Iliada

by Homer; Franciszek Ksawery Dmochowski

Księga XXIV

Zakończone igrzyska, rozchodzą się ludy,

Po wieczerzy w spoczynku dzienne topiąc trudy.

Sam Pelid¹⁶⁷⁵ w łzach ustawnych¹⁶⁷⁶ swe bole natęża,

I sen, co wszystkie rzeczy żyjące zwycięża,

Nie chwycił go: daremnie rzucił się na łoże...

Ciągle myśli o druhu¹⁶⁷⁷, obfite łzy toczy,

Już bokiem, grzbietem pościel, już piersiami tłoczy,

To nagle się porywa, błędnym chodzi krokiem

Nad brzegiem, aż Jutrzenka pięknym spojrzy okiem.

Znowu zaprzęga bystre konie i powrozem

Uwiązawszy trup nagi Hektora¹⁶⁷⁸ za wozem,

Zajadły, trzykroć włóczy przy Patrokla¹⁶⁷⁹ grobie;

Sam wraca do namiotu, aby spocząć sobie,

A trup rzuca na piasku smutnie rozciągnięty.

Lecz nad zmarłym Hektorem Feb¹⁶⁸⁰, litością tknięty,

Zelżone¹⁶⁸¹ jego zwłoki od zepsucia bronił...

Dwunasty raz powstała Jutrzenka różowa,

Gdy nieśmiertelnym rzecze Apollo w te słowa:

— «Nielitośni bogowie, mszczący się bez miary!

Czy was Hektor mnogimi nie błagał ofiary?

Wy się jednak pastwicie nad nędznym po zgonie,

Nie chcecie go powrócić ojcu, matce, żonie,

Synowi i spółziomkom, aby ręką bratnią

Złożywszy go na stosie, cześć dali ostatnią.

Pelid¹⁶⁸² wam miły, człowiek bez czucia, bez duszy,

Którego twardych piersi żaden wzgląd nie ruszy.

Lwa srogość nosi w sercu. Jako lew do stada,

W swej sile dumnie ufny, zapalony wpada

I pasące się woły zabija przy żłobie:

Tak Achilles przytłumił wszelkie czucie w sobie.

Nie dość ma, że Hektora zwalił swym orężem:

Włóczy go, nad umarłym natrząsa się mężem.

Mimo swą siłę, za to oburzy gniew boży,

Bo na cóż to na ziemię nieczułą się sroży»?

Na te słowa się w Hery¹⁶⁸³ oczach gniew zapali:

— «Jeśli Hektor i Pelid w jednej u was szali,

Natenczas Apollina skarg słuchać możecie.

Lecz kto ten Hektor, chciejcie zważyć bogi, przecie:

Wszak śmiertelny i piersi ssał śmiertelnej matki;

Achilles — syn bogini; tej liczne zadatki

Mojej dałam przyjaźni, ode mnie chowana,

I za miłego bogom Peleja¹⁶⁸⁴ wydana...»

Wtedy rzekł Chmurowładca¹⁶⁸⁵: — «Dość tego niech będzie!

Hero, miarkuj się w twoim na bogów zapędzie:

Nie jedna cześć dla obu, próżne więc niesnaski¹⁶⁸⁶,

Ale i Hektor z Trojan godzien bogów łaski.

Ja go zawsze kochałem: on składał mi dary,

Od niego mi wspaniałe szły co dzień ofiary,

Kurzył się wonnym dymem ołtarz mej świątnice¹⁶⁸⁷:

Ten my hołd odbieramy, Olimpu dziedzice...

Więc zaraz prędką poślę Irydę¹⁶⁸⁸ do Troi,

Aby poszedł po syna do naw¹⁶⁸⁹ Pryjam¹⁶⁹⁰ stary

I wielkiego Achilla ułagodził dary¹⁶⁹¹...

Wraz Irys, która wiatry swym lotem wyścignie¹⁶⁹²,

Pośpiesza w dom Pryjama. Tam żal z ciężkiej straty:

Syny, siedząc przy ojcu, łzą zlewają szaty;

Starzec, smutnym rodzeństwa otoczony kołem,

Głowę płaszczem obwinął, osuł¹⁶⁹³ się popiołem

Nagarnionym, gdy długo czołgał się spłakany.

Łkania cór i synowych odbijały ściany

Wspominają imiona z żałobnymi jęki

Mężów, co w polu chwały z greckiej padli ręki.

Przybliża się do króla Irys wiatronoga,

Łagodzi głos, bo starca zimna trzęsła trwoga:

— «Ufaj, synu Dardana¹⁶⁹⁴! Nie bój się daremnie,

Bo nie nowego smutku masz posłankę we mnie,

Ale dowód łaskawej Zeusa¹⁶⁹⁵ opieki,

Który, chociaż od ciebie bardzo jest daleki,

Twojego się nieszczęścia litując niemało,

Każe ci iść odkupić Hektorowe ciało.

Z wielkimi się darami wypraw na okręty,

Aby przez nie Achilles mógł zostać ujęty.

Sam jedź, nie bierz nikogo; dość, że woźny wsiędzie,

Który do miasta z ciałem wóz prowadzić będzie.

Nie obawiaj się śmierci, nie poddawaj trwodze...

Uczci cię Achill, twoim obrońcą się stanie,

Bo niepłochy¹⁶⁹⁶, zna ludzkość¹⁶⁹⁷, ma roztropne zdanie,

Pocieszy nieszczęsnego, pokornego dźwignie».

Odchodzi bystra Irys i ledwie się mignie.

Myśląc Pryjam czym prędzej jechać do obozu,

Każe zaprzęgać muły, nieść skrzynie do wozu...

Synowie wolę ojca pełnią w niemej grozie,

Wynoszą wóz i skrzynię ładują na wozie...

Potem szacowne sprzęty wynoszą z komnaty,

Przeznaczone dla ciała Hektora opłaty,

I zaprzęgają muły z twardymi kopyty¹⁶⁹⁸;

Od Myzów Pryjam zyskał ten dar znakomity.

Konie prowadzą, które tyle ojciec sobie

Podobał, że swą ręką sypał obrok w żłobie.

Wtedy Hekabe¹⁶⁹⁹, ciężkim ściśniona kłopotem,

Wino słodkie w naczyniu trzymająca złotem,

Staje przed jarzmem¹⁷⁰⁰ koni i męża nakłania,

Aby się nie ruszyli bez bogów wezwania¹⁷⁰¹:

— «Wezwij Zeusa — powiada — gdyś jechać się zaciął,

By cię zdrowym powrócił spośród nieprzyjaciół.

Pomimo mnie twój umysł tej wyprawy żąda;

Więc boga, który z Idy¹⁷⁰² na Troję pogląda,

A czarną straszy chmurą ziemnego mieszkańca,

Proś, aby ci na wieszczbę¹⁷⁰³ swego dał posłańca:

Niech po prawicy ptaków król skrzydła roztoczy.

Jeśli taki obaczysz znak na własne oczy,

Możesz jechać z ufnością między greckie straże;

Lecz jeśli Zeus posłańca swego nie pokaże,

Choć ten zamysł u ciebie mocno przedsięwzięty,

Zaklinam cię, mój mężu, nie jedź na okręty!»

— «O małżonko! — rzekł starzec — spełnię radę twoję¹⁷⁰⁴

I troski trwożliwego serca zaspokoję.

Dobrze jest podnieść ręce do boga z pokorą,

Może te modły skutek pomyślny odbiorą».

Zaraz kazał lać słudze wodę na prawicę:

Przyszła, niosąc nalewkę¹⁷⁰⁵ razem i miednicę.

Umyty bierze złotą czarę z rąk małżonki

I między wspaniałego pałacu przysionki

Leje wino, i ręce ku niebu podnosi:

— «Boże! Którego z Idy świat wszechmocność głosi,

Nie miej nędznego człeka płaczu w poniewierce!

Prowadź mnie do Achilla i zmiękcz jego serce!

Niechaj ptak, co powietrznych krajów berło trzyma,

Przeleci po prawicy przed mymi oczyma.

Gdy tą pomyślną wieszczbą raczysz mnie ucieszyć,

Będę mógł do naw greckich z ufnością pośpieszyć».

Skłonił się na wezwanie jego bóg przychylny

I zaraz Pryjamowi przysłał znak niemylny,

Orła, ptaka łowczego. A jak rozłożyście

Dwa obszerne podwoje¹⁷⁰⁶ zamykają wniście

Domu opatrzonego w dostatki bogacza:

Tak on szeroko skrzydła ogromne roztacza.

Po prawicy przeleciał nad wieżami miasta.

Na to we wszystkich radość i nadzieja wzrasta.

Siadł król na świetnym wozie, dobrze sobie tuszył¹⁷⁰⁷

I z brzmiącego przysionka z pośpiechem wyruszył.

Z wozem czterokołowym idą muły przodem,

Idaj¹⁷⁰⁸ nimi kieruje: tuż równym zawodem

Podjeżdża Pryjam, biczem zacinając konie.

Zebrani przyjaciele jego w licznym gronie

Odprowadzają, cała zapłakana rzesza,

Jak gdyby na śmierć jechał. Król w pole pośpiesza,

A lud wraca do miasta, z nim zięcie i syny.

Zeus postrzegł ich tam obu wpośrodku równiny,

Ulitował się starca nieszczęsnego doli,

Więc głosi Hermesowi¹⁷⁰⁹ wyrok swojej woli:

— «Synu, wszak w tobie ludzi największa otucha,

Ty na ich prośby chętnie nadstawujesz ucha:

Śpiesz na ziemię, Pryjama nie odstępuj krokiem,

Tak prowadź, by go żaden Grek nie dostrzegł okiem,

Póki pod Achillesa namiotem nie stanie».

Zlecił, a Hermes pełni ojca rozkazanie.

Zaraz do nóg przywiązał skrzydła złote, wieczne,

Na których ziemi, morza krańce ostateczne

Równy wiatrom przelata. Wziął laskę (tą ludzi

Jednych, gdy chce, usypia, drugich ze snu budzi):

Z laską puszcza się Hermes bystrolotnym biegiem

I staje nad obszernym Hellespontu¹⁷¹⁰ brzegiem.

W okazałej postaci idzie jak król młody,

Gdy mu pierwszy włos kryje kwitnące jagody¹⁷¹¹.

Pryjam z woźnym za Ila grobem chwilę stoją,

Gdzie i konie, i muły w brodach Ksantu¹⁷¹² poją.

Już i noc czarnym cieniem kraj ziemski powleka,

Wtem woźny idącego postrzega człowieka:

— «Synu Dardana — rzecze — radź o sobie pilnie!

Idzie człowiek, obydwu zgubi nieomylnie.

Uciekajmy lub chwyćmy pokornie za nogi,

Może się nam da zmiękczyć i cios cofnie srogi».

Na ten głos zadrżał Pryjam, członki mu zdrętwiały

I z bojaźni na głowie zjeżył się włos biały.

A wtem zbliża się Hermes, za ręce go chwyta,

Słodkimi zabezpiecza słowami i pyta:

— «Dokąd się wyprawujesz, ojcze, tak niewcześnie¹⁷¹³,

Gdy noc wszystkich żyjących pogrążyła we śnie?

Nie uważasz, o starcze, że tu niedalecy,

Sprzysięgli na twą zgubę, znajdują się Grecy?

Niechże postrzeże który, że skarby prowadzisz,

Niech na ciebie napadnie — jak sobie poradzisz?

Już niemłody, niewiele możesz ufać dłoni,

Ten też starzec zapewne ciebie nie obroni.

Ja ci nic złego nie chcę i drugich w tej dobie¹⁷¹⁴

Odeprę, widzę bowiem obraz ojca w tobie».

— «Prawda, że niebezpieczną przedsiębiorę drogę

Rzekł król — wszystkiego, synu, obawiać się mogę:

Lecz widzę, że mój jeszcze los bogów dotyka,

Gdy mi dają takiego w tobie przewodnika.

Jaki kształt! Jaki umysł! Jak szalone lice¹⁷¹⁵!

O! Nie z ziemi, lecz z nieba są twoi rodzice!»

— «Nie mylisz się, bogowie mają cię na pieczy.

Ale mi powiedz szczerze, gdzie wieziesz te rzeczy?

Prowadziszli te skarby, że się wam nie szczęści,

Do obcych ludzi, chcąc je ocalić choć w części?

Czyli¹⁷¹⁶, gdy śmiercią syna chciał los cię zasmucić,

Wszyscy myślicie Troję z bojaźni porzucić?

Jaki rycerz! Najśmielszych on w boju wyścigał

I całą moc Achajów na swych barkach dźwigał!»

— «Jak zacna krew, młodzieńcze, w żyłach twoich płynie

Rzekł Pryjam — gdy z tym czuciem mówisz o mym synie!»

Bóg na to: — «Ty mnie, starcze, doświadczasz w tej porze,

Takie czyniąc pytania o wielkim Hektorze.

O! Nieraz go w potrzebie¹⁷¹⁷ orężnej widziałem,

Szczególniej, gdy nadludzkim uniesień zapałem

Rżnął Greki, na okręty śmiałym wpadał krokiem:

Myśmy na to zdumionym poglądali okiem.

Gniewny na króla Pelid wstrzymał nas od boju,

Któremu ja w rycerskim towarzyszę znoju.

W jednej przybyłem nawie; ojciec mój, bogaty

Poliktor¹⁷¹⁸ i długimi obciążony laty,

Sześciu miał synów: innych trzyma dom spokojny,

Mnie jednego z Achillem los wysłał do wojny.

Wyszedłem nieprzyjaciół obrotów dociekać.

Już Grecy dłużej szturmu nie myślą przewlekać...»

— «Gdy w tobie towarzysza Achilla oglądam

Rzekł Pryjam — mów rzetelnie, co ja wiedzieć żądam

Jestli mój syn u floty? Powiedz mi otwarcie,

Czy go, w sztuki pociąwszy, dał psom na pożarcie?»

Na to Hermes: — «Zrzuć, starcze, troski nadaremne!

Nie tknęły się go ptaki, ni bestyje ziemne...

W szczególnej on zostaje u bogów obronie:

Kochali go za życia, kochają po zgonie».

Rzekł, a starzec z radosnym czuciem odpowiada:

— «Dobrze czyni, kto bogom winne dary składa.

Nigdy mój syn (ach! smutna wzięła go potrzeba!)

Nie zapomniał w swym domu o mieszkańcach nieba;

Oni na łonie śmierci względni¹⁷¹⁹ nam wzajemnie.

Lecz proszę, chciej tę piękną czarę wziąć ode mnie.

Bądź mi wsparciem, bogowie błogosławią cnocie,

Jedź i postaw mnie w samym Achilla namiocie!»

Na to Hermes: — «O starcze, kusisz mój wiek młody!

Ale żadne nie mogą skłonić mnie powody

Wziąć z darów dla Achilla jaki upominek.

Miałby złe bardzo skutki takowy uczynek.

I jaż bym z jego krzywdą bogacić się życzył?

Tobie, choćby do Argos¹⁷²⁰, będę przewodniczył

Morzem, lądem, jak zechcesz; a przy takiej straży

Nikt się na ciebie ręki podnieść nie odważy».

Po tej rozmowie lekkim skokiem na wóz wsiada,

Bierze bicz z ręki starca, lejcem żywo włada,

A i w muły, i w konie wlewa zapał nowy.

Widzą przed sobą wieże i głębokie rowy,

Tam ucztę gotowały straż mające Greki¹⁷²¹;

Im przesłodki sen Hermes spuszcza na powieki.

Już wrzeciądze¹⁷²² odjęte, już otwarta brama

Z bogatymi darami wprowadza Pryjama.

Otóż namiot Achilla: w górę go wywiodły

Wierne Ftyjoty¹⁷²³, ściąwszy niebotyczne jodły;

Lud mieszkanie rycerza balami ukrzepił¹⁷²⁴,

A dach zebraną trzciną na łąkach zasklepił.

Z gęstych go palów parkan otaczał dokoła,

Rygiel drzwi ledwie mężów trzech podważyć zdoła:

Pelid się tylko nad nim bynajmniej nie silił,

Sam i łatwo go zamknął, i łatwo odchylił.

Więc Hermes, co go twórcą korzyści świat głosi,

Wtenczas ciężką zaporę dla starca podnosi,

Wprowadza wiozącego upominek drogi,

Skacze z wozu i takie daje mu przestrogi:

— «Jestem Hermes. Przyszedłem tu z Zeusa mocy,

Abym ci w twojej drodze użyczył pomocy...

Idź, chwyć nogi rycerza, nie przestawaj błagać

Przez ojca i przez matkę, pięknym kształtną włosem,

I przez syna, by nad twym zlitował się losem».

Gdy tak razem¹⁷²⁵ ostrzeże starca i pocieszy

Hermes, znów do Olimpu wyniosłego śpieszy.

Pryjam wysiadł na ziemię, został Idaj czuły¹⁷²⁶,

Aby pilnował z wozem rumaki i muły.

Do mieszkania Achilla starzec prosto zmierza,

Zastaje towarzyszy z dala od rycerza;

Sam tylko Automedon¹⁷²⁷ wierny, Alkim drugi,

Szczep Aresa¹⁷²⁸, gotowi stali dla usługi.

Tylko co się napojem i jadłem nasycił.

Wszedł Pryjam cicho, ukląkł, za nogi uchwycił

I rękom srogim, które w podziemne otchłanie

Tylu strąciły synów, dał pocałowanie.

Jako gdy kto zabije gwałtownie człowieka,

Przed zemstą prawa w obce krainy ucieka,

Wszystkich zdumi, w dom wszedłszy, gdzie schronienia żąda:

Tak Pelid na Pryjama zdumiony pogląda.

Zdziwieni towarzysze patrzają po sobie,

Gdy starzec zaczął, w ciężkiej pogrążon żałobie:

— «Pomnij na ojca swego, boski Achillesie!

W równym on ze mną wieku, w ostatnich lat kresie!

Może niesprawiedliwi cisną go sąsiedzi,

Nie ma, kto by złe odparł, pod którym się biedzi;

Jednak słysząc, że żyjesz, wolny od rozpaczy

Krzepi się tą nadzieją, że syna obaczy,

Gdy z Troi do ojczystej powrócisz krainy.

Lecz ja, najnieszczęśliwszy, miałem dzielne syny¹⁷²⁹,

Z których podobno żaden żywy nie zostaje,

Odkąd wojnę przynieśli przed nasz gród Danaje¹⁷³⁰...

Większą liczbę Ares ich w polu poobalał;

Ostatni, co ich bronił i miasto ocalał,

Hektor, zginął od ciebie, walcząc za ojczyznę.

Po niego tu przychodzę. Uczcij mą siwiznę!

Masz okup wielkiej ceny, masz drogie ofiary:

Szanuj bogi, Achillu, nie gardź mymi dary¹⁷³¹!

Przypomnij ojca, obu nas ciężar lat gniecie.

Możesz być kto ode mnie biedniejszy na świecie?

Jam usta — tegom wreszcie nieszczęśliwy dożył

Na ręce synów moich zabójcy położył!»

Rzekł. Na wspomnienie ojca rycerz czule wzdycha,

I z wolna rękę starca od siebie odpycha.

Ten Hektora wspomniawszy, w nim państwa nadzieje,

Leżąc u nóg Achilla, rzęsiste łzy leje;

Tamten na dwie osoby swą czułość rozdziela:

Już płacze ojca, znowu płacze przyjaciela.

Spólne ich narzekania i płacz pomieszany

Smutnym echem namiotu powtarzały ściany.

Pofolgowawszy¹⁷³² sercu łzami obfitymi,

Wstał i podając rękę, podniósł starca z ziemi;

Wzruszyła go poważna głowa, broda siwa,

Na koniec się do niego w tych słowach odzywa:

— «O nieszczęśliwy starcze! Coś ty nędzy zażył!

Jakżeś się sam przez obóz grecki przejść odważył,

Ażebyś przed obliczem rycerza się stawił,

Który cię tylu synów walecznych pozbawił?

Gdyś to zrobił, z żelaza kute serce w tobie.

Lecz siądź, uspokójmy się obadwa¹⁷³³ w żałobie!

Na co się mamy dręczyć? Próżne nasze smutki,

Żadne z nich dobre dla nas nie wynikną skutki.

Smutek dostali ludzie od bogów podziałem

Oni się tylko cieszą szczęściem doskonałem.

Dwoiste pod Zeusowym tronem jest naczynie:

Z jednego złe, z drugiego dobre dla nas płynie.

Czyje losy z obydwu naczyń Zeus miesza,

Tego na przemian smuci, na przemian pociesza.

Komu ze złego czerpa, ten skazan na nędzę,

W ohydzie, wzgardzie, smutną ciągnie życia przędzę¹⁷³⁴:

Błąka się, pod ciężarem zgryzoty się trudzi,

Równie znienawidzony od bogów i ludzi.

Dla Peleja bogowie szczodrzy od początku,

Zdziwiał wszystkich skarbami, wielkością majątku.

I nad Ftyjoty berłem przemożnym się chlubił;

Choć śmiertelny, boginię za żonę poślubił.

Ale mu niebo w innym uskąpiło względzie,

Tronu jego potomstwo po nim nie osiędzie:

Jednego spłodził syna i ten prędko zginie.

Oto pędzę dni smutne w dalekiej krainie,

Żadnym nie będąc wsparciem dla starego ojca,

Tu siedzę, twój niszczyciel, twych synów zabójca.

I na ciebie bogowie wylali swe dary:

Co tylko dzierży Lesbos, gdzie rządził Makary,

Flygija i Hellespont, toś wszystko posiadał,

Nadto świetne i liczne potomstwo bóg nadał.

Lecz twoje szczęście w jednej nie trzyma się mierze:

Wre bój przy murach miasta, giną wam rycerze.

Znoś więc! Żaden od nędzy nie wyjęty człowiek,

Przytłum w sercu boleści i otrzyj łzy z powiek,

Bo nie odzyskasz syna, który już w Erebie,

Nie wskrzesisz go, a płaczem gubisz jeszcze siebie».

— «Nie zapraszaj, bym siedział — rzekł mąż równy bogu

Póki Hektor niegrzebny¹⁷³⁵ przy twym leży progu.

Oddaj ciało niezwłocznie, o tę łaskę proszę,

Chciej przyjąć liczne dary, które ci przynoszę.

Obyś ich użył, miłą obaczył ojczyznę,

Gdyś mi życie zachował, uczcij mą siwiznę.

Przez ciebie jeszcze słońca cieszę się widokiem».

Pelid na niego patrząc zapalonym okiem:

— «Nie chciej mnie gniewać, starcze, nie bądź mi natrętny!

Nimeś przyszedł, Hektora oddać byłem chętny...

Nie wzbudzaj we mnie gniewu, przestań mi się kwilić¹⁷³⁶,

Żebym cię stąd nie wypchnął; tak, winny dwa razy,

Zgwałciłbym ludzkość, złamał Zeusa rozkazy¹⁷³⁷».

Drżący król woli jego poddać się nie zwłoczył¹⁷³⁸,

Z prędkością lwa z namiotu Achilles wyskoczył,

Lecz nie sam: Automedon, Alkim za nim śpieszy:

Ich przyjaźnią po stracie Patrokla się cieszy.

Konie i muły z jarzma wyprzągłszy, prowadzą

Woźnego do namiotu i na krześle sadzą;

A z wozu ładownego biorą sprzęt bogaty,

Przeznaczony dla ciała Hektora opłaty...

Brankom ciało myć kazał i maścić na boku,

Chcąc ojcu bolesnego oszczędzić widoku...

Miękka dłoń dziewic myje ciało i namaszcza,

Okrywa piękną szatą i obwodem płaszcza.

Pelid je na pogrzebne łoże dźwignął z ziemi

I na wozie położył z towarzyszami swemi,

A wzywając Patrokla wpośród jęków wielu:

— «Nie miej mi — rzecze — za złe, miły przyjacielu,

Jeśli się w Hadzie¹⁷³⁹ dowiesz o moim uczynku,

Żem wziął okup za ciało w drogim upominku...»

Powróciwszy, naprzeciw Pryjama usiądą

I co uczynił, tymi słowy opowiada:

— «Masz syna! Byłem twemu powolny¹⁷⁴⁰ życzeniu;

Rano go przy Jutrzenki obaczysz promieniu.

Teraz przyjmij posiłek, uśmierz serca mękę.

I Niobe¹⁷⁴¹ ściągnęła do pokarmu rękę,

Chociaż dwunastu dzieci żałowała straty.

Sześć miała cór, sześć synów, jakby świeże kwiaty:

Synów jej brzmiąca Feba zabiła cięciwa,

Córy strzałą Artemis¹⁷⁴² obaliła mściwa

Za to, że matka śmiała równać się Latonie...

Przez dziewięć dni leżały wśród własnej posoki,

Nie grzebane, Zeus w twarde lud zmienił opoki;

Dziesiątego dnia bogi złożyły ich w grobie.

Po łzach matka pokarmu nie przeczyła sobie...

My, zacny starcze, ból nasz zwyciężmy nareście¹⁷⁴³:

Napłaczesz się dość syna, gdy już będziesz w mieście,

Tam niech nic nie tamuje biegu łzom rzęsistym».

Wstaje prędko i owce rżnie z runem srebrzystym;

Odarli towarzysze, na sztuki posiekli

I przyprawiwszy mięso, na rożnach upiekli.

Kładą na stół, a chleby, które w koszach mieli,

Automedon rozdaje, Pelid mięso dzieli.

Przygotowana uczta do smaku przypadła,

A kiedy już dość mieli napoju i jadła,

Stary Pryjam nie spuszczał z Achillesa oka:

Dziwi go kształt nadludzki i postać wysoka.

Żądza poznania starca w Achillu taż sama:

Zadziwia go powaga i mądrość Pryjama.

W zadumieniu wzajemnym przepędzili chwilę.

— «Pozwól — pierwszy rzekł Pryjam — niech się snem zasilę.

Odtąd, jak zginął Hektor z tobą w pojedynku,

Nie tylko nie użyłem żadnego spoczynku,

Alem, na ziemi leżąc, w popiele się taczał,

Łzy lał bez przerwy, jęczał, wzdychał i rozpaczał.

U ciebie wziąłem Bakcha¹⁷⁴⁴ i Demetry¹⁷⁴⁵ dary,

Dotąd nie jadłem, do ust nie przytknąłem czary».

Rycerz młodzi i brankom daje rozkazanie,

By miękkie pod przysionkiem zrobili posłanie

Ze skór i sztuk szkarłatnych, i z przecudnym wzorem

Kobierców, i nakrycia z wełnianym kędziorem.

Wyszli natychmiast, w ręku trzymając pochodnie,

Ścielą łoża, gdzie starcy będą spać wygodnie.

Żartując, że w namiocie mieścić ich nie może,

Tak mówi: — «Pod przysionkiem gotowe jest łoże,

Mógłby tu przyjść kto z Greków: i w noc wiele razy

Przychodzą szukać rady, albo brać rozkazy.

Gdyby się twoja bytność do króla doniosła,

Nowa by do okupu zawada¹⁷⁴⁶ urosła.

Ale mi powiedz, jak ci potrzebny czas długi

Do oddania synowi ostatniej usługi,

Abym lud wstrzymał i sam nie myślał o wojnie».

— «Gdy mi pozwolisz pogrzeb odprawić spokojnie

Rzekł Pryjam — i powściągniesz Greki przez tę porę,

Nową od ciebie łaskę, Achillu, odbiorę...

Dziewięć dni w domach płakać go zasiędziem,

Dziesiątego pogrzebną biesiadę jeść będziem;

Potem dźwigniem grobowiec, a gdy trzeba, zbroje

Na nowo wdziejem, nowe rozpoczniemy boje».

— «Będziesz miał czas żądany do pogrzebnej części

Wszystko daję, Pryjamie, dla twojej boleści».

To rycerz powiedziawszy rękę starca bierze,

Aby zaufał jego szczerości i wierze.

Zaraz Pryjam i herold pod przysionek wyśli¹⁷⁴⁷,

Kładą się, oba pełni niespokojnych myśli...

Tak spoczywał ród bogów i ród ludzi ziemny.

Hermesa¹⁷⁴⁸ nie pochwycił powiek sen przyjemny,

I cały w różnych myślach nie przestawał radzić,

Jak straż podejść, Pryjama skrycie wyprowadzić.

Więc stanąwszy nad głową, mówi poseł boski:

— «Toż cię, starcze, już żadne nie zajmują troski?

Że Pelid cię oszczędził, uczcił wiek dostojny,

Możesz wśród nieprzyjaciół bawić się¹⁷⁴⁹ spokojny?

Drogąś opłatą syna lubego odkupił,

Ale się lękaj, by cię więcej Grek nie złupił:

Niech się o tobie Atryd¹⁷⁵⁰, niech się obóz dowie,

Trzykroć tyle za ciebie muszą dać synowie».

Zląkł się, zbudził herolda, a Hermes do wozu

Zaprzągł konie i muły, i ruszył z obozu.

Śpieszą się, ich wyjazdu nie poczuły Greki.

Gdy do krętej Skamandru zbliżyli się rzeki,

Która z nieśmiertelnego Zeusa się rodzi,

Tam Hermes bystrym lotem na Olimp odchodzi.

Już Jutrzenka szkarłatne ukazała skronie:

Oni ku miastu z jękiem popędzają konie,

Na przedzie z martwym ciałem postępują muły.

Nikt nie był z mężów, z niewiast, tak ranny, tak czuły,

Jak Kasandra¹⁷⁵¹. Ta pierwsza na zamek pobiegła,

Ta herolda i ojca lubego postrzegła,

I na wozie złożone ciało wojownika;

Jęczy, na wszystkie strony żałobnie wykrzyka:

— «Trojanie i Trojanki! Nuż więc, teraz śpieszcie!

Jak zwycięzcę Hektora witaliście w mieście,

Gdy z tryumfem powracał z wojennego trudu:

Idźcie! On był zaszczytem ojczyzny i ludu!»

Wszystkich żal przejął, całe miasto się wyrusza,

Męże, niewiasty, żadna nie została dusza.

Pod bramą na trup żona i matka upada,

Rwą włosy, a płacząca ciśnie się gromada.

Tak nad wielkim Hektorem byliby zapewne

Aż do zachodu słońca ronili łzy rzewne,

Gdy Pryjam rzecze z wozu: — «Ustąpcie, Trojanie,

Dajcie mi wolne przejście! Kiedy w domu stanie,

Tam będziecie nad ciałem do woli płakali».

Rozstąpili się, mułom z wozem miejsce dali.

W domu złożono ciało na łoże ozdobne:

Wtedy śpiewaki pieśni zaczęli żałobne

Dla ostatniej zmarłego bohatera cześci¹⁷⁵²;

Ich głosom towarzyszy w kolej jęk niewieści.

Andromacha¹⁷⁵³ Hektora głowę w rękach trzyma,

Zaczyna żal z pełnymi łez rzewnych oczyma:

— «Giniesz, kochany mężu, w samym wieku kwiecie,

Mnie wdową zostawujesz! Nasz syn, jeszcze dziecię,

Któreśmy nieszczęśliwi rodzice wydali,

Nie dorośnie lat, prędzej to miasto się zwali.

Nie ma w tobie, Hektorze, największej obrony:

Tyś sam ocalał dzieci i cnotliwe żony;

Wszystkie teraz zwycięzca weźmie na swe statki!

Ty, synu, lub popłyniesz w towarzystwie matki,

Gdzie (takiż widok moje zasmuci oblicze!)

Twardy cię pan na prace skaże niewolnicze;

Albo tu który z wodzów achajskich¹⁷⁵⁴ zajadły¹⁷⁵⁵,

Że ich liczne Hektora ręką męże padły,

Na tobie brata, ojca, syna mszcząc się zgonu,

Zepchnie na zatracenie z wieży Ilijonu¹⁷⁵⁶.

A mnie nędzną skazałeś na dozgonne jęki,

Konając nie ściągnąłeś z łoża do mnie ręki,

Aniś wyrzekł jakiego roztropnego słowa,

Które by, jak ostatnią pamiątkę, twa wdowa

Rozmyślała łzy lejąc i we dnie, i w nocy».

Tak biedna narzekała na swój stan sierocy,

A niewiasty łączyły głębokie wzdychania.

Hekuby¹⁷⁵⁷ żal gwałtowne przerywają łkania:

— «Najukochańszy z synów, mój Hektorze drogi!

Póki byłeś przy życiu, kochały cię bogi,

I po śmierci doznałeś względnej ich opieki:

Innych synów przedawał Pelid w kraj daleki,

Słał do Imbru¹⁷⁵⁸ lub Samu¹⁷⁵⁹, lub na wyspę twardą

Lemnu¹⁷⁶⁰, gdzie żyli w więzach i okryci wzgardą;

Tyś padł w szlachetnym boju. Prawda, iż się srożył,

Żeś mu Patrokla trupem twą włócznią położył,

Włóczył cię koło grobu!... O! Zemsta zaciekła!

Jednak go tą srogością nie przywołał z piekła.

Ciebie oglądam świeżym, masz twą piękność całą,

Jakbyś najłagodniejszą poległ Feba strzałą».

We wszystkich ciężkie jęki wzbudził płacz królowy¹⁷⁶¹.

Trzecia, Helena¹⁷⁶² tymi żal zaczyna słowy:

— «Hektorze, z braci męża najwięcej mi luby!

(Z pięknym bowiem Parysem związały mnie śluby.)

Ach! Czemum nie zginęła pierwej nieszczęśliwa!

Dwudziesty rok pobytu mego tu upływa

Odtąd, gdym się ważyła ojczyznę porzucić;

Nigdy mnie przykrym słowem nie chciałeś zasmucić.

Owszem, kiedy bratowe moje albo siostry,

Albo świekra¹⁷⁶³ — czyniły jaki wyrzut ostry

(Bo świekr¹⁷⁶⁴ był zawsze ojcem), tyś biedną zasłaniał,

Tyś do ludzkości twoją łagodnością skłaniał.

Płacząc nad tobą, siebie, nieszczęśliwa, płaczę,

Już takiego obrońcy w Troi nie obaczę.

Dzisiaj bez przyjaciela, wzgardzona, obrzydła,

Będą u wszystkich na kształt jakiego straszydła».

Tak narzeka, a z oczu jej strumień łez ciecze;

Wzdycha z nią cała Troja, gdy Pryjam tak rzecze:

— «Pośpieszcie się, Trojanie! Zwieźcie drzewo z lasu,

Nie bójcie się zasadzek w tym przeciągu czasu.

Przyrzekł Pelid nie pierwej zwrócić broń do miasta,

Aż na niebie zaświeci Jutrzenka dwunasta¹⁷⁶⁵».

Zaraz lud woły, muły do wozów zakłada,

Z murów nieprzeliczona wychodzi gromada;

Dziewięć dni jęczy Ida pod toporów ciosem.

Gdy dziesiąta Jutrzenka z pięknym wstała włosem.

Wynieśli ciało z płaczem spółziomkowie mili

I złożywszy na stosie, ogień podniecili.

Ale gdy pierwsza zorza płomieniami błyśnie,

Wielkie mnóstwo do stosu Hektora się ciśnie;

Zgasili go, czarnego wina lejąc wiele.

Potem bracia i wierni jego przyjaciele

Zebrali białe kości, łzy lejąc potokiem,

W głębi serca tak smutnym wzruszeni widokiem.

Składają w złotą puszkę ostatki żałobne,

Którą kryją z purpury zasłony ozdobne,

Wreszcie w rowie głębokim umieszczają zwłoki,

Toczą głazy i wznoszą grobowiec wysoki,

A na Achajów szpiegi uważają wszędzie,

By nie wpadli, gdy w świętym zabawni¹⁷⁶⁶ obrzędzie.

Tak kiedy rycerzowi grobowiec wynieśli,

Do królewskiego domu gromadnie się ześli;

Świetną ucztę ludowi dał Pryjam w swym dworze:

Ten był obchód pogrzebny po wielkim Hektorze.

Przypisy:

1. Achilles — legendarny bohater grecki, syn Peleusa, króla Ftyi, i Tetydy, boginki morskiej. [przypis edytorski]

2. bogini — standardowy na początku epopei zwrot do Muzy. [przypis edytorski]

3. Ereb a. Hades (mit. gr.) — smutna, podziemna kraina, w której przebywały dusze wszystkich zmarłych (starożytni Grecy nie znali rozróżnienia na raj i piekło). [przypis edytorski]

4. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy z bogów, władca Olimpu, brat Posejdona i Hadesa, syn Kronosa, patronujący zjawiskom na niebie, zwłaszcza piorunom. [przypis edytorski]

5. Agamemnon — syn Atreusa, króla Myken, wódz greckiej wyprawy przeciw Troi, brat Menelaosa, którego żona, Helena, została porwana przez Trojan, co dało początek wojnie. [przypis edytorski]

6. Febus a. Feb (mit. grec.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

7. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

8. Latona — córka tytana Kojosa, matka Apolla. [przypis edytorski]

9. mór — zaraza. [przypis edytorski]

10. Chryzes — kapłan ze wschodniego wybrzeża Troi. [przypis edytorski]

11. Achajowie — Grecy. [przypis edytorski]

12. tiara — tu ogólnie: nakrycie głowy (ważnego) kapłana. [przypis edytorski]

13. Atrydy — synowie Atreusa, tj. Agamemnon i Menelaos. [przypis edytorski]

14. Pryjam — podeszły wiekiem król Troi, ojciec Hektora. [przypis edytorski]

15. Febus a. Feb (mit. grec.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

16. przeczyć — tu: odmawiać. [przypis edytorski]

17. jego córy — córka Chryzesa została wzięta w niewolę przez Agamemnona. [przypis edytorski]

18. znidź — dziś: zejdź. [przypis edytorski]

19. pręcej — dziś popr.: prędzej (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

20. Argos — miasto na wschodnim Peloponezie. [przypis edytorski]

21. Smintejczyk — kolejny przydomek Apolla, oznaczający tego, który tępi myszy polne. [przypis edytorski]

22. Tened — wysepka przy wybrzeżu Troi. [przypis edytorski]

23. Killa — miasto obok Chryzy. [przypis edytorski]

24. szczęki — dziś popr. forma N.lm: szczękami (szczękaniem, hałasami). [przypis edytorski]

25. Leci strzała i świszcząc powietrze rozcina. Okropnym brzmiąc łuk jękiem psy strzela i muły; Wnet zgubne jego razy Achaje poczuły — strzały Apolla powodują zarazę. [przypis edytorski]

26. bezprzestannie — bez ustanku. [przypis edytorski]

27. cały lud zwoływa — wchodząc w kompetencje naczelnego wodza. [przypis edytorski]

28. Hera (mit. gr.) — siostra i żona Zeusa, w poemacie sprzyjająca Grekom. [przypis edytorski]

29. walny — główny, zasadniczy. [przypis edytorski]

30. synu Atrejowy — Achilles zwraca się do Agamemnona. [przypis edytorski]

31. obłąkany — tu: zagubiony. [przypis edytorski]

32. wieszcz — wróżbita, czytający znaki dane od bogów. [przypis edytorski]

33. Feb — przydomek Apolla. [przypis edytorski]

34. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

35. stugłów — hekatomba, uroczysta ofiara ze stu wołów. [przypis edytorski]

36. uważ — dziś: rozważ. [przypis edytorski]

37. dla (daw.) — z powodu. [przypis edytorski]

38. pomiędzy Achiwy — między Grekami. [przypis edytorski]

39. Klitajmestra — żona Agamemnona. [przypis edytorski]

40. przemysł — tu: przemyślność. [przypis edytorski]

41. Pelid a. Pelida — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

42. razem — naraz, jednocześnie. [przypis edytorski]

43. nazad — z powrotem. [przypis edytorski]

44. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

45. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

46. pewnie — tu chyba: na pewno. [przypis edytorski]

47. z psim okiem — w języku Homera oznacza to: bezwstydny. [przypis edytorski]

48. jagody — policzki; dziś popr. forma N.lm: jagodami. [przypis edytorski]

49. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

50. władca pylijskiego... narodu, — Nestor, uosobienie starości i związanego z nią rozsądku. [przypis edytorski]

51. winny — tu: należny. [przypis edytorski]

52. silny Dryjant, Kajnej nieśmiertelny, Pejrytoj i Eksadios, i Polifem dzielny — Lapitowie, wsławieni w walkach z centaurami. [przypis edytorski]

53. rad (daw.) — chętnie. [przypis edytorski]

54. przeto (daw.) — dlatego. [przypis edytorski]

55. dla (daw.) — z powodu. [przypis edytorski]

56. zoczyć (daw.) — zobaczyć. [przypis edytorski]

57. Patrokles — towarzysz Achillesa, wychowujący się z nim od dzieciństwa, kiedy to uciekł na dwór Peleusa, chcąc się uchronić przed karą za zabicie rówieśnika w sprzeczce wynikłej podczas gry w kości. [przypis edytorski]

58. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

59. obmycie — ceremonia mająca na celu zmycie z siebie win. [przypis edytorski]

60. przydę — dziś popr.: przyjdę (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

61. Gdyś mnie krótkiego życia dała na świat, syna — zgodnie z przepowiednią Achilles miał wybór między długim życiem i zapomnieniem a chwałą i śmiercią w młodym wieku. [przypis edytorski]

62. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

63. Atryd — przydomek Agamemnona (syn Atreusa). [przypis edytorski]

64. matka — matką Achillesa była Tetyda, boginka morska, córka Nereusa. [przypis edytorski]

65. Sturęcznegoś do nieba wezwała olbrzyma, Który imię u ludzi Ajgajona trzyma, W niebie zaś Bryjareja dają mu nazwisko. Silniejszy on od ojca — ojcem jego był Uranos (Niebo). [przypis edytorski]

66. Tetyda — jedna z Nereid (boginek morskich), matka Achillesa. [przypis edytorski]

67. Wczoraj opuścił Kronid złote nieba progi itd. — Homerowi potrzebne jest opóźnienie interwencji Tetydy, by zyskać czas, w którym można zmieścić akcję poematu. [przypis edytorski]

68. Etyjopom czystym — i dlatego godnym podejmować bogów na uczcie. [przypis edytorski]

69. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

70. przodkować — mieć pierwszeństwo, tu: rządzić. [przypis edytorski]

71. płochy (daw.) — lekkomyślny. [przypis edytorski]

72. powodować (daw.) — kierować. [przypis edytorski]

73. Hefajstos (mit. gr.) — syn Zeusa i Hery, bóg kowali, złotników i ognia. Przedstawiany jako kulawy, gdyż Zeus zrzucił go z Olimpu, gdy Hefajstos wstawił się za Herą. [przypis edytorski]

74. imać (daw.) — chwytać. [przypis edytorski]

75. powolny (daw.) — posłuszny. [przypis edytorski]

76. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

77. powolność (daw.) — posłuszeństwo. [przypis edytorski]

78. wczesny (daw.) — tu: okazywany we właściwym czasie. [przypis edytorski]

79. forminga — starogrecka odmiana liry z dużą liczbą strun. [przypis edytorski]

80. Achiwy — dziś. popr. forma B.lm: Achiwów (czyli Greków). [przypis edytorski]

81. Sen — jako postać mitologiczna Hypnos, brat Thanatosa (śmierci). [przypis edytorski]

82. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa, w poemacie sprzyjająca Grekom. [przypis edytorski]

83. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

84. Atryd — syn Atreusa, tj. Agamemnon. [przypis edytorski]

85. tego starca wyobrażał, Którego król dla rady najwięcej poważał — tj. Nestora. [przypis edytorski]

86. wdziewać (daw.) — ubierać. [przypis edytorski]

87. obuw — w istocie chodziło o nagolenniki, w archaicznej formie stanowiące coś pośredniego między wysokim obuwiem a prymitywnym pancerzem. [przypis edytorski]

88. Olimp — góra w Grecji, uznawana za siedzibę bogów. [przypis edytorski]

89. hukliwy — hałaśliwy. [przypis edytorski]

90. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

91. mary — widziadła. [przypis edytorski]

92. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

93. niesforny — tu: nieuporządkowany, chaotyczny. [przypis edytorski]

94. rota (daw.) — oddział. [przypis edytorski]

95. Hefajstos (mit. gr.) — syn Zeusa i Hery, bóg kowali, złotników i ognia. Przedstawiany jako kulawy, gdyż Zeus zrzucił go z Olimpu, gdy Hefajstos wstawił się za Herą. [przypis edytorski]

96. Hermes (mit. gr.) — bóg kupców i złodziei, posłaniec bogów. [przypis edytorski]

97. Argobojca — przydomek Hermesa: zabójca Argusa, strażnika Io. [przypis edytorski]

98. Pelops — syn Tantala a wnuk Zeusa; od jego imienia miała pochodzić nazwa „Peloponez”. [przypis edytorski]

99. Tyestes — jeden z synów Pelopsa, brat Atreusa. [przypis edytorski]

100. lud... posiłkowy — sprzymierzeńcy. [przypis edytorski]

101. nieświadom rady — określenie odnosi się do ludu, niewtajemniczonego w znany tylko wodzom podstęp Agamemnona. [przypis edytorski]

102. wały (daw.) — fale morskie. [przypis edytorski]

103. Not a. Notos — wiatr południowy, niosący wilgoć. [przypis edytorski]

104. Eur a. Euros — gwałtowny wiatr wschodni. [przypis edytorski]

105. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, córki Zeusa, bogini mądrości. [przypis edytorski]

106. przystoi — wypada. [przypis edytorski]

107. dla (daw.) — z powodu. [przypis edytorski]

108. powściągnąć — powstrzymać. [przypis edytorski]

109. płocho (daw.) — lekkomyślnie. [przypis edytorski]

110. przemysł (daw.) — spryt. [przypis edytorski]

111. bez odwłoki — dziś: bez zwłoki. [przypis edytorski]

112. Atryd — syn Atreusa, tu Agamemnon. [przypis edytorski]

113. niebaczny (daw.) — nieostrożny, niezwracający uwagi na to, co się dzieje. [przypis edytorski]

114. gnuśność — lenistwo, niechęć do działania. [przypis edytorski]

115. nawa (daw.) — okręt, statek. [przypis edytorski]

116. Tersyt — w oryginale to imię znaczące: człowiek bezczelny. [przypis edytorski]

117. znać (daw.) — wiedzieć. [przypis edytorski]

118. Pelid — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

119. płochy (daw.) — lekkomyślny. [przypis edytorski]

120. Telemach — syn Odyseusza. [przypis edytorski]

121. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

122. raz — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

123. Ilion — Troja. [przypis edytorski]

124. Mojry (mit. gr.) — boginie przeznaczenia, przedstawiane z przędzą symbolizującą ludzkie życie. [przypis edytorski]

125. Aulida — port na wybrzeżu Beocji. [przypis edytorski]

126. smok — w dawnej polszczyźnie: wąż. [przypis edytorski]

127. Kronida — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

128. prawy (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski]

129. rzecz (daw.) — mowa. [przypis edytorski]

130. Feb — przydomek Apolla, boga słońca. [przypis edytorski]

131. opatrzyć (daw.) — przygotować a. naprawić. [przypis edytorski]

132. puklerz — rodzaj okrągłej, wypukłej tarczy. [przypis edytorski]

133. Ares (mit. gr.) — bóg wojny; tu przen.: zapał bojowy. [przypis edytorski]

134. rohatyna — rodzaj włóczni zaopatrzonej dodatkowo w hak. [przypis edytorski]

135. egida — mityczna tarcza wykuta przez Hefajstosa. [przypis edytorski]

136. Kaistros — rzeka płynąca przez krainy Lidię i Jonię. [przypis edytorski]

137. Skamander — rzeka pod Troją. [przypis edytorski]

138. Kształt Aresa (...) Posejdona — w tłum. Dmochowskiego: „Marsa postać, a siłę i piersi Neptuna”. [przypis edytorski]

139. Posejdon (mit. gr.) — bóg morza, żeglarzy, trzęsień ziemi, brat Zeusa; przedstawiany z trójzębem. [przypis edytorski]

140. Kronid — w tłum. Dmochowskiego: Jowisz. [przypis edytorski]

141. I tę wśród bohaterów dał Kronid wspaniałość — poniżej znajdujący się fragment końcowy Księgi II, zawierający katalog sił greckich i wyliczenie okrętów z różnych krain, został uzupełniony według innego wydania Iliady w tłumaczeniu Dmochowskiego. [przypis edytorski]

142. My nic nie wiem — skrócona forma czasownika: My nic nie wiemy. [przypis edytorski]

143. dosięże — dziś: dosięgnie. [przypis edytorski]

144. Zeusa — w tłum. Dmochowskiego: Jowisza. [przypis edytorski]

145. Ares ją natarczywy zdybał po kryjomu — w tłum. Dmochowskiego: „Gdy ją Mars natarczywy zdybał po kryjomu”. [przypis edytorski]

146. przeciwleżący — naprzeciwległy; położony na przeciwko. [przypis edytorski]

147. morza szturmowaną wały — szturmowaną falami morza. [przypis edytorski]

148. przyśli — zgodnie z dziewiętnastowieczną wymową, stosującą się do rymu z „okryśli”; popr. przyszli. [przypis edytorski]

149. Jowisza — anachronizm: tłumacz umieścił tu imię boga z mitologii rzymskiej w starożytnym eposie greckim; ponieważ wyraz znajduje się wygłosie i jest związany rymem, trudno skorygować ten błąd. [przypis edytorski]

150. Pigmejowie — w greckich legendach było to plemię zamieszkałych w Egipcie karłów. [przypis edytorski]

151. wierch — szczyt. [przypis edytorski]

152. Parys — syn Priama i Hekabe, królewicz trojański; porwał Helenę, żonę władcy Myken Menelaosa, co było bezpośrednim powodem rozpoczęcia wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

153. Atryd — syn Atreusa (tu: Menelaos). [przypis edytorski]

154. zoczyć (daw.) — zobaczyć. [przypis edytorski]

155. smok — w dawnej polszczyźnie oznaczał węża. [przypis edytorski]

156. nadybać (daw.) — schwytać. [przypis edytorski]

157. gładki (daw.) — piękny. [przypis edytorski]

158. Dardanowie — Trojanie (nazwani tak od swojego przodka, Dardanosa). [przypis edytorski]

159. kształt — tu: uroda. [przypis edytorski]

160. w śluby małżeńskie — mowa o ślubie Parysa z porwaną Heleną. [przypis edytorski]

161. Achaje — Grecy. [przypis edytorski]

162. nawa (daw.) — okręt, statek. [przypis edytorski]

163. Kipryda — przydomek Afrodyty (od Cypru, gdzie według mitu zeszła na ląd, urodziwszy się z piany morskiej). [przypis edytorski]

164. trefiony — ufryzowany, ułożony w loki. [przypis edytorski]

165. Lecz i Trojanie podli, że ciebie w zapłatę Nieszczęść tylu w kamienną nie odziali szatę — „kamienna szata” stanowi tu synonim ukamienowania. [przypis edytorski]

166. bacznie — uważnie. [przypis edytorski]

167. dla (daw.) — z powodu. [przypis edytorski]

168. Helikaon — syn Antenora. [przypis edytorski]

169. Irys a. Iris (mit. gr.) — wysłanniczka bogów, personifikacja tęczy. [przypis edytorski]

170. Aresowe zapasy — bitwy, potyczki. [przypis edytorski]

171. wcale (daw.) — całkiem. [przypis edytorski]

172. Antenor — główny zwolennik oddania Heleny Grekom, występuje też w Odprawie posłów greckich Jana Kochanowskiego. [przypis edytorski]

173. koników grono — mowa o konikach polnych. [przypis edytorski]

174. wrażać — tu w sensie: dawać. [przypis edytorski]

175. przytomność (daw.) — obecność. [przypis edytorski]

176. razem — jednocześnie. [przypis edytorski]

177. Sangar — Sangarios, rzeka w Azji Mniejszej. [przypis edytorski]

178. Itaka — wysepka na Morzu Jońskim, obecnie nazywana Theaki. [przypis edytorski]

179. przenosić — przewyższać. [przypis edytorski]

180. Ajas — Ajas z Salaminy, zwany Wielkim, dla odróżnienia od występującego również w poemacie imiennika z Lokrydy. [przypis edytorski]

181. Idomenes — król Krety. [przypis edytorski]

182. niehamowny (daw.) — niepowstrzymany. [przypis edytorski]

183. Polideuk — brat Kastora i Heleny, w wersji zlatynizowanej jego imię brzmi Polluks. [przypis edytorski]

184. wawrzyn — laur, wieniec z którego stanowił symbol zwycięstwa. [przypis edytorski]

185. Lacedemon — Sparta. [przypis edytorski]

186. stwierdzić — tu: potwierdzić. [przypis edytorski]

187. młodszy Atryd — Menelaos. [przypis edytorski]

188. Kronida — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

189. Ida — pasmo górskie w Myzji. [przypis edytorski]

190. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

191. Hades (mit. gr.) — władca podziemnego świata zmarłych i bogactw ukrytych w ziemi; budzący strach, ale sprawiedliwy bóg, brat Zeusa i Posejdona. [przypis edytorski]

192. gładki (daw.) — piękny, urodziwy. [przypis edytorski]

193. obuw — w istocie chodziło o nagolenniki, w archaicznej formie stanowiące coś pośredniego między wysokim obuwiem a prymitywnym pancerzem. [przypis edytorski]

194. srebrnymi haftki — dziś popr. forma N.lm: srebrnymi haftkami. [przypis edytorski]

195. spiżowy — wykonany ze spiżu, stopu miedzi, cyny i cynku; w czasach opisywanych w poemacie raczej nie korzystano z broni żelaznej. [przypis edytorski]

196. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

197. kirys — rodzaj pancerza osłaniającego korpus. [przypis edytorski]

198. Kiprys — Cypryda, przydomek Afrodyty, która urodziła się z piany morskiej w pobliżu Cypru. [przypis edytorski]

199. bogi — dziś popr. forma M.lm: bogowie. [przypis edytorski]

200. nektar — napój bogów, zapewniający im nieśmiertelność. [przypis edytorski]

201. Hebe (mit. gr.) — córka Zeusa i Hery, personifikująca młodość. [przypis edytorski]

202. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

203. Menelaos — król Sparty; porwanie przez Parysa jego żony, Heleny, stanowiło przyczynę wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

204. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

205. Olimp — góra w Grecji, w mitologii uznawana za siedzibę bogów. [przypis edytorski]

206. luby — miły, ukochany. [przypis edytorski]

207. Atryd — syn Atreusa (tu: Menelaos). [przypis edytorski]

208. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

209. krom (daw.) — bez. [przypis edytorski]

210. zatarga — dziś popr.: zatarg. [przypis edytorski]

211. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa, w poemacie sprzyjająca Grekom. [przypis edytorski]

212. na zniszczenie — dziś popr.: do zniszczenia. [przypis edytorski]

213. rozżenąć — tu: zniszczyć. [przypis edytorski]

214. bieżeć — biec. [przypis edytorski]

215. na dwie strony — na dwa sposoby, sprzecznie. [przypis edytorski]

216. likijski bóg — Apollo. [przypis edytorski]

217. niebaczny (daw.) — nieostrożny. [przypis edytorski]

218. galić (daw., reg.) — czyhać. [przypis edytorski]

219. wykształcić — tu: uformować. [przypis edytorski]

220. likijski bóg — Apollo. [przypis edytorski]

221. kirys — rodzaj pancerza osłaniającego korpus. [przypis edytorski]

222. meoński — pochodzący z Meonii, później określanej jako Lydia. [przypis edytorski]

223. Agamemnon — syn Atreusa, króla Myken, wódz greckiej wyprawy przeciw Troi, brat Menelaosa, którego żona, Helena, została porwana przez Trojan, co dało początek wojnie. [przypis edytorski]

224. kolce — tu: haczyki na krawędziach grotu. [przypis edytorski]

225. kirys — rodzaj pancerza osłaniającego korpus. [przypis edytorski]

226. Machaon — syn Asklepiosa, boga lekarzy. [przypis edytorski]

227. Likowie — sprzymierzony z Trojanami lud z wybrzeża Azji Mniejszej. [przypis edytorski]

228. raz — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

229. Chejron (mit. gr.) — jeden z Centaurów, znany z mądrości, w tym i ze znajomości medycyny. [przypis edytorski]

230. Atryda — syn Atreusa (tu: Menelaos). [przypis edytorski]

231. sprawa Aresa — bitwa, potyczka (od imienia gr. boga wojny). [przypis edytorski]

232. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

233. gnuśny — leniwy, unikający działania. [przypis edytorski]

234. łajać — ostro krytykować. [przypis edytorski]

235. odurzały — zamroczony. [przypis edytorski]

236. mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski]

237. gnuśny — leniwy, niechętny działaniu. [przypis edytorski]

238. Nestor — król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. [przypis edytorski]

239. zmieszawszy orszaki — łamiąc szyk. [przypis edytorski]

240. niewczesny (daw.) — okazywany w niewłaściwym momencie. [przypis edytorski]

241. Atryda — syn Atreusa (tu: Agamemnon). [przypis edytorski]

242. Ereutal — Eurytalion, wódz Arkadyjczyków. [przypis edytorski]

243. Menesteus — dowódca Ateńczyków, syn Peteosa. [przypis edytorski]

244. Itak — przydomek Odyseusza (od rządzonej przez niego Itaki). [przypis edytorski]

245. Kefallenowie — lud sąsiadujący z Itaką. [przypis edytorski]

246. Peteos — ojciec Menesteosa. [przypis edytorski]

247. sprawa (daw.) — tu: bitwa. [przypis edytorski]

248. płochy — tu: zbyt lekko wypowiedziany. [przypis edytorski]

249. bogi — dziś popr. forma M.lm: bogowie. [przypis edytorski]

250. wały (daw.) — fale morskie. [przypis edytorski]

251. tarany — dziś popr. forma N.lm: taranami. [przypis edytorski]

252. niesforny — tu: nieuporządkowany. [przypis edytorski]

253. krzyki — dziś popr. forma N.lm: krzykami. [przypis edytorski]

254. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

255. znijść się (daw.) — zejść się. [przypis edytorski]

256. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

257. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

258. Tydejd — syn Tydeusa; chodzi o Diomedesa, króla Argos. [przypis edytorski]

259. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

260. Hefajstos (mit. gr.) — syn Zeusa i Hery, bóg kowali, złotników i ognia. Przedstawiany jako kulawy, gdyż Zeus zrzucił go z Olimpu, gdy Hefajstos wstawił się za Herą. [przypis edytorski]

261. raz (daw.) — cios. [przypis edytorski]

262. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

263. przez swoje odsyła żołnierze — dziś popr.: przez swoich odsyła żołnierzy. [przypis edytorski]

264. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

265. mienić — zmieniać. [przypis edytorski]

266. zbojca — dziś popr.: zabójca. [przypis edytorski]

267. Skamander — rzeka pod Troją. [przypis edytorski]

268. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

269. zwalisko (daw.) — tu: ruina. [przypis edytorski]

270. nagłymi ulewy — dziś popr. forma N.lm: ulewami. [przypis edytorski]

271. Tydejd — syn Tydeusa (przydomek Diomedesa). [przypis edytorski]

272. nazad — z powrotem. [przypis edytorski]

273. między Achiwy — między Grekami. [przypis edytorski]

274. Sthenelos — syn Kapaneusa, uczestnika wyprawy siedmiu przeciw Tebom. [przypis edytorski]

275. wczesny (daw.) — następujący we właściwym momencie. [przypis edytorski]

276. wraz (daw.) — tu: zaraz. [przypis edytorski]

277. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

278. Kipryda — przydomek Afrodyty, bogini miłości, wzięty od Cypru, przy brzegu którego wyłoniła się z piany morskiej. [przypis edytorski]

279. mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski]

280. bieżeć — biec. [przypis edytorski]

281. przesadzać — przeskakiwać. [przypis edytorski]

282. wcale (daw.) — całkiem. [przypis edytorski]

283. kirys — rodzaj pancerza osłaniającego korpus. [przypis edytorski]

284. Hades (mit. gr.) — bóg śmierci, władca zaświatów. [przypis edytorski]

285. Atryda — syn Atreusa (tu: Menelaos). [przypis edytorski]

286. powolny (daw.) — posłuszny. [przypis edytorski]

287. mimo nasze męstwo — dziś popr.: mimo naszego męstwa. [przypis edytorski]

288. przemóc (daw.) — pokonać. [przypis edytorski]

289. baczny — uważny. [przypis edytorski]

290. Kiprys — przydomek Afrodyty, bogini miłości, pochodzący od nazwy Cypru, przy brzegu którego narodziła się z piany morskiej. [przypis edytorski]

291. Pallas — przydomek Ateny, bogini mądrości. [przypis edytorski]

292. pewnie — tu: na pewno. [przypis edytorski]

293. Kronid — syn Kronosa (przydomek Zeusa). [przypis edytorski]

294. kirys — rodzaj pancerza ochraniającego korpus. [przypis edytorski]

295. mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski]

296. dziryt — rodzaj włóczni. [przypis edytorski]

297. piecza — opieka. [przypis edytorski]

298. mienić — dziś: zmieniać. [przypis edytorski]

299. Pergamon — tu: forteca wewnątrz Troi, w obrębie której znajdowały się świątynie. [przypis edytorski]

300. Demeter (mit. gr.) — bogini urodzaju. [przypis edytorski]

301. Feb — przydomek Apollina. [przypis edytorski]

302. kościół — tu ogólnie: świątynia. [przypis edytorski]

303. Boreasz (mit. gr.) — bóg wiatru północnego. [przypis edytorski]

304. Enijo (mit. gr.) — Popłoch, personifikacja strachu odczuwanego podczas bitwy. [przypis edytorski]

305. Hera (mit. gr.) — siostra i żona Zeusa, w poemacie sprzyjająca Grekom. [przypis edytorski]

306. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski]

307. Menelaos — król Sparty; porwanie przez Parysa jego żony, Heleny, stanowiło przyczynę wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

308. szor (daw.) — uprząż. [przypis edytorski]

309. Hebe (mit. gr.) — córka Zeusa i Hery, personifikująca młodość. [przypis edytorski]

310. sztuczny (daw.) — tu: umiejętnie wykonany. [przypis edytorski]

311. piasta — część, którą koło styka się z osią. [przypis edytorski]

312. jarzmo — rodzaj prostej uprzęży. [przypis edytorski]

313. cugle — lejce. [przypis edytorski]

314. chciwy — tu: chętny. [przypis edytorski]

315. kirys — rodzaj pancerza osłaniającego korpus. [przypis edytorski]

316. egida (mit. gr.) — tarcza wykonana przez Hefajstosa, którą posługiwali się Zeus i Atena. [przypis edytorski]

317. potworu — dziś popr. forma D.lp: potwora. [przypis edytorski]

318. Gorgona (mit. gr.) — potwór, którego spojrzenie zmieniało przeciwników w kamień. [przypis edytorski]

319. Hory (mit. gr.) — personifikacja pór roku. [przypis edytorski]

320. Kiprys — przydomek Afrodyty, bogini miłości, pochodzący od nazwy Cypru, przy brzegu którego narodziła się z piany morskiej. [przypis edytorski]

321. kopyty — dziś popr. forma N.lm: kopytami. [przypis edytorski]

322. Stentor — bohater Iliady, Grek znany z donośnego głosu. [przypis edytorski]

323. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

324. Tydejd — syn Tydeusa; chodzi o Diomedesa, króla Argos. [przypis edytorski]

325. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

326. Kadmejowie — określenie Tebańczyków od imienia Kadmosa, założyciela miasta. [przypis edytorski]

327. imać (daw.) — chwytać. [przypis edytorski]

328. statek (daw.) — stateczność. [przypis edytorski]

329. aidowy — należący do Hadesa, boga śmierci i patrona zaświatów. [przypis edytorski]

330. od Pallady — dziś popr.: przez Palladę. [przypis edytorski]

331. z pola — tu: z pola walki. [przypis edytorski]

332. Olimp — góra w Grecji, uważana za siedzibę bogów. [przypis edytorski]

333. koryty — dziś popr. forma N.lm: korytami. [przypis edytorski]

334. dziryt — rodzaj krótkiej włóczni. [przypis edytorski]

335. Telamona syn — Ajas. [przypis edytorski]

336. postrachy sieje — dziś powiedziano by: sieje postrach. [przypis edytorski]

337. Traki — dziś popr. forma N. lm.: Trakami. [przypis edytorski]

338. Menelaos (mit. gr.) — syn Atreusa, król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

339. Adrast — wojownik trojański (pojawiający się w dalszych partiach tekstu bohater o tym samym imieniu to król Sikionu). [przypis edytorski]

340. Atryd — syn Atreusa (tu: Menelaos). [przypis edytorski]

341. żyję u achajskich łodzi — jestem w greckiej niewoli. [przypis edytorski]

342. Agamemnon (mit. gr.) — syn Atreusa, króla Myken, wódz greckiej wyprawy przeciw Troi, brat Menelaosa, którego żona, Helena, została porwana przez Trojan. [przypis edytorski]

343. tyż — ty z partykułą -ż. [przypis edytorski]

344. Nestor (mit. gr.) — król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. [przypis edytorski]

345. Danaje — Grecy (dosł.: mieszkańcy Argos, założonego przez Danaosa). [przypis edytorski]

346. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

347. boju chciwy — żądny walki. [przypis edytorski]

348. przed... Achiwy — dziś popr. forma N.lm: przed Achajczykami (Grekami). [przypis edytorski]

349. Ajnejasz (mit. gr.) — lepiej znany jako Eneasz, bohater wojny trojańskiej, pojawia się w wielu mitach. Rzymski poeta Wergiliusz poświęcił mu poemat pt. Eneida. [przypis edytorski]

350. Hektor (mit. gr.) — syn Priama i Hekaby, króla Troi, brat Parysa i Helena. [przypis edytorski]

351. Helen — syn Priama i Hekaby. [przypis edytorski]

352. wieszcz — tu: wróżbita. [przypis edytorski]

353. Likowie — obywatele Licji, sprzymierzeńcy Trojan. [przypis edytorski]

354. od nieba — dziś popr.: przez niebo. [przypis edytorski]

355. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

356. Tydejd — syn Tydeusa; chodzi o Diomedesa, króla Argos, greckiego wojownika, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

357. nieci — (daw.) wznieca. [przypis edytorski]

358. ilijoński — należący do Troi (Ilionu). [przypis edytorski]

359. nie zwłoczyć — (daw.) nie zwlekać. [przypis edytorski]

360. pyszny — tu: bogato zdobiony bądź dobrze wykonany. [przypis edytorski]

361. rota — oddział. [przypis edytorski]

362. nazad — do tyłu. [przypis edytorski]

363. przemóc (daw.) — pokonać. [przypis edytorski]

364. bogi — dziś popr. forma B. l. mn.: bogów. [przypis edytorski]

365. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

366. Glauk — syn władcy Likii, potężny sprzymierzeniec Trojan. [przypis edytorski]

367. Diomedes — król Argos, syn Tydeusa, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

368. wyśli — dziś popr.: wyszli. [przypis edytorski]

369. Hippoloch — władca Likii, ojciec Glaukosa. [przypis edytorski]

370. razu — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

371. owoc ziemny — płody ziemi (zboża, owoce itp.), ludzkie pożywienie. [przypis edytorski]

372. obaczyć — dziś: zobaczyć. [przypis edytorski]

373. Hadesa kraj ciemny — zaświaty (Hades był władcą krainy umarłych). [przypis edytorski]

374. Argolida — historyczny region grecki leżący w północnowschodniej części Półwyspu Peloponeskiego. [przypis edytorski]

375. Efir — Korynt, ważne miasto portowe. [przypis edytorski]

376. Syzyf (mit. gr.) — założyciel Koryntu, zasłynął ze swojego sprytu. Oszukał Zeusa, za co skazany na karę polegającą na wtaczaniu na górę kamienia, który zawsze stacza się na dół tuż przed osiągnięciem szczytu. [przypis edytorski]

377. Ajolos — założyciel rodu Eolów. [przypis edytorski]

378. Glaukos — przodek Glaukosa walczącego w wojnie trojańskiej. [przypis edytorski]

379. Bellerofon (mit. gr.) — królewicz koryncki, pogromca Pegaza. [przypis edytorski]

380. Projtos — wypędzony z miasta Argos przez swojego brata, odzyskał tron dzięki pomocy króla Jobatesa. [przypis edytorski]

381. Zabij Bellerofona, albo sam umieraj, Gdyż on chciał niegodziwie twoje skazić łoże — Anteja kłamie, że Bellerofon próbował ją uwieść, za co powinien ponieść śmierć z rąk jej męża. [przypis edytorski]

382. świekr — teść. [przypis edytorski]

383. dziewięcią — dziś popr. forma N. l. mn.: dziewięcioma. [przypis edytorski]

384. woły — dziś popr. N. lm. wołami. [przypis edytorski]

385. charakter (daw.) — litera. [przypis edytorski]

386. Chimera (mit. gr.) — hybryda kozy, lwa i węża. Dziecko Tyfona i Echidny, równie strasznych potomków drugiego pokolenia bogów greckich. [przypis edytorski]

387. znieść (daw.) — pokonać. [przypis edytorski]

388. smok (daw.) — wąż. [przypis edytorski]

389. Amazonki (mit. gr.) — plemię wojowniczych kobiet. [przypis edytorski]

390. pomny (daw.) — pamiętający, mający na uwadze. [przypis edytorski]

391. moję — dziś popr. forma B.lp: moją. [przypis edytorski]

392. nie kaził — nie zbrukał, nie sprzeniewierzył się pamięci. [przypis edytorski]

393. bohatyry — dziś popr. M. lm. bohaterowie. [przypis edytorski]

394. Ojneus — ojciec Tydeusa i Meleagra. [przypis edytorski]

395. potrzeba (daw.) — potyczka, bitwa. [przypis edytorski]

396. dziryt — rodzaj krótkiej włóczni. [przypis edytorski]

397. zamieńmy zbroję — wymiana zbrój między wojownikami to zwyczajowy dowód przyjaźni. [przypis edytorski]

398. ceny stu wołów — wartość przedmiotu często przeliczano na ilość zwierząt, jakie można za nie nabyć. [przypis edytorski]

399. dziewięcią — dziś popr. N. lm. dziewięcioma. [przypis edytorski]

400. wielą — dziś popr. forma N. l. mn.: wieloma. [przypis edytorski]

401. do królewskiego... dachu — do pałacu. [przypis edytorski]

402. bojowisko — plac boju. [przypis edytorski]

403. poświęć jego krople dla Kronosa syna — mowa o libacji, tradycyjnej ofierze z pierwszych kropli pitego wina, tu przeznaczonej dla Zeusa. [przypis edytorski]

404. błękitna bogini — Atena, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjająca Grekom. [przypis edytorski]

405. jarzmem nie tkniętych — nie używanych do prac gospodarskich. [przypis edytorski]

406. Diomedes — syn Tydeusa, Diomedesa, króla Argos, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

407. Parys (mit. gr.) — syn Priama i Hekabe, królewicz trojański. Porwał Helenę, żonę władcy Myken Menelaosa, co było bezpośrednim powodem rozpoczęcia wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

408. matrona — powszechnie szanowana starsza kobieta. [przypis edytorski]

409. wyrobione — tu: wykończone. [przypis edytorski]

410. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

411. cielica (daw.) — jałówka (młoda krowa). [przypis edytorski]

412. Hektor (mit. gr.) — brat Parysa, syn Priama i Hekabe. Najdzielniejszy wojownik trojański. [przypis edytorski]

413. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

414. kirys — rodzaj pancerza osłaniającego korpus. [przypis edytorski]

415. wynijść (daw.) — wyjść, opuścić. [przypis edytorski]

416. czucie — tu: punkt widzenia. [przypis edytorski]

417. ziomek — ktoś, kto pochodzi z tej samej okolicy. [przypis edytorski]

418. pole — tu: pole bitwy. [przypis edytorski]

419. plac — tu: plac boju. [przypis edytorski]

420. szczęścia doświadczyć żelazem — spróbować szczęścia w walce. [przypis edytorski]

421. nie bawiąc — nie tracąc czasu. [przypis edytorski]

422. skoro — kiedy tylko. [przypis edytorski]

423. wały (daw.) — fale morskie. [przypis edytorski]

424. niźli — zamiast tego. [przypis edytorski]

425. zamęście (daw.) — zamążpójście, małżeństwo. [przypis edytorski]

426. statek — tu: spokój ducha. [przypis edytorski]

427. płochość (daw.) — lekkomyślność. [przypis edytorski]

428. wnijść — dziś: wejść. [przypis edytorski]

429. dla (daw.) — z powodu. [przypis edytorski]

430. wyraz — tu: przemowa. [przypis edytorski]

431. gnuśność — niechęć do działania. [przypis edytorski]

432. nikczemny — tu: nędzny, niegodny wojownika, jakim jest Parys. [przypis edytorski]

433. niżeli — zanim. [przypis edytorski]

434. Andromacha — żona Hektora. [przypis edytorski]

435. bratowy — dziś popr. forma D. l. mn.: bratowych. [przypis edytorski]

436. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

437. szafarka — kobieta zajmująca się zarządzaniem gospodarstwem domowym. [przypis edytorski]

438. w tej mierze — w sposób następujący. [przypis edytorski]

439. skwapliwy (daw.) — szybki a. chętny. [przypis edytorski]

440. służebnice — dziś popr. forma D. l. poj.: służebnicy (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

441. nazad — z powrotem. [przypis edytorski]

442. Teby — miasto w Myzji. [przypis edytorski]

443. służebny — dziś popr. forma D. l. poj.: służącej (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

444. Skamander — od rzeki Skamander, naturalnej linii obrony dla Troi. Takim obrońcą miał też zostać syn Hektora. [przypis edytorski]

445. Astianakt — imię nadane na cześć Hektora, oznacza obrońcę miasta. [przypis edytorski]

446. w perzynę obrócić — tu: zburzyć. [przypis edytorski]

447. bogini lasów (mit. gr.) — Artemida; jej strzały miały być przyczyną nagłej śmierci kobiet. [przypis edytorski]

448. Trojów i Trojek — dziś popr. forma D. l. mn.: Trojan i Trojanek. [przypis edytorski]

449. polęże — dziś popr.: polegnie. [przypis edytorski]

450. straszni dzidą — budzący zgrozę ze względu na swoje uzbrojenie. [przypis edytorski]

451. męże — dziś popr. forma M. L. mn.: mężowie. [przypis edytorski]

452. zaguby (daw.) — zguby, klęski. [przypis edytorski]

453. Messeis — źródło w Lakonii. [przypis edytorski]

454. Hipereja — źródło w Tesalii. [przypis edytorski]

455. pierwsze męże — dziś popr. forma B. l. mn.: pierwszych mężów. [przypis edytorski]

456. wprzód (daw.) — najpierw. [przypis edytorski]

457. mamka — służąca, której rolą jest karmienie piersią dziecka swojej pani. [przypis edytorski]

458. łono — tu: pierś. [przypis edytorski]

459. próżny — tu: bezpodstawny. [przypis edytorski]

460. szyszak — rodzaj hełmu. [przypis edytorski]

461. Trojany — dziś popr. forma N. lm.: Trojanami. [przypis edytorski]

462. on ojca przechodzi — sens: jest lepszym wojownikiem niż ojciec. [przypis edytorski]

463. godzi — tu: da, pozwoli. [przypis edytorski]

464. gnuśnik — człowiek apatyczny, niechętny do działania. [przypis edytorski]

465. kądziel — pęk włókien do przędzenia. [przypis edytorski]

466. wrzeciono — przyrząd do przędzenia ręcznego w formie wałka zaostrzonego na obu końcach. [przypis edytorski]

467. pomnieć — pamiętać. [przypis edytorski]

468. wraz (daw.) — zaraz, natychmiast. [przypis edytorski]

469. lico — twarz. [przypis edytorski]

470. wypasły — dobrze utrzymany. [przypis edytorski]

471. miece — tu: wzburza (kopytami podczas biegu). [przypis edytorski]

472. z pergamskiego zamku — Pergamon to historyczna kraina w Azji Mniejszej, gdzie znajdowała się Troja. [przypis edytorski]

473. zabawić (daw.) — zwlekać, zmarnować czas. [przypis edytorski]

474. gnuśność — niechęć do działania. [przypis edytorski]

475. zwłoczyć — dziś: zwlekać. [przypis edytorski]

476. wyśli — dziś popr. forma 3.os.lm: wyszli. [przypis edytorski]

477. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

478. zoczyć (daw.) — dostrzec. [przypis edytorski]

479. bóg srebrnego łuku (mit. gr.) — Apollo, bóg słońca. [przypis edytorski]

480. Feb — przydomek Apolla, boga słońca. [przypis edytorski]

481. przystać (daw.) — zgodzić się. [przypis edytorski]

482. Helen — syn Priama i Hekuby, brat Hektora. [przypis edytorski]

483. wieszczek — wróżbita. [przypis edytorski]

484. Achajowie — Grecy. [przypis edytorski]

485. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

486. Agamemnon — syn Atreusa, króla Myken, wódz greckiej wyprawy przeciw Troi, brat Menelaosa, którego żona, Helena, została porwana przez Trojan, co dało początek wojnie. [przypis edytorski]

487. Zefir (mit. gr.) — bóg łagodnego wiatru wschodniego. [przypis edytorski]

488. Feb — przydomek Apolla, boga słońca. [przypis edytorski]

489. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

490. Hellespont — cieśnina między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą, obecnie Dardanele. [przypis edytorski]

491. Menelaos — syn Atreusa, król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

492. chełpliwy (daw.) — zarozumiały. [przypis edytorski]

493. junak — młody i odważny mężczyzna. [przypis edytorski]

494. niepomny — niepamiętający o czymś, niezwracający uwagi na coś. [przypis edytorski]

495. niewczesny (daw.) — okazywany w niewłaściwym momencie. [przypis edytorski]

496. Nestor — król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. [przypis edytorski]

497. Peleus — ojciec Achillesa. [przypis edytorski]

498. Feja — miasto portowe w płd. Elidzie. [przypis edytorski]

499. Likurg — Arkadyjczyk, syn Aleosa. [przypis edytorski]

500. brzemię — ciężar. [przypis edytorski]

501. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

502. Diomedes — syn Tydeusa, Diomedesa, króla Argos, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

503. pochopny — prędki, działający bez zastanowienia. [przypis edytorski]

504. Tydejd — syn Tydeusa; chodzi o Diomedesa, króla Argos, greckiego wojownika, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

505. Salamina — miasto i wyspa w pobliżu Attyki. [przypis edytorski]

506. sążnisty (daw.) — długi (od sążnia, dawnej miary długości). [przypis edytorski]

507. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

508. Hyle — miasto w Beocji. [przypis edytorski]

509. przemysł (daw.) — spryt, przemyślność. [przypis edytorski]

510. kirys — rodzaj pancerza osłaniającego korpus. [przypis edytorski]

511. raz — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

512. pola nie odbieżał — nie uciekł przed walką. [przypis edytorski]

513. Ci berła wśród zajadłych bohaterów kładą — gest oznaczający nietykalność urzędu. [przypis edytorski]

514. znać — tu: wiedzieć. [przypis edytorski]

515. przydać (daw.) — dodać. [przypis edytorski]

516. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

517. ojciec nieśmiertelnych, co piorunem włada — Zeus. [przypis edytorski]

518. Tartar (mit. gr.) — najciemniejsza i najstraszniejsza część krainy umarłych. [przypis edytorski]

519. snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

520. nad bogi — dziś popr. forma B.lp: nad bogów. [przypis edytorski]

521. kopyty — dziś popr. forma N.lm: kopytami. [przypis edytorski]

522. krynica — źródło. [przypis edytorski]

523. Gargar — jeden z wierzchołków Idy. [przypis edytorski]

524. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

525. znijść się (daw.) — zejść się. [przypis edytorski]

526. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

527. raz — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

528. zmieszały się Achaje — dziś popr.: zmieszali się Achajowie (tj. Grecy). [przypis edytorski]

529. Atryd — syn Atreusa (Agamemnon bądź Menelaos). [przypis edytorski]

530. Nestor — król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. [przypis edytorski]

531. od Parysa (daw.) — przez Parysa. [przypis edytorski]

532. Tydejd — syn Tydeusa; chodzi o Diomedesa, króla Argos, greckiego wojownika, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

533. mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski]

534. Eurymedon — woźnica Agamemnona. [przypis edytorski]

535. luby (daw.) — miły. [przypis edytorski]

536. umartwienie — tu: zmartwienie. [przypis edytorski]

537. biegun — koń. [przypis edytorski]

538. dardański — trojański. [przypis edytorski]

539. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

540. gnuśny — leniwy, niechętny działaniu. [przypis edytorski]

541. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

542. kruż (poet.) — dzban lub czara. [przypis edytorski]

543. razem — jednocześnie. [przypis edytorski]

544. Andromacha — żona Hektora. [przypis edytorski]

545. obrok — pasza dla koni. [przypis edytorski]

546. pierwej — najpierw. [przypis edytorski]

547. Hefajstos (mit. gr.) — syn Zeusa i Hery, bóg kowali, złotników i ognia. Przedstawiany jako kulawy, gdyż Zeus zrzucił go z Olimpu, gdy Hefajstos wstawił się za Herą. [przypis edytorski]

548. nazad — z powrotem. [przypis edytorski]

549. Danaje — Grecy. [przypis edytorski]

550. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

551. Gorgona (mit. gr.) — potwór, spojrzeniem zmieniający ludzi w kamień. [przypis edytorski]

552. względy — dziś popr. forma N.lm: względami. [przypis edytorski]

553. Niepomny, że przeze mnie jego syn ocalał, Gdy go nieznośną pracą Eurystej przywalał — mowa o Heraklesie, synu Zeusa. [przypis edytorski]

554. Tetyda — jedna z Nereid (boginek morskich), matka Achillesa. [przypis edytorski]

555. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

556. trosków — dziś popr. forma D.lm: trosk. [przypis edytorski]

557. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

558. jarzmo — rodzaj prostej uprzęży. [przypis edytorski]

559. szor — tu: uprząż. [przypis edytorski]

560. kirys — rodzaj pancerza osłaniającego korpus. [przypis edytorski]

561. Hory (mit. gr.) — personifikacja pór roku. [przypis edytorski]

562. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

563. Iryda a. Iris — (mit. gr.) bogini tęczy, posłanka bogów. [przypis edytorski]

564. niebacznie (daw.) — nieostrożnie. [przypis edytorski]

565. nazad — z powrotem. [przypis edytorski]

566. szor — uprząż. [przypis edytorski]

567. ambrozyjski — przymiotnik od ambrozji, pokarmu bogów. [przypis edytorski]

568. Posejdon (mit. gr.) — bóg morza, żeglarzy, trzęsień ziemi, brat Zeusa; przedstawiany z trójzębem. [przypis edytorski]

569. od was (daw.) — przez was. [przypis edytorski]

570. zniesiony (daw.) — pokonany. [przypis edytorski]

571. wprzód — najpierw. [przypis edytorski]

572. znać (daw.) — tu: wiedzieć. [przypis edytorski]

573. groty — dziś popr. forma N.lm: grotami. [przypis edytorski]

574. Japet (mit. gr.) — jeden z Tytanów, strącony do Tartaru za bunt przeciwko Zeusowi. [przypis edytorski]

575. Tartar (mit. gr.) — najciemniejsza i najstraszniejsza część krainy zmarłych. [przypis edytorski]

576. kir — czarny materiał, symbolizujący żałobę. [przypis edytorski]

577. wnijść (daw.) — wejść. [przypis edytorski]

578. Diomedes — syn Tydeusa, Diomedesa, króla Argos, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

579. Febus a. Feb (mit. grec.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

580. rzęsisty — mocny, intensywny (zwykle o opadzie lub o świetle). [przypis edytorski]

581. zefir — łagodny wiatr południowy (lub w mit. gr. bóg tego wiatru). [przypis edytorski]

582. Boreasz (mit. gr.) — bóg wiatru północnego. [przypis edytorski]

583. mieść (daw.) — miotać, rozsiewać. [przypis edytorski]

584. Achajowie — Grecy. [przypis edytorski]

585. Agamemnon — syn Atreusa, króla Myken, wódz greckiej wyprawy przeciw Troi, brat Menelaosa, którego żona, Helena, została porwana przez Trojan, co dało początek wojnie. [przypis edytorski]

586. zdrój — źródło. [przypis edytorski]

587. Argos — miasto na wschodnim Peloponezie. [przypis edytorski]

588. Diomedes — syn Tydeusa, Diomedesa, króla Argos, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

589. płochy — lekkomyślny, nierozważny. [przypis edytorski]

590. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

591. powody — dziś popr. forma N.lm: powodami. [przypis edytorski]

592. Nestor — król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. [przypis edytorski]

593. naganiać — krytykować. [przypis edytorski]

594. najgłówniejszy — tu: najważniejszy, najbardziej zasadniczy. [przypis edytorski]

595. atoli (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski]

596. poruczyć (daw.) — powierzyć. [przypis edytorski]

597. Jalmen, Askalaf — wodzowie beoccy. [przypis edytorski]

598. syn Kreona — Likomedes. [przypis edytorski]

599. dzidy — dziś popr. forma N.lm: dzidami. [przypis edytorski]

600. rota — oddział. [przypis edytorski]

601. najcelniejszy (daw.) — najlepszy. [przypis edytorski]

602. branka — niewolnica, pojmana na wojnie. [przypis edytorski]

603. siedm — dziś popr.: siedem. [przypis edytorski]

604. trójnogów czystych — tj. niemających dotąd kontaktu z ogniem (trójnogi stosowano do stawiania naczyń nad płomieniem). [przypis edytorski]

605. przemysł (daw.) — spryt, przemyślność. [przypis edytorski]

606. przenosić (daw.) — przewyższać. [przypis edytorski]

607. Orestes — syn Agamemnona i Klitajmnestry, mszcząc śmierć ojca zabił własną matkę, co było tematem kilku spośród tragedii greckich. [przypis edytorski]

608. bez opłat ślub — w staroż. Grecji przyszły mąż oddawał rodzicom dary za narzeczoną. [przypis edytorski]

609. wiano (daw.) — posag panny młodej. [przypis edytorski]

610. bez odwłoki — nie zwlekając. [przypis edytorski]

611. Fojniks — opiekun i doradca Achillesa, przyjęty na dwór Peleusa jako uciekinier przed gniewem ojca. [przypis edytorski]

612. Kronid — przydomek Zeusa (syn Konosa). [przypis edytorski]

613. wały (daw.) — fale morskie; dziś popr. forma N.lm: wałami. [przypis edytorski]

614. pienie (daw.) — pieśń. [przypis edytorski]

615. zoczyć (daw.) — spostrzec. [przypis edytorski]

616. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

617. Automedon — woźnica Achillesa. [przypis edytorski]

618. przeciw miejscu — dziś popr.: naprzeciw miejsca. [przypis edytorski]

619. pierwiastek — tu: kawałek, cząstka. [przypis edytorski]

620. możnali — czasownik z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

621. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

622. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

623. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

624. razem (daw.) — naraz, jednocześnie. [przypis edytorski]

625. daj Grekom całość — sens: zapewnij Grekom bezpieczeństwo. [przypis edytorski]

626. Atryd — syn Atreusa (Agamemnon lub Menelaos). [przypis edytorski]

627. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa, w poemacie sprzyjająca Grekom. [przypis edytorski]

628. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

629. Hades (mit. gr.) — władca podziemnego świata zmarłych i bogactw ukrytych w ziemi; budzący strach, ale sprawiedliwy bóg, brat Zeusa i Posejdona. [przypis edytorski]

630. tył podać — uciec. [przypis edytorski]

631. gnuśnik — człowiek leniwy, niechętny działaniu. [przypis edytorski]

632. Atryd — syn Atreusa (tu: Agamemnon). [przypis edytorski]

633. zamożysty — dziś pop.: zamożny. [przypis edytorski]

634. zakał — przyczyna wstydu. [przypis edytorski]

635. atoli (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski]

636. znać (daw.) — tu: wiedzieć. [przypis edytorski]

637. bawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]

638. przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski]

639. koleją — dziś: po kolei. [przypis edytorski]

640. przydać (daw.) — dodać. [przypis edytorski]

641. musić — dziś popr.: zmuszać. [przypis edytorski]

642. Diomedes — syn Tydeusa, Diomedesa, króla Argos, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

643. Atryd — syn Atreusa (tu: Agamemnon). [przypis edytorski]

644. nad Greki — dziś popr. forma N.lm: nad Grekami. [przypis edytorski]

645. wziął przed się — dziś: przedsięwziął, postanowił. [przypis edytorski]

646. starca, najmędrszego z ludzi — tj. Nestora. [przypis edytorski]

647. Menelaos — syn Atreusa, król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

648. grody — dziś popr. forma N.lm: grodami. [przypis edytorski]

649. Agamemnon — syn Atreusa, króla Myken, wódz greckiej wyprawy przeciw Troi, brat Menelaosa, którego żona, Helena, została porwana przez Trojan, co dało początek wojnie. [przypis edytorski]

650. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

651. Nestor — król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. [przypis edytorski]

652. skwapliwy (daw.) — szybki i/lub chętny. [przypis edytorski]

653. baczenie (daw.) — uwaga, ostrożność. [przypis edytorski]

654. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

655. Mojry (mit. gr.) — boginie kontrolujące koniec życia ludzkiego, przedstawiane jako prządki snujące i ucinające nić życia. [przypis edytorski]

656. Diomedes — syn Tydeusa, Diomedesa, króla Argos, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

657. Oileid — Ajas Lokryjczyk, nazywany też Ajasem Mniejszym. [przypis edytorski]

658. Meges — król Epejów z Elidy, syn Fyleusa. [przypis edytorski]

659. kędziory — dziś popr. forma N.lm: kędziorami. [przypis edytorski]

660. obruszać — tu: powodować niechęć (częstsze jest „obruszać się” w znaczeniu „wyrażać niezadowolenie”). [przypis edytorski]

661. spólny — dziś popr.: wspólny. [przypis edytorski]

662. skazać (z ros.) — powiedzieć. [przypis edytorski]

663. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

664. zwłoczyć — dziś popr.: zwlekać. [przypis edytorski]

665. Diomedes — syn Tydeusa, Diomedesa, króla Argos, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

666. mężne wojowniki — dziś popr. forma M.lm: mężni wojownicy. [przypis edytorski]

667. czuć — tu: czuwać. [przypis edytorski]

668. między Greki — dziś popr. forma N.lm: między Grekami. [przypis edytorski]

669. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

670. podsłuchy — dziś popr. forma N.lm: podsłuchami. [przypis edytorski]

671. gnuśność — lenistwo, niechęć do działania. [przypis edytorski]

672. igrzysko — tu: obiekt zabawy. [przypis edytorski]

673. przyśli — dziś popr.: przyszli. [przypis edytorski]

674. mimo trudność, mimo czujne straże — dziś popr.: mimo trudności, mimo czujnych straży. [przypis edytorski]

675. baczność — tu: spostrzegawczość. [przypis edytorski]

676. Menelaos — syn Atreusa, król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

677. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

678. dwie części — domyślnie: dwie trzecie. [przypis edytorski]

679. zostawują — dziś popr.: zostawiają. [przypis edytorski]

680. Azopos — rzeka w Beocji. [przypis edytorski]

681. Kadmejowie — mieszkańcy Teb, nazwani tak od mitycznego założyciela miasta, Kadmosa. [przypis edytorski]

682. jałowica — jałówka, młoda krowa, która jeszcze nie miała potomstwa. [przypis edytorski]

683. przez rzeź — tu: przez pobojowisko. [przypis edytorski]

684. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

685. niepoczesny — niezwracający na siebie uwagi. [przypis edytorski]

686. skory — szybki. [przypis edytorski]

687. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

688. głupie — dziś popr.: głupio. [przypis edytorski]

689. sporzej (daw.) — łatwiej. [przypis edytorski]

690. powolny (daw.) — posłuszny. [przypis edytorski]

691. raz — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

692. żyję u achajskich łodzi — sens: jestem w greckiej niewoli. [przypis edytorski]

693. syn Peleja — Achilles. [przypis edytorski]

694. powolny (daw.) — posłuszny. [przypis edytorski]

695. przełożyć (daw.) — przedstawić. [przypis edytorski]

696. Ilos — syn Trosa, jeden z przodków Trojan. [przypis edytorski]

697. baczność — uwaga, czujność. [przypis edytorski]

698. skorą — dziś popr. forma N.lp: skórą. [przypis edytorski]

699. przenosić (daw.) — bardziej cenić. [przypis edytorski]

700. męże — dziś popr. forma M.lm.: mężowie. [przypis edytorski]

701. od (daw.) — przez. [przypis edytorski]

702. tłoczący — dziś popr. forma imiesłowu: tłocząc. [przypis edytorski]

703. ważyć się na dwoje — wahać się. [przypis edytorski]

704. przesadzić (daw.) — przeskoczyć. [przypis edytorski]

705. obrok — pasza dla koni. [przypis edytorski]

706. winny — tu: należny. [przypis edytorski]

707. Tyton (mit. gr.) — mąż Eos (Jutrzenki), syn króla Troi Laomedona, obdarowany przez Zeusa nieśmiertelnością, lecz nie wieczną młodością; skurczył się ze starości tak, że zmienił się w świerszcza. [przypis edytorski]

708. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

709. Niezgoda — Eris, bogini chaosu, nieporządku i niezgody, siostra Aresa, boga wojny. [przypis edytorski]

710. Odyseusz — ulubieniec bogów, awanturnik, mężny, a przede wszystkim sprytny wojownik, król Itaki, mąż Penelopy. Bohater Odysei, która opisuje jego dziesięcioletnią podróż powrotną spod Troi. [przypis edytorski]

711. Pelid — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

712. obuw — w istocie chodziło o nagolenniki, w archaicznej formie stanowiące coś pośredniego między wysokim obuwiem a prymitywnym pancerzem. [przypis edytorski]

713. kirys — rodzaj pancerza osłaniającego korpus. [przypis edytorski]

714. Kinyras — król Cypru i kapłan Afrodyty w Pafos. [przypis edytorski]

715. sztuczny (daw.) — wyrafinowany, wykwintny. [przypis edytorski]

716. modry — niebieski. [przypis edytorski]

717. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

718. dziesięcią okręgi — dziś popr.: dziesięcioma okręgami. [przypis edytorski]

719. Gorgona (mit. gr.) — potwór, którego spojrzenie zmieniało przeciwników w kamień. [przypis edytorski]

720. sklep (daw.) — sklepienie. [przypis edytorski]

721. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa, w poemacie sprzyjająca Grekom. [przypis edytorski]

722. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

723. Polidamos — syn Panthoosa. [przypis edytorski]

724. przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski]

725. ciosy — dziś popr. forma N.lm: ciosami. [przypis edytorski]

726. rota — oddział. [przypis edytorski]

727. Agamemnon — syn Atreusa, króla Myken, wódz greckiej wyprawy przeciw Troi, brat Menelaosa, którego żona, Helena, została porwana przez Trojan, co dało początek wojnie. [przypis edytorski]

728. sklep (daw.) — sklepienie (tu o niebie). [przypis edytorski]

729. Dardanowie — Trojanie. [przypis edytorski]

730. Atryd — syn Atreusa (tu: Agamemnon). [przypis edytorski]

731. Kronida — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

732. Ilion — Troja. [przypis edytorski]

733. Iryda a. Irys — bogini jutrzenki, posłanka bogów. [przypis edytorski]

734. bież — dziś popr. forma trybu rozkazującego: biegnij. [przypis edytorski]

735. wojowniki — dziś popr. forma N.lm: wojownikami. [przypis edytorski]

736. zwłoczyć — dziś popr.: zwlekać. [przypis edytorski]

737. z dwunastą nawy (daw.) — z dwunastoma okrętami. [przypis edytorski]

738. tułub (daw.) — ciało, trup, zwł. bezgłowy. [przypis edytorski]

739. mimo mężne wytrwanie — dziś popr. składnia: mimo mężnego wytrwania. [przypis edytorski]

740. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

741. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

742. odyniec — samiec dzika. [przypis edytorski]

743. grzać — zagrzewać. [przypis edytorski]

744. Tydejd — syn Tydeusa; chodzi o Diomedesa, króla Argos, greckiego wojownika, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

745. Febus a. Feb (mit. grec.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

746. raz (daw.) — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

747. słup — tu: kolumna. [przypis edytorski]

748. od (daw.) — przez. [przypis edytorski]

749. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

750. gnuśnik — człowiek leniwy, niechętny działaniu. [przypis edytorski]

751. dziryt — rodzaj krótkiej włóczni. [przypis edytorski]

752. Atryd — syn Atreusa (tu: Menelaos). [przypis edytorski]

753. zjadły — dziś popr.: zajadły. [przypis edytorski]

754. Ugania za rogaczem ranionym z cięciwy — dla rytmu pominięte „się”. [przypis edytorski]

755. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

756. poziomy (daw.) — niski. [przypis edytorski]

757. miecą — dziś popr. forma 3 os.lm: miotają. [przypis edytorski]

758. mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski]

759. Nestor — król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. [przypis edytorski]

760. Pelid — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

761. Patrokles — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa, zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

762. pomimo (daw.) — obok. [przypis edytorski]

763. mierny (daw.) — ani za silny, ani za słaby (w miarę). [przypis edytorski]

764. I siadają na krzesłach, wszedłszy do namiotu... — w oryginale Nestor opowiada tu o walkach, jakie wbrew zakazom ojca toczył jako młodzieniec; zapewne ma to wpływ na późniejszą decyzję Patroklesa, by ubrać zbroję Achillesa i ruszyć do walki. [przypis edytorski]

765. nad Achiwy — nad Grekami. [przypis edytorski]

766. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

767. wczesny (daw.) — okazany we właściwym momencie, w samą porę. [przypis edytorski]

768. korzeń doznany — korzeń, którego działanie zna. [przypis edytorski]

769. Patrokles — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa, zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

770. stugłów — hekatomba, ofiara ze stu wołów. [przypis edytorski]

771. nad głowy — dziś popr. forma N.lm: nad głowami. [przypis edytorski]

772. Hektor — najdzielniejszy obrońca Troi, syn Priama, władcy miasta, brat Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do rozpoczęcia wojny trojańskiej. Podczas bitwy zabił Patroklosa, przyjaciela Achillesa. [przypis edytorski]

773. czworgran (daw.) — czworokąt. [przypis edytorski]

774. brzemię — ciężar. [przypis edytorski]

775. Danajowie — Grecy. [przypis edytorski]

776. koły — dziś popr. forma N.lm: kołami. [przypis edytorski]

777. przesadzić (daw.) — przeskoczyć. [przypis edytorski]

778. płocho (daw.) — lekkomyślnie. [przypis edytorski]

779. rota (daw.) — oddział. [przypis edytorski]

780. grzać — tu: zagrzewać do walki. [przypis edytorski]

781. ujeść (daw.) — ugryźć. [przypis edytorski]

782. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

783. zoczyć (daw.) — zobaczyć. [przypis edytorski]

784. obrażony (daw.) — zraniony (por.: obrażenia). [przypis edytorski]

785. wielą — dziś popr.: wieloma. [przypis edytorski]

786. powodować się (daw.) — kierować się. [przypis edytorski]

787. czyli — czy z partykułą pytajną -li; znaczenie: czy też. [przypis edytorski]

788. raz (daw.) — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

789. Kronid — syn Kronosa (przydomek Zeusa). [przypis edytorski]

790. przycieś — drewniana podstawa ściany. [przypis edytorski]

791. znać (daw.) — tu: wiedzieć. [przypis edytorski]

792. wrzeciądz (daw.) — urządzenie do zamykania drzwi a. bramy od wewnątrz. [przypis edytorski]

793. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

794. wodze — dziś popr. forma M.lm: wodzowie. [przypis edytorski]

795. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

796. zoczyć (daw.) — zobaczyć. [przypis edytorski]

797. wniście (daw.) — wejście. [przypis edytorski]

798. puklerz — rodzaj okągłej tarczy. [przypis edytorski]

799. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski]

800. Hektor (mit. gr.) — najdzielniejszy obrońca Troi, syn Priama, władcy miasta, brat Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do rozpoczęcia wojny trojańskiej. Podczas bitwy zabił Patroklosa, przyjaciela Achillesa. [przypis edytorski]

801. Kronid (mit. gr.) — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

802. Posejdon (mit. gr.) — bóg morza, żeglarzy, trzęsień ziemi, brat Zeusa; przedstawiany z trójzębem. [przypis edytorski]

803. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

804. wały (daw.) — fale. [przypis edytorski]

805. Hektor (mit. gr.) — najdzielniejszy obrońca Troi, syn Priama, władcy miasta, brat Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do rozpoczęcia wojny trojańskiej. Podczas bitwy zabił Patroklosa, przyjaciela Achillesa. [przypis edytorski]

806. wodze — dziś popr. forma M.lm: wodzowie. [przypis edytorski]

807. wieszczek — wróżbita. [przypis edytorski]

808. przyśli — dziś popr. froma 3 os.lm cz.przeszłego: przyszli. [przypis edytorski]

809. Dardanie — Trojanie. [przypis edytorski]

810. nie dostali kroku — nie byli w stanie przeciwstawić się w walce. [przypis edytorski]

811. gnuśność — lenistwo, niechęć do działania. [przypis edytorski]

812. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

813. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

814. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

815. dziryt — rodzaj krótkiej włóczni. [przypis edytorski]

816. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

817. paiża — rodzaj tarczy. [przypis edytorski]

818. bóg pioruna — Zeus. [przypis edytorski]

819. płonny — jałowy. [przypis edytorski]

820. Imbros — syn sojusznika Troi Mentora, mąż córki Priama. [przypis edytorski]

821. raz — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

822. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

823. krzewy — dziś popr. forma N.lm: krzewami. [przypis edytorski]

824. władca morski — Posejdon. [przypis edytorski]

825. ohydzić się — hańbić się. [przypis edytorski]

826. zbojca (daw.) — zabójca. [przypis edytorski]

827. wzruszać — tu: poruszać. [przypis edytorski]

828. kirys — rodzaj zbroi osłaniającej korpus. [przypis edytorski]

829. Kasandra (mit. gr.) — córka Priama; zakochany w niej Apollo dał jej dar jasnowidzenia, lecz gdy odrzuciła jego zaloty, sprawił, że nikt nie wierzył w jej wróżby. [przypis edytorski]

830. przystać (daw.) — zgodzić się. [przypis edytorski]

831. Atryd — syn Atreusa (tu: Agamemnon). [przypis edytorski]

832. dąć — tu: nadymać się, puszyć się, chwalić się. [przypis edytorski]

833. Ajnejasz a. Eneasz (mit. gr.) — obrońca Troi, wziął udział w wojnie sprowokowany przez Achillesa. Ulubieniec bogów, po zburzeniu miasta wyruszył na wędrówkę ze swoim synem Askaniuszem; według legend założył dynastię julijską, z której wywodzili się najznamienitsi obywatele rzymscy. Bohater Eneidy Wergiliusza, wzorowanej na Odysei Homera. [przypis edytorski]

834. raz — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

835. paiża — rodzaj tarczy. [przypis edytorski]

836. od (daw.) — przez. [przypis edytorski]

837. sępu — dziś popr. forma D.lp: sępa. [przypis edytorski]

838. wszystek — cały. [przypis edytorski]

839. ciągnąca się wzdłuż grzbietu aż do szyi żyła — opis niezgodny ze współczesną wiedzą anatomiczną. [przypis edytorski]

840. ustawnie (daw.) — ustawicznie, ciągle. [przypis edytorski]

841. razem — tu: jednocześnie. [przypis edytorski]

842. Atryd młodszy — Menelaos. [przypis edytorski]

843. wczesny (daw.) — okazany we właściwym momencie. [przypis edytorski]

844. obłąkany — tu: dążący w niewłaściwym kierunku. [przypis edytorski]

845. przydawać (daw.) — dodawać. [przypis edytorski]

846. nierad (daw.) — niechętnie. [przypis edytorski]

847. nam do odparcia na sile nie schodzi — mamy wystarczające siły, by odeprzeć atak. [przypis edytorski]

848. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa, w poemacie sprzyjająca Grekom. [przypis edytorski]

849. Nestor — król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. [przypis edytorski]

850. Hekameda — niewolnica Machaona. [przypis edytorski]

851. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

852. Trazymed — syn Nestora. [przypis edytorski]

853. Atryd — syn Atreusa (tu: Agamemnon). [przypis edytorski]

854. Odyseusz — ulubieniec bogów, awanturnik, mężny, a przede wszystkim sprytny wojownik, król Itaki, mąż Penelopy. Bohater Odysei, która opisuje jego dziesięcioletnią podróż powrotną spod Troi. [przypis edytorski]

855. Diomedes — syn Tydeusa, króla Argos, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

856. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

857. bojowisko — pole bitwy. [przypis edytorski]

858. wały (daw.) — fale; dziś popr. forma N.lm: wałami. [przypis edytorski]

859. atoli (daw.) — jednak. [przypis edytorski]

860. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy spośród bogów olimpijskich; bóg nieba i ziemi, władał piorunami. [przypis edytorski]

861. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

862. Diomedes — syn Tydeusa, króla Argos, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

863. przytomność (daw.) — obecność. [przypis edytorski]

864. gnuśność (daw.) — lenistwo, niechęć do działania. [przypis edytorski]

865. Atryd — syn Atreusa (tu: Agamemnon). [przypis edytorski]

866. Posejdon (mit. gr.) — bóg morza, żeglarzy, trzęsień ziemi, brat Zeusa; przedstawiany z trójzębem. [przypis edytorski]

867. sromota (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]

868. wierzch — tu: szczyt. [przypis edytorski]

869. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa, w poemacie sprzyjająca Grekom. [przypis edytorski]

870. swymi wdzięki — dziś popr. forma N.lm: swymi wdziękami. [przypis edytorski]

871. niebaczny (daw.) — nieostrożny. [przypis edytorski]

872. przenikły — tu: przenikliwy. [przypis edytorski]

873. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

874. Itak — przydomek Odyseusza (od rządzonej przez niego Itaki). [przypis edytorski]

875. Boreasza (mit. gr.) — bóg wiatru północnego i jego uosobienie. [przypis edytorski]

876. raz — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

877. trafunek — traf, przypadek. [przypis edytorski]

878. Polidamos — wojownik i doradca trojański. [przypis edytorski]

879. Ajnejasz a. Eneasz — obrońca Troi, wziął udział w wojnie sprowokowany przez Achillesa. Ulubieniec bogów, po zburzeniu miasta wyruszył na wędrówkę ze swoim synem Askaniuszem; według legend założył dynastię julijską, z której wywodzili się najznamienitsi obywatele rzymscy. Bohater Eneidy Wergiliusza, wzorowanej na Odysei Homera. [przypis edytorski]

880. rota — oddział. [przypis edytorski]

881. Ksantos — rzeka w pobliżu Troi. [przypis edytorski]

882. zawrzeć — zamknąć. [przypis edytorski]

883. Hades (mit. gr.) — władca podziemnego świata zmarłych i bogactw ukrytych w ziemi; budzący strach, ale sprawiedliwy bóg, brat Zeusa i Posejdona. [przypis edytorski]

884. sarkać — głośno wyrażać niezadowolenie. [przypis edytorski]

885. bogi — dziś popr. forma M.lm: bogowie. [przypis edytorski]

886. znać — tu: wiedzieć. [przypis edytorski]

887. junak — młody, odważny mężczyzna. [przypis edytorski]

888. Hermes (mit. gr.) — bóg kupców, podróżnych, złodziei i wynalazców, posłaniec bogów. [przypis edytorski]

889. stalony (daw.) — wzmocniony stalą. [przypis edytorski]

890. w tropy (daw.) — z bliska. [przypis edytorski]

891. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy spośród bogów olimpijskich; bóg nieba i ziemi, władał piorunami. [przypis edytorski]

892. Ida — góra na Krecie, wg. mitologii miejsce, w którym wychowywał się Zeus. [przypis edytorski]

893. żony — żoną Zeusa wg mitologii była Hera. [przypis edytorski]

894. Posejdon (mit. gr.) — bóg morza, żeglarzy, trzęsień ziemi, brat Zeusa; przedstawiany z trójzębem. [przypis edytorski]

895. Hektor — najdzielniejszy obrońca Troi, syn Priama, władcy miasta, brat Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do rozpoczęcia wojny trojańskiej. Podczas bitwy zabił Patroklosa, przyjaciela Achillesa. [przypis edytorski]

896. ranion — dziś popr.: raniony. [przypis edytorski]

897. Iryda a. Irys — bogini jutrzenki, posłanka bogów. [przypis edytorski]

898. powolny (daw.) — posłuszny. [przypis edytorski]

899. Boreasz (mit. gr.) — bóg wiatru północnego i jego personifikacja. [przypis edytorski]

900. atoli (daw.) — jednak. [przypis edytorski]

901. Kronos (mit. gr.) — poprzedni władca bogów, ojciec Zeusa, Posejdona, Hadesa, Demeter, Hery i Hestii; zjadał własne dzieci w obawie przed przepowiednią, która mówiła, że zostanie pozbawiony władzy przez swojego potomka; przepowiednia sprawdziła się, ponieważ Reja, jego żona, ukryła Zeusa, dzięki czemu mógł go pokonać, gdy dorósł. [przypis edytorski]

902. Hades (mit. gr.) — władca podziemnego świata zmarłych i bogactw ukrytych w ziemi; budzący strach, ale sprawiedliwy bóg, brat Zeusa i Posejdona. [przypis edytorski]

903. Ereb — (mit. gr.) najciemniejsza i najstraszniejsza część krainy zmarłych. [przypis edytorski]

904. wydziele — dziś popr. forma Ms.lp: wydziale (tj. dziedzinie, dziedzictwie). [przypis edytorski]

905. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

906. Jędze (mit. gr.) — Erynie, boginie zemsty. [przypis edytorski]

907. naigrawać się (daw.) — żartować, kpić. [przypis edytorski]

908. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

909. ilijoński — trojański (od Ilion — Troja). [przypis edytorski]

910. Achajowie — Grecy, walczyli przeciwko Trojanom. [przypis edytorski]

911. Febus a. Feb (mit. grec.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

912. egida (mit. gr.) — tarcza Zeusa, zrobiona ze skóry kozy Almatei, która się nim opiekowała w dzieciństwie. [przypis edytorski]

913. grzywacz — gołąb grzywacz, naturalna ofiara jastrzębia. [przypis edytorski]

914. pióry — dziś popr. forma N.lm.: piórami (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

915. nie robią mu piersi — nie oddycha ciężko. [przypis edytorski]

916. wyzuwać (daw.) — pozbawiać. [przypis edytorski]

917. tknięty — tu: poruszony, zainteresowany. [przypis edytorski]

918. klacz — dziś popr. forma D.lm: klaczy. [przypis edytorski]

919. boga, który strzały ciska — tj. Apolla. [przypis edytorski]

920. kroki — dziś popr. forma N.lm: krokami. [przypis edytorski]

921. Hefajstos (mit. gr.) — syn Zeusa i Hery, bóg kowali, złotników i ognia. Przedstawiany jako kulawy, gdyż Zeus zrzucił go z Olimpu, gdy Hefajstos wstawił się za Herą. [przypis edytorski]

922. pan nieba — Zeus. [przypis edytorski]

923. Achiwy — Grecy. [przypis edytorski]

924. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

925. słabieją — dziś popr. forma: słabną. [przypis edytorski]

926. zajęty — tu: zagnieżdżony. [przypis edytorski]

927. w nieprzytomności stróża — podczas nieobecności pasterza. [przypis edytorski]

928. manowce — bezdroża, opuszczone miejsca. [przypis edytorski]

929. mdły (daw.) — słaby; tu raczej: tchórzliwy. [przypis edytorski]

930. bawić — tu: zajmować się. [przypis edytorski]

931. łupy — dziś popr. forma N. l. mn.: łupami. [przypis edytorski]

932. niechciwy — niepragnący. [przypis edytorski]

933. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

934. lec — tu: zginąć. [przypis edytorski]

935. Ni go bracia, ni siostry nie uczczą pogrzebem, Ale go psy w kawały rozszarpią pod niebem — wg greckiej mitologii człowiek, który nie został pogrzebany, nie zazna spokoju i będzie się po wsze czasy błąkał po ziemi. [przypis edytorski]

936. rota — oddział. [przypis edytorski]

937. zarzucać — tu: zasypywać. [przypis edytorski]

938. bawiąc swe tęsknoty — urzeczywistniając swoje wyobrażenia. [przypis edytorski]

939. nikczemnie — niehonorowo. [przypis edytorski]

940. zhukany (daw.) — rozhukany (silny i gwałtowny). [przypis edytorski]

941. srożeć — robić się coraz silniejszym. [przypis edytorski]

942. śmiałe wojowniki — dziś popr. forma M. l. mn.: śmiali wojownicy. [przypis edytorski]

943. pika — rodzaj włóczni z długim drzewcem i ostrym grotem. [przypis edytorski]

944. w ogniowym ustalone harcie — wzmocnione przez hartowanie. [przypis edytorski]

945. Patrokles — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa, zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

946. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

947. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

948. głownia — płonący lub żarzący się kawałek drewna. [przypis edytorski]

949. ciaśnina — dziś: ciasnota. [przypis edytorski]

950. wziąć zbroi — zbroja poległego wojownika traktowana była jako łup wojenny. [przypis edytorski]

951. Likofron — syn Mastora, uciekł do Grecji po popełnieniu morderstwa; tam przyjął go Ajas. [przypis edytorski]

952. dla zaboju (daw.) — z powodu zabójstwa. [przypis edytorski]

953. znój — trud, wysiłek. [przypis edytorski]

954. raz — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

955. na łeb zlata — wybiega. [przypis edytorski]

956. tęsknica — tęsknota, żal, smutek, żałoba. [przypis edytorski]

957. syn Mastora — Likofron. [przypis edytorski]

958. strzałami ładowny — pełen strzał. [przypis edytorski]

959. żyła — cięciwa. [przypis edytorski]

960. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

961. powoźnik — woźnica. [przypis edytorski]

962. zbawić — tu: uratować. [przypis edytorski]

963. próżny — pusty. [przypis edytorski]

964. urągać — drwić. [przypis edytorski]

965. dotrzymać — utrzymać. [przypis edytorski]

966. z tęgich żył — cięciwy wykonywano z włókien roślinnych, jedwabiu, końskich włosów lub żył zwierzęcych. [przypis edytorski]

967. żałosny — tu: zasmucony. [przypis edytorski]

968. z pracą — z trudem. [przypis edytorski]

969. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

970. szyszak — rodzaj hełmu. [przypis edytorski]

971. kita — pęk włosia lub piór przyozdabiający hełm. [przypis edytorski]

972. zaszczyciem — dziś popr.: zaszczycimy. [przypis edytorski]

973. Menelaos — syn Atreusa, król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

974. Antyloch — syn Nestora. [przypis edytorski]

975. Melanip — bratanek Priama, władcy Troi. [przypis edytorski]

976. próżny (daw.) — bezskuteczny. [przypis edytorski]

977. zapęd — zamiar, chęć. [przypis edytorski]

978. zoczyć (daw.) — zauważyć. [przypis edytorski]

979. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

980. kroki — dziś popr. forma N.lm: krokami. [przypis edytorski]

981. Dardanin — Trojańczyk. [przypis edytorski]

982. Tetyda (mit. gr.) — nimfa morska, córka Nereusa (Nereida), żona Peleusa, matka Achillesa. [przypis edytorski]

983. zjadły — dziś: zajadły, uparty. [przypis edytorski]

984. wścieczony — rozwścieczony, wściekły. [przypis edytorski]

985. obracać — tu: kierować. [przypis edytorski]

986. wały (daw.) — fale. [przypis edytorski]

987. buhaj — samiec rozpłodowy, byk. [przypis edytorski]

988. zapalił — tu: wzniecił w nim zapał. [przypis edytorski]

989. Greki — dziś popr. forma B.lm: Greków. [przypis edytorski]

990. Nestor — król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. [przypis edytorski]

991. czule — tu: czujnie. [przypis edytorski]

992. w wiecznych... ciemnicach — umarli. [przypis edytorski]

993. dwudziestodwułokciowy — łokieć to miara długości około sześćdziesięciu centymetrów. Dwudziestołokciowy drąg ma zatem około dwunastu metrów, co trzeba złożyć na karb poetyckiej przesady Homera. [przypis edytorski]

994. ciągiem — ciągle. [przypis edytorski]

995. zaleta — tu: zasługa. [przypis edytorski]

996. orszaki — dziś popr. forma N.lm: orszakami (znaczenie: szykami). [przypis edytorski]

997. wyczerpnąć — dziś popr.: wyczerpać. [przypis edytorski]

998. rokować — tu: przewidywać. [przypis edytorski]

999. wiosły — dziś popr. forma N. lm.: wiosłami. [przypis edytorski]

1000. Protezyleus — król Tesalii, zabity przez Hektora. [przypis edytorski]

1001. dziesięcioletnie klęski — wojna trojańska trwała dziesięć lat. [przypis edytorski]

1002. gnuśność — lenistwo, niechęć do działania. [przypis edytorski]

1003. powetować — wynagrodzić sobie. [przypis edytorski]

1004. pociski — tu: strzały i włócznie. [przypis edytorski]

1005. bogu wojny — Aresowi. [przypis edytorski]

1006. w tyle — tu: w odwodzie. [przypis edytorski]

1007. w bliskości — w pobliżu. [przypis edytorski]

1008. zwodzić (daw.) — tu: prowadzić. [przypis edytorski]

1009. Achilles — walczył po stronie Greków; jego całe ciało z wyjątkiem pięty było odporne na zranienia. Zgodnie ze znaną mu przepowiednią miał zginąć w wojnie trojańskiej. [przypis edytorski]

1010. Patrokles — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa, zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

1011. Pelid — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

1012. zwiastować — tu: przynosić wiadomości. [przypis edytorski]

1013. Menojtijos — ojciec Patroklesa. [przypis edytorski]

1014. Peleus — ojciec Achillesa. [przypis edytorski]

1015. Myrmidonowie — poddani Peleusa, towarzyszyli też Achillesowi na wojnie trojańskiej. [przypis edytorski]

1016. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

1017. Tetyda (mit. gr.) — nimfa morska, córka Nereusa (Nereida), żona Peleusa, matka Achillesa. [przypis edytorski]

1018. wały (daw.) — fale. [przypis edytorski]

1019. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy spośród bogów olimpijskich; bóg nieba i ziemi, władał piorunami. [przypis edytorski]

1020. Ftyjoci — mieszkańcy położonej w Tesalii Ftyi, miasta, którym rządził Peleus, ojciec Achillesa. [przypis edytorski]

1021. rota (daw.) — oddział. [przypis edytorski]

1022. dostać — tu: przeciwstawić się w walce. [przypis edytorski]

1023. wyrok do boju — przepowiednia, według której Achilles miał przeważyć losy wojny trojańskiej, a następnie zginąć. [przypis edytorski]

1024. rowny — dziś popr: równy. [przypis edytorski]

1025. Atryd — syn Atreusa (tu: Agamemnon). [przypis edytorski]

1026. pierwej (daw.) — wcześniej. [przypis edytorski]

1027. pożoga — pożar. [przypis edytorski]

1028. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

1029. uiścić — spełnić. [przypis edytorski]

1030. Ajas — jeden z najlepszych greckich wojowników. W czasie toczącej się właśnie bitwy dowodził obroną greckiej floty. [przypis edytorski]

1031. wedle (daw.) — w pobliżu. [przypis edytorski]

1032. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

1033. ziać — tu: oddychać. [przypis edytorski]

1034. skorszy — szybszy. [przypis edytorski]

1035. zemdleć (daw.) — osłabnąć. [przypis edytorski]

1036. Hektor — najdzielniejszy obrońca Troi, syn Priama, władcy miasta, brat Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do rozpoczęcia wojny trojańskiej. Podczas bitwy zabił Patroklosa, przyjaciela Achillesa. [przypis edytorski]

1037. głownia — palące się bądź żarzące się polano. [przypis edytorski]

1038. haftka — zapinka z drutu. [przypis edytorski]

1039. obuw — w istocie chodziło o nagolenniki, w archaicznej formie stanowiące coś pośredniego między wysokim obuwiem a prymitywnym pancerzem. [przypis edytorski]

1040. pyszny — tu: wspaniały. [przypis edytorski]

1041. Ajakowego... wnuka — dziadek Achillesa nazywał się Ajakos. [przypis edytorski]

1042. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

1043. szyszak — rodzja hełmu. [przypis edytorski]

1044. kita — przystrajający hełm pęk piór lub końskich włosów. [przypis edytorski]

1045. oszczep — broń składająca się z długiego drzewca i metalowego grotu. [przypis edytorski]

1046. Automedon — woźnica Achillesa. [przypis edytorski]

1047. orszak — tu: szyk a. oddział wojska. [przypis edytorski]

1048. Ksant i Balios — nieśmiertelne konie Achillesa. Były ślubnym podarkiem od Posejdona dla jego ojca, Peleusa. [przypis edytorski]

1049. Ftyjoci — mieszkańcy położonej w Tesalii Ftyi, miasta, którym rządził Peleus, ojciec Achillesa. [przypis edytorski]

1050. ścierwo — trup zwierzęcy. [przypis edytorski]

1051. chlipieć — tu: chłeptać. [przypis edytorski]

1052. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

1053. szyk — tu: oddział żołnierzy. [przypis edytorski]

1054. burzyć się — tracić spokój, poddawać się silnym emocjom. [przypis edytorski]

1055. żółć — tu: złość, gorycz. [przypis edytorski]

1056. gnuśnieć — unikać działania. [przypis edytorski]

1057. matka — matką Achillesa była Tetyda, nimfa morska. Żeby uchronić ukochanego syna przed niebezpieczeństwem, kąpała go w Styksie, dzięki czemu jedynym wrażliwym miejscem na jego ciele była pięta, za którą musiała go trzymać. [przypis edytorski]

1058. kobierzec — ozdobna jednostronna tkanina, którą można przykryć podłogę lub powiesić na ścianie. [przypis edytorski]

1059. czasza — puchar. [przypis edytorski]

1060. z nią w ręku do samego Zeusa się modlił — grecka tradycja nakazywała poświęcić bogom kilka pierwszych kropel pitego wina (libacja). [przypis edytorski]

1061. zagroda — tu: ogrodzenie oddzielające namiot Achillesa od pozostałej części obozu. [przypis edytorski]

1062. piorun (mit. gr.) — Zeus, jako najwyższy z bogów, władał piorunami. [przypis edytorski]

1063. Pelazgowie — lud zamieszkujący środkową Tesalię. Ich mitycznym przodkiem był Pelasgos, syn Zeusa. [przypis edytorski]

1064. Dodona — miasto w Epirze, jeden z ośrodków kultu Zeusa. [przypis edytorski]

1065. Sellowie — mieszkańcy Dydony. Niemycie nóg i spanie na gołej ziemi były związane z kultem Zeusa. [przypis edytorski]

1066. zaprzeczyć — tu: nie pozwolić. [przypis edytorski]

1067. powoźnik (daw.) — woźnica. [przypis edytorski]

1068. Atryd — syn Atreusa (tu: Agamemnon). [przypis edytorski]

1069. idąc do górnych sklepieni — unosząc się w górę. [przypis edytorski]

1070. dyszel — drąg umocowany do przedniej części wozu, umożliwiający kierowanie końmi. [przypis edytorski]

1071. biegun (daw.) — koń. [przypis edytorski]

1072. krzywy (daw.) — fałszywy, niesprawiedliwy. [przypis edytorski]

1073. ulewem — dziś popr. forma N.lp: ulewą. [przypis edytorski]

1074. mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski]

1075. grobla — wał ziemny usypany w celu regulacji biegu rzeki a. oddzielenia stawu. [przypis edytorski]

1076. nędza — tu: nieszczęście. [przypis edytorski]

1077. wojowniki — dziś popr. forma B.lm: wojowników. [przypis edytorski]

1078. Sarpedon — syn Zeusa i Europy. [przypis edytorski]

1079. Likowie — walczyli po stronie Trojan; dziś popr. forma B. l.m.: Likijczyków. [przypis edytorski]

1080. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

1081. przystać — zgodzić się na coś. [przypis edytorski]

1082. Kronos (mit. gr.) — poprzedni władca bogów, obalony przez Zeusa. Był jego ojcem, podobnie jak Posejdona, Hadesa, Hery, Demeter i Hestii. [przypis edytorski]

1083. Mojry (mit. gr.) — trzy boginie losu, które znały przyszłość i nie podlegały rozkazom bogów olimpijskich, wyobrażane jako prządki przędące i przecinające nić ludzkiego żywota. [przypis edytorski]

1084. Sen — Hypnos, bóg snu. [przypis edytorski]

1085. Śmierć — Tanatos, bóg śmierci, brat Hypnosa. [przypis edytorski]

1086. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

1087. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

1088. duchu — dziś popr. forma D. l. poj.: ducha. [przypis edytorski]

1089. lejc — część uprzęży służąca do powożenia końmi. Dziś popr. forma M. l. mn.: lejce. [przypis edytorski]

1090. zwikłać — tu: splątać. [przypis edytorski]

1091. jarzmo — uprząż. [przypis edytorski]

1092. mieszać — tu: wywoływać popłoch, strach i zagubienie. [przypis edytorski]

1093. Automedon — woźnica Achillesa. [przypis edytorski]

1094. buhaj — byk rozpłodowy. [przypis edytorski]

1095. bóg łuku — Apollo, bóg sztuki i wróżbiarstwa, wspierał Trojan w czasie wojny. [przypis edytorski]

1096. Febus a. Feb (mit. grec.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

1097. Polidamos — trojański doradca i wojownik. [przypis edytorski]

1098. Ajnejasz a. Eneasz — obrońca Troi, wziął udział w wojnie sprowokowany przez Achillesa. Ulubieniec bogów, po zburzeniu miasta wyruszył na wędrówkę ze swoim synem Askaniuszem; według legend założył dynastię julijską, z której wywodzili się najznamienitsi obywatele rzymscy. Bohater Eneidy Wergiliusza, wzorowanej na Odysei Homera. [przypis edytorski]

1099. Hektor — najdzielniejszy obrońca Troi, syn Priama, władcy miasta, brat Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do rozpoczęcia wojny trojańskiej. Podczas bitwy zabił Patroklosa, przyjaciela Achillesa. [przypis edytorski]

1100. paiża — rodzaj małej, metalowej tarczy. [przypis edytorski]

1101. nietknięty — tu: nieporuszony, niepoddający się emocjom. [przypis edytorski]

1102. wyziewać życie — umierać. [przypis edytorski]

1103. bohatery — dziś popr. forma W. l.m.: bohaterowie. [przypis edytorski]

1104. rad (daw.) — chętny. [przypis edytorski]

1105. ostatki — tu: zwłoki. [przypis edytorski]

1106. groty — dziś popr. forma N. lm.: grotami. [przypis edytorski]

1107. dziryt — rodzaj krótkiej włóczni. [przypis edytorski]

1108. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

1109. znój — trud a. zmęczenie. [przypis edytorski]

1110. groty — dziś popr. forma N. lm.: grotami. [przypis edytorski]

1111. dostać — tu: utrzymać pozycje. [przypis edytorski]

1112. trofej — dziś popr. forma B.lp: trofeum. [przypis edytorski]

1113. chroniąc się — tu: wystrzegając się. [przypis edytorski]

1114. Brama Skajska — brama prowadząca do Troi. [przypis edytorski]

1115. Azjos — wuj Hektora. [przypis edytorski]

1116. mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski]

1117. Kebryjon — powoził rydwanem Hektora. [przypis edytorski]

1118. wały (daw.) — fale. [przypis edytorski]

1119. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

1120. łanią — dziś popr. forma B. l. poj.: łanię. [przypis edytorski]

1121. zbroczyć — zakrwawić. [przypis edytorski]

1122. wiatry — chodzi o Eurosa i Notosa. [przypis edytorski]

1123. raz — cios. [przypis edytorski]

1124. żyła — tu: cięciwa łuku. [przypis edytorski]

1125. sklep (daw.) — sklepienie. [przypis edytorski]

1126. Febus a. Feb (mit. grec.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

1127. probie — dziś popr. forma Ms. l. poj.: próbie. [przypis edytorski]

1128. raz — cios. [przypis edytorski]

1129. uciec nieznający podle — który uważa ucieczkę za hańbę. [przypis edytorski]

1130. prząść — snuć, myśleć. [przypis edytorski]

1131. kirys — rodzaj zbroi osłaniającej korpus. [przypis edytorski]

1132. Patrokl omdlonym głosem itd. — Patrokles widzi w chwili śmierci przyszłość Hektora i przepowiada mu ją. [przypis edytorski]

1133. nieodzowny — konieczny. [przypis edytorski]

1134. Menelaos — brat Agamemnona, syn Atreusa. Jego żonę Helenę porwał Parys, co stało się bezpośrednią przyczyną wybuchu wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

1135. Patrokles — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa, zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

1136. Euforb — wojownik trojański, zadał Patroklosowi pierwszy cios, dzięki czemu Hektor pokonał osłabionego przeciwnika. [przypis edytorski]

1137. Atryda — syn Atreusa (tu: Menelaos). [przypis edytorski]

1138. Pant — ojciec Euforba i Hyperenora. [przypis edytorski]

1139. gnuśny — leniwy, niechętny działaniu. [przypis edytorski]

1140. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

1141. za dumną chlubę — za przechwałki, obnoszenie się ze swoim czynem. [przypis edytorski]

1142. łożnica — duże łoże, zwłaszcza małżeńskie. [przypis edytorski]

1143. Frontyda — matka Euforba i Hyperenora. [przypis edytorski]

1144. przemóc (daw.) — zwyciężyć. [przypis edytorski]

1145. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy z bogów olimpijskich, włada piorunami. [przypis edytorski]

1146. zawisnąć (daw.) — zależeć. [przypis edytorski]

1147. Charyty — boginie wdzięku i radości. [przypis edytorski]

1148. Zefir (mit. gr.) — bóg wiatru zachodniego i jego uosobienie. [przypis edytorski]

1149. Boreasz (mit. gr.) — bóg wiatru północnego i jego uosobienie. [przypis edytorski]

1150. godzić na coś (daw.) — dążyć do czegoś, zamierzać coś. [przypis edytorski]

1151. posoka — krew. [przypis edytorski]

1152. żałosny (daw.) — z powodu którego odczuwa się żal. [przypis edytorski]

1153. mógł mu dostać — miał szanse w walce z nim. [przypis edytorski]

1154. Kikonowie — sprzymierzeńcy Trojan. [przypis edytorski]

1155. powolny (daw.) — posłuszny. [przypis edytorski]

1156. sążnisty — tu: długi. [przypis edytorski]

1157. w groźnej miedzi — hartowana miedź była używana do wyrabiania broni. [przypis edytorski]

1158. wyzuć (daw.) — pozbawić. [przypis edytorski]

1159. Achilles — walczył po stronie Greków. Jego całe ciało z wyjątkiem pięty było odporne na zranienia. Zgodnie ze znaną mu przepowiednią miał zginąć w wojnie trojańskiej. Przedstawione wypadki toczą się po tym, jak Achilles odmówił dalszej walki, ponieważ Agamemnon zabrał mu jego brankę (niewolnicę), Bryzeidę. [przypis edytorski]

1160. rota — oddział. [przypis edytorski]

1161. lubo (daw.) — chociaż, mimo że. [przypis edytorski]

1162. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

1163. swoję — dziś popr. forma B. l. poj.: swoją. [przypis edytorski]

1164. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

1165. pyszny — tu: wspaniały. [przypis edytorski]

1166. zajadły — gwałtowny, nieustępliwy. [przypis edytorski]

1167. źrzenice (daw.) — źrenice. [przypis edytorski]

1168. Likowie — walczyli po stronie Trojan. [przypis edytorski]

1169. Nic by im dla Patrokla drogim się nie zdało — zapłaciliby każdy okup za wydanie ciała Patroklosa. [przypis edytorski]

1170. płochość — niestałość, lekkomyślność. [przypis edytorski]

1171. twoję — dziś popr. forma D. l. poj.: twoją. [przypis edytorski]

1172. Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

1173. niżli (daw.) — zanim. [przypis edytorski]

1174. grzać — tu: zagrzewać do walki. [przypis edytorski]

1175. wieszczek — wróżbita. [przypis edytorski]

1176. pobory — część łupów dzielona między sprzymierzeńców. [przypis edytorski]

1177. nacierać — atakować. [przypis edytorski]

1178. Czyli — czy z partykułą wzmacniającą -li. [przypis edytorski]

1179. pika — broń składająca się z długiego drzewca i osadzonego na nim grotu. [przypis edytorski]

1180. wojowniki — dziś popr. forma M. l. mn.: wojownicy. [przypis edytorski]

1181. syn Telamona — Ajas Wielki. [przypis edytorski]

1182. Menojtija syn — Patroklos. [przypis edytorski]

1183. Atrydzi — Agamemnon i Menelaos, synowie Atreusa. [przypis edytorski]

1184. Ajas — Ajas Mały. [przypis edytorski]

1185. przyśli — dziś popr. forma: przyszli. [przypis edytorski]

1186. wały (daw.) — fale. [przypis edytorski]

1187. kita — pęk włosia lub piór zdobiący hełm. [przypis edytorski]

1188. od (daw.) — przez. [przypis edytorski]

1189. ziać — ciężko oddychać. [przypis edytorski]

1190. zwalać — tu: pobrudzić. [przypis edytorski]

1191. posoka — krew. [przypis edytorski]

1192. od stopy do głowy — dziś popr.: od stóp do głów. [przypis edytorski]

1193. garbarz — człowiek zajmujący się obrabianiem skór zwierzęcych. [przypis edytorski]

1194. pospołu — razem. [przypis edytorski]

1195. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

1196. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

1197. sromota (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]

1198. o nieba miedzianego sklepy — akcja dzieje się podczas zachodu słońca, chodzi więc o kolor nieba. [przypis edytorski]

1199. nazad — z powrotem. [przypis edytorski]

1200. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

1201. farba — tu: barwa. [przypis edytorski]

1202. żarzyć — tu: rozpalać na nowo. [przypis edytorski]

1203. Fojniks — wyruszył do walki razem z Patroklesem. [przypis edytorski]

1204. błękitna bogini — Atena. [przypis edytorski]

1205. Podes — przyjaciel Hektora. [przypis edytorski]

1206. rzadki — niezwykły. [przypis edytorski]

1207. Menelaj dostał go pod pasem — zranił go pod linią pasa. [przypis edytorski]

1208. Fajnops — wyróżniający się wojownik trojański. [przypis edytorski]

1209. miedź — hartowana miedź służyła do wyrobu broni. [przypis edytorski]

1210. egida — tarcza Zeusa, wykonana ze skóry kozy Almatei, która go wykarmiła. [przypis edytorski]

1211. Ida — góra na Krecie, gdzie wychowywał się Zeus ukryty przez swoją matkę Reę przed Kronosem, który pożerał swoje dzieci w obawie przed przepowiednią, że jedno z nich pozbawi go władzy. [przypis edytorski]

1212. Atryd — syn Atreusa (tu: Menelaos). [przypis edytorski]

1213. syn Peleja — Achilles. [przypis edytorski]

1214. Antyloch — syn Nestora, przyjaciel Achillesa, jeden z najmłodszych uczestników wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

1215. miecą — dziś: miotają. [przypis edytorski]

1216. troski — dziś popr. forma N.lm: troskami. [przypis edytorski]

1217. niezbędny (daw.) — taki, którego nie można uniknąć. [przypis edytorski]

1218. źrzenica — dziś popr.: źrenica. [przypis edytorski]

1219. ducha wygniecie — zadusi (w dawnej polszczyźnie „duch” to „oddech”. [przypis edytorski]

1220. syn Nestora — Antyloch. [przypis edytorski]

1221. Atryd — syn Atreusa (tu: Menelaos). [przypis edytorski]

1222. zbawić — tu: uratować. [przypis edytorski]

1223. Laodok — woźnica Antylocha. [przypis edytorski]

1224. Trazymed — syn Nestora. [przypis edytorski]

1225. bal — pień grubego drzewa. [przypis edytorski]

1226. zawada — przeszkoda. [przypis edytorski]

1227. grobla — wał ziemny regulujący bieg rzeki. [przypis edytorski]

1228. wały (daw.) — fale. [przypis edytorski]

1229. łoże — łożysko, koryto rzeki. [przypis edytorski]

1230. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

1231. zwodzić — tu: prowadzić. [przypis edytorski]

1232. Achilles — walczył po stronie Greków. Jego całe ciało z wyjątkiem pięty było odporne na zranienia. Zgodnie ze znaną mu przepowiednią miał zginąć w wojnie trojańskiej. Przedstawione wypadki toczą się po tym, jak Achilles odmówił dalszej walki, ponieważ Agamemnon zabrał mu jego brankę (niewolnicę), Bryzeidę. [przypis edytorski]

1233. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

1234. pozierać (daw.) — patrzyć. [przypis edytorski]

1235. Tetyda (mit. gr.) — nimfa morska, córka Nereusa (Nereida), żona Peleusa, matka Achillesa. [przypis edytorski]

1236. Patroklos — przyjaciel Achillesa. Zginął podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

1237. Hektor — najmężniejszy obrońca Troi, syn Priama i Hekuby, brat Parysa, który porwał Helenę, czym doprowadził do wybuchu wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

1238. Nestora syn — Antyloch. [przypis edytorski]

1239. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

1240. w obojej... dłoni — w obu dłoniach. [przypis edytorski]

1241. Tetyda (mit. gr.) — nimfa morska, córka Nereusa (Nereida), żona Peleusa, matka Achillesa. [przypis edytorski]

1242. Nereidy (mit. gec.) — córki Nereusa. [przypis edytorski]

1243. kwilić — cicho płakać i zawodzić. [przypis edytorski]

1244. Peleus — ojciec Achillesa, władca Ftyi. [przypis edytorski]

1245. wały (daw.) — fale. [przypis edytorski]

1246. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]

1247. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

1248. Wtenczas dan Pelejowi upominek drogi, Gdy cię w łoże śmiertelne wprowadzały bogi (mit. gr.) — małżeństwo Tetydy i Peleusa, rodziców Achillesa, było zaaranżowane przez Zeusa. Na wesele zostali zaproszeni też pozostali bogowie. [przypis edytorski]

1249. Kronid (mit. gr.) — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

1250. Olimpu bogi (mit. gr.) — najważniejsi bogowie starożytnej Grecji mieszkali na górze Olimp. [przypis edytorski]

1251. póty — tak długo. [przypis edytorski]

1252. Hefajstos (mit. gr.) — kulawy bóg kowal, najczęściej przedstawiany z młotem. Wykonywał dla bogów olimpijskich różne przedmioty o niezwykłych właściwościach. [przypis edytorski]

1253. podeszły — stary. [przypis edytorski]

1254. rota — oddział. [przypis edytorski]

1255. orszak — oddział. [przypis edytorski]

1256. rozżarty (daw.) — zażarty, nieustępliwy. [przypis edytorski]

1257. zakała — tu: wstyd. Najczęściej słowo to oznacza osobę przynoszącą wstyd innym. [przypis edytorski]

1258. Iryda a. Irys (mit. gr.) — bogini jutrzenki, posłanka bogów. [przypis edytorski]

1259. uradzić — wymyślić, dojść do wniosku. [przypis edytorski]

1260. zelżyć — znieważyć, sponiewierać. [przypis edytorski]

1261. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski]

1262. nazad — z powrotem. [przypis edytorski]

1263. powoźnik (daw.) — woźnica, tu: powożący rydwanem wojownika. [przypis edytorski]

1264. posoka — krew. [przypis edytorski]

1265. Sam pozwolił mu wozu i ognistych koni — na prośbę Patroklesa Achilles pożyczył mu swoją zbroję, rydwan i nieśmiertelne konie, aby mógł siać większy postrach wśród obrońców Troi. [przypis edytorski]

1266. bohatery — dziś popr. forma M. l. mn.: bohaterowie. [przypis edytorski]

1267. Polidamos — trojański wojownik i doradca. [przypis edytorski]

1268. przy flocie... dnia nie czekać — zgodnie ze zwyczajem walki przerywano na czas nocy. [przypis edytorski]

1269. sprośny — bezwstydny. [przypis edytorski]

1270. szaniec — umocnienie obronne, składające się z rowu i wału ziemnego. [przypis edytorski]

1271. zaiste (daw.) — partykuła, podkreślająca prawdziwość zdania. [przypis edytorski]

1272. wniść (daw.) — wejść. [przypis edytorski]

1273. gnuśnieć — być bezczynnym, uchylać się od działania. [przypis edytorski]

1274. płochy (daw.) — lekkomyślny, niestały. [przypis edytorski]

1275. powolny (daw.) — posłuszny. [przypis edytorski]

1276. moję — dziś popr.forma B. l. poj.: moją (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

1277. Achajowie — Grecy. [przypis edytorski]

1278. Menoitios — ojciec Patroklesa. [przypis edytorski]

1279. Peleus — ojciec Achillesa, król Ftyi. [przypis edytorski]

1280. trójnóg — przyrząd o trzech nogach; tu: metalowy przyrząd służący do gotowania, umożliwia stawianie naczyń nad ogniem. [przypis edytorski]

1281. trup cały okrywa — dziś popr.: okrywa całego trupa. [przypis edytorski]

1282. Myrmidonowie — bezlitośni wojownicy, lud podwładny ojcu Patroklesa. [przypis edytorski]

1283. miech — używany w kuźni przyrząd pompujący powietrze do ognia, co pozwala osiągnąć jego wyższą temperaturę. [przypis edytorski]

1284. trójnóg — tu: rodzaj ozdobnego stołka na trzech nogach. [przypis edytorski]

1285. Charyta (mit. gr.) — bogini wdzięku. Zwykle jako żonę Hefajstosa przedstawiano Afrodytę, boginię miłości. [przypis edytorski]

1286. Eurynome (mit. gr.) — córka Oceanosa, boginka wodna. [przypis edytorski]

1287. przemysł (daw.) — pomysłowość. [przypis edytorski]

1288. postradać — stracić. [przypis edytorski]

1289. sztukmistrz — tu: rzemieślnik, mistrz w swojej sztuce. [przypis edytorski]

1290. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

1291. Plejady — konstelacja gwiazd. [przypis edytorski]

1292. Hyjady — konstelacja gwiazd. [przypis edytorski]

1293. Orion (mit. gr.) — dzielny myśliwy, który odważył się znieważyć Artemidę. Prześladował Plejady i Hyjady tak długo, aż uprosiły Zeusa, by zamienił je w zwierzęta, a potem w gwiazdy. Zamieniony w konstelację gwiazd w pobliżu Plejad. [przypis edytorski]

1294. Arktos — Wielka Niedźwiedzica. [przypis edytorski]

1295. Hymen (mit. gr.) — bóg zaślubin, także pieśń ślubna. [przypis edytorski]

1296. fletnia — instryment muzyczny złożony z drewnianych piszczałek. [przypis edytorski]

1297. talent — grecka jednostka monetarna i zarazem miara wagi kruszcu. [przypis edytorski]

1298. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

1299. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski]

1300. napawać się — tu: poić się. [przypis edytorski]

1301. stróż — tu: pasterz. [przypis edytorski]

1302. tłuste przewracają role — orzą żyzną ziemię. [przypis edytorski]

1303. znój — trud, zmęczenie. [przypis edytorski]

1304. niwa — pole, ziemia uprawna. [przypis edytorski]

1305. żeniec — żniwiarz. [przypis edytorski]

1306. ładowny — tu: wypełniony. [przypis edytorski]

1307. forminga — podobny do liry strunowy instrument szarpany. [przypis edytorski]

1308. pyszny — tu: wspaniały. [przypis edytorski]

1309. knieja — gęsty las. [przypis edytorski]

1310. kundlów — dziś popr. forma B. lm.: kundle. [przypis edytorski]

1311. Dedal (mit. gr.) — architekt i wynalazca, skonstruował m. in. labirynt dla Minotaura. Ojciec Ikara. [przypis edytorski]

1312. Ariadna — królewna kreteńska, jej nić pomogła wydostać się Tezeuszowi z labiryntu Minotaura. [przypis edytorski]

1313. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

1314. pienie — śpiew. [przypis edytorski]

1315. kita — ozdobny pęk piór lub włosia umieszczany na hełmie. [przypis edytorski]

1316. obuw — w istocie chodziło o nagolenniki, w archaicznej formie stanowiące coś pośredniego między wysokim obuwiem a prymitywnym pancerzem. [przypis edytorski]

1317. rzadki — tu: niezwykły, niespotykany. [przypis edytorski]

1318. przemisterny — wykonany bardzo dokładnie, w przemyślany sposób. [przypis edytorski]

1319. Jutrzenka (mit. gr.) — Iryda a. Irys, bogini jutrzenki, posłanka bogów. [przypis edytorski]

1320. Tetyda — boginka morska, matka Achillesa. [przypis edytorski]

1321. martwe zwłoki przyjaciela — mowa o Patroklesie, który ubrany w zbroję Achillesa zginął podczas bitwy pod Troją. Stało się tak, ponieważ Achilles, największy spośród greckich wojowników, odmówił dalszej walki po tym, jak Agamemnon zabrał mu jego niewolnicę Bryzeidę. [przypis edytorski]

1322. Hefajstos (mit. gr.) — kulawy bóg kowal, robił na zlecenie innych bogów przemyślne sprzęty o niezwykłych właściwościach. [przypis edytorski]

1323. przemysł (daw.) — spryt, zamysł, rzemiosło. [przypis edytorski]

1324. Ftyjotowie — obywatele Ftyi, miasta, którym rządził Peleus, ojciec Achillesa. [przypis edytorski]

1325. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

1326. Atryd — przydomek Agamemnona (syn Atreusa). [przypis edytorski]

1327. nektar (mit. gr.) — napój bogów, zapewnia nieśmiertelność. [przypis edytorski]

1328. ambrozja (mit. gr.) — pożywienie bogów, zapewnia nieśmiertelność. [przypis edytorski]

1329. Pelid — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

1330. Achiwwie a. Achajowie — Grecy. [przypis edytorski]

1331. branka — niewolnica. [przypis edytorski]

1332. Lirnessos — miasto w Myzji, położone niedaleko Troi. [przypis edytorski]

1333. Artemida (mit. gr.) — bogini łucznictwa. Jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

1334. Hektor — najmężniejszy obrońca Troi, syn Priama, jej władcy, brat Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

1335. wybiegać się — tu: uciec. [przypis edytorski]

1336. trzymający przodek — siedzący na przedzie, przed innymi. [przypis edytorski]

1337. Zeus — najważniejszy z bogów olimpijskich, zwierzchnik pozostałych bogów. Włada piorunami. [przypis edytorski]

1338. Mojry (mit. gr.) — trzy boginie losu, znają przyszłość i nie podlegają władzy Zeusa. [przypis edytorski]

1339. Jędze a. Erynie (mit. gr.) — boginie zemsty, uosobienie wyrzutów sumienia. [przypis edytorski]

1340. Odyseusz — król Itaki. Silny, a przede wszystkim sprytny wojownik, bardzo dobry żeglarz. Symbol wędrówki, tułaczki (po zakończeniu wojny trojańskiej wracał do domu przez dziesięć lat, ponieważ obraził bogów). [przypis edytorski]

1341. nierychły — oddalony w czasie. [przypis edytorski]

1342. dostać — wytrwać. [przypis edytorski]

1343. ogień... zwolnieje — opadną emocje. [przypis edytorski]

1344. Pryjamid — przydomek Hektora (Priam). [przypis edytorski]

1345. czasza — puchar. [przypis edytorski]

1346. posoka — krew. [przypis edytorski]

1347. miarkować — ograniczać, hamować. [przypis edytorski]

1348. stałością — spokój, niezmienność postawy i poglądów. [przypis edytorski]

1349. miedź — hartowana miedź służyła do wyrabiania uzbrojenia. [przypis edytorski]

1350. gnuśny — leniwy, niechętny działaniu. [przypis edytorski]

1351. Bryzeida — ulubiona branka Achillesa, zabrana mu przez Agamemnona, kiedy ten musiał zwrócić wolność swojej niewolnicy. Zagniewany Achilles zaprzestał wtedy udziału w wojnie. [przypis edytorski]

1352. Kipryda (mit. gr.) — przydomek Afrodyty, bogini miłości, kwiatów, pożądania i płodności; pochodzi od nazwy Cypru, gdzie według mitu bogini zeszła na ląd, urodziwszy się z piany morskiej. [przypis edytorski]

1353. mąż — Mynes, zabity przez Achillesa. [przypis edytorski]

1354. weselne... gody — wesele. [przypis edytorski]

1355. w rzeczy (daw.) — w rzeczywistości. [przypis edytorski]

1356. rozpłakany (daw.) — zapłakany. [przypis edytorski]

1357. Helena — najpiękniejsza kobieta na ziemi, żona Menelaosa, króla Sparty. Z jej powodu toczyła się wojna trojańska. Została porwana przez Parysa, który rozsądził między Herą, Ateną i Afrodytą na korzyść tej ostatniej, ogłaszając ją najpiękniejszą z bogiń. Ręka Heleny miała być jego nagrodą. [przypis edytorski]

1358. przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski]

1359. Boreasz (mit. gr.) — bóg i uosobienie wiatru północnego. [przypis edytorski]

1360. sklep (daw.) — sklepienie. [przypis edytorski]

1361. znój — zmęczenie ciężką pracą. [przypis edytorski]

1362. gotujący — szykujący. [przypis edytorski]

1363. haftka — zapinka z drutu. [przypis edytorski]

1364. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

1365. kita — pęk piór lub włosia ozdabiający hełm. [przypis edytorski]

1366. najtęższy — najsilniejszy. [przypis edytorski]

1367. przystawać — tu: pasować. [przypis edytorski]

1368. Chejron a. Chiron (mit. gr.) — najmądrzejszy z centaurów, wychowawca wielu herosów, m. in. Achillesa. [przypis edytorski]

1369. Pelion — tesalskie góry, siedziba Chirona. [przypis edytorski]

1370. Automedon — woźnica rydwanu Achillesa. [przypis edytorski]

1371. Alkimedon — myrmidoński wódz, który uratował nieśmiertelne konie Achillesa po śmierci Patroklosa. [przypis edytorski]

1372. szory — rodzaj końskiej uprzęży. [przypis edytorski]

1373. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa. [przypis edytorski]

1374. skory — chętny. [przypis edytorski]

1375. syn Latony — Apollo. [przypis edytorski]

1376. Zefir (mit. gr.) — wiatr zachodni i jego uosobienie. [przypis edytorski]

1377. Jędze a. Erynie (mit. gr.) — boginie zemsty. Ich zadaniem jest także pilnowanie, by nic nie przekraczało praw natury, dlatego nie pozwoliły koniowi dalej mówić. [przypis edytorski]

1378. Achilles — walczył po stronie Greków. Jego całe ciało z wyjątkiem pięty było odporne na zranienia. Zgodnie ze znaną mu przepowiednią miał zginąć w wojnie trojańskiej. [przypis edytorski]

1379. miedź — hartowana miedź była używana do wyrobu broni. [przypis edytorski]

1380. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy spośród bogów olimpijskich; bóg nieba i ziemi, władał piorunami. [przypis edytorski]

1381. Olimp (mit. gr.) — góra Olimp była siedzibą najważniejszych greckich bogów. [przypis edytorski]

1382. Temida (mit. gr.) — bogini sprawiedliwości, często przedstawiana z przepaską na oczach. Należała do tytanów, drugiego pokolenia bogów, starszych od bogów olimpijskich. [przypis edytorski]

1383. Hefajstos (mit. gr.) — kulawy bóg kowal, patron rzemiosł. Wyrabiał misterne przedmioty o niezwykłych właściwościach, głównie dla bogów olimpijskich i bohaterów. [przypis edytorski]

1384. Posejdon (mit. gr.) — bóg morza, żeglarzy, trzęsień ziemi. Brat Zeusa. Przedstawiany z trójzębem. [przypis edytorski]

1385. Kronid (mit. gr.) — Przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

1386. przenikłość — popr.: przenikliwość. [przypis edytorski]

1387. Wy drudzy pójść możecie, gdzie się walka toczy — bogowie olimpijscy brali czynny udział w walkach toczących się pod Troją. [przypis edytorski]

1388. pożoga — pożar. [przypis edytorski]

1389. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa, w poemacie sprzyjająca Grekom. [przypis edytorski]

1390. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski]

1391. Hermes (mit. gr.) — bóg podróżnych, złodziei i wynalazców, posłaniec bogów. [przypis edytorski]

1392. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

1393. Febus (mit. gr.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

1394. Artemida (mit. gr.) — dziewicza bogini łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej. Bliźniacza siostra Appollina. Jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

1395. Latona (mit. gr.) — matka Apollina i Artemidy (ich ojcem był Zeus). Należała do tytanów, drugiego pokolenia bogów (starszego od bogów olimpijskich). [przypis edytorski]

1396. Kipryda (mit. gr.) — przydomek Afrodyty, bogini miłości, kwiatów, pożądania i płodności; pochodzi od nazwy Cypru, gdzie według mitu bogini zeszła na ląd, urodziwszy się z piany morskiej. [przypis edytorski]

1397. Pelid — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

1398. Niezgoda a. Eris (mit. gr.) — bogini chaosu, nieporządku i niezgody, siostra Aresa, boga wojny. [przypis edytorski]

1399. szańce — rodzaj ziemnych umocnień obronnych. [przypis edytorski]

1400. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

1401. ojciec bogów (mit. gr.) — Zeus, najważniejszy spośród bogów olimpijskich; bóg nieba i ziemi, władał piorunami. [przypis edytorski]

1402. Ida — góra na Krecie, gdzie wychowywał się Zeus ukryty przez swoją matkę Reę przed Kronosem, który pożerał swoje dzieci w obawie przed przepowiednią, że jedno z nich pozbawi go władzy. [przypis edytorski]

1403. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

1404. król podziemia (mit. gr.) — Hades, władca świata podziemnego (świata zmarłych), bogactw ukrytych w ziemi. Budzący strach, ale sprawiedliwy bóg, brat Zeusa i Posejdona. [przypis edytorski]

1405. Hektor — najdzielniejszy obrońca Troi. Syn Priama, władcy miasta, brat Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do rozpoczęcia wojny trojańskiej. Podczas bitwy zabił Patroklosa, przyjaciela Achillesa. [przypis edytorski]

1406. bóg, co łukiem narody przestrasza — Apollo. [przypis edytorski]

1407. Ajnejasz a. Eneasz — obrońca Troi. Wziął udział w wojnie sprowokowany przez Achillesa. Ulubieniec bogów, po zburzeniu miasta wyruszył na wędrówkę ze swoim synem Askaniuszem. Założył dynastię julijską, z której wg podań wywodzili się najznamienitsi obywatele rzymscy. Bohater Eneidy Wergiliusza, wzorowanej na Odysei Homera. [przypis edytorski]

1408. Likaon — syn Priama, władcy Troi. [przypis edytorski]

1409. Anchiz — przydomek Eneasza (syn Anchizesa). [przypis edytorski]

1410. z Peleja synem — z Achillesem. [przypis edytorski]

1411. Pryjamid — przydomek Likaona (syn Priama). [przypis edytorski]

1412. Lirnes i Pedaz — miasta w pobliżu Troi, które Achilles podbił. [przypis edytorski]

1413. Kronid (mit. gr.) — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

1414. raz — cios, uderzenie. [przypis edytorski]

1415. miedź — hartowana miedź służyła do wyrobu broni i zbroi. [przypis edytorski]

1416. Feb (mit. gr.) — przydomek Apollina. [przypis edytorski]

1417. nieprzełomny — niepodatny na złamanie. [przypis edytorski]

1418. rokować — tu: przypuszczać, planować. [przypis edytorski]

1419. hufiec — oddział wojska. [przypis edytorski]

1420. palmy — zwycięstwa. [przypis edytorski]

1421. dziatwa (daw.) — dzieci. [przypis edytorski]

1422. swary — kłótnie. [przypis edytorski]

1423. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

1424. próżny — tu: bezpodstawny. [przypis edytorski]

1425. pocisk — tu: uderzenie, cios. [przypis edytorski]

1426. pelijoński jesion — dzida Achilleda została wykonana z jesionu rosnącego na zboczach Pelionu przez centaura Chirona, który był wychowawcą bohaterów. [przypis edytorski]

1427. zoczyć (daw.) — zobaczyć, zauważyć. [przypis edytorski]

1428. Had (mit. gr.) — Hades to zarówno bóg świata podziemnego, jak i sama nazwa tego świata. [przypis edytorski]

1429. od (daw.) — przez. [przypis edytorski]

1430. Dardana... lud — Trojanie (ich protoplastą był Dardanos). [przypis edytorski]

1431. Kronid (mit. gr.) — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

1432. Dzieci, które mu ziemskie piękności powiły (mit. gr.) — Zeus wielokrotnie uwodził śmiertelne kobiety. Z takich związków narodzili się m. in.: Herkules, Perseusz, Helena, Minos i Radamantys. [przypis edytorski]

1433. popęd — siła i prędkość. [przypis edytorski]

1434. Kaukonowie — sprzymierzeńcy Trojan. [przypis edytorski]

1435. warować się (daw.) — wystrzegać się. [przypis edytorski]

1436. Ifityjon — sprzymierzeniec Trojan, dowodził Majonami. [przypis edytorski]

1437. niwa — pole. [przypis edytorski]

1438. Helika — jedno z ważniejszych miast greckich, ośrodek kultu Posejdona. [przypis edytorski]

1439. zaciemnion — zamroczony. [przypis edytorski]

1440. w polu jest wyższy — sprawniejszy w sztuce wojennej. [przypis edytorski]

1441. Ksant a. Skamander (mit. gr.) — rzeka, która wypływa z góry Idy (gdzie wychowywał się Zeus) i otacza Troję. Tak też nazywał się bóg tej rzeki. [przypis edytorski]

1442. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy spośród bogów olimpijskich; bóg nieba i ziemi, władał piorunami. [przypis edytorski]

1443. Achaje a. Achajowie — Grecy. [przypis edytorski]

1444. Hektor — najdzielniejszy obrońca Troi. Syn Priama, władcy miasta, brat Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do rozpoczęcia wojny trojańskiej. Podczas bitwy zabił Patroklosa, przyjaciela Achillesa. [przypis edytorski]

1445. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa. [przypis edytorski]

1446. wały (daw.) — fale. [przypis edytorski]

1447. Pelid — przydomek Achillesa. Walczył po stronie Greków. Jego całe ciało z wyjątkiem pięty było odporne na zranienia. Zgodnie ze znaną mu przepowiednią miał zginąć w wojnie trojańskiej. Przedstawione wypadki toczą się po tym, jak Achilles odmówił dalszej walki, ponieważ Agamemnon zabrał mu jego brankę (niewolnicę), Bryzeidę. [przypis edytorski]

1448. posoka — krew. [przypis edytorski]

1449. Patrokles — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa. Zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

1450. rozjadać się — tu: rozgniewać się. [przypis edytorski]

1451. Likaon — syn Priama, władcy Troi. [przypis edytorski]

1452. Lemnos (mit. gr.) — wyspa, która była przystankiem podczas wyprawy Argonautów po złote runo. [przypis edytorski]

1453. Hades (mit. gr.) — kraina umarłych (Grecy nie mieli podziału na niebo i piekło). [przypis edytorski]

1454. szyszak — rodzaj hełmu. [przypis edytorski]

1455. mdłym (daw.) — słaby. [przypis edytorski]

1456. Hadesowe ściany (mit. gr.) — mowa o krainie umarłych; Grecy nie rozróżniali zaświatów na niebo i piekło. [przypis edytorski]

1457. jeśli — tu: czy. [przypis edytorski]

1458. gość — Likaon powołuje się na prawo gościnności, ponieważ przez pewien czas był jego jeńcem. [przypis edytorski]

1459. złagodzić — tu: uspokoić, poskromić gniew. [przypis edytorski]

1460. Ilion — Troja. [przypis edytorski]

1461. Z ojca wielkiego w łonie bogini poczęty — ojcem Achillesa był Peleus, król Ftyi, matką zaś Tetyda, morska boginka. [przypis edytorski]

1462. mnie ściga Mojra (mit. gr.) — Mojry to boginie losu, znają przeznaczenie ludzi i bogów. Nie podlegają władzy Zeusa. Achilles wspomina tutaj przepowiednię, wedle której ma zginąć na wojnie trojańskiej. [przypis edytorski]

1463. kwilić — żałośnie i cicho płakać. [przypis edytorski]

1464. liczne woły w ofierze bijecie — tradycyjnie w ofierze bogom rzecznym składano bydło. [przypis edytorski]

1465. głębiźnie — dziś popr. forma Ms. lm.: głębinie. [przypis edytorski]

1466. czyli — czy z partykułą wzmacniającą -li. [przypis edytorski]

1467. pował a. wał (daw.) — fala. [przypis edytorski]

1468. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

1469. oszczep — rodzaj broni z długim drzewcem i metalowym grotem. [przypis edytorski]

1470. górny — tu: pochodzący z gór lub najwyższy. [przypis edytorski]

1471. miedź — hartowana miedź służyła do wyrobu zbroi i uzbrojenia. [przypis edytorski]

1472. ponik (daw.) — strumyczek. [przypis edytorski]

1473. mdlić (daw.) — osłabiać. [przypis edytorski]

1474. lichy — marny. [przypis edytorski]

1475. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa. [przypis edytorski]

1476. Hefajstos (mit. gr.) — kulawy bóg kowal, patron rzemiosł. Wyrabiał misterne przedmioty o niezwykłych właściwościach, głównie dla bogów olimpijskich i bohaterów. [przypis edytorski]

1477. Wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

1478. Boreasz (mit. gr.) — bóg i uosobienie północnego wiatru. [przypis edytorski]

1479. Pelid — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

1480. Ilion — Troja. [przypis edytorski]

1481. sklep (daw.) — sklepienie. [przypis edytorski]

1482. Olimp — na górze Olimp mieściła się siedziba najważniejszych bogów greckich. [przypis edytorski]

1483. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

1484. zelżywy (daw.) — obraźliwy. [przypis edytorski]

1485. Tydyd a. Tydejd — syn Tydeusa; chodzi o Diomedesa, króla Argos, greckiego wojownika, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

1486. egida (mit. gr.) — tarcza Zeusa wykonana ze skóry kozy Almatei, która go wychowała. [przypis edytorski]

1487. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

1488. staje — staropolska miara długości: odległość, po przejechaniu której koń musi się zatrzymać na odpoczynek. [przypis edytorski]

1489. zrodzona z toni Afrodyta (mit. gr.) — bogini miłości, kwiatów, pożądania i płodności. Afrodyta nie miała rodziców, narodziła się z piany morskiej u wybrzeży Cypru. [przypis edytorski]

1490. Kipryda (mit. gr.) — przydomek Afrodyty, bogini miłości, kwiatów, pożądania i płodności; pochodzi od nazwy Cypru, gdzie według mitu bogini zeszła na ląd, urodziwszy się z piany morskiej. [przypis edytorski]

1491. odbieżać — opuszczać. [przypis edytorski]

1492. Febus (mit. grec.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

1493. sajdaczna bogini (mit. gr.) — Artemida, dziewicza bogini łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej. Bliźniacza siostra Appollina. Jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

1494. pani Olimpu (mit. gr.) — Hera, żona Zeusa, władcy bogów olimpijskich. [przypis edytorski]

1495. Latona (mit. gr.) — matka Apollina i Artemidy (ich ojcem był Zeus). Należała do tytanów, drugiego pokolenia bogów (starszego od bogów olimpijskich). [przypis edytorski]

1496. Kronid (mit. gr.) — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

1497. Priam — władca Troi, ojciec Hektora, jej najdzielniejszego obrońcy, i Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do wybuchu wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

1498. Agenor — syn Atenora, dzielny wojownik trojański. [przypis edytorski]

1499. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

1500. szańce — rodzaj ziemnych umocnień obronnych. [przypis edytorski]

1501. luboś (daw.) — chociażeś. [przypis edytorski]

1502. zdradnie — zdradliwie. [przypis edytorski]

1503. struchlały — przerażony, pod wpływem wielkiego strachu. [przypis edytorski]

1504. hurma — bardzo liczna grupa ludzi. [przypis edytorski]

1505. szańce — rodzaj ziemnych umocnień obronnych [przypis edytorski]

1506. Hektor — najdzielniejszy obrońca Troi. Syn Priama, władcy miasta, brat Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do rozpoczęcia wojny trojańskiej. Podczas bitwy zabił Patroklosa, przyjaciela Achillesa. [przypis edytorski]

1507. Skajska Brama — brama w murach Troi. [przypis edytorski]

1508. Febus (mit. grec.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

1509. Achilles — walczył po stronie Greków. Jego całe ciało z wyjątkiem pięty było odporne na zranienia. Zgodnie ze znaną mu przepowiednią miał zginąć w wojnie trojańskiej. Przedstawione wypadki toczą się po tym, jak Achilles odmówił dalszej walki, ponieważ Agamemnon zabrał mu jego brankę (niewolnicę), Bryzeidę. [przypis edytorski]

1510. Jak ty śmiesz boga ścigać, śmiertelny człowiecze? — Apollo przybrał postać Agenora, trojańskiego wojownika, czym zmylił Achillesa, który rzucił się za nim w pościg. [przypis edytorski]

1511. próżno — na darmo. [przypis edytorski]

1512. zawarty — zamknięty. [przypis edytorski]

1513. najzgubniejszy — przynoszący zgubę, nieszczęście. [przypis edytorski]

1514. zapalony — tu: pod wpływem silnych emocji. [przypis edytorski]

1515. przegon — tu: gonitwa, w której liczy się szybkość i wytrzymałość. [przypis edytorski]

1516. Pelid — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

1517. Priam — król Troi, ojciec m. in. Hektora, jej najdzielniejszego obrońcy, i Parysa, który porwaniem Heleny, żony Menelaosa, doprowadził do rozpoczęcia wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

1518. gwiazdozbiór Psa a. Kanikuła — jego pojawienie się zwiastuje upały. [przypis edytorski]

1519. Orion (mit. gr.) — dzielny i niepokorny myśliwy, który odważył się znieważyć Artemidę. Po śmierci zamieniony przez Bogów w gwiazdozbiór Oriona atakującego gwiazdozbiór Byka. [przypis edytorski]

1520. wnidź — dziś popr. forma 1.os.lp. tryb. rozk.: wejdź. [przypis edytorski]

1521. ziomek — osoba wywodząca się z tej samej ziemi (krainy, regionu, państwa). [przypis edytorski]

1522. matka — Hekuba, żona Priama, królowa Troi, matka Hektora i Parysa. [przypis edytorski]

1523. powinny — należny. [przypis edytorski]

1524. koić — uśmierzać, uspokajać. [przypis edytorski]

1525. posażna żona — Andromacha. [przypis edytorski]

1526. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

1527. psom będziesz pokarmem haniebnym — grecka tradycja zobowiązywała rodzinę zmarłego do urządzenia mu odpowiedniego pochówku. W przeciwnym razie jego duch błąkał się po ziemi i nie mógł zaznać spokoju. [przypis edytorski]

1528. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

1529. wyrzekać (daw.) — narzekać a. krytykować. [przypis edytorski]

1530. pelijoński jesion — dzida Achilleda została wykonana z jesionu rosnącego na zboczach Pelionu przez centaura Chirona, który był wychowawcą bohaterów. [przypis edytorski]

1531. impet — pęd. [przypis edytorski]

1532. bystry — tu: szybki, prędki. [przypis edytorski]

1533. krynica (daw.) — źródło. [przypis edytorski]

1534. trójnóg — ozdobny sprzęt na trzech nogach. [przypis edytorski]

1535. Hades (mit. gr.) — kraina umarłych (Grecy nie rozdzielali zaświatów na niebo i piekło), rządzona przez boga o tym samym imieniu. [przypis edytorski]

1536. Febus a. Feb (mit. grec.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

1537. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

1538. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy spośród bogów olimpijskich; bóg nieba i ziemi, władał piorunami. [przypis edytorski]

1539. gon — dziś: gonitwa. [przypis edytorski]

1540. Deifobos — brat Hektora, dzielny obrońca Troi. [przypis edytorski]

1541. przenosić (daw.) — cenić bardziej niż. [przypis edytorski]

1542. raz — cios. [przypis edytorski]

1543. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

1544. srożyć się — tu: znęcać się. [przypis edytorski]

1545. znój — trud, zmęczenie pracą a. wysiłkiem. [przypis edytorski]

1546. uiścić — spełnić. [przypis edytorski]

1547. dokazać — tu: sprawić. [przypis edytorski]

1548. nikczemnie — niehonorowo. [przypis edytorski]

1549. rozjadać — rozjuszać się, wzmagać gniew i zaciekłość. [przypis edytorski]

1550. Hefajstos (mit. gr.) — syn Zeusa i Hery, bóg kowali, złotników i ognia. Przedstawiany jako kulawy, gdyż Zeus zrzucił go z Olimpu, gdy Hefajstos wstawił się za Herą. [przypis edytorski]

1551. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

1552. kita — pęk włosia lub piór przyozdabiający hełm. [przypis edytorski]

1553. Hesperydy (mit. gr.) — trzy siostry, nimfy zachodzącego słońca, opiekunki i strażniczki jabłoni rodzącej złote jabłka. [przypis edytorski]

1554. Patrokles — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa. Zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

1555. wykrzyka — dziś popr. forma czas. l. poj. czas. ter.: wykrzykuje (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

1556. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski]

1557. zaklinać przez — dziś popr. forma: zaklinać na. [przypis edytorski]

1558. miedź — hartowana miedź służyła do wyrobu uzbrojenia. [przypis edytorski]

1559. Hektor mdlejącym głosem, który w ustach kona itd. — Grecy wierzyli, że umierający człowiek ma dar jasnowidzenia. Hektor przepowiada tutaj przyszłość Achillesa. [przypis edytorski]

1560. Parys — syn Priama i Hekabe, królewicz trojański. Porwał Helenę, żonę władcy Myken Menelaosa, co było bezpośrednim powodem rozpoczęcia wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

1561. swoję — dziś popr. forma B.lp: swoją (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

1562. niewczesny (daw.) — wypowiedziany a. zrobiony w niewłaściwym momencie. [przypis edytorski]

1563. niepomny — niepamiętający, lub nieprzywiązujący do czegoś wagi. [przypis edytorski]

1564. przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski]

1565. pyszny — tu: bogaty, cenny. [przypis edytorski]

1566. bystry — tu: szybki. [przypis edytorski]

1567. sprośnie — wulgarnie, bezwstydnie, w sposób przynoszący hańbę. [przypis edytorski]

1568. Dardańska Brama — brama w murach Troi. [przypis edytorski]

1569. człeku — dziś popr. forma C.lp: człekowi a. człowiekowi. [przypis edytorski]

1570. wpoły — tu: razem. [przypis edytorski]

1571. ninie (daw.) — właśnie, teraz. [przypis edytorski]

1572. czółenko — przyrząd do tkania. [przypis edytorski]

1573. na okręty — dziś popr.: ku okrętom a. w kierunku okrętów. [przypis edytorski]

1574. zlatać — spadać. [przypis edytorski]

1575. Kipryda (mit. gr.) — przydomek Afrodyty, bogini miłości, kwiatów, pożądania i płodności; pochodzi od nazwy Cypru, gdzie według mitu bogini zeszła na ląd, urodziwszy się z piany morskiej. [przypis edytorski]

1576. łakomy — chciwy. [przypis edytorski]

1577. odwilży — tu: nawilży. [przypis edytorski]

1578. szczęsny — szczęśliwy, obdarzony szczęściem. [przypis edytorski]

1579. szpik — według Greków szpik był wyjątkowo zdrowym pokarmem, zapewniającym dzieciom siłę. [przypis edytorski]

1580. Astyjanaks — imię znaczące: obrońca miasta. [przypis edytorski]

1581. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

1582. Achilles — syn Peleusa, króla Ftyi, i Tetydy, nimfy morskiej. Walczył po stronie Greków. Jego całe ciało z wyjątkiem pięty było odporne na zranienia. Zgodnie ze znaną mu przepowiednią miał zginąć w wojnie trojańskiej. Przedstawione wypadki toczą się po tym, jak Achilles odmówił dalszej walki, ponieważ Agamemnon zabrał mu jego brankę (niewolnicę), Bryzeidę. [przypis edytorski]

1583. Myrmidonowie — wojowniczy, bezlitosny w walce naród, poddani Peleusa, króla Ftyi, ojca Achillesa. [przypis edytorski]

1584. rota — oddział. [przypis edytorski]

1585. jarzmo — uprząż. [przypis edytorski]

1586. Tetyda (mit. gr.) — nimfa morska, córka Nerosa (Nereida), żona Peleusa, matka Achillesa. [przypis edytorski]

1587. Achiwi a. Achajowie — Grecy. [przypis edytorski]

1588. Patrokles — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa. Zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

1589. pogrzebna biesiada — stypa. [przypis edytorski]

1590. obuch — rodzaj broni, siekiera osadzona na długim drzewcu. [przypis edytorski]

1591. głuchem — dziś popr. forma N.lp: głuchym. [przypis edytorski]

1592. Atryd — przydomek Menelaosa (syn Atreusa), król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

1593. tęgi — mocny. [przypis edytorski]

1594. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy spośród bogów olimpijskich; bóg nieba i ziemi, władał piorunami. [przypis edytorski]

1595. zasilać się — tu: posilać się, jeść. [przypis edytorski]

1596. Pelid — przydomek Achillesa (syna Peleusa). [przypis edytorski]

1597. Ftyjoci — obywatele Ftyi, poddani Peleusa i rodacy Achillesa. [przypis edytorski]

1598. wały (daw.) — fale morskie. [przypis edytorski]

1599. członki — kończyny. [przypis edytorski]

1600. wyrażenie — tu: obraz, postać. [przypis edytorski]

1601. wniść — dziś popr: wejść. [przypis edytorski]

1602. Hades (mit. gr.) — kraina umarłych (Grecy nie rozdzielali zaświatów na niebo i piekło), rządzona przez boga o tym samym imieniu. [przypis edytorski]

1603. Ereb — najciemniejsza część mieszczącego się pod ziemią świata zmarłych. [przypis edytorski]

1604. nie wątpij — dziś popr. forma 2.os.lp trybu rozkazującego: nie wątp. [przypis edytorski]

1605. Meryjon — jeden ze sprzymierzonych wodzów greckich. [przypis edytorski]

1606. Ida (mit. gr.) — góra na Krecie, gdzie wychowywał się Zeus ukryty przez swoją matkę Reę przed Kronosem, który pożerał swoje dzieci w obawie przed przepowiednią, że jedno z nich pozbawi go władzy. [przypis edytorski]

1607. źrzodło — dziś popr.: źródło. [przypis edytorski]

1608. drzewy — dziś popr. forma N.lm: drzewami. [przypis edytorski]

1609. brzemię — ciężar. [przypis edytorski]

1610. wyniść — dziś popr.: wyjść. [przypis edytorski]

1611. Każdy się mu poświęcić swe włosy wyściga — obcinanie włosów to jeden z obrzędów pogrzebowych obowiązujących w starożytnej Grecji. [przypis edytorski]

1612. płowy włos ucina, dotąd dla Sperchejosa nie tknięty na głowie — Peleus obiecał włosy syna Sperchejosowi, rzece płynącej w Tesalii, jeśli Achilles wróci bezpiecznie do domu po wojnie; on znał jednak przepowiednię mówiącą o tym, że zginie, więc zdecydował się poświęcić swoje włosy dla przyjaciela. [przypis edytorski]

1613. stugłów — hekatomba, ofiara ze stu wołów. [przypis edytorski]

1614. płonny — daremny, nic nieznaczący. [przypis edytorski]

1615. stopa — dawna miara długości, ok. 30 centymetrów. [przypis edytorski]

1616. dwie bań — dziś popr. forma B.lm.: dwie banie. [przypis edytorski]

1617. Hymen (mit. gr.) — bóg ceremonii ślubnej i wesela. [przypis edytorski]

1618. nazad — z powrotem. [przypis edytorski]

1619. Atryd — przydomek Agamemnona (syn Atreusa). [przypis edytorski]

1620. wodze — dziś popr. forma W. lm.: wodzowie. [przypis edytorski]

1621. świadki — dziś popr. forma W. lm.: świadkowie. [przypis edytorski]

1622. mierny — niewiele warty, nieokazały. [przypis edytorski]

1623. powolny (daw.) — posłuszny. [przypis edytorski]

1624. Najprzód dla jeźdźców takie wyznacza nagrody itd. — igrzyska sportowe były częścią obrzędów pogrzebowych. [przypis edytorski]

1625. trójnóg — ozdobny sprzęt na trzech nogach. [przypis edytorski]

1626. talent — starożytna jednostka płatnicza, ok. 26 kilogramów złota lub srebra; tu słowo występuje w liczbie podwójnej. [przypis edytorski]

1627. Diomedes — syn Tydeusa, króla Argos, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

1628. Ajnejasz a. Eneasz — obrońca Troi. Wziął udział w wojnie sprowokowany przez Achillesa. Ulubieniec bogów, po zburzeniu miasta wyruszył na wędrówkę ze swoim synem Askaniuszem. Założył dynastię julijską, z której wg podań wywodzili się najznamienitsi obywatele rzymscy. Bohater Eneidy Wergiliusza, wzorowanej na Odysei Homera. [przypis edytorski]

1629. Feb (mit. gr.) — przydomek Apollina. [przypis edytorski]

1630. Menelaos — syn Atreusa, król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

1631. biegun — koń. [przypis edytorski]

1632. Antyloch — wojownik grecki, przyjaciel Achillesa. To on przekazał mu wiadomość o śmierci Patroklosa. [przypis edytorski]

1633. Nestor — ojciec Antylocha, król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. Uchodził za znawcę koni. [przypis edytorski]

1634. Posejdon (mit. gr.) — bóg morza, żeglarzy, trzęsień ziemi. Brat Zeusa. Przedstawiany z trójzębem. [przypis edytorski]

1635. na stronę — w bok. [przypis edytorski]

1636. wczas (daw.) — w porę. [przypis edytorski]

1637. niczem — dziś popr. forma Ms.lp.: niczym. [przypis edytorski]

1638. Febus a. Feb (mit. grec.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

1639. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w Iliadzie sprzyjającej Grekom. [przypis edytorski]

1640. Ajte — klacz należąca do Menelaosa. [przypis edytorski]

1641. płochość (daw.) — lekkomyślność. [przypis edytorski]

1642. tęgiem — dziś popr. forma N.lm.: tęgim. [przypis edytorski]

1643. zawód — zawody, wyścig. [przypis edytorski]

1644. maść — barwa sierści i grzywy konia. [przypis edytorski]

1645. wódz Kretów — Idomeneus. [przypis edytorski]

1646. swar — kłótnia. [przypis edytorski]

1647. kopyty — dziś popr. forma N. lm.: kopytami. [przypis edytorski]

1648. szranki — tu: miejsce, w którym toczy się rywalizacja sportowa. [przypis edytorski]

1649. Stenel — przyjaciel i woźnica Diomedesa. [przypis edytorski]

1650. przegon — wyścig. [przypis edytorski]

1651. zajrzeć (daw.) — zazdrościć. [przypis edytorski]

1652. lubo (daw.) — chociaż, mimo że. [przypis edytorski]

1653. złorzeczny (daw.) — oczerniający, wypominający krzywdy, życzący nieszczęścia. [przypis edytorski]

1654. Atryd — przydomek Menelaosa (syn Atreusa). [przypis edytorski]

1655. przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski]

1656. miałki — bez większej wartości. [przypis edytorski]

1657. wyzuć — tu: pozbawić. [przypis edytorski]

1658. czerstwość — siła. [przypis edytorski]

1659. Epej — w Odysei wybudował drewnianego konia, którym Grecy wdarli się do Troi. [przypis edytorski]

1660. Odyseusz — ulubieniec bogów, awanturnik, mężny, a przede wszystkim sprytny wojownik. Król Itaki, mąż Penelopy. Bohater Odysei, która opisuje jego dziesięcioletnią podróż powrotną spod Troi. [przypis edytorski]

1661. dęgi — pręgi. [przypis edytorski]

1662. wszystkiemi — dziś popr. forma N.lm.: wszystkimi. [przypis edytorski]

1663. imać (daw.) — chwytać. [przypis edytorski]

1664. dowcip (daw.) — spryt, rozum. [przypis edytorski]

1665. syn Oileja — Ajas zwany Małym, dzielny wojownik grecki. [przypis edytorski]

1666. Telamona wielki syn — Ajas Wielki, dzielny wojownik grecki. [przypis edytorski]

1667. paiża — rodzaj tarczy. [przypis edytorski]

1668. Tydyd a. Tydejd — syn Tydeusa; chodzi o Diomedesa, króla Argos, greckiego wojownika, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

1669. krąg żelazny — dysk. [przypis edytorski]

1670. Polipojt — wojownik, Lapita z Tesalii. [przypis edytorski]

1671. Leontej — wojownik, Lapita z Tesalii. [przypis edytorski]

1672. pióry — dziś popr. forma M.lm.: piórami. [przypis edytorski]

1673. Bogu zaś, co w niechybnej strzały puszcza mierze — Apollinowi. [przypis edytorski]

1674. trafny — tu: celny. [przypis edytorski]

1675. Pelid — przydomek Achillesa; walczył po stronie Greków. Jego całe ciało z wyjątkiem pięty było odporne na zranienia. Zgodnie ze znaną mu przepowiednią miał zginąć w wojnie trojańskiej. Przedstawione wypadki toczą się po tym, jak Achilles odmówił dalszej walki, ponieważ Agamemnon zabrał mu jego brankę (niewolnicę), Bryzeidę. [przypis edytorski]

1676. ustawny — ustawiczny, ciągły. [przypis edytorski]

1677. ciągle myśli o druhu — tj. o Patroklesie. [przypis edytorski]

1678. Hektor — najdzielniejszy obrońca Troi. Syn Priama, władcy miasta, brat Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do rozpoczęcia wojny trojańskiej. Podczas bitwy zabił Patroklosa, przyjaciela Achillesa. [przypis edytorski]

1679. Patrokles — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa. Zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

1680. Feb (mit. gr.) — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski]

1681. zelżony — pohańbiony. [przypis edytorski]

1682. Pelid — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

1683. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa. [przypis edytorski]

1684. Peleus — władca Ftyi, mąż nimfy morskiej Tetydy, ojciec Achillesa. [przypis edytorski]

1685. Chmurowładca (mit. gr.) — tj. Zeus, najważniejszy spośród bogów olimpijskich; bóg nieba i ziemi, władał piorunami. [przypis edytorski]

1686. niesnaski — kłótnie, złośliwości. [przypis edytorski]

1687. świątnica — świątynia. [przypis edytorski]

1688. Iryda a. Irys — bogini jutrzenki, posłanka bogów. [przypis edytorski]

1689. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]

1690. Priam — król Troi, ojciec m. in. Hektora, jej najdzielniejszego obrońcy, i Parysa, który porwaniem Heleny, żony Menelaosa, doprowadził do rozpoczęcia wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

1691. dary — dziś popr. forma N.lm: darami. [przypis edytorski]

1692. wyścignąć — dziś: prześcignąć. [przypis edytorski]

1693. osuć (daw.) — osypać. [przypis edytorski]

1694. synu Dardana — Dardan był założycielem całej Dardanii, w której mieściła się m. in. Troja. W ten sposób Iryda podkreśla, że Priam jest prawowitym królem. Biologicznym ojcem Priama był Laomedon. [przypis edytorski]

1695. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy spośród bogów olimpijskich; bóg nieba i ziemi, władał piorunami. [przypis edytorski]

1696. niepłochy — rozsądny. [przypis edytorski]

1697. ludzkość — tu: miłosierdzie. [przypis edytorski]

1698. kopyty — dziś popr. forma N. lm.: kopytami (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

1699. Hekabe — królowa Troi, żona Priama, matka Hektora. [przypis edytorski]

1700. jarzmo — uprząż. [przypis edytorski]

1701. bogów wezwania — tracyjnie bogom składano ofiary z pierwszych kilku kropli wina w pucharze, co nazywano libacjami. [przypis edytorski]

1702. Ida (mit. gr.) — góra na Krecie, gdzie wychowywał się Zeus ukryty przez swoją matkę Reę przed Kronosem, który pożerał swoje dzieci w obawie przed przepowiednią, że jedno z nich pozbawi go władzy. [przypis edytorski]

1703. wieszczba — wróżba. [przypis edytorski]

1704. twoję — dziś popr. forma D.lp. r.ż.: twoją (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

1705. nalewka — tu: naczynie do polewania wodą. [przypis edytorski]

1706. podwoje — dwuskrzydłowe drzwi, z reguły odznaczające się rozmiarem i ozdobnością. [przypis edytorski]

1707. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski]

1708. Idaj — herold Priama. [przypis edytorski]

1709. Hermes (mit. gr.) — bóg kupców, podróżnych, złodzei i wynalazców, posłaniec bogów. [przypis edytorski]

1710. Hellespont — cieśnina między Azją Mniejszą a Półwyspem Bałkańskim, miejsce ważne dla handlu, będącego źródłem bogactwa miast położonych nad jej brzegami. Jednym z nich była Troja. [przypis edytorski]

1711. jagody — policzki. [przypis edytorski]

1712. Ksant a. Skamander — rzeka opływająca Troję; takie samo imię nosił także bóg tej rzeki. [przypis edytorski]

1713. niewcześnie (daw.) — w niewłaściwym czasie. [przypis edytorski]

1714. w tej dobie (daw.) — w tym czasie a. w tej sytuacji. [przypis edytorski]

1715. lice a. lico — twarz. [przypis edytorski]

1716. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

1717. potrzeba (daw.) — bitwa, potyczka. [przypis edytorski]

1718. ojciec mój, bogaty Poliktor — Hermes oszukuje Priama co do swojego pochodzenia i przekonuje go, że jest jednym z Myrmidonów, poddanych Peleusa, towarzyszy Achillesa. [przypis edytorski]

1719. względny — okazujący względy, przychylność. [przypis edytorski]

1720. Argos — miasto na Półwyspie Peloponeskim, ośrodek kultu Hery, bardzo oddalone od Troi. [przypis edytorski]

1721. Greki — dziś popr. forma M. lm.: Grecy. [przypis edytorski]

1722. wrzeciądz (daw.) — urządzenie do zamykania bramy lub drzwi od wewnątrz. [przypis edytorski]

1723. Ftyjoty — dziś popr. forma M. lm.: Ftyjoci; mieszkańcy Ftyi, miasta rządzonego przez Peleusa, ojca Achillesa. [przypis edytorski]

1724. ukrzepić — wzmocnić. [przypis edytorski]

1725. razem — tu: jednocześnie. [przypis edytorski]

1726. czuły — tu: czujny. [przypis edytorski]

1727. Automedon — woźnica rydwanu Achillesa. [przypis edytorski]

1728. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

1729. dzielne syny — dziś popr. forma B. lm.: dzielnych synów. [przypis edytorski]

1730. Danaje — Grecy. [przypis edytorski]

1731. dary — dziś popr. forma N.lm.: darami. [przypis edytorski]

1732. pofolgować (daw.) — ulec swoim emocjom, ulżyć sobie. [przypis edytorski]

1733. obadwa — dziś popr. forma M. lm.: obydwaj. [przypis edytorski]

1734. życia przędzę (mit. gr.) — odwołanie do Mojr, bogiń losu i przeznaczenia, które znały przyszłość zarówno bogów, jak i ludzi; tradycyjnie przedstawiano je jako prządki. [przypis edytorski]

1735. niegrzebny — niepogrzebany. [przypis edytorski]

1736. kwilić — żałośnie i cicho płakać. [przypis edytorski]

1737. złamał Zeusa rozkazy — mowa o prawie gościnności, wedle którego nie wolno było krzywdzić przybyszów; Achilles zaś uznał Priama za swojego gościa. [przypis edytorski]

1738. zwłoczyć (daw.) — zwlekać. [przypis edytorski]

1739. Had — właśc. Hades, mroczna i straszna kraina umarłych rządzona przez boga o tym samym imieniu. [przypis edytorski]

1740. powolny — tu: posłuszny. [przypis edytorski]

1741. Niobe (mit. gr.) — szczyciła się tym, że ma więcej dzieci niż Latona, matka Apollina i Artemidy; Latona zabiła jej dzieci, a zrozpaczona i zbolała Niobe zamieniła się w skałę. [przypis edytorski]

1742. Artemida (mit. gr.) — dziewicza bogini-łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej, bliźniacza siostra Appollina; jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

1743. nareście — dziś popr. forma: nareszcie (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

1744. Bachus a. Dionizos (mit. gr.) — bóg winnej latorośli i wina, syn Zeusa i Semele, ziemskiej kobiety; ku jego czci dwa razy do roku wyprawiano Dionizje, radosne święto wina i teatru. [przypis edytorski]

1745. Demeter (mit. gr.) — bogini zbóż, pól uprawnych i rolnictwa, siostra Zeusa. [przypis edytorski]

1746. zawada — przeszkoda, przeciwność. [przypis edytorski]

1747. wyśli — dziś popr. forma: wyszli. [przypis edytorski]

1748. Hermes (mit. gr.) — bóg kupców, podróżnych, złodziei i wynalazców, posłaniec bogów. [przypis edytorski]

1749. bawić się (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]

1750. Atryd — syn Atreusa (tu: Agamemnon). [przypis edytorski]

1751. Kasandra — księżniczka trojańska, córka Priama i Hekuby. Zakochany Apollo obdarował ją mocą jasnowidzenia, ale ponieważ nie odwzajemniła jego miłości, sprawił, że nikt nie wierzył w jej przepowiednie. [przypis edytorski]

1752. cześci — dziś popr. forma D.lp: czci. [przypis edytorski]

1753. Andromacha — żona Hektora. [przypis edytorski]

1754. achajski — grecki. [przypis edytorski]

1755. zajadły — gniewny, nieprzejednany. [przypis edytorski]

1756. Ilion — Troja. [przypis edytorski]

1757. Hekuba — matka Hektora, żona Priama, królowa Troi. [przypis edytorski]

1758. Imbros — wyspa na Morzu Trackim, w pobliżu cieśniny Dardanele. [przypis edytorski]

1759. Samos — wyspa na Morzu Egejskim, ośrodek kultu Hery. [przypis edytorski]

1760. Lemnos — wyspa na Morzu Egejskim, według mitologii siedziba Hefajstosa. [przypis edytorski]

1761. królowy — dziś popr. forma D.lp.: królowej. [przypis edytorski]

1762. Helena — najpiękniejsza kobieta na ziemi, żona Menelaosa, króla Sparty, porwana przez Parysa, którego wspomagała Afrodyta, wdzięczna za werdykt uznający ją za najpiękniejszą boginię; stało się to przyczyną wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

1763. świekra — teściowa. [przypis edytorski]

1764. świekr — teść. [przypis edytorski]

1765. Aż na niebie zaświeci Jutrzenka dwunasta — na dwunasty dzień (po dwunastym wschodzie słońca). [przypis edytorski]

1766. zabawny — tu: obecny. [przypis edytorski]