15.
Rozwinięcie się pesymizmu w nihilizm. — Wynaturzenie wartości. Scholastyka wartości. Wartości oderwane, idealistyczne zamiast władać i kierować działaniem, zwracają się, z potępieniem, przeciw działaniu.
Przeciwieństwa wsunięte na miejsce naturalnych stopni i rang. Nienawiść, skierowana przeciw stopniowaniu wedle godności. Przeciwieństwa są odpowiednie dla stulecia gminnego, ponieważ są łatwiejsze do pojęcia.
Świat niegodny wobec sztucznie wzniesionego „prawdziwego, cennego”. — W końcu: wychodzi na jaw, z jakiego to materiału zbudowało się „świat prawdziwy”: i oto został już tylko niegodny, a to najwyższe rozczarowanie kładzie się znowuż na karb jego niegodności.
I oto już jest nihilizm: zatrzymano jako pozostałość wartości sądzące — i nic więcej!
Tu powstaje problemat siły i słabości:
1. słabi łamią się o to,
2. silniejsi niszczą to, co się nie łamie,
5. najmocniejsi przezwyciężają wartości sądzące.
To razem stanowi stulecie tragiczne.