SCENA IX
Natan, Al-Hafi.
AL-HAFI
Ha! Ha! Znów do was przychodzę!
NATAN
Czyż to tak pilne? Czego chce ode mnie?
AL-HAFI
Kto?
NATAN
Sułtan. Idę, idę.
AL-HAFI
Do sułtana?
NATAN
Więc nie Saladyn przysłał cię tu?
AL-HAFI
Nie on;
Zatem przysyłał już?
NATAN
Przysyłał.
AL-HAFI
Zgadłem.
NATAN
Co? Coś zgadł?
AL-HAFI
Że... że... Jam niewinny temu,
Niewinny temu jestem... Ile mogłem,
Tylem nagadał, tyle nakłamałem,
By to odmienić!
NATAN
Ależ co odmienić?
Coś zgadł?
AL-HAFI
Że teraz wyście defterdarem32
Zostali. Bardzo was żałuję, ale
Patrzeć się na to nie chcę. Idę zaraz,
Zaraz odchodzę... Jeśli macie jakie
Dać mi zlecenia, abym je załatwił
W drodze, to proszę. Tylko coś takiego,
Co człowiek nagi wziąć lub spełnić może...
Odchodzę, mówcie prędko.
NATAN
Lecz, Al-Hafi,
Zastanówże się, że o niczym nie wiem...
Co pleciesz?
AL-HAFI
Wszakże worek zabieracie
Ze sobą?
NATAN
Worek?
AL-HAFI
No, tak jest, pieniądze,
Które zaliczyć macie sułtanowi.
NATAN
Więc o to tylko idzie?
AL-HAFI
Ja mam na to
Patrzeć, jak będzie was dzień w dzień obdzierał
Aż do ostatka? Ja mam patrzeć na to,
Jak wciąż rozrzutność będzie pożyczała
Z pełnego śpichrza mądrej przezorności,
Dopóki biedne myszy w tym spichlerzu,
Z głodu nie zginą? Czy wam się wydaje,
Że kto pieniędzy waszych potrzebuje,
Rad waszych słuchać będzie? On, Saladyn,
Rad miałby słuchać? Kiedyż on pozwolił,
By mu radzono? Wystaw33 sobie tylko,
Natanie, co mnie teraz z nim spotkało!
NATAN
Co?
AL-HAFI
Gdy przyszedłem, właśnie ze swą siostrą
Przestał grać w szachy... Sittah gra dość dobrze,
Lecz partia, którą miał już za przegraną
Saladyn, jeszcze była ustawiona...34
Patrzę i widzę, że daleko bardzo
Do mata!...
NATAN
Toż to tryumf był dla ciebie!
AL-HAFI
Dość było na jej szach posunąć króla
W tył, ku pionkowi... Ja bym wam to zaraz
Pokazał...
NATAN
Wierzę i tak.
AL-HAFI
Tym sposobem
Mógłby wyjść z wieżą... chcę mu to powiedzieć,
Wołam go, a on... Wyobraźcie sobie...
NATAN
Innego zdania był?
AL-HAFI
Nie słuchał wcale!
Rozrzucił całą partię!
NATAN
Czy podobna!...
AL-HAFI
I rzekł, że chce mieć mata! Chce mieć mata!
Czyż to jest granie?...
NATAN
Tak, jest to w istocie
Tylko bawienie się grą.
AL-HAFI
Dziurawego
Orzecha taka gra nie warta.
NATAN
Szastać
Pieniędzmi, trwonić, to drobnostka, ale
Ciebie nie słuchać w jednym tylko razie,
W razie tak ważnym ciebie nie wysłuchać,
Bystrości twego oka nie podziwiać,
To, to jest godne zemsty, czy nie prawda?
AL-HAFI
Cóż znów? Powiadam wam to, byście mieli
Jakieś pojęcie o uporze jego...
Słowem, już dłużej wytrwać z nim nie mogę.
Teraz się włóczę po Murzynach brudnych,
I rozpytuję, czyby mu z nich który
Nie chciał pożyczyć. Nigdym u nich żebrać
Nie chciał dla siebie, teraz u nich właśnie
Szukać pożyczki dla innego muszę!
Pożyczać, jest to prawie być żebrakiem,
Tak jak na lichwę35 dawać, jest kraść prawie.
Tam wpośród moich dawców, nad Gangesem,
Nie będę tego potrzebował, ani
Nie będę innym za narzędzie służył.
Tam nad Gangesem, tylko tam są ludzie!
Tu wy jesteście jednym, który godzien
Żyć nad Gangesem... A więc pójdźcie ze mną
Na łup mu dajcie wszystkie te marności,
O które idzie mu tak bardzo... Troski,
Mozoły wasze raz się skończą... chodźcie!
NATAN
Sądzę, że to nam nie uciecze, Hafi.
Namyśleć mi się pozwól... czekaj...
AL-HAFI
Po co?...
Nad czymś podobnym się nie myśli wcale...
NATAN
Póki nie wrócę od sułtana... póki
Się nie pożegnam...
AL-HAFI
Ten, kto się namyśla,
Szuka powodów niezrobienia czegoś...
Kto nie ma siły zaraz, bez wahania,
Zacząć dla siebie żyć, ten niewolnikiem
Zostanie wiecznie. Bądźcie zdrowi. Żyjcie
Jak sobie chcecie... Tam jest moja droga,
A wasza tutaj...
NATAN
Lecz, Al-Hafi, musisz
Zdać wprzód swój urząd...
AL-HAFI
Ha! Ha! Żarty!... Tego,
Co jest w mej kasie, liczyć nie jest warto...
Zresztą porękę za rachunki moje
Wy dacie albo Sittah! Bądźcie zdrowi...
Odchodzi.
NATAN
Dam ją z ochotą!... Dziki, dobry, zacny...
Jak mam go nazwać... Tak, prawdziwy żebrak
Jeden na świecie jest prawdziwym królem.
Odchodzi w inną stronę.