować pułapkę posunięciem (6) e3-d4. Po odpowiedzi białych c7-b6 lub a7-b6, czarne wygrywają poprzez (7) d4-c5, b6-d4; (8) b4-c5, d6-b4; (9) g3-f4.
(6) … c7-b6 (7) e3-f4 b6-c5
+———————————————————-+
8 | | o | | o | | o | | |
|———————————————————-|
7 | o | | | | o | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | o | | o | | o |
|———————————————————-|
5 | o | | o | | o | | | |
|———————————————————-|
4 | | * | | | | * | | |
|———————————————————-|
3 | * | | * | | | | * | |
|———————————————————-|
2 | | | | * | | * | | * |
|———————————————————-|
1 | | | * | | * | | * | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 113.
W razie d8-c7, czarne wygrywają poprzez (8) d2-e3, b6-c5; (9) g3-h4, e5-g3; (10) h2-f4, a7-b6; (11) h4-g5, f6-h4; (12) c1-d2 lub (10) …, c7-b6; (11) g1-h2, f6-e5; (12) c1-d2.
(8) d2-e3 a7-b6
Za silniejsze uważa się b8-c7 lub c5-d4
(9) c1-d2 b8-a7
To posunięcie przegrywa. Możliwość remisu zapewnia tylko f8-g7.
Czarne Białe
(10) g3-h4 e5-g3 (11) h2-f4 f6-e5
+———————————————————-+
8 | | | | o | | o | | |
|———————————————————-|
7 | o | | | | o | | | |
|———————————————————-|
6 | | o | | o | | | | o |
|———————————————————-|
5 | o | | o | | o | | | |
|———————————————————-|
4 | | * | | | | * | | * |
|———————————————————-|
3 | * | | * | | * | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | * | | * | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | * | | * | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 114.
Możliwe są tutaj cztery warianty. Jeżeli nastąpi d8-c7 lub f8-g7, czarne wygrywają dzięki (12) h4-g5, f6-h4; (13) f4-e5, etc. (11) …, f6-g5 przegrywa ze względu na (12) h4-f6, e7-g5; (13) f4-e5. Poświęcenie (11) …, h6-g5; (12) f4-h6, f6-e5 jest parowane poprzez (13) e3-f4, e5-g3; (14) g1-h2, e7-f6; (15) h2-f4, d8-e7; (16) h4-g5.
Czarne Białe
(12) h4-g5 e5-g3 (13) f2-h4 h6-f4 (14) e3-g5 e7-f6
W odpowiedzi na f8-g7 czarne wygrywają poprzez (15) d2-e3, g7-f6; (16) e1-f2; ale grając d8-c7 białe mogą dłużej się bronić.
+———————————————————-+
8 | | | | o | | o | | |
|———————————————————-|
7 | o | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | o | | o | | o | | |
|———————————————————-|
5 | o | | o | | | | * | |
|———————————————————-|
4 | | * | | | | | | * |
|———————————————————-|
3 | * | | * | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | * | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | * | | * | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 115.
(14) …, d8-c7; (15) g5-f6, e7-g5; (16) h4-f6, c5-d4; (17)c3-e5, d6-f4; (18) g1-f2, a5-c3; (19) d2-b4, c7-d6; (20) b4-c5, d6-b4;(21) a3-c5, b6-d4; (22) f2-e3, d4-f2; (23) e1-e5, a7-b6; (24) e5-d6, b6-c5; (25) d6-c7, c5-d4; (26) c7-b8, d4-e3; (27) b8-c7, e3-f2; (28) c7-d6, f2-g1; (29) f6-e7, g1-f2; (30) e7-d8, f2-g3; (31) f8-e7, g3-h4; (32) e7-f6, h4-g3; (33) d6-e5. Czarne uzyskały w ten sposób pierwszą pozycję i wygrywają.
Czarne Białe
(15) g5-e7 d8-f6 (16) d2-e3 f8-g7 (17) e1-f2 g7-h6 (18) f2-g3 f6-e5 (19) g1-h2 e5-d4
Aby wybrnąć z tej sytuacji białe muszą oddać bierkę, a czarne mogą wtedy wymienić i bez problemu wygrać
(20) c3-c7, etc.