SCENA VIII
Ciż sami, Natan, Templariusz.
SALADYN
Ach! Moi drodzy przyjaciele! Tobie
Tobie, Natanie, muszę przede wszystkim
Powiedzieć, że już kiedy tylko zechcesz,
Możesz odebrać, coś mi dał...
NATAN
Sułtanie!
SALADYN
Ja teraz nawet mógłbym ci sam służyć...
NATAN
Sułtanie!...
SALADYN
Przyszła karawana. Jestem
Taki bogaty, jak nie byłem dawno.
Powiedz mi, może ci potrzeba złota
Na jakie wielkie przedsięwzięcie? Wiem ja,
Że i wy kupcy czasem nie miewacie
Gotówki nazbyt wiele.
NATAN
I dlaczegóż
Otej drobnostce mówisz najprzód? Mam tu
Oko złzawione, które mi jest pilno
Osuszyć!
Zbliża się do Rechy.
Recho! Tyś płakała!... Co ci?
Przecieżeś jeszcze moją córką!
RECHA
Ojcze!...
Mój ojcze!...
NATAN
Dosyć!... Wzajem pojmujemy
Siebie. Wesołą bądź, spokojną!... Jeśli
Twe serce twoim jeszcze jest, jeżeli
Nic mu innego nie zagraża, ojciec
Twój jeszcze twym jest ojcem.
RECHA
Nikt! Nikt inny!...
TEMPLARIUSZ
Nikt inny! Zatem byłem w błędzie! Czego
Nie obawiamy się utracić, tego
Nie posiadaliśmy i nie pragniemy!...
Dobrze! Tak! Dobrze!... To rzecz całą zmienia,
Natanie, to rzecz zmienia!... Saladynie!
Przybyliśmy na twe wezwanie, ale
W błąd wprowadziłem cię. Już nie potrzeba,
Żebyś się trudził.
SALADYN
Jak porywczo znowu
Działasz, młodzieńcze! Czyliż ma ci wszystko
Iść w ręce samo? Chęci twe zgadywać?
TEMPLARIUSZ
Widziałeś przecież sam, sułtanie, przecież
Słyszałeś!...
SALADYN
Tak jest. Ale to niedobrze,
Żeś tak niepewny był swej sprawy.
TEMPLARIUSZ
Teraz
Jestem jej pewny!
SALADYN
Kto zbyteczne prawa
Rości z powodu najlepszego czynu,
Ten czyn ów cofa... To, coś wyratował,
Nie jest własnością twoją, bo inaczej
Zbójca, którego chciwość w płomień rzuca,
Byłby podobnym tobie bohaterem.
Zbliża się do Rechy.
Chodź, moje dziecię, chodź!... Nie bądź zbyt srogą!...
Gdyby on mniej był dumnym, zapalonym,
Byłby cię pewno nie ratował... Niechże
Jedno za drugie mu się liczy... Chodź więc,
Zawstydź go! Uczyń to, co należało
Uczynić jemu... Wyznaj mu swą miłość,
Oddaj się jemu, a jeżeli tobą
Pogardzi, albo jeśli kiedykolwiek
Zapomni o tym, że już przez to samo
Więcej dla niego czynisz, niż on zrobił
Dla ciebie... Bo cóż zrobił on dla ciebie?...
Trochę okopcił się?... i cóż to znaczy?...
Jeśli zapomni o tym, to w nim nie ma
Duszy Assada... Jego tylko maskę
Ma, a nie serce! Chodź więc!
SITTAH
Idź, idź, dziecię!
Dla twej wdzięczności i to poświęcenie
Niczym się wyda!
NATAN
Wstrzymaj się, sułtanie!...
Wstrzymaj się, Sitto!...
SALADYN
Czemuż?
NATAN
Ktoś tu jeszcze
Ma prawo mówić!
SALADYN
Któż zaprzecza temu?...
Tak... przybranemu ojcu służy prawo
Mówić, najpierwsze nawet, jeśli zechcesz...
Słyszysz?... o wszystkim wiem już!
NATAN
Nie o wszystkim! ...
Ja nie o sobie mówię. Jest kto inny,
Wcale56 kto inny. Temu, Saladynie,
Głos przede wszystkim udziel.
SALADYN
Któż to?
NATAN
Brat jej!
SALADYN
Brat Rechy?
NATAN
Tak jest!
RECHA
Brat mój? Więc mam brata?...
TEMPLARIUSZ
budząc się z zadumy
Gdzie? Gdzie on? Gdzie ten brat? Więc jeszcze nie tu?
Mieliśmy go tu zastać!...
NATAN
Cierpliwości!
TEMPLARIUSZ
z największą goryczą
Potrafił ojca jej narzucić!... Miałby
Brata nie znaleźć?...
SALADYN
Znowu cios chybiony!...
Chrześcijaninie! Takie podejrzenie
Nędzne, Assada ust by nie splamiło!...
Dobrze! Bądź takim dalej! ...
NATAN
Przebacz mu to,
Sułtanie! Ja mu chętnie to przebaczam...
Któż wie, jak w miejscu jego, w jego wieku
Postępowalibyśmy? ...
zbliżając się do niego, przyjaźnie
Naturalna
To rzecz, rycerzu... gdybyście mi byli
Od razu chcieli wyznać swe prawdziwe
Nazwisko...
TEMPLARIUSZ
Jak to?...
NATAN
Nie jesteście Stauffen.
TEMPLARIUSZ
Któż zatem jestem?
NATAN
Nie jesteście Kurdem
Von Stauffen.
TEMPLARIUSZ
Kimże jestem?
NATAN
Imię wasze
Leon von Filneck.
TEMPLARIUSZ
Jak to?...
NATAN
Was to dziwi?...
TEMPLARIUSZ
Zapewne! Któż tak twierdzi?...
NATAN
Ja tak twierdzę,
I wiele jeszcze rzeczy twierdzić mogę,
Choć nie oskarżam was o kłamstwo...
TEMPLARIUSZ
Jak to?
NATAN
Być może także, że i tamto imię
Nosicie prawnie...
TEMPLARIUSZ
Tak i mnie się zdaje...
na stronie
To Bóg mu natchnął te wyrazy.
NATAN
Wasza
Matka z Stauffenów pochodziła rodu.
Jej brat, a wuj wasz, który was wychował,
I u którego was pozostawili
Wasi rodzice w Niemczech, gdy ich ostry
Klimat wypędził stamtąd, ten w istocie
Zwał się von Stauffen, ten miał Kurd na imię,
I jako syna mógł was adoptować...
Czyście od dawna z nim się rozłączyli?
Czy żyje jeszcze?
TEMPLARIUSZ
Cóż wam powiem na to?
Natanie! Prawda, co mówicie! Tak jest!
Lecz on nie żyje. Ja przybyłem tutaj
Wraz z ostatnimi posiłkami, które
Nasz zakon ściągnął z Europy... Ale
Jakiż to związek mieć by mogło z bratem
Rechy?...
NATAN
Wasz ojciec...
TEMPLARIUSZ
Jak to? Więc i jego
Znaliście?...
NATAN
Był on moim przyjacielem.
TEMPLARIUSZ
Był przyjacielem waszym? Czy podobna,
Natanie?...
NATAN
Zwał się Wolf von Filneck, Niemcem
Jednakże nie był.
TEMPLARIUSZ
Więc i o tym wiecie?
NATAN
Tylko żonaty z Niemką, matką waszą,
Krótki czas tylko w Niemczech z nią przebywał...
Następnie...
TEMPLARIUSZ
Ani słowa więcej? Błagam
Was o to!... Ale mówcież, gdzież ten
Brat Rechy?...
NATAN
Bratem Rechy wy jesteście!
TEMPLARIUSZ
Ja?...
RECHA
On mym bratem?...
SITTAH
To rodzeństwo?
SALADYN
Oni
Rodzeństwo?...
RECHA
zbliżając się do Templariusza
Ah! mój bracie!...
TEMPLARIUSZ
cofając się
Ja jej bratem!
RECHA
wstrzymując się i zwracając do Natana
To być nie może! Nie! Bo jego serce
Nic o tym nie wie!... Boże! My jesteśmy
Oszuści!...
SALADYN
do Templariusza
Jak to? To oszuści?... Czyliż
Możesz tak myśleć?... Ty tak myślisz?... Chyba
Tyś sam oszustem, bo jest kłamstwem w tobie
Wszystko: postawa, głos i twarz!... Nie uznać
Podobnej siostry! Idź!..
TEMPLARIUSZ
zbliżając się do niego z pokorą
O! Źle nie tłumacz
Mego zdziwienia, Saladynie! W chwili
Takiej zapewne nigdy nie widziałeś
Swego Assada, a więc nie potępiaj
Mnie, ani jego!
śpiesząc do Natana
Coście mi zabrali,
To oddajecie pełną dłonią!... Więcej
Dajecie nawet, niżeście mi wzięli!
Tak! Nieskończenie więcej!..
ściskając Rechę
Siostro moja!
O siostro! Siostro moja! Recho!
NATAN
Blanda
Von Filneck!...
TEMPLARIUSZ
Blanda! Blanda! Więc nie Recka?
Nie wasza Recha? Więc ją odpychacie?...
Więc jej dajecie znów chrześciańskie imię?...
Czyż to z przyczyny mojej?... O Natanie!...
Czemuż ma za to cierpieć ona? Ona?...
NATAN
Co znów?... O dzieci moje! Moje dzieci!...
Czyż brat mej córki nie jest także moim
Synem... jeżeli chce...
SALADYN
pozostawiając ich we wzajemnych uściskach, zbliża się ze zdumieniem i niepokojem do Sitty
Co powiesz, siostro?...
SITTAH
Jestem wzruszona!
SALADYN
Mnie przejmuje drżeniem
Myśl, że doznamy większych jeszcze wzruszeń.
Przygotuj umysł do nich, jeśli możesz.
SITTAH
Jak to?
SALADYN
Natanie! Jeszcze słowo! Słowo!
Przystępuje do Natana i rozmawia z nim po cichu; tymczasem Sittah zbliża się do rodzeństwa z oznakami współczucia
Słuchaj, Natanie, czyliż nie mówiłeś...
NATAN
Czego?
SALADYN
Że ojciec Rechy nie był z rodu
Niemcem... Któż zatem był i skąd pochodził?
NATAN
Tej tajemnicy nigdy mi nie zwierzył,
Z ust jego nie wiem o tym...
SALADYN
Ale nie był
Z Zachodu? Frankiem?
NATAN
Z tym się nie ukrywał!
Najchętniej mówił mową perską.
SALADYN
Perską?
Perską? I czegóż więcej jeszcze trzeba?...
To on!
NATAN
Kto?
SALADYN
Brat mój! Tak jest! On! Mój Assad
Z pewnością.
NATAN
Skoro sam na domysł wpadasz,
To w tej książeczce znajdziesz potwierdzenie.
Oddaje mu książeczkę.
SALADYN
otwierając ją szybko
A! Jego pismo! Także je poznaję!...
NATAN
Nic jeszcze nie wiesz! Od twej woli tylko
Zawisło57, czego chcesz się stąd dowiedzieć!
SALADYN
przejrzawszy książeczkę
Co? Ja bym nie chciał dzieci mego brata
Uznać za moją krew, za moje dzieci?
Ich bym nie uznał? Tobie je zostawił?
To one, Sitto, tak, to one! One!
Tak! To są moje... mego brata dzieci!
Rzuca się w ich objęcia.
SITTAH
podobnież
Co słyszę?... Ale mogłoż być inaczej?
SALADYN
do Templariusza
Teraz, uparty chłopcze, musisz, musisz
Mnie kochać!
do Rechy
Chcesz, czy nie chcesz, czym być chciałem,
Jestem dla ciebie...
SITTAH
Tak! I ja, me dzieci!
SALADYN
do Templariusza
Synu! Mój synu! Mój Assadzie! Synu
Mego Assada!
TEMPLARIUSZ
Ja z twej krwi pochodzę!
A więc te bajki, które mi prawiono
W dzieciństwie moim, nie snem tylko były!
Pada mu do nóg.
SALADYN
podnosząc go
Patrzcie! Niedobry! Więc coś słyszał o tym,
I swym mordercą chciał mnie zrobić! Czekaj!
Ściskają się w milczeniu. Zasłona spada.
Przypisy:
1. bawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]
2. emir — dowódca wojskowy a. zarządca prowincji w krajach arabskich. [przypis edytorski]
3. mameluk — żołnierz gwardii przybocznej. [przypis edytorski]
4. zgorzeć (daw.) — spłonąć. [przypis edytorski]
5. przyroda — przyrodzenie, natura, charakter. [przypis edytorski]
6. bawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]
7. chimera — tu: wyobrażenie. [przypis edytorski]
8. chrześcianin — dziś popr.: chrześcijanin. [przypis edytorski]
9. cęgi — dziś popr. forma N.lm: cęgami. [przypis edytorski]
10. muzułman — dziś popr.: muzułmanin. [przypis edytorski]
11. derwisz — pobożny wędrowny żebrak muzułmański. [przypis edytorski]
12. niepodobna (daw.) — nieprawdopodobne, niemożliwe. [przypis edytorski]
13. Saladyn (1138–1193) — wódz i polityk muzułmański. [przypis edytorski]
14. lichwa — pożyczanie pieniędzy na procent, zwykle zawyżony; tu: procent. [przypis edytorski]
15. defterdar — odpowiednik ministra finansów w państwach muzułmańskich. [przypis edytorski]
16. laik — tu: zakonnik bez święceń. [przypis edytorski]
17. wymiarkować (daw.) — zrozumieć, zorientować się. [przypis edytorski]
18. chrześciaństwu — dziś popr. forma C.lp: chrześcijaństwu. [przypis edytorski]
19. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]
20. Maronita — członek wspólnoty chrześcijańskiej, która powstała w VI w. [przypis edytorski]
21. rad (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
22. pomnieć (daw.) — pamiętać. [przypis edytorski]
23. płonny — jałowy, nic nieznaczący. [przypis edytorski]
24. zadawalniać się — dziś popr.: zadowalać się. [przypis edytorski]
25. niepodobna (daw.) — nieprawdopodobne, niemożliwe. [przypis edytorski]
26. I teraz jeszcze o nie stoję! — sens: i jeszcze teraz zależy mi na nim. [przypis edytorski]
27. wcale (daw.) — całkiem. [przypis edytorski]
28. juczny — tu: obładowany. [przypis edytorski]
29. nazad (reg.) — z powrotem. [przypis edytorski]
30. łuszczka — łuska. [przypis edytorski]
31. że się na ciebie mogę spuścić — sens: że mogę na tobie polegać. [przypis edytorski]
32. defterdar — odpowiednik ministra finansów w państwach muzułmańskich. [przypis edytorski]
33. wystawić sobie (daw.) — wyobrazić sobie. [przypis edytorski]
34. partia [...] była ustawiona — pozycja była solidna, dziś mówi się: „dawała się ustać”. [przypis edytorski]
35. lichwa — pożyczanie pieniędzy na procent, zwykle zawyżony. [przypis edytorski]
36. czyli — czy z partykułą -li. [przypis edytorski]
37. łapka — tu: pułapka. [przypis edytorski]
38. rad (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
39. wcale (daw.) — całkiem. [przypis edytorski]
40. zakon (daw.) — prawo. [przypis edytorski]
41. bawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]
42. niepodobieństwo (daw.) — coś nieprawdopodobnego a. niemożliwego. [przypis edytorski]
43. swoję — dziś popr.: swoją. [przypis edytorski]
44. przekładać — właśc. przedkładać, uznawać za ważniejsze. [przypis edytorski]
45. płonka — gałązka bez owoców. [przypis edytorski]
46. pro i contra (łac.) — za i przeciw. [przypis edytorski]
47. apostazja — odrzucenie wiary religijnej przez osobę ochrzczoną. [przypis edytorski]
48. Bonafides — imię znaczące: łac.: dobrej wiary. [przypis edytorski]
49. czyli — czy z partykułą -li. [przypis edytorski]
50. Gennistan — prawdop.: kraina dżinnów. [przypis edytorski]
51. jamerlonk (niem.) — rodzaj płaszcza. [przypis edytorski]
52. niepodobna (daw.) — nieprawdopodobne, niemożliwe. [przypis edytorski]
53. brewiarz — książka zawierająca modlitwy i czytania dla duchownych na każdy dzień tygodnia. [przypis edytorski]
54. bawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]
55. znaki — dzis popr. forma N.lm: znakami. [przypis edytorski]
56. wcale (daw.) — całkiem. [przypis edytorski]
57. zawisnąć (daw.) — zależeć. [przypis edytorski]