SCENA OSTATNIA
Ferdynand, Prezydent, Wurm i Służba ze strachem wpadają do pokoju — później Miller z Ludem i Strażą.
PREZYDENT
z listem
Synu! Czy być może — nigdy nie uwierzę.
FERDYNAND
dopija resztę trucizny i szklankę ciska ojcu pod nogi
To patrz, rozbójniku!
PREZYDENT
Synu mój! Na co, na coś to uczynił?
FERDYNAND
Zapewne! Trzeba było ministra się radzić, czy dzieło do jego planów przypadało. Wyborny, zadziwiający był pomysł, żeby związek naszych serc zazdrością rozerwać. Wyrachowanie godne było mistrza; szkoda tylko, że gniewna miłość nie powodowała się80 ruchom druta, jak twoje lalki drewniane.
PREZYDENT
oglądając się w około
Czy nie ma tu nikogo, żeby nad niepocieszonym ojcem zapłakał?
MILLER
za sceną
Puszczajcie mnie — na Boga, puszczajcie.
FERDYNAND
Dziewica jest świętą — za nią kto inny modlić się powinien.
Otwiera drzwi Millerowi który z ludem i strażą wpada.
MILLER
Moje dziecię! Moje dziecię! Mówią tu o truciźnie. — Córko moja! Gdzie jesteś?
FERDYNAND
prowadzi go pomiędzy prezydenta i trupa Ludwiki
Jam niewinny! — Ot temu podziękuj.
MILLER
pada przy córce
O Jezu!
FERDYNAND
W krótkich słowach, ojcze! Zaczynają mi być drogimi. — Niegodziwie z życia zostałem okradziony — okradziony przez ciebie. Drżę o mój rachunek z Bogiem — ale złoczyńcą nigdy nie byłem. — Wiekuiste moje przeznaczenie jakiekolwiek będzie, na ciebie niech nie spada. Ale ja zabójstwo popełniłem, zabójstwo, które nie zechcesz, abym sam przed sąd Boga zanosił. Uroczyście zwalam większą i straszniejszą połowę na ciebie. — Jak się z nią ułatwisz, twoje w tym staranie. Prowadząc go do Ludwiki. Tu, barbarzyńco! Nad tym okropnym owocem dowcipu81 twojego paś oczy twoje — na tej twarzy głoskami zniszczenia stoi wypisane imię twoje, i anioł śmierci głośno go odczyta kiedyś. Postać, jaką tu widzisz, odchyli zasłonę łoża twojego, gdy w śnie spoczniesz i poda ci lodowatą rękę. Postać, jaką tu widzisz, w godzinie śmierci stanie przed duszą twoją i z ust twoich strąci ostatnią modlitwę. Postać ta na twoim grobie się ukaże, gdy cię na zmartwychwstanie obudzą, i przy Bogu stanie, gdy ten cię sądzić będzie.
PREZYDENT
wznosząc rękę do góry
Nie mnie, nie mnie, sędzio świata! Ale jego pytaj o tę duszę.
WURM
Mnie?
PREZYDENT
Ciebie, przeklęty! — Ciebie, szatanie! Ty dałeś jadowitą radę — na tobie odpowiedzialność — ja umywam ręce.
WURM
Na mnie? Ze strasznym śmiechem. Wybornie! Wybornie! Wiem teraz przynajmniej, jak szatani dziękują. Na mnie, głupi złoczyńco? — Byłżeto mój syn? Ha! Przy tym widoku, co szpik w kościach zamraża, na mnie zwalasz odpowiedzialność? — Zgubiony jestem, ale i ty ze mną. Chodźcie — po mieście ogłoście zabójstwo, obudźcie sprawiedliwość. Zwiąż mi ręce, straży, i prowadź do sędziów — ja odkryję tajemnicę, która włosy słuchaczom najeży.
Chce wychodzić.
PREZYDENT
wstrzymując go
Przecież nie zechcesz, szalony?
WURM
bijąc go po ramieniu
Zechcę, towarzyszu! Zechcę — szalonym mnie nazywasz — prawda, ale to twoje dzieło — i po szalonemu postąpię. Ręka w ręce z tobą pójdę na rusztowanie! Ręka w ręce z tobą pójdę do piekła. — Mojej miłości pochlebi, razem być z tobą potępionym!
Odprowadzają go.
MILLER
który cały czas miał głowę na łonie Ludwiki, powstaje i worek z pieniędzmi ciska pod stopy Ferdynanda
Przyprawiaczu trucizny! Zatrzymaj złoto twoje — czy chciałeś nim dziecko moje zapłacić?
Wypada z pokoju.
FERDYNAND
urywanym głosem
Bieżcie za nim — on rozpacza! Oddajcie mu złoto, straszliwą moją zapłatę. Ludwiko! Ludwiko! — idę — bądźcie zdrowi — przy tym ołtarzu, pozwólcie, niech umrę.
PREZYDENT
budząc się z głuchego osłupienia
Synu mój! Ferdynandzie! Nie rzuciszże jednego spojrzenia na ojca przygnębionego?
Majora kładą przy Ludwice.
FERDYNAND
Bogu miłosiernemu należy się to ostatnie.
PREZYDENT
klękając przy synu
Stwórca i stworzenie opuszczają mnie. Na ulgę sercu, czyż jednego nie rzucisz spojrzenia?
FERDYNAND
podaje mu rękę
PREZYDENT
wstając
Przebaczył mi! Do straży — teraz do więzienia.
Wyprowadzają go.
Przypisy:
1. Wurm — nazwisko znaczące, w jęz. niem. oznacza robaka. [przypis edytorski]
2. mores (daw.) — posłuszeństwo. [przypis edytorski]
3. na koszu osiąść — spotkać się z odmową propozycji małżeństwa. [przypis edytorski]
4. wietrznik (daw.) — osoba niestała w uczuciach. [przypis edytorski]
5. niebawnie — dziś popr.: niebawem. [przypis edytorski]
6. mucha hiszpańska — afrodyzjak. [przypis edytorski]
7. kuplerka (daw.) — stręczycielka. [przypis edytorski]
8. plezir (z fr.) — przyjemność. [przypis edytorski]
9. żabot — ozdoba z marszczonej tkaniny umieszczana na przodzie bluzki. [przypis edytorski]
10. manszet — mankiet, zakończenie rękawa wzmocnione dodatkowym paskiem tkaniny. [przypis edytorski]
11. harbuz (daw., pot.) — odmowa na propozycję małżeństwa. [przypis edytorski]
12. skribus (z łac.) — pisarz (tj. urzędnik zajmujący się dokumentacją). [przypis edytorski]
13. wschody — dziś popr.: schody. [przypis edytorski]
14. umizgać się — zalecać się. [przypis edytorski]
15. palić koperczaki (daw., pot.) — zalecać się. [przypis edytorski]
16. przysada (daw.) — wada. [przypis edytorski]
17. dowcip (daw.) — rozum, spryt. [przypis edytorski]
18. malaga — gatunek słodkiego wina hiszpańskiego. [przypis edytorski]
19. nazad (daw.) — z powrotem. [przypis edytorski]
20. impromptu — improwizacja. [przypis edytorski]
21. merde d’oie (fr.) — kolor żółtozielony (dosł.: gęsie odchody). [przypis edytorski]
22. czy podobna (daw.) — czy to możliwe? [przypis edytorski]
23. także — tak z partykułą wzmacniającą -że. [przypis edytorski]
24. dla (daw.) — z powodu. [przypis edytorski]
25. kupler (daw.) — stręczyciel. [przypis edytorski]
26. assemblée (fr.) — zebranie. [przypis edytorski]
27. dwóch Indii — tj. Indii wschodnich i zachodnich. [przypis edytorski]
28. seraj — rezydencja sułtana. [przypis edytorski]
29. petliczy (daw.) — gadatliwy. [przypis edytorski]
30. asan (daw.) — waćpan, waszmość pan. [przypis edytorski]
31. szczutek (daw.) — prztyczek. [przypis edytorski]
32. adagio — utwór muzyczny w powolnym tempie. [przypis edytorski]
33. liwerunek (daw.) — podatek, zwykle w naturze, na utrzymanie wojska. [przypis edytorski]
34. pro memoria (łac.) — upominek (dosł.: dla pamięci). [przypis edytorski]
35. rumel-pikieta — gra w karty. [przypis edytorski]
36. burgund — gatunek francuskiego wina. [przypis edytorski]
37. roztoczyć — rozgryźć, zniszczyć. [przypis edytorski]
38. gran — niewielka jednostka wagi, por. ang. grain, tj, ziarno. [przypis edytorski]
39. androna (daw.) — bzdura, kłamstwo. [przypis edytorski]
40. niepodobieństwo (daw.) — niemożliwość. [przypis edytorski]
41. śklniący — błyszczący. [przypis edytorski]
42. en passant (fr.) — w przelocie. [przypis edytorski]
43. do tyla (daw.) — do tego stopnia. [przypis edytorski]
44. sa fortune (fr.) — swój los, swoje szczęście. [przypis edytorski]
45. mon Dieu (fr.) — mój Boże. [przypis edytorski]
46. kamerjunkier — młodszy szambelan. [przypis edytorski]
47. malice (fr.) — złośliwość. [przypis edytorski]
48. wyparować — wyprząc z zaprzęgu. [przypis edytorski]
49. bon mot (fr.) — dowcipne powiedzonko. [przypis edytorski]
50. rendez-vous (fr.) — spotkanie. [przypis edytorski]
51. Mort de ma vie! (fr.) — śmierć mojego życia. [przypis edytorski]
52. wystawa — wystawne wyposażenie. [przypis edytorski]
53. alkierz (daw.) — sypialnia. [przypis edytorski]
54. salopa — wierzchnie okrycie kobiece z pelerynką, podbite futrem. [przypis edytorski]
55. ludzkość (daw.) — miłosierdzie. [przypis edytorski]
56. suplikantka — osoba wnosząca prośbę. [przypis edytorski]
57. Argus (mit. gr.) — stuoki, zawsze czuwający olbrzym. [przypis edytorski]
58. powodować (daw.) — dać się kierować. [przypis edytorski]
59. Argus (mit. gr.) — stuoki, zawsze czuwający olbrzym. [przypis edytorski]
60. nazad (daw.) — z powrotem. [przypis edytorski]
61. rękojmia (daw.) — gwarancja. [przypis edytorski]
62. faraon — daw. gra w karty. [przypis edytorski]
63. niepodobna (daw.) — nieprawdopodobne, niemożliwe. [przypis edytorski]
64. Mon Dieu (fr.) — mój Boże. [przypis edytorski]
65. ostrowidz — ryś. [przypis edytorski]
66. także — tak z partykułą pytającą -że. [przypis edytorski]
67. z lichwą (daw.) — z procentem. [przypis edytorski]
68. échauffée (fr.) — rozgorączkowana. [przypis edytorski]
69. ciel (fr.) — niebo. [przypis edytorski]
70. z lichwą (daw.) — z procentem. [przypis edytorski]
71. podobna (daw.) — możliwe. [przypis edytorski]
72. ludzkość — tu: miłosierdzie. [przypis edytorski]
73. pomnieć (daw.) — pamiętać. [przypis edytorski]
74. bawić (daw.) — tu: zwlekać. [przypis edytorski]
75. drei-kenig — gatunek tytoniu. [przypis edytorski]
76. konsyliarzowa (daw.) — żona lekarza. [przypis edytorski]
77. kidebari — (z fr. cul de Paris) rodzaj torebki. [przypis edytorski]
78. puliares — portfel. [przypis edytorski]
79. przenosić (daw.) — woleć. [przypis edytorski]
80. powodować się (daw.) — dać się kierować. [przypis edytorski]
81. dowcip (daw.) — rozum, spryt. [przypis edytorski]