Odyseja

by Homer; Lucjan Siemieński

Pieśń dwudziesta czwarta

Pojednanie

Hermejas, bóg Kylleny¹²¹⁹, przypadł rączym lotem

Zwoływać duchy gachów. Miał on lśniącą złotem

W ręku laskę; niech dotknie nią śmiertelnych ludzi,

Kogo chce snem umorzy albo ze snu zbudzi.

Tą laską spędził dusze, z szmerem się porwały;

Podobnie nietoperze w norach świętej skały,

Byle jeden z nich odpadł od długiego splotu,

Z piskiem się porywają wszystkie wraz do lotu:

Z takim piskiem te dusze pomknęły tuż w ślady

Za wybawczym Hermesem w podziemne posady,

Mknąc mimo Okeanu¹²²⁰, Leukady¹²²¹ skał stromych,

Bram słonecznych i mimo siedzib snów znikomych,

Aż się na asfodelu dostały lewadę¹²²²,

Gdzie mary nieboszczyków zamieszkują blade.

Tam na łące się zeszły z Achillowym duchem,

Z Patrokla, Amfilocha i tym sławnym zuchem

Ajasem, który wzrostem, postawą rej wodzi

Pośród nich, li Achilla tylko nie dochodzi,

Którego otaczały zawsze tych dusz grona.

Właśnie zbliżył się do nich cień Agamemnona —

Smutny był, koło niego kręciły się cienie

Tych, co w domu Ajgista śmierci przeznaczenie

Zmiotło i razem z królem dali swoje głowy.

Do nadchodzących duch się ozwał Achillowy:

„Atrydo, jam był pewien, że Zeus, władca gromu

Ze wszystkich mężów tobie więcej niźli komu

Sprzyjać winien, narodów rozlicznych hetmanie,

Tam pod Troją, gdzie Achiw cierpiał niesłychanie.

Więc i w ciebie nareszcie zgubny los ugodził,

Któremu ujść nie uszedł nikt, kto się urodził?

Czemuż cię w pełni chwały, na potęgi szczycie

Tam na polu trojańskim nie odbiegło życie?

Mogiłę by nad tobą usuli¹²²³ Achiwy

I syn twój sławą ojca świetniałby szczęśliwy,

Gdy dziś śmierć niepoczesna¹²²⁴ aż tu cię zawlekła”.

Na to Agamemnona dusza mu odrzekła:

„Szczęsny synu Peleja, o boski Achillu!

Choć ległeś pod Ilionem, a z tobą aż tylu

Cnych Achajów i Trojan głowy swoje dało,

Walcząc przy twoim ciele, które tam leżało

Wielkie w kurzu, już głuche na konne gonitwy,

Bój przy nim wrzał dzień cały, nigdy końca bitwy

Tej by nie było, gdyby nie deszczu potoki.

Więc z pola na okręty nieśliśmy twe zwłoki,

Złożywszy je na łożu obmyli na czyste

Letnią wodą, oliwą, z oczu łzy rzęsiste

Ciekły nam, a my włosy z głowy sobie rwali.

Wtem na wieść tę twa matka¹²²⁵ wyszła z morskiej fali

Z nimfami, i rozległ się jęk jej żałośliwy

Po wodach, aż ze strachu struchleli Achiwy,

Gotowi na te jęki schować się w okręty,

Gdyby był ich nie wstrzymał mąż mądrością święty,

Nestor, z dawna już słynny radą, doświadczeniem.

Owóż tak jął przed trwożnym mówić zgromadzeniem:

— Stójcie, Argeje¹²²⁶! Czemu pierzchacie, Achaje?

To matka, patrzcie, z morskich odmętów powstaje

I w nimf gronie do syna zabitego spieszy.

Rzekł i zatrzymał popłoch pierzchającej rzeszy.

Córy srebrnowłosego Nereja te zwłoki

Obiegły, owinęły zaraz w płaszcz szeroki,

A muz dziewięć słodkimi głosy na przemiany

Zawodziło, i każdy Achiw był spłakany,

Tak do głębi się wzruszył tym żałosnym pieniem.

Dni, nocy siedemnaście nad twym przeznaczeniem

Płakali tak bogowie, jak my, ludzie prości;

A potem złożonemu na stosie w mnogości

Rznięto tłuste barany i byki rogate;

Trup twój płonął owinion w ambrozyjną szatę,

Wonnym miodem, oliwą płomień był sycony,

Huf witeziów otaczał ów stos zapalony,

Jedni pieszo, a drudzy w rydwanach zaprzężnych.

Walczyli i grzmiał łoskot od ciosów orężnych.

Toż gdy płomień Hefajsta strawił twoje szczęty,

Wcześnie twych białych kości popiół był zgarnięty

I winem skropion. Wtenczas mać twa, Achillesie,

Złoty dwuuszny dzbanek pomiędzy nas wniesie —

Dał go jej Dyjonizos¹²²⁷, jak utrzymywała —

A dłoń mistrza Hefajsta¹²²⁸ dzban ten wykowała.

W nim twoje, bohaterze, złożono popioły

Z popiołami Patrokla¹²²⁹ zmieszane pospoły;

Antilocha zaś szczątki schowano osobno.

Po Patroklu najwięcejś kochał go podobno.

Więceśmy te popioły nakryli mogiłą,

Wojsko argejskie ziemię na nią nanosiło

Na sam brzeg, co w Hellespont¹²³⁰ sterczy wysunięty,

By z dala ją widziały mknące tam okręty

I żeglarze dzisiejszych, jak i przyszłych czasów.

Matka zaś poznosiła na pole zapasów

Dla Achiwów, co męstwa złożyli dowody,

Od boga wyproszone przecudne nagrody.

Kto widywał, jak wodza lub króla chowano,

Gdy mołojce na jego mogile tam staną

W zbrojach, gotowi bić się o nagrodę złotą,

Zdumiałby się ujrzawszy, z jaką to szczodrotą

Na cześć twoją Tetyda zniosła z nieba dary!

Bo też ciebie bogowie kochali bez miary!

Imię twoje po śmierci żyje, twoja chwała,

Achillesie, od ludu do ludu rozbrzmiała.

Mój los gorszy, choć końca tej wojny jam dożył,

Cóż gdy wracającego do domu Zeus zmorzył:

Ajgist mnie zamordował, żona mnie zabiła!”

Taka się między nimi rozmowa toczyła.

Wtem do nich Argobójca zbliżył się, a w ślady

Za nim mar zalotników nadleciał tłum blady.

Na spotkanie szli obaj królowie zdumieni.

I cień Agamemnona poznał wśród tych cieni

Duszę Amfimedona¹²³¹; Melenid ten walny

Gościł go, kiedy bywał na Itace skalnej —

Więc go Atryd zagabnął: „Przez jakie wyroki

Strąconyś, Amfimedzie, w te podziemne mroki

Z gronem mężów dobornych, równych sobie laty,

Za co to najpiękniejsze pozrywane kwiaty?

Czy Posejdon w okrętach potopił was może,

Kiedy wypuścił burzę i rozhukał morze?

Czy was ludzie pobili swej krzywdy się mszczące

Za bydło zrabowane i trzody na łące?

Czy broniąc żon i grodu was pozabijali?

Mówże! Wszak myśmy z sobą przyjaźń zawiązali,

Kiedym dom wasz nawiedził gościnnie przyjęty,

By namówić Odysa z nami na okręty,

Które Atryd Menelaj na Troję przywodził.

Cały miesiąc upłynął, nim się Odys zgodził

I dał namówić do tej dalekiej podróży”.

Na to Amfimedona dusza tak odwtórzy:

„Dzielny synu Atreja, cny Agamemnonie!

Mówisz iście, jak było. Przeto ci odsłonię,

Mój królu, całą prawdę. Powiem, jak się stało,

Że nas razem aż tylu głowy nasze dało.

Pod niebytność Odysa my do jego żony

Mieli się; lecz do żadnej nie skłania się strony,

Nie odmawia, nie broni, jedno zwleka śluby,

A tymczasem w skrytości pragnie naszej zguby.

Chytra taką wymyśla dla nas niespodziankę,

Że na krosnach nawlókłszy pasma jak na tkankę¹²³²

W swej komorze, mówiła do zalotnej młodzi:

— Jeśli wam po Odysie o mą rękę chodzi,

To póki tego płótna nie skończę, nie prędzej

Ślub być może, bo żal by marnować mi przędzy.

Całun ten dla Laerta przeznaczam, gdy stary

Usnąwszy niezbudzonym snem pójdzie na mary.

Nie chcę, by mnie achajskie ganiły kobiety,

Gdyby on, pan tak wielki, leżał nie okryty”.

Tak mówiła i wszyscy wierzyli mądrosze.

Więc odtąd w dzień przy krosnach tkała tam po trosze,

A w noc przy żagwiach pruła, co we dnie utkała,

I tak nas przez trzy roki wciąż oszukiwała.

Gdy rok czwarty przyniosły pór odmienne lica,

Przez jedną z pokojówek wyszła tajemnica.

Wpadamy. Na gorącym uczynku schwytana,

Pruła to czasu nocy, co utkała z rana.

A więc chcący nie chcący skończyć jej wypadło.

A kiedy już utkany płaszcz i prześcieradło,

Wyprała — że jak słońce jak księżyc są czyste —

Wtem demon skądeś naniósł na łany ojczyste

Odysa, do pastuszej zagrody, co leży

Hen na końcu ostrowu. Do niego wraz bieży

Luby syn wracający na okręcie z drogi

Do Pylu¹²³³ piaszczystego. Więc oba te wrogi

Rzeź gachów uradzili między sobą w myśli.

Po czym przyszli do miasta, lecz nie razem przyszli.

Odys później, syn jego pospieszył tam wprzódy,

Króla zaś przebranego powiódł pasterz trzody.

A król miał postać dziada złamanego laty,

Szedł o kiju, na grzbiecie świeciły mu łaty.

Nikt z nas nie mógł Odysa poznać w tym człowieku,

Gdy się zjawił, nikt, nawet męże w starszym wieku.

Więc się nań posypały obelgi i krzesła.

Jakiś czas mężna dusza obrazę tę zniesła

Zadaną mu na własnych śmieciach, w własnym domu.

Lecz gdy go wolą swoją natchnął władca gromu,

Z pomocą Telemacha z izby wszystkie zbroje

Przeniósł w górną komnatę i zamknął podwoje,

Po czym w chytrym zamiarze podmówił swą żonę,

By przyniosła łuk jego i siekiery one

Do szermierki dla gachów, i do naszej zguby;

Bo nikt nie mógł cięciwy na kabłąk tak gruby

Napiąć, z nas nieszczęśliwych; zawiodła nas siła!

Lecz gdy łuk ten Odysa ręka pochwyciła,

Narobiliśmy krzyku i zewsząd wołano,

Aby, choć się napiera, łuku mu nie dano.

Lecz Telemach mu kazał dać łuk obnoszony.

Otóż gdy go Odysej chwycił w swoje szpony,

Jak nic napiął, przez ucha żelaz strzałę cisnął.

Na próg skoczył, wysypał pęk strzał — okiem błysnął

Okropnie i pociskiem Antinoja przeszył!

Na innych miotać strzały nieustanne śpieszył,

A celnie i morderczo — mąż padał na męża...

Snadź słoniła ich boga jakiegoś pawęża,

Bo wściekli wpadli na nas, wszystkich mordowali,

Kto tylko się nawinął, aż powstał jęk w sali

Zmieszan z łomotem czaszek; krew izbę zalała.

Tak my padli, Atrydo, wszyscy! Nasze ciała

Dotąd w zamku Odysa leżą nie grzebane.

Braciom naszym nieszczęście to jeszcze nieznane,

By przyszli krew z ran otrzeć, z jęki żałosnemi,

Jak przystoi, pogrzebać ciała nasze w ziemi”.

Tak odpowiedział na to cień Agamemnona:

„Odysie! Twoja dzielność już wynagrodzona,

Kiedyś mężem małżonki zdobnej w wielkie cnoty.

Zaprawdę niezrównane duszy jej przymioty!

Wierność od lat młodziutkich dochować umiała

Swojemu Odysowi! Wieczna, wieczna chwała

Czystej Penelopei! Na jej cześć niebianie

Natchną pieśni i cześć jej nigdy nie ustanie.

Nie zbrodniarka to z rzędu Tyndareja córy,

Co zabiła małżonka i w pieśni ponurej

Przejdzie do potomności, hańbiąc ród niewieści

Na wieki i te nawet, co warte są cześci!”

Tak rozmawiały z sobą mary nieboszczyków

W gmachu Hadesu, w głębi podziemnych tajników.

Tamci, wyszedłszy z miasta, mieli drogę krótką

Do zagrody Laerta. Ustroń tę milutką

Ongi nabył on dla się, sprawiał z potem czoła

W środku dziedzińca dwór stał; budynki dokoła

Gospodarskie mieszczące czeladkę roboczą,

Gdzie jadła i sypiała, pracując ochoczo.

Była tam i Sikelka¹²³⁴, stara gospodyni,

Pielęgnująca pana swego w tej pustyni.

Wtem Odys rzekł do syna i pastuchów trzody:

„Wejdźcie do wrót tej pięknej przed nami zagrody

I sprawcie najtłustszego wieprzka na biesiadę!

Ja tymczasem do ojca poskoczę na zwiadę¹²³⁵,

Czy mnie pozna, gdy stanę przed jego oczyma,

Czy — długo mnie nie widząc — w pamięci już nie ma?”

To rzekłszy, swej czeladzi oddał broń i zbroję.

A ci weszli za wrota; on zaś kroki swoje

Skierował wprost do sadu, by znaleźć tam ojca,

Lecz nigdzie wśród długiego nie spotkał ogrojca

Ni Doliosa, ni synów, ni sług Doliosowych,

Gdyż w pole poszli chrustów na płoty tarniowych

Naciąć, a stary Dolios sam im towarzyszy.

Więc li samego ojca znalazł w sadów ciszy,

Jak drzewko okopywał. Kubrak on na sobie

Miał brudny, połatany; skórą nogi obie

Obwinięte: od kolców i cierni obrona;

Na rękach rękawice, głowa otulona

W kaptur kozi; tak starzec w żałobie swej chadzał.

Widząc tedy Odysej — a wzrok go nie zdradzał —

Że ojciec wiekiem złaman, zjedzon bólem duszy,

Rozpłakał się, stanąwszy za pniem wielkiej gruszy,

I rozmyślał, co dalej ma począć, niepewny,

Czy się rzucić w objęcia, złożyć uścisk rzewny

I wyznać, że już wrócił w progi ojców lube,

Czyli też wpierw wybadać i wziąć go na próbę?

Ostatnie wątpiącemu najlepsze się zdało,

By przymówką¹²³⁶ wybadać tę duszę zbolałą.

I tak zrobił, i zaraz wprost do ojca kroczył,

Który, zgięty, dokoła szczepu ziemię tłoczył.

Więc podszedłszy ku ojcu rzekł syn znamienity:

„Starcze! Z ciebie ogrodnik, widzę, wyśmienity,

Wszędzie znać pilną rękę w uprawie tych sadów,

Tak koło fig, oliwek, grusz, jak winogradów.

Każdy szczep, każda grządka uprawna jak rzadko,

Jedno tylko zarzucę — przebaczy mi tatko! —

Że sam nie dbasz o siebie. Starzec, wiekiem zgięty,

Chodzi taki obdarty i nieogarnięty!

Pewnie nie za lenistwo pan o cię nie stoi —

Nie widać niewolnika przecież z twarzy twojej,

Owszem, coś królewskiego masz w całej postawie,

Ni to pan, co po łaźni i wytwornej strawie

Zażywa lekkiej drzemki, jak u starych zwyczaj.

Przeto mów mi, kto jesteś, z prawdą się nie sprzeczaj.

Kto cię trzyma parobkiem do pracy w ogrodzie?

Opowiedz to dokładnie, niech wiem w mej przygodzie,

Czy na wyspie Itace naprawdę stanąłem,

Jak przed chwilą z ust człeka jakiegoś powziąłem,

Który zresztą nie bardzo chętnie odpowiadał,

Chociem zagabł go grzecznie i dosyć nabadał

O mego tutaj druha, czy żyje, czy zdrowy,

Czy go skrył już na zawsze pomrok hadesowy?

Więc ci powiem, wyrazy moje zważaj ninie:

Miałem raz podróżnego u siebie w gościnie,

A nigdy przyjemniejszy gość z dalekiej strony,

Niźli on, w domu moim nie bywał goszczony.

Chełpił się, że w itackim ostrowie się rodził,

Że od syna Arkejsja, Laerta, pochodził.

Jam go w dom mój wprowadził, nie szczędził niczego

W przyjęciu dostatkami domu bogatego.

Na odjezdnem jam równą okazał szczodrotę:

Dałem mu siedm talentów warte sztuki złote,

Toż szczerozłoty krater kwiatami wzorzony,

Chlajnów¹²³⁷ dwanaście, przy tym kobierce, chitony¹²³⁸

W takiej liczbie, więc płaszczów dwanaście przecudnych;

Cztery zaś białogłowy, biegłe w pracach tudnych

A urodne, sam wybrał, o com go też prosił”.

Na to rzekł ojciec, który z płaczu się zanosił:

„Przychodniu! Na Itace jesteś w rzeczy samej,

Gdzie pod władzą zuchwałych mężów tu stękamy.

Na próżno go szczodrymi dary obsypałeś;

O, czemuż go w Itace żywym nie zastałeś!

Byłby cię obdarował, podjął z gościnnością,

Odesłał — słuszność każe płacić wzajemnością.

Wszakże powiedz mi prawdę, po cóż byś ukrywał?

Dawnoż temu, jak gość ten w domu twym przebywał,

Ten syn mój nieszczęśliwy? Czemuż go nie stało!

Pewnie podal¹²³⁹ od ziemi ojców jego ciało

W morzu ryby już zjadły lub w polu zwierz srogi,

Albo ptactwo pożarło. Ciebie, synu drogi,

Rodzice ni pochować mogli, ni łzą zrosić,

Ani cna Penelopa żalów swoich głosić

Nad mężem konającym, ni zawrzeć mu powiek,

Jak każe święty zwyczaj, gdy umiera człowiek!

Teraz racz mi powiedzieć, niech się w tym oświecę:

Skądeś jest i gdzie twoi mieszkają rodzice?

Gdzie twój okręt, na którym tyś do nas zawinął?

Gdzie wioślarze? Na cudzym statku możeś płynął,

Że cię tu wysadziwszy, pognał w dalszą drogę?”

Odysej odrzekł na to: „Jeśli chcesz, więc mogę

O wszystkim zdać ci sprawę dokładnie i jasno.

Z Alybantu¹²⁴⁰ ja rodem; mam dom, ziemię własną.

Ojcem moim Afejdas, syn Polypemona;

Eperitem mnie zowią. Wręcz przeciwna strona

Była celem mej drogi, lecz demon mi szlaki

Zmieszał, i od Sikanii¹²⁴¹ zagnał do Itaki.

Łódź zaś moja od miasta podal, w polu stoi.

Odys, pomnę, z ojczyzny oddalił się mojej

Lat pięć temu; z Alybu odpłynął stolicy.

Biedak! Choć na odjezdnem po jego prawicy

Przelatywały ptaki z pomyślną dlań wróżbą.

Jam też z sercem wesołym żegnał się z swym drużbą.

On również wesół; obaj z najlepszą otuchą,

Że nieraz się spotkamy z sobą nie na sucho¹²⁴²!”

Rzekł, a starca owionął smutku dym zgryźliwy

Wziął z ziemi garść brudnego pyłu i włos siwy

Posypał nim, i łzami zalał się rzewnymi.

Odys wstrząsł się, nozdrzami parskał rozdętymi

Wyrzucając ból z serca na widok rodzica.

Skoczył doń, wziął w ramiona i całował lica:

„Ojcze! Jam to jest syn twój — mówił — syn zgubiony,

Który wraca po latach dwudziestu w te strony!

A więc łzom tym pofolguj¹²⁴³, nie wzdychaj już więcej!

Krótko powiem, gdyż działać trzeba nam co prędzej,

Żem wszystkie zalotniki w pień wyciął w mym domu:

Nie uszli ci zuchwalce mściwego pogromu!”

Odpowiedział mu na to ojciec, Laert stary:

„Żeby mój Odys wrócił, rzecz trudna do wiary;

Pokaż znamię, a wtedy zaufam twej mowie”.

Na to mu bystromyślny Odysej odpowie:

„Ojcze mój! Na tę bliznę nasamprzód¹²⁴⁴ zwróć oko,

Którą odyniec kłami rozorał głęboko

Tam, w Parnasie, gdym z woli twojej i mej matki

Do Autolyka jeździł odebrać te datki,

Które mi był obiecał na me urodziny.

Teraz wskażę ci wszystkie drzewa i krzewiny,

Darowane mi niegdyś, gdym jeszcze dziecięciem

Za tobą wbiegł w te sady i słuchał z zajęciem,

Jak każde drzewo mianem nazywałeś innym;

Naparłem¹²⁴⁵ się był o nie z uporem dziecinnym,

A tyś mi grusz trzynaście, jabłoni dziesiątek,

Fig czterdzieści darował — tyle na początek;

Nadto pięćdziesiąt rzędów wina dostać miałem,

Rozpiętego na tykach pod słońca upałem,

Które się gronmi jagód okrywa w swej porze,

Gdy Zeus błogosławieństwo ześle z nieba boże”.

Starcowi biło serce, nogi pod nim drżały,

Skoro powziął z ust syna ten znak doskonały.

Rzucił mu się w objęcia i upadł w zemdleniu

Na pierś syna, i w jego zawisnął ramieniu.

A po chwili, gdy w niego duch wszedł i ocucił,

W uniesieniu radości takie słowo rzucił:

„O Zeusie! Snadź bogowie w niebie jeszcze władną,

Jeśli starli rozpustę gachów bezprzykładną.

Li o to strach mnie bierze, aby Itakanie

Hurmem nas nie napadli, nuż na ich wezwanie

Z miast kefaleńskich liczne nadciągną tu rzesze!”

Przemądry mu Odysej odrzekł ku pociesze:

„Nie trwóż się, niech się dusza twoja uspokoi:

Raczej wejdźmy do dworu, do siedziby twojej,

Gdzie Telemach, Eumajos z Filojtiem pastuchem

Już tam są i śniadanie przyrządzają duchem¹²⁴⁶”.

Gdy to rzekł, ku domowi kroki swe zwrócili

I wnet pięknej komnaty progi przestąpili,

Gdzie Telemach z pomocą pastuchów co żywo

Krzątał się, wino mieszał i krajał mięsiwo.

Zaś Laert wszedł do łaźni, i tam bohatera

Wierna Sikelka myje, maściami naciera

I w czyste stroi szaty; a boska Pallada

Zbiegłszy doń, wraz królowi wspaniały wzrost nada,

Że się wydał barczystym i tęższym niż wprzódy.

Wyszedł z łaźni, a Odys myślał, że to cudy

I że jeden z olimpskich bogów się objawił;

Więc zwrócił się do ojca i te słowa prawił:

„Ojcze! Iście w tym bogów nieśmiertelnych sprawa:

Ten twój wzrost, to wejrzenie, ta dziarska postawa!”

Na to mądry Laertes synowi odpowie:

„Czemuż, Kronionie, Febie, Ateno, bogowie!

Taki, jaki-m Neriku wyłamywał bramy,

Wiodąc huf Kefaleńców — czemuż taki samy

Nie znalazłem się w zamku tam, wczorajszej nocy,

Pancerny, mordujący gachów z całej mocy,

Z wami razem? A byłbym napłatał niemało

Gaszych łbów, aż by serce w tobie się rozśmiało!”

Takie się między nimi toczyły rozmowy —

Lecz już przygotowany czekał stół godowy.

Więc na krzesłach i stołkach u stołu zasiedli,

Zabrali się do jadła i śniadanie jedli.

Wtem wszedł Dolios, staruszek, a z nim jego syny,

Zmęczone pracą w polu, skąd matka rodziny,

Ona stara Sikelka wraz ich przywołała,

Co syny swe karmiła, a o starca dbała.

Ci ujrzawszy Odysa, sercem go poznali.

I z podziwienia w izbie jakby wryci stali.

Ale Odys im posłał przyjazne wyrazy:

„Siadaj, starcze! W zdumieniu stoicie jak głazy?

Długo na was czekamy spragnieni i głodni,

Aby z wami biesiadę spożyć, ludzie godni”.

Na to Dolios wzniósł k’niemu ręce wycągnięte,

Dłonie króla całował wyż kostki ujęte

I takie doń obrócił słowa uskrzydlone:

„O drogi! Więc wróciłeś? Wraca, co stracone!

Nikt cię się nie spodziewał; niebo nam cię zsyła!

Witaj nam! Oby łaska bogów ci świeciła!

Lecz powiedz, niech wiem wszystko: azali¹²⁴⁷ twa żona,

Roztropna Penelopa, już uwiadomiona,

Żeś wrócił? Jeśli nie wie, wyślę gońca lotem”.

Bystry Odys mu na to: „Ona już wie o tem,

Więc się nie troszcz i zasiądź tu z nami pospołu!”

Rzekł, a staruszek usiadł w swym krześle do stołu.

Syny jego podobnież Odysa witali;

Przystąpiwszy, serdecznie w rękę całowali,

I zasiedli tuż obok swojego rodzicy.

Kiedy się tak krzepiono w biesiadnej świetlicy,

Przelatywała miasto Ossa¹²⁴⁸ wieścionośna

Głosząc, że wszystkich gachów spotkała śmierć sprośna.

Co posłyszawszy, rzesze ze wszech stron się zbiegły

I z krzykiem, płaczem, zamek Odysa obiegły,

Wynosząc z niego trupy i grzebiąc je w ziemi;

Ciała zaś z dalszych grodów, łodziami szparkiemi

Przewiezione, do swoich siedzib się dostały.

Na agorę pośpieszył potem ten tłum cały,

A doń się przyłączyło luda jeszcze więcej.

Wstał Eupejt i przemowę miał do tych tysięcy —

Bo śmierć syna boleśnie starzec uczuh w duszy,

Antinoja, którego Odys zabił z kuszy

Najpierwszego. — Więc starzec tak mówił ze łzami:

„Bracia! Srodze się człek ten obszedł z Achiwami!

Ongi młódź nam najlepszą ściągnął na swe statki

I te setki potopił, zgubił nasze dziatki;

Teraz cnych Kefaleńców w pień wyciął aż tylu!

Trzeba więc, nim morderca umknie stąd do Pylu

Lub do boskiej Elidy, gdzie Epeje władną,

Pomścić się, bo się hańbą zmażem bezprzykładną,

O której by ze zgrozą potomni mówili,

Gdyby tym, co nam synów i braci zabili,

Płazem uszło; ja sam bym życie zmierził¹²⁴⁹ sobie

Nie znajdując spoczynku, chyba w jednym grobie.

Mścijmy się, nim zabójcy uciekną za morze!”

Tak rzekł starzec, i wzruszył słuchaczów w agorze.

Wtem nadszedł pieśniarz z zamku z keryksem Medoncm,

Gdzie obaj noc przespali; teraz w zgromadzonem

Ukazali się kole Achiwów zdumionych

I mądry keryks Medon rzekł do zgromadzonych:

„Słuchajcie, Itakanie! W robocie tej całej

Odysowi widocznie bóstwa pomagały.

Ja sam widziałem boga, jak w bitwy natłoku.

Wziąwszy postać Mentora był u jego boku.

Ten niebianin już ducha w Odyseju krzepił,

Idąc przed nim, już strachem zalotników ślepił,

Że zmieszani trupami podłogę zasłali”.

Rzekł — w bladym osłupieniu wszyscy go słuchali;

Aż wreszcie Haliterses przemówił sędziwy,

Co zna przeszłość, na przyszłość ma wzrok przenikliwy.

On głos zabrał i mądrze mówił w sposób taki:

„Posłuchajcie, co powiem, mężowie Itaki!

Wszystkiemu, co się stało, nasza gnuśność winna.

Bo moja i Mentora, a i każda inna

Przestroga — groch o ścianę! Wszak napominałem,

Żeby synów powściągać w ich życiu zuchwałem,

Wydanych na rozpustę i szkaradne zbrodnie,

Marnujących nie swoje mienie, i niegodnie

Bezczeszczących małżonkę dzielnego człowieka,

Myśląc, że już nie wróci, gdy powrót swój zwleka.

Przeto niechajcie zemsty — taka moja rada!

Kto zaczepi Odysa, temu śmierć i biada!”

Tak rzekł. Wtem z wielkim krzykiem więcej niż połowa

Tłumu z miejsc się porwała; reszta, których słowa

Halitersa wstrzymały, nie szła za pierwszymi,

Przemową Eupejtesa oszołomionymi,

Bo ci zaraz do zbroic spiżowych pobiegli

I przywdziawszy takowe, na pole wylegli

Za miastem, a sam Eupejt stanął na ich czele.

Szalony! Chcąc śmierć syna pomścić, wiódł mściciele,

Lecz nie miał już powrócić, padła nań śmierć blada.

Podczas tego do Zeusa mówiła Pallada:

„O mój ojcze olimpski, wszechwładny Kronionie!

Powiedz, jakie ukrywasz myśli w boskim łonie?

Czy chcesz lud ten wojenną rozpalić pożogą,

Czy serca powaśnione natchnąć zgodą błogą?”

Na to rzekł Zeus wszechwładca, gromadzący chmury:

„Skądże takie pytanie wyszło z ust mej córy?

Czy nie twoja to sprawa, nie twój wymysł nawet,

By Odys wrócił, wrogom odpłacił wet za wet?

Rób jak chcesz, lecz ci powiem, co robić przystało,

Gdy Odys zalotników starł szajkę zuchwałą.

Zróbmy sojusz: on królem będzie na Itace,

A ja pamięć o synach zabitych zatracę

W sercu narodu; miłość zwiąże te ogniwa,

I — jak przedtem — Itaka zakwitnie szczęśliwa!”

Ledwie skończył, bogini nieciepliwie rwie się,

Lot ją rączy z Olimpu szczytów na dół zniesie.

Zaś w ogrodzie Laerta pod koniec biesiady

Rzekł do swoich Odysej: „Niechże kto na zwiady

Pójdzie i wyjrzy na dwór, czy nie widać wroga”.

Jeden z synów Doliosa wyszedł, pojrzał z proga

Przed domem i zobaczył, jak wróg ciągnął ławą.

Więc woła do Odysa: „Zbrójmy się, a żwawo!

Do broni! Wróg już blisko. Do broni!” Tak wołał,

I każdy się uzbrajał naprędce, jak zdołał.

Z Odysem było czterech, przy tym Doliosowych

Sześciu synów, do walki wystąpić gotowych;

Toż Laertes i Dolios, choć starce zgrzybiali,

Przecież oba z potrzeby do boju stawali.

Więc gdy ciała okryli zbrojmi miedzianymi,

Bramę im otworzono, Odys szedł przed nimi.

Wtem Pallas się zjawiła, Zeusowa dziewica,

Mentorowi podobna z głosu, wzrostu, lica.

Uradował się Odys ujrzawszy boginię

I rzekł do swego syna: „Telemachu! Ninie¹²⁵⁰

Masz pole się pokazać, czyś dorósł na męża.

Pamiętaj! W bitwy wirze odwaga zwycięża:

Nie zhańbże swego rodu, który od lat dawnych

Wydał męstwem i siłą mężów na świat sławnych”.

Na to roztropny młodzian tak mu odpowiedział:

„Ojcze! Wnet ci pokażę, abyś się dowiedział,

Czy ogień, jakim gorę, przodków mych zniesławi”.

Słysząc to, stary Laert bogom błogosławi:

„Bogowie! Dzień dzisiejszy dni moich ozdobą:

Syn z wnukiem o cześć przodków w zawód idą z sobą!”

Wtem rzekła doń Zeusowa córka z okiem sowiem:

„Arkejsjado! Nad wszystkich milszyś mi, to-ć powiem,

Pomódl się do Ateny, ślubem błagaj boga

I oszczep długocienny¹²⁵¹ ciśń szparko we wroga!”

Rzekłszy, pierś jego męstwem zagrzała do bitwy,

A Laertes, do bogów posławszy modlitwy,

Wstrząsł oszczep, i wyrzucił przed siebie oszczepem.

Grot się spotkał z przyłbicy spiżowym czerepem

Na skroni Eupejtesa, na wkroś ją przewiercił,

I wódz padł z chrzęstem zbroi: Laert go uśmiercił.

Więc Odys z synem wpadli w nieprzyjaciół roty,

Siekli mieczem i bodli dwusiecznymi groty,

I jak raz by wycięli wszystkich co do nogi,

Gdyby nagle nie zagrzmiał nad nimi głos srogi

I nie powstrzymał strony. Był to głos Pallady,

Córy Egidodzierżcy: „Dosyć już tej zwady!

Przestańcie, Itakanie, we krwi własnej brodzić!

Rozchodzić się do domu! Natychmiast rozchodzić!”

Na ten głos potruchleli wszyscy zbrojni męże,

Osłupiałym wypadły z garści ich oręże,

Wytrącone na ziemię głosu tego siłą.

Ku miastu tłum się rzucił, pierzchało co żyło;

A Odys z strasznym rykiem na tłum uchodzący

Nacierał, ni to orzeł w chmurach szybujący.

Wtem ze szczytu Olimpu, z Kroniona prawicy

Padł piorun przed stopami Ateny Dziewicy,

A ona wnet Odysa wsparła dobrą radą:

„Bystroumny Odysie, zacny Laertiado!

Wstrzymaj się i zaniechaj bratobójczej wojny!

Mógłbyś Zeusa obrazić: on w pioruny zbrojny!”

Rzekła, a Odys woli poddał się swej pani.

Sojusz stanął: król z ludem byli pojednani

Za sprawą Atenei, córy Kronionowej,

Podobnej do Mentora z wzrostu, kształtu, mowy.

Przypisy:

1. siła (daw.) — wiele. [przypis edytorski]

2. Helios (mit. gr.) — bóg słońca. [przypis edytorski]

3. Dios (mit. gr.) — Zeus, najważniejszy z bogów, władca Olimpu, brat Posejdona i Hadesa, syn Kronosa, patronujący zjawiskom na niebie, zwłaszcza piorunom. [przypis edytorski]

4. Posejdon (mit. gr.) — bóg morza, żeglarzy, trzęsień ziemi, brat Zeusa; przedstawiany z trójzębem. [przypis edytorski]

5. hekatomba — ofiara ze stu wołów. [przypis edytorski]

6. godować (daw.) — ucztować. [przypis edytorski]

7. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy z bogów, władca Olimpu, brat Posejdona i Hadesa, syn Kronosa, patronujący zjawiskom na niebie, zwłaszcza piorunom. [przypis edytorski]

8. Ajgist (Ajgistos) — syn Thyestesa, stryja Agamemnona, uwiódł żonę Agamemnona Klytajmestrę, a wracającego spod Troi Agamemnona podstępnie zamordował. Zginął z ręki Orestesa, syna Agamemnona. [przypis edytorski]

9. gładki (daw.) — piękny. [przypis edytorski]

10. Orestes (mit. gr.) — syn Agamemnona i Klitajmestry, który pomścił ojca, zabijając jego morderczynię a swoją matkę. [przypis edytorski]

11. Agamemnon — syn Atreusa, króla Myken, wódz greckiej wyprawy przeciw Troi, brat Menelaosa, którego żona, Helena, została porwana przez Trojan, co dało początek wojnie. [przypis edytorski]

12. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski]

13. Hermes (mit. gr.) — bóg kupców i złodziei, posłaniec bogów. [przypis edytorski]

14. Atryd — przydomek Agamemnona (syn Atreusa). [przypis edytorski]

15. Kronid (mit. gr.) — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

16. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

17. Atlas (mit. gr.) — gigant, który za karę za udział w walce przeciw bogom olimpijskim z wyroku Zeusa dźwigał sklepienie niebieskie. [przypis edytorski]

18. wielkie słupy — Słupy Heraklesa, czyli Gibraltar i wyspa Ceuta. [przypis edytorski]

19. nawa (daw.) — okręt. [przypis edytorski]

20. argejski — grecki (od krainy Argos na Peloponezie). [przypis edytorski]

21. obiata (daw.) — ofiara. [przypis edytorski]

22. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

23. Kyklop a. Cyklop — przedstawiciel mitycznego szczepu jednookich olbrzymów-ludożerców. [przypis edytorski]

24. wieca — dziś popr.: wiec. [przypis edytorski]

25. Atena (mit. gr.) — bogini mądrości i sprawiedliwej wojny, w poemacie występuje jako stronniczka Odyseusza. [przypis edytorski]

26. ostrów — wyspa. [przypis edytorski]

27. bujnokędziorny — długowłosy. [przypis edytorski]

28. mołojec — zuch, młody wojownik. [przypis edytorski]

29. Pylos — miasto na wybrzeżu Messeńskim, w rzeczywistości poematów Homera rządzone przez Nestora, najstarszego uczestnika wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

30. miedny (daw.) — miedziany, tu: brązowy. [przypis edytorski]

31. tafijski — Tafijczycy to słynni jako żeglarze i korsarze mieszkańcy wyspy Tafos i okolic. [przypis edytorski]

32. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

33. krater — dzban do rozcieńczania wina wodą, jak było w zwyczaju staroż. Greków. [przypis edytorski]

34. smokliwy (daw.) — chłonny. [przypis edytorski]

35. gach (daw.) — kochanek, tu: zalotnik. [przypis edytorski]

36. wżdy (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski]

37. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski]

38. nierad (daw.) — niezadowolony. [przypis edytorski]

39. nożnik — podnóżek. [przypis edytorski]

40. chędogi (daw.) — schludny, porządny. [przypis edytorski]

41. nalewka — tu: dzbanek. [przypis edytorski]

42. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

43. krotochwila (daw.) — żart, tu: rozrywka. [przypis edytorski]

44. cytara — staroż. instrument strunowy. [przypis edytorski]

45. duma — rodzaj smutnej pieśni. [przypis edytorski]

46. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

47. flisak — tu: żeglarz. [przypis edytorski]

48. jedno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

49. siła (daw.) — wiele. [przypis edytorski]

50. sowiooka — stały epitet Ateny. [przypis edytorski]

51. Tafijoci — Tafijczycy, słynni jako żeglarze i korsarze mieszkańcy wyspy Tafos i okolic. [przypis edytorski]

52. osada — tu: załoga. [przypis edytorski]

53. starka — staruszka. [przypis edytorski]

54. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

55. Odysów (daw.) — należący do Odysa. [przypis edytorski]

56. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

57. bezśledny — taki, w którym nie można kogoś wyśledzić. [przypis edytorski]

58. Ilion — Troja. [przypis edytorski]

59. harpie (mit. gr.) — demony w formie ptaków z kobiecymi głowami; porywały dusze zmarłych. [przypis edytorski]

60. Zakint, Same, Dulichion — wyspy sąsiadujące z Itaką. [przypis edytorski]

61. nie dostawać (daw.) — brakować. [przypis edytorski]

62. szczyt (daw.) — tarcza. [przypis edytorski]

63. Mermeryda — syn Mermerosa. [przypis edytorski]

64. jedno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

65. Achiwy — Grecy. [przypis edytorski]

66. Nestor — ojciec Antylocha, król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. Uchodził za znawcę koni. [przypis edytorski]

67. Menelaos — syn Atreusa, król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

68. zawdy (daw.) — zawsze. [przypis edytorski]

69. kurhan — grób w formie kopca; tu ma być usypany dla kogoś, kto nie wrócił do ojczyzny. [przypis edytorski]

70. czeladź (daw.) — służba. [przypis edytorski]

71. od Ateny — dziś: przez Atenę. [przypis edytorski]

72. namiotka (daw.) — woalka a. welon. [przypis edytorski]

73. Argos — duże starożytne miasto na Peloponezie, stolica Argolidy. [przypis edytorski]

74. dać folgę — pozwolić (sobie) na coś. [przypis edytorski]

75. rynek — gr. agora, plac zebrań. [przypis edytorski]

76. Kronion — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

77. ostrów — wyspa. [przypis edytorski]

78. naraz (daw.) — nagle. [przypis edytorski]

79. wżdy (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski]

80. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

81. zasuwkę zasunęła szarpnąwszy rzemieniem — drzwi zamykano wówczas przesuwając rygiel przy pomocy rzemienia, a na jego końcu zawiązując węzeł. [przypis edytorski]

82. sukienka — tu: szaty. [przypis edytorski]

83. postoły — tu: sandały. [przypis edytorski]

84. znijść się — dziś popr.: zejść się. [przypis edytorski]

85. prestoł — ton, tu raczej: honorowe miejsce. [przypis edytorski]

86. starce — geronci, członkowie rady królewskiej; ich gest oznaczał, że traktowali Telemacha jak następcę tronu. [przypis edytorski]

87. Ilion — Troja. [przypis edytorski]

88. Lecz go Polyfem w jamie rozdarł — patrz pieśń IX. [przypis edytorski]

89. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]

90. bawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]

91. doma (daw.) — w domu. [przypis edytorski]

92. osada — tu: załoga. [przypis edytorski]

93. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski]

94. wtomiast — zamiast tego. [przypis edytorski]

95. Temida (mit. gr.) — córka Uranosa (Nieba) i Gai (Ziemi), bogini sprawiedliwości. [przypis edytorski]

96. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski]

97. tkanka — tu: tkanina. [przypis edytorski]

98. mądrocha (daw.) — spryciara. [przypis edytorski]

99. żagiew — tu: pochodnia. [przypis edytorski]

100. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski]

101. Alkmena (mit. gr.) — żona Amfitriona, króla Teb, uwiedziona przez Zeusa który przybrał postać jej męża urodziła Heraklesa. [przypis edytorski]

102. Tyro (mit. gr.) — matka dwóch synów Posejdona: Peliasa i Neleusa. [przypis edytorski]

103. Mykene — córka boga rzeki argolidzkiej Inachosa, od jej imienia wzięły nazwę Mykeny. [przypis edytorski]

104. żenich — mąż a. narzeczony. [przypis edytorski]

105. Trudno mi także spłacić Ikariowi wiano — odsyłając zamężną córkę jej ojcu, należało zwrócić wiano. [przypis edytorski]

106. demony — tu ogólnie: bóstwa. [przypis edytorski]

107. Erynie (mit. gr.) — boginie zemsty, karzące zwłaszcza przewiny wobec rodziny i rodu, przedstawiane ze skrzydłami i z wężami we włosach,doprowadzające do szału i dręczące tych, których ścigają. [przypis edytorski]

108. płat (daw.) — zapłata. [przypis edytorski]

109. wezmą w tęgie kluby — sens: pohamują. [przypis edytorski]

110. czej (daw.) — niech. [przypis edytorski]

111. kuban (daw.) — łapówka. [przypis edytorski]

112. złobny (daw.) — gniewny. [przypis edytorski]

113. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

114. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski]

115. zraić (daw.) — zjednać. [przypis edytorski]

116. Kery (mit. gr.) — boginie pijące krew poległych. [przypis edytorski]

117. Pylos — miasto na wybrzeżu Messeńskim, w rzeczywistości poematów Homera rządzone przez Nestora, najstarszego uczestnika wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

118. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski]

119. wały (daw.) — fale. [przypis edytorski]

120. łagiew (daw.) — dzban. [przypis edytorski]

121. kłódka — tu raczej: rygiel. [przypis edytorski]

122. sklep (daw.) — piwnica bądź rzadziej inne pomieszczenie służące za magazyn. [przypis edytorski]

123. kruża (poet.) — dzban, czara. [przypis edytorski]

124. snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

125. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

126. podal (daw.) — z dala. [przypis edytorski]

127. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]

128. szczytny (daw.) — wysoko sklepiony. [przypis edytorski]

129. burtowny (daw.) — o wysokich burtach. [przypis edytorski]

130. Zefir (mit. gr.) — bóg i uosobienie wiatru zachodniego. [przypis edytorski]

131. ligar — belka podstawy. [przypis edytorski]

132. wełny (daw.) — fale morskie. [przypis edytorski]

133. Neleus (mit. gr.) — syn Posejdona, założyciel Pylos, ojciec Nestora. [przypis edytorski]

134. byki czarne — zwierzęta o czarnej maści Grecy ofiarowywali bóstwom podziemnym, a także Posejdonowi, bogu morskich głębin. [przypis edytorski]

135. stroczyć (daw.) — przywiązać, tu: zwinąć. [przypis edytorski]

136. Nestor — ojciec Antylocha, król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. Uchodził za znawcę koni. [przypis edytorski]

137. jemu gwoli (daw.) — ze względu na niego. [przypis edytorski]

138. libacja — wylanie części wina z kielicha w ofierze dla bóstw. [przypis edytorski]

139. czej (daw.) — niech, tu: może. [przypis edytorski]

140. podwójny — tu: dwuuszny. [przypis edytorski]

141. gereński — od Gerenii w Messenie, miejsca wychowania Nestora. [przypis edytorski]

142. witeź (daw.) — dzielny wojownik. [przypis edytorski]

143. łotrzyki — piraci. [przypis edytorski]

144. Amfitryta (mit. gr.) — córka Nereusa, porwana i poślubiona przez Posejdona, władczyni mórz. [przypis edytorski]

145. korab (daw.) — okręt. [przypis edytorski]

146. Achilles — wojownik grecki, uczestnik wojny trojańskiej. Jego całe ciało z wyjątkiem pięty było odporne na zranienia. Zgodnie ze znaną mu przepowiednią miał zginąć w wojnie trojańskiej. [przypis edytorski]

147. Ajas — syn Telamona, władca Salaminy, po Achillesie najwaleczniejszy z wodzów greckich pod Troją. [przypis edytorski]

148. Patrokles — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa, zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

149. Antiloch — syn Nestora, starego i doświadczonego wojownika z Iliady. [przypis edytorski]

150. siła (daw.) — wiele. [przypis edytorski]

151. na pował (daw.) — w ruinę. [przypis edytorski]

152. Przez zawziętość Zeusowej córy — Atenę rozgniewały zbrodnie drugiego, „małego” Ajasa, wodza Lokryjczyków, który po zdobyciu Troi porwał sprzed ołtarza Ateny jej kapłankę, córkę Priama Kasandrę. W drodze powrotnej Atena zesłała na powracających Greków burzę, która zatopiła także okręt Ajasa. Bohater, wypłynąwszy dzięki pomocy Posejdona, chwalił się, że uniknął zemsty bóstwa, za co wkrótce zginął. [przypis edytorski]

153. w dwóch synach Atreja — synami Atreusa byli Agamemnon, wódz naczelny wyprawy trojańskiej, i Menelaos, któremu Trojanie porwali żonę Helenę. [przypis edytorski]

154. komysze (daw.) — kryjówki, tu: siedziby. [przypis edytorski]

155. sudno (daw.) — łódź, statek. [przypis edytorski]

156. kobiety — mowa o brankach trojańskich. [przypis edytorski]

157. Tenedos — wyspa na Morzu Egejskim, położona naprzeciw Troady. [przypis edytorski]

158. sudno (daw.) — łódź, statek. [przypis edytorski]

159. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

160. niemieszkanie (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]

161. syn Tydeja — Diomedes, jeden z najwybitniejszych wodzów greckich pod Troją, często współdziałający z Odyseuszem. [przypis edytorski]

162. Lesbos — wyspa na Morzu Egejskim naprzeciw wybrzeża azjatyckiego. [przypis edytorski]

163. Chios — wyspa na Morzu Egejskim w pobliżu wybrzeży Azji Mniejszej. [przypis edytorski]

164. Psyria — dziś Psara, wysepka w pobliżu Chios. [przypis edytorski]

165. Eubea — druga co do wielkości z wysp greckich, położona naprzeciw wschodnich wybrzeży środkowej Grecji. [przypis edytorski]

166. Gerajstos — przylądek na wyspie Eubei. [przypis edytorski]

167. Diomedes — syn Tydeusa, Diomedesa, króla Argos, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena. [przypis edytorski]

168. Myrmidońcy — Myrmidonowie, szczep grecki zamieszkujący Ftyję, w czasie wojny trojańskiej dowodzeni przez Achillesa. [przypis edytorski]

169. Filoktetes — posiadacz łuku Heraklesa, po drodze pod Troję ukąszony przez jadowitego węża. Z powodu smrodu jątrzącej się rany zostawiony za radą Odyseusza wyspie Lemnos. Grecy wrócili po niego, gdy trojański wróżbita powiedział, że Troja może paść tylko od strzał Heraklesa. [przypis edytorski]

170. Idomeneus — syn Deukaliona, władca Krety, wódz Kreteńczyków podczas wyprawy trojańskiej. [przypis edytorski]

171. Ajgist (Ajgistos) — syn Thyestesa, stryja Agamemnona, uwiódł żonę Agamemnona Klytajmestrę, a wracającego spod Troi Agamemnona podstępnie zamordował. Zginął z ręki Orestesa, syna Agamemnona. [przypis edytorski]

172. natręty — dziś popr. forma B.lm: natrętów. [przypis edytorski]

173. trzy wieki ludzkie — trzy pokolenia, czyli 3 * 30 lat. [przypis edytorski]

174. Neleida — potomek Neleusa. [przypis edytorski]

175. umizgi (daw.) — zaloty. [przypis edytorski]

176. samołówka — pułapka, tu: zasadzka. [przypis edytorski]

177. obiatować (daw.) — ofiarować. [przypis edytorski]

178. pawołoki (z ros.) — tkaniny, zasłony. [przypis edytorski]

179. sudno (daw.) — łódź, statek. [przypis edytorski]

180. Feb... ustrzelił — staroż. Grecy przypisywali nagłą śmierć lub zarazę strzałom Apollina bądź Artemidy. [przypis edytorski]

181. kusza — tu: łuk. [przypis edytorski]

182. Maleja — dziś: Malia, przylądek na południowym wschodzie Lakonii na Peloponezie, niebezpieczny dla żeglarzy. [przypis edytorski]

183. Gortyna — miasto na południu Krety. [przypis edytorski]

184. Notos (mit. gr.) — bóg i personifikacja wiatru południowego. [przypis edytorski]

185. Fajstos — miasto na Krecie, istniejące już w epoce minojskiej. [przypis edytorski]

186. prora (gr.) — dziób okrętu. [przypis edytorski]

187. Mykena — właśc. Mykeny, miasto na Peloponezie na wschodniej granicy Argolidy, od niego wzięła się nazwa epoki mykeńskiej. [przypis edytorski]

188. gach (daw., gw.) — kochanek. [przypis edytorski]

189. żertwa — ofiara, zwykle przez spalenie. [przypis edytorski]

190. liszyć (daw.) — pozostawić. [przypis edytorski]

191. do Meneli — do Menelaosa (forma imienia skrócona ze względu na rytm). [przypis edytorski]

192. na dobie (daw.) — tu: niedawno. [przypis edytorski]

193. wygodzi (daw.) — spełnić czyjeś życzenia, zrealizować czyjeś potrzeby. [przypis edytorski]

194. Lakedajmona — Sparta. [przypis edytorski]

195. łepak (daw., pot.) — spryciarz. [przypis edytorski]

196. prażnikować (z ros.) — świętować. [przypis edytorski]

197. hołysz (rus.) — biedak. [przypis edytorski]

198. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

199. Kaukonowie — przedgreccy mieszkańcy zachodnich wybrzeży Grecji. [przypis edytorski]

200. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski]

201. Egidowładca — przydomek Zeusa. [przypis edytorski]

202. przysionek — rodzaj werandy utworzonej przez wsparty na słupach okap domu. [przypis edytorski]

203. na białych kamieniach — na kamiennych ławach. [przypis edytorski]

204. posoch (ros.) — kij, laska, tu: berło. [przypis edytorski]

205. prażnik (z ros.) — święto. [przypis edytorski]

206. kwiecisty — tu: zdobiony ornamentem roślinnym. [przypis edytorski]

207. króbka — koszyk. [przypis edytorski]

208. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

209. z pięciozębnymi widły — mowa o narzędziu do wyjmowania mięsa z ognia, prototypie dzisiejszego widelca. [przypis edytorski]

210. sudana (daw.) — smukła, zgrabna. [przypis edytorski]

211. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

212. synowi Achillesa — mowa o Neoptolemosie. [przypis edytorski]

213. przed wrotyma — dziś popr. forma Msc.lm: przed wrotami. [przypis edytorski]

214. odprowadzić — właśc. odprawić. [przypis edytorski]

215. zabyć (z ros.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

216. terem — budynek, pałac. [przypis edytorski]

217. opończa — właśc. chlajna, męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

218. płowowłosy — blondyn. [przypis edytorski]

219. comber — mięso z kością z grzbietu zwierzęcia. [przypis edytorski]

220. bursztyn — chodzi o elektron, stop złota i srebra, w staroż. grece określany tym samym słowem. [przypis edytorski]

221. słoni — dziś popr.: słoniowy. [przypis edytorski]

222. przesadzić (daw.) — przewyższyć. [przypis edytorski]

223. Eremby — trudny do identyfikacji lud wschodni, może Arabowie lub Armeńczycy. [przypis edytorski]

224. Sydony — Sydończycy, mieszkańcy Sydonu, fenickiego miasta i portu handlowego. [przypis edytorski]

225. podal (daw.) — daleko. [przypis edytorski]

226. świetlica — mowa o kobiecej komnacie na piętrze domu, gr. thalamos. [przypis edytorski]

227. Teby — stolica Górnego Egiptu. [przypis edytorski]

228. trójnóg — przyrząd o trzech nogach; tu: metalowy przyrząd służący do gotowania, umożliwia stawianie naczyń nad ogniem. [przypis edytorski]

229. talent — staroż. jednostka wagi i wartości (wg wagi kruszcu), licząca od ok. 26 do ok. 37 kg. [przypis edytorski]

230. kanie — dziś popr.: kapnie. [przypis edytorski]

231. córa Kroniona — Helena urodziła się ze związku Zeusa, syna Kronosa, z Ledą, wedle popularnego mitu z jaja zniesionego przez Ledę, bo bóg uwodząc ją przybrał postać łabędzia. [przypis edytorski]

232. syn [...] Eosy świetlanej — Memnon, syn Eos i Tithonosa, władca Etiopów i sojusznik Priama, zabity pod Troją. [przypis edytorski]

233. niezagabany (daw.) — nie zagadnięty. [przypis edytorski]

234. rzecz (daw.) — rozmowa, wypowiedź. [przypis edytorski]

235. po nich włosy strzygą — staroż. symbol żałoby. [przypis edytorski]

236. Antiloch — syn Nestora, starego i doświadczonego wojownika z Iliady. [przypis edytorski]

237. kopia — tu: włócznia. [przypis edytorski]

238. Asfalion — sługa Menelaosa. [przypis edytorski]

239. czar taki — w oryginale mowa o rozpraszającym smutek zielu nephentes. [przypis edytorski]

240. zaprawny — tu: zaprawiony czymś. [przypis edytorski]

241. miedny (daw.) — miedziany, tu: brązowy. [przypis edytorski]

242. Pajon (mit. gr.) — bóg sztuki lekarskiej, później identyfikowany z Apollinem. [przypis edytorski]

243. Afrodyta (mit. gr.) — bogini miłości, kwiatów, pożądania i płodności. Afrodyta nie miała rodziców, narodziła się z piany morskiej u wybrzeży Cypru. [przypis edytorski]

244. szczery (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski]

245. Deifobos — syn Priama, króla Troi, i Hekabe; brat Hektora, po śmierci Parysa poślubił Helenę, zabity Menelaosa. [przypis edytorski]

246. macać (daw.) — tu: próbować, sprawdzać. [przypis edytorski]

247. Tydyd — przydomek Diomedesa (syn Tydeusa). [przypis edytorski]

248. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

249. grzmigłos — o grzmiącym głosie. [przypis edytorski]

250. postoły — tu: sandały. [przypis edytorski]

251. ladacy (neol.) — przymiotnik od „ladaco”, tj nicpoń. [przypis edytorski]

252. czej (daw.) — niech. [przypis edytorski]

253. Filomelides — władca Lesbos, zmuszający przybyszów do walki ze sobą, by zabić pokonanych; pokonany przez Odyseusza. [przypis edytorski]

254. boski staruch — Proteusz, syn Posejdona, bóstwo morskie świadome przyszłości i posiadające zdolność zmiany kształtu. [przypis edytorski]

255. powinny — należny. [przypis edytorski]

256. Faros — wyspa u ujścia Nilu. [przypis edytorski]

257. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

258. zachowanie (daw.) — szacunek, poważanie. [przypis edytorski]

259. Halosydna (gr.) — córa morza, przydomek Amfitryty, żony Posejdona. [przypis edytorski]

260. foków — dziś popr. forma D.lm: fok. [przypis edytorski]

261. porać (daw.) — pruć. [przypis edytorski]

262. ambrozja (mit. gr.) — pokarm bogów. [przypis edytorski]

263. obiata (daw.) — ofiara. [przypis edytorski]

264. knemidny (neol.) — z gr. knemis, tj. „nagolenica”. [przypis edytorski]

265. gyrejska opoka — Skały Gyrejskie, prawdop. położone w pobliżu Eubei. [przypis edytorski]

266. chełpa — popr.: chełpliwość. [przypis edytorski]

267. Thyestes — brat Atreusa, stryj Agamemnona i Menelaosa. [przypis edytorski]

268. I z nim godując, zarznął jak wołu przy żłobie — w wersji mitu przekazanej przez tragików greckich Agamemnon zostaje zabity w łaźni. [przypis edytorski]

269. Elizejskie Pola — miejsce pośmiertnego pobytu wybranych dusz. [przypis edytorski]

270. Ocean — wg wyobrażeń staroż. Greków święta rzeka opływająca dookoła całą ziemię. [przypis edytorski]

271. rzeka Ajgyptos — tj. Nil. [przypis edytorski]

272. jedno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

273. konicz — koniczyna. [przypis edytorski]

274. orkisz — odmiana zboża. [przypis edytorski]

275. Sydon — największe miasto fenickie na wybrzeżu Azji Mniejszej, dziś Saida. [przypis edytorski]

276. krąg — tu: dysk. [przypis edytorski]

277. pustota (daw.) — lekkomyślność, tu: lekkomyślne figle. [przypis edytorski]

278. Elida — kraina na zachodnim Peloponezie; górzysta Itaka niezbyt dobrze nadawała się do hodowli zwierząt. [przypis edytorski]

279. nazad (daw.) — z powrotem. [przypis edytorski]

280. skapieć (daw.) — zginąć. [przypis edytorski]

281. Samos — mowa o wspomnianej wcześniej wyspie Same. [przypis edytorski]

282. wylany — tu: hojny. [przypis edytorski]

283. pochopny (daw.) — działający za szybko; tu: chętny, skłonny. [przypis edytorski]

284. podżyły (daw.) — starszy, podstarzały. [przypis edytorski]

285. spiknąć się — zmówić się. [przypis edytorski]

286. Arkejsjada ród — Arkejsjos był dziadkiem Odyseusza. [przypis edytorski]

287. szczyt — tu: dach. [przypis edytorski]

288. króbka — koszyk. [przypis edytorski]

289. żertwować — składać w ofierze. [przypis edytorski]

290. odmiał — mielizna, płycizna. [przypis edytorski]

291. pochwy skórzane — wiosła staroż. statków były utrzymywane we właściwym miejscu przez skórzane petle. [przypis edytorski]

292. Titona (Tithonos) — starszy brat króla Troi Priama, porwany przez Eos na męża. [przypis edytorski]

293. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski]

294. Hermejas (mit. gr.) — Hermes, bóg kupców i złodziei, posłaniec bogów. [przypis edytorski]

295. posoch (daw.) — laska; tu: różdżka czarnoksięska, kaduceusz. [przypis edytorski]

296. Pieria — kraina w płd. Macedonii, obejmująca wybrzeże na wschód od Olimpu. [przypis edytorski]

297. ustawny (daw.) — ciągły. [przypis edytorski]

298. do wyspy — mowa o Ogygii (lokalizacja niepewna). [przypis edytorski]

299. krynica (poet.) — źródło. [przypis edytorski]

300. ponik (daw.) — strumyk. [przypis edytorski]

301. opich — roslina występująca na bagnach. [przypis edytorski]

302. gończy — tu: goniec. [przypis edytorski]

303. promienny — tu: błyszczący. [przypis edytorski]

304. posoch (ros.) — kij, laska. [przypis edytorski]

305. ambrozja (mit. gr.) — pokarm bogów. [przypis edytorski]

306. nektar (mit. gr.) — napój bogów. [przypis edytorski]

307. stuwół — hekatomba, ofiara ze stu wołów. [przypis edytorski]

308. Orion (mit. gr.) — syn Posejdona, myśliwy z Beocji, po śmierci przeniesiony na nieboskłon i ścigający gwiazdozbiór Plejad. [przypis edytorski]

309. Ortygia — dawniejsza nazwa wyspy Delos. [przypis edytorski]

310. tram — belka. [przypis edytorski]

311. sudny — N.lm. winien brzmieć sudnami, tj. okrętami. [przypis edytorski]

312. podrywka (daw.) — zasadzka. [przypis edytorski]

313. szpakamiś ty karmiony (daw., przysł.) — sprytny. [przypis edytorski]

314. Styks (mit. gr.) — rzeka w podziemnej krainie umarłych, jej nazwa oznacza „straszny”. [przypis edytorski]

315. przodek brać — tu: iść przodem. [przypis edytorski]

316. prestoł (daw.) — tron, siedzisko. [przypis edytorski]

317. kordiał — bł. przekładu, gdyż kordiał to długo leżakujący napój alkoholowy. [przypis edytorski]

318. pośledniejszy (daw.) — gorszy. [przypis edytorski]

319. chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

320. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

321. tkanka (daw.) — tkanina. [przypis edytorski]

322. namiotka (daw.) — woalka a. welon. [przypis edytorski]

323. oliwny — tu: z drewna oliwki. [przypis edytorski]

324. sokora — wysokie drzewo o ciemnych liściach. [przypis edytorski]

325. sporo (daw.) — łatwo, bez ociągania się. [przypis edytorski]

326. dyl — belka. [przypis edytorski]

327. rudel — ster, zwł. w formie wiosła. [przypis edytorski]

328. z wikla — dziś popr.: z wikliny. [przypis edytorski]

329. łagiew (daw.) — dzban. [przypis edytorski]

330. spyża (daw.) — prowiant. [przypis edytorski]

331. Bootes — gwiazdozbiór Wolarza. [przypis edytorski]

332. Feacy — baśniowy lud żeglarski, przedstawiany jak wyidealizowani Grecy. [przypis edytorski]

333. sierdziście (daw.) — gniewnie. [przypis edytorski]

334. Euros (mit. gr.) — bóg i personifikacja wiatru wschodniego. [przypis edytorski]

335. Notos (mit. gr.) — bóg i personifikacja wiatru południowego. [przypis edytorski]

336. Zefir (mit. gr.) — bóg i personifikacja wiatru zachodniego. [przypis edytorski]

337. Boreasz (mit. gr.) — bóg i personifikacja wiatru północnego. [przypis edytorski]

338. wały (daw.) — fale. [przypis edytorski]

339. Leukotea (mit. gr.) — ubóstwiona smiertelniczka (Ino), przynosząca po burzy dobrą pogodę. [przypis edytorski]

340. Ino (mit. gr.) — bóstwo morskie, córka Kadmosa. [przypis edytorski]

341. Kadmos mit. gr. — heros, założyciel Teb, brat porwanej przez Zeusa Europy, ojciec Semele, matki Dionizosa. [przypis edytorski]

342. wżdy (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski]

343. udar — tu: uderzenie, cios. [przypis edytorski]

344. Ajgaj — dwa miasta o tej nazwie były ośrodkami kultu Posejdona. [przypis edytorski]

345. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

346. jedno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

347. Amfitryta (mit. gr.) — córka Nereusa, porwana i poślubiona przez Posejdona, władczyni mórz. [przypis edytorski]

348. zabity — tu: zatwardziały. [przypis edytorski]

349. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

350. kierz (reg.) — krzak. [przypis edytorski]

351. tucza (daw.) — deszcz, ulewa. [przypis edytorski]

352. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

353. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

354. Hyperia — z gr. „wysoki kraj”, baśniowa kraina o nieokreślonej lokalizacji. [przypis edytorski]

355. Kyklopowie — mityczny szczep jednookich olbrzymów-ludożerców. [przypis edytorski]

356. Nausitoos — syn Posejdona, boga morza i Peritoi, matki Alkinoosa, króla Feaków. [przypis edytorski]

357. tyn (daw.) — mur. [przypis edytorski]

358. Kery (mit. gr.) — boginie pijące krew poległych. [przypis edytorski]

359. pralnia — tu po prostu miejsce nad rzeką zdatne do prania. [przypis edytorski]

360. czeladź (daw.) — służba. [przypis edytorski]

361. koleśny — tu: na kolach. [przypis edytorski]

362. łagiewka (daw.) — dzbanek a. bukłak. [przypis edytorski]

363. ponik — strumyk. [przypis edytorski]

364. depcąc nogami — prymitywny sposób prania w strumieniu. [przypis edytorski]

365. namiotka (daw.) — woalka a. welon. [przypis edytorski]

366. pustować (daw.) — dokazywać. [przypis edytorski]

367. Artemida (mit. gr.) — dziewicza bogini łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej. Bliźniacza siostra Appollina. Jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

368. Erymant — Eurymanthos, pasmo górskie w północnej Arkadii na Peloponezie, dziś Olonos. [przypis edytorski]

369. Tajget — zalesione góry na Peloponezie, miejsce akcji mitów o Artemidzie, dziewiczej bogini księżyca i łowów. [przypis edytorski]

370. Leto a. Latona (mit. gr.) — matka Artemidy i Apollina, których ojcem był Zeus. [przypis edytorski]

371. celować (daw.) — przewyższać. [przypis edytorski]

372. nieochajny (daw.) — nieokrzesany. [przypis edytorski]

373. na raku (daw.) — na czworakach. [przypis edytorski]

374. chudoba (daw.) — majątek, zwł. ruchomy, tu: bydło. [przypis edytorski]

375. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

376. kibić (daw.) — talia. [przypis edytorski]

377. wiano — za czasów Homera narzeczony wypłacał wiano (hedna) ojcu panny młodej. [przypis edytorski]

378. żertwienny (daw.) — ofiarniczy. [przypis edytorski]

379. Feba, latorośl palmy — kiedy Latona była w ciąży z Zeusem, zazdrosna Hera zabroniła wszystkim ziemiom świata użyczyć jej miejsca dla połogu. Uczyniła to jednak pływająca wyspa Ortygia, na której wyrosła wówczas palma, pod która Latona urodziła Apollina i Artemidę. Od tego czasu wyspa nazywała się Delos. [przypis edytorski]

380. imać (daw.) — chwytać. [przypis edytorski]

381. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy z bogów, władca Olimpu, brat Posejdona i Hadesa, syn Kronosa, patronujący zjawiskom na niebie, zwłaszcza piorunom. [przypis edytorski]

382. Kronid (mit. gr.) — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

383. sukienka (daw.) — szata. [przypis edytorski]

384. kęs (daw.) — trochę. [przypis edytorski]

385. Lecz się kąpać nie mogę przy was żadnym czołem — sens: wstydzę się przy was kąpać, nie jestem na tyle bezczelny, by to uczynić. [przypis edytorski]

386. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

387. Hefajstos (mit. gr.) — kulawy bóg-kowal, patron rzemiosł. Wyrabiał misterne przedmioty o niezwykłych właściwościach, głównie dla bogów olimpijskich i bohaterów. [przypis edytorski]

388. niewieście — staropolska liczba podwójna, dziś użyto by tu l. mn.: niewiasty. [przypis edytorski]

389. zabawny (daw.) — tu: zajęty. [przypis edytorski]

390. bojar — tu ogólnie: szlachcic, wojownik. [przypis edytorski]

391. chram (daw.) — świątynia. [przypis edytorski]

392. powinny (daw.) — należny. [przypis edytorski]

393. futor (ukr.) — chutor, gospodarstwo. [przypis edytorski]

394. staje — daw. miara odległości. [przypis edytorski]

395. żak — uczeń, tu ogólnie: chłopak. [przypis edytorski]

396. wielka izba — izba męska, gr. megaron. [przypis edytorski]

397. na stronie (daw.) — z boku. [przypis edytorski]

398. Apejra — prawdop. Epir. [przypis edytorski]

399. cudzy (z ros.) — obcy. [przypis edytorski]

400. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

401. puszy — popr.: puszy się. [przypis edytorski]

402. lądotrzęs — wywołujący trzęsienia ziemi. [przypis edytorski]

403. trefiony (daw.) — ufryzowany. [przypis edytorski]

404. korabl (ros.) — korab, okręt. [przypis edytorski]

405. dworzec (daw.) — dwór, pałac. [przypis edytorski]

406. Giganci (mit. gr.) — synowie Gai-Ziemi, poczęci z krwi Uranosa, spokrewniony z bogami szczep dzikich olbrzymów, który przegrał walkę o władzę nad światem z bogami olimpijskimi. [przypis edytorski]

407. Feb (mit. gr.) — przydomek Apolla, boga słońca, sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci, przewodnika dziewięciu muz. [przypis edytorski]

408. smug (daw.) — pole, łąka. [przypis edytorski]

409. Maraton — równina na brzegu Morza Egejskiego. [przypis edytorski]

410. Erechteus (mit. gr.) — heros ateński. [przypis edytorski]

411. w tej dobie (daw.) — w tym momencie. [przypis edytorski]

412. miedny (daw.) — miedziany, tu: brązowy. [przypis edytorski]

413. Hefajstos (mit. gr.) — kulawy bóg-kowal, patron rzemiosł. Wyrabiał misterne przedmioty o niezwykłych właściwościach, głównie dla bogów olimpijskich i bohaterów. [przypis edytorski]

414. rzkomo (daw.) — niby. [przypis edytorski]

415. kaganiec — kaganek. [przypis edytorski]

416. wiośnianki — tu: nowo zawiązujące się grona winogron. [przypis edytorski]

417. niesporo (daw.) — powoli. [przypis edytorski]

418. ponik — strumyk. [przypis edytorski]

419. bojar — tu ogólnie: szlachcic. [przypis edytorski]

420. od Ateny (daw.) — przez Atenę. [przypis edytorski]

421. na ognisku wraz usiadł w popiele — gest oddania się w opiekę bogom domowym. [przypis edytorski]

422. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

423. kruża (poet.) — dzban, czara. [przypis edytorski]

424. obiata (daw.) — ofiara. [przypis edytorski]

425. trosek — dziś popr. forma D.lm: trosk. [przypis edytorski]

426. twarde prządki (mit. gr.) — Parki, przędące nić ludzkiego życia i przecinające ją w momencie śmierci. [przypis edytorski]

427. prażnik (z ros.) — święto. [przypis edytorski]

428. pątnik (daw.) — wędrowiec. [przypis edytorski]

429. gruby (daw.) — nieokrzesany, prymitywny. [przypis edytorski]

430. Giganci (mit. gr.) — synowie Gai-Ziemi, poczęci z krwi Uranosa, spokrewniony z bogami szczep dzikich olbrzymów, który przegrał walkę o władzę nad światem z bogami olimpijskimi. [przypis edytorski]

431. napierać się (daw.) — dopraszać się. [przypis edytorski]

432. rozbit — dziś popr.: rozbitek. [przypis edytorski]

433. przytuszyć (daw.) — przytaknąć. [przypis edytorski]

434. kniahinia (rus.) — księżna, tu: królowa. [przypis edytorski]

435. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

436. ostrów — wyspa. [przypis edytorski]

437. ambrozyjny — tu: boski (od ambrozji, pokarmu bogów). [przypis edytorski]

438. wieja — wichura. [przypis edytorski]

439. w czas (daw.) — w porę. [przypis edytorski]

440. wżdy (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski]

441. Eubea — druga co do wielkości z wysp greckich, położona naprzeciw wschodnich wybrzeży środkowej Grecji. [przypis edytorski]

442. Radamantys (mit. gr.) — brat Minosa, wypędzony przez niego z Krety, po śmierci wraz z nim sędzia umarłych. [przypis edytorski]

443. Tityos — syn Zeusa i jego kochanki Elary, cierpiący w Hadesie za próbę zadania gwałtu Latonie. [przypis edytorski]

444. wcale (daw.) — całkiem. [przypis edytorski]

445. sudno (daw.) — łódź, statek. [przypis edytorski]

446. ino (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

447. rozłogi (daw.) — rozległe przestrzenie. [przypis edytorski]

448. wystawa — wystający ze ściany domu przedsionek. [przypis edytorski]

449. wywczas (daw.) — wypoczynek. [przypis edytorski]

450. wystawa — wystający ze ściany domu przedsionek. [przypis edytorski]

451. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

452. plac zborny — agora. [przypis edytorski]

453. suplika (z łac.) — prośba. [przypis edytorski]

454. człek zachoży (z ros.) — przybysz. [przypis edytorski]

455. zapadny (z ros.) — zachodni. [przypis edytorski]

456. terem (daw.) — budynek, pałac. [przypis edytorski]

457. skop — wykastrowany baran. [przypis edytorski]

458. forminga — cytara, staroż. instrument strunowy. [przypis edytorski]

459. spór Odyseja z Achillem Pelidą — Agamemnon otrzymał wyrocznię, że zdobędzie Troję, gdy najlepsi z Achajów zaczną się kłócić. Raz przy uczcie Achilles stwierdził, że Ilion można zdobyć tylko męstwem, a Odyseusz, że podstępem. Wymiana zdań doprowadziła do kłótni. [przypis edytorski]

460. Pyto — dawna nazwa Delf, siedziby wyroczni Apollina, w której wróżyła Pytia. [przypis edytorski]

461. forminga — cytara, staroż. instrument strunowy. [przypis edytorski]

462. jak dwa muły sprzęg wołów prześcigną — mowa o orce w lekkiej ziemi. [przypis edytorski]

463. szermierz — tu: zapaśnik. [przypis edytorski]

464. krąg — tu: dysk. [przypis edytorski]

465. jary (daw.) — mocny. [przypis edytorski]

466. nawa (daw.) — okręt. [przypis edytorski]

467. ładuga — ładunek. [przypis edytorski]

468. fryc (daw.) — nowicjusz. [przypis edytorski]

469. sromota (daw.) — wstyd. [przypis edytorski]

470. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]

471. czużyna (rus.) — obczyzna. [przypis edytorski]

472. Filoktetes — posiadacz łuku Heraklesa, po drodze pod Troję ukąszony przez jadowitego węża. Z powodu smrodu jątrzącej się rany zostawiony za radą Odyseusza wyspie Lemnos. Grecy wrócili po niego, gdy trojański wróżbita powiedział, że Troja może paść tylko od strzał Heraklesa. [przypis edytorski]

473. Eurytos — syn Melaneusa, władcy Ojchalii w Tessali, jego syn Ifitos podarował odziedziczony po nim łuk Odyseuszowi. [przypis edytorski]

474. skorochód — szybkobiegacz. [przypis edytorski]

475. dziewięciu stróżów — podobnych stróżów wybierano później podczas olimpiad. [przypis edytorski]

476. Ares (mit. gr.) — bóg wojny i bitewnego szału. [przypis edytorski]

477. Afrodyta (mit. gr.) — bogini miłości, kwiatów, pożądania i płodności. Afrodyta nie miała rodziców, narodziła się z piany morskiej u wybrzeży Cypru. [przypis edytorski]

478. Helios (mit. gr.) — bóg słońca. [przypis edytorski]

479. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

480. więcierz — sieć. [przypis edytorski]

481. Lemnos — wulkaniczna wyspa w północnej części Morza Egejskiego, uznawana za siedzibę i kuźnię Hefajstosa, boga-kowala. [przypis edytorski]

482. złotolejcy — przydomek Aresa, boga wojny, pochodzący od lejców jego rydwanu bojowego. [przypis edytorski]

483. Kytera — przydomek Afrodyty od jednego z centrów jej kultu, wyspy Kythery leżącej na południe od Peloponezu. [przypis edytorski]

484. Helios (mit. gr.) — bóg słońca. [przypis edytorski]

485. Kipryda (mit. gr.) — przydomek Afrodyty, urodzonej z piany morskiej w pobliżu wybrzeży Cypru. [przypis edytorski]

486. krzywy — tu: kulawy. [przypis edytorski]

487. chabal (pogardl.) — kochanek. [przypis edytorski]

488. słębić (daw.) — słać swaty. [przypis edytorski]

489. gamratka (daw.) — nierządnica. [przypis edytorski]

490. kusza — tu: łuk. [przypis edytorski]

491. płużyć (daw.) — przynosić korzyść. [przypis edytorski]

492. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

493. poręcznik — dziś popr.: poręczyciel. [przypis edytorski]

494. zmiarkować (daw.) — zorientować się, zrozumieć. [przypis edytorski]

495. w trackie kraje — Tracja, kraina nad brzegami Mórz Egejskiego i Czarnego, położona na wschód od Macedonii. [przypis edytorski]

496. żertwiennik — miejsce składania ofiar, ołtarz. [przypis edytorski]

497. Charyty (mit. gr.) — Gracje, boginie wdzięku i piękna. [przypis edytorski]

498. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

499. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

500. jelce — właśc. jelec, element rękojeści broni białej stanowiący osłonę dla ręki. [przypis edytorski]

501. oby za tym mieczem tęsknić ci nie trzeba — sens: obyś się nie znalazł w sytuacji, w której zabraknie ci tego miecza. [przypis edytorski]

502. wmiesić (daw.) — wcisnąć. [przypis edytorski]

503. syny — dziś popr. forma M.lm: synowie. [przypis edytorski]

504. sepet (daw.) — skrzynia. [przypis edytorski]

505. sztuczny (daw.) — wyrafinowany, skomplikowany. [przypis edytorski]

506. ustawnie (daw.) — ciągle. [przypis edytorski]

507. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa. [przypis edytorski]

508. ja-ć (daw.) — ja cię. [przypis edytorski]

509. Apollo (mit. gr.) — bóg słońca, sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci, przewodnik dziewięciu muz. [przypis edytorski]

510. w jasyr (daw.) — niewola. [przypis edytorski]

511. godownik (daw.) — biesiadnik. [przypis edytorski]

512. cześnik — podczaszy. [przypis edytorski]

513. Laertyd — syn Laertesa. [przypis edytorski]

514. Neriton — pasmo górskie na północy Itaki. [przypis edytorski]

515. smug (daw.) — pole, łąka. [przypis edytorski]

516. ajajski — z baśniowej wyspy Ajai. [przypis edytorski]

517. pieszakiem — dziś: pieszo. [przypis edytorski]

518. miedny (daw.) — miedziany, tu: brązowy. [przypis edytorski]

519. na dobie/ Wyprzęży wołów — tj. wieczorem, gdy kończy się pracę na polu. [przypis edytorski]

520. Borej (mit. gr.) — Boreasz, bóg i personifikacja wiatru północnego. [przypis edytorski]

521. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

522. Borej (mit. gr.) — Boreasz, bóg i personifikacja wiatru północnego. [przypis edytorski]

523. lotos — ciernisty krzak z małymi jajowatymi liśćmi, dziś jego owoc nazywa się jujuba. [przypis edytorski]

524. łowiec — dziś popr.: łowca. [przypis edytorski]

525. wełny (daw.) — fale. [przypis edytorski]

526. hajdamaka (ukr.) — hultaj, zbój, rabuś. [przypis edytorski]

527. gonny (daw.) — wysoki, smukły. [przypis edytorski]

528. złoba (daw.) — złość, gniew. [przypis edytorski]

529. Maron Ewantycz — gr. Maron, syn Euanthesa, wnuk Dionizosa, boga wina. [przypis edytorski]

530. bugaj — tu: gaj. [przypis edytorski]

531. biesagi — podwójny worek lub torba ze skóry. [przypis edytorski]

532. tryk — baran. [przypis edytorski]

533. wniście (daw.) — wejście. [przypis edytorski]

534. za kupią (daw.) — na handel. [przypis edytorski]

535. na pomiecie (daw.) — pokosem. [przypis edytorski]

536. jędzon (daw.) — potwór. [przypis edytorski]

537. podrywka — zasadzka, podstęp. [przypis edytorski]

538. kałdun — brzuch. [przypis edytorski]

539. mierzwa — zgnieciona słoma stosowana jako podściółka dla bydła. [przypis edytorski]

540. Nikt — podanie takiego imienia to oczywiście podstęp; jednak w niektórych dialektach gr. słowo utis a. udeis brzmi podobnie do imienia Odyseusza. [przypis edytorski]

541. jędzon (daw.) — potwór. [przypis edytorski]

542. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

543. chory z Zeusa woli — chory umysłowo. [przypis edytorski]

544. do ojca twego, który włada morzem — mowa o Posejdonie. [przypis edytorski]

545. cap — mowa o baranie. [przypis edytorski]

546. jarka — tu: owca. [przypis edytorski]

547. na pełne — mowa o morzu. [przypis edytorski]

548. jędzon (daw.) — potwór. [przypis edytorski]

549. grodoburca — ten, który burzy miasta. [przypis edytorski]

550. gościniec (daw.) — prezent, zwł. dawany na drogę lub po powrocie z podróży. [przypis edytorski]

551. czarnogrzywy — epitet Posejdona, od ciemnych i grzywiastych fal sztormowych. [przypis edytorski]

552. rozporze (daw.) — rozedrze, rozpruje. [przypis edytorski]

553. ostrów — wyspa. [przypis edytorski]

554. syn Hippodata — właśc. syn Hippotesa. [przypis edytorski]

555. Ajol (mit. gr.) — Eol, władca wiatrów. [przypis edytorski]

556. od nich (daw.) — przez nich. [przypis edytorski]

557. w okręż — wokoło. [przypis edytorski]

558. makaty — dziś popr. forma N.lm: makatami. [przypis edytorski]

559. ogień strażniczy — ogień rozpalany na brzegu morza, zastępujący latarnię morską. [przypis edytorski]

560. rozhowor (rus.) — rozmowa. [przypis edytorski]

561. drzemota — sen. [przypis edytorski]

562. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

563. lajstrygoński — Lajstrygonowie to mityczny lud ludożerców. [przypis edytorski]

564. wełny (daw.) — fale. [przypis edytorski]

565. wiszar — tu: skała, nawis skalny. [przypis edytorski]

566. Ajetes (mit. gr.) — syn Heliosa i Okeanidy Perseis, władca Kolchidy, ojciec czarodziejki Medei. [przypis edytorski]

567. wiszar — tu: skała, nawis skalny. [przypis edytorski]

568. szpieg — tu: zwiadowca. [przypis edytorski]

569. czahar (rus.) — gęstwina, zarośla. [przypis edytorski]

570. głobić (daw.) — gnębić. [przypis edytorski]

571. głodna śmierć — śmierć głodowa. [przypis edytorski]

572. na dobie (daw.) — teraz. [przypis edytorski]

573. wiszar — tu: skała, nawis skalny. [przypis edytorski]

574. Euryloch — szwagier Odyseusza, mąż jego siostry Ktimeny. [przypis edytorski]

575. ćma (daw.) — tu: mnóstwo, tłum. [przypis edytorski]

576. wino pramnejskie — mocne starożytne czerwone wino. [przypis edytorski]

577. bukiew — owoce buka. [przypis edytorski]

578. wybełtać — tu: wybełkotać. [przypis edytorski]

579. dworzec (daw.) — dwór, pałac. [przypis edytorski]

580. cios — ciosane kamienie. [przypis edytorski]

581. sajdak — kołczan. [przypis edytorski]

582. Hermes (mit. gr.) — bóg kupców i złodziei, posłaniec bogów. [przypis edytorski]

583. bułat — stal, z której produkowano broń; tu: miecz. [przypis edytorski]

584. kwapić się (daw.) — spieszyć się. [przypis edytorski]

585. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

586. nierogate — dziś: nierogacizna (mowa o świniach). [przypis edytorski]

587. ród ich boski, córami są źródeł i gajów — tj. są nimfami. [przypis edytorski]

588. miednik — kocioł z brązu. [przypis edytorski]

589. chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

590. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

591. na suche wciągną wysypisko — sens: wyciągną na ląd. [przypis edytorski]

592. klatki — tu: zagroda. [przypis edytorski]

593. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

594. witeź (daw.) — rycerz, bohater, śmiałek. [przypis edytorski]

595. ustawny (daw.) — ciągły. [przypis edytorski]

596. mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski]

597. Hory (mit. gr.) — boginie pór roku. [przypis edytorski]

598. zabyć (z ros.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

599. Hades (mit. gr.) — władca podziemnego świata zmarłych i bogactw ukrytych w ziemi; budzący strach, ale sprawiedliwy bóg, brat Zeusa i Posejdona. [przypis edytorski]

600. Persefona (mit. gr.) — żona Hadesa, bogini świata podziemnego. [przypis edytorski]

601. Tejresjasz (mit. gr.) — ślepy wróżbita, który 7 lat przeżył jako kobieta, bohater wielu mitów. [przypis edytorski]

602. czczy (daw.) — jałowy, nic nieznaczący. [przypis edytorski]

603. gonny (daw.) — wysoki, smukły. [przypis edytorski]

604. jałowy — tu: nie dający owoców. [przypis edytorski]

605. Acheron (mit. gr.) — rzeka w podziemnej krainie umarłych, jej nazwa oznacza „płynący cierpieniem”. [przypis edytorski]

606. Pyriflegeton (mit. gr.) — rzeka w podziemnej krainie umarłych, jej nazwa oznacza „płynący ogniem”. [przypis edytorski]

607. Kokytos (mit. gr.) — Kocyt, rzeka w podziemnej krainie umarłych, jej nazwa oznacza „strumień łez”. [przypis edytorski]

608. Styks (mit. gr.) — rzeka w podziemnej krainie umarłych, jej nazwa oznacza „straszny”. [przypis edytorski]

609. zlewka miodu przaśnego i mleka — napój z miodu i mleka, stosowany przy ofiarach. [przypis edytorski]

610. Ereb (mit. gr.) — najciemniejsza część Hadesu, podziemnej krainy zmarłych. [przypis edytorski]

611. chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

612. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

613. kibić (daw.) — talia. [przypis edytorski]

614. wschody — dziś popr.: schody. [przypis edytorski]

615. Hades (mit. gr.) — władca podziemnego świata zmarłych i bogactw ukrytych w ziemi; budzący strach, ale sprawiedliwy bóg, brat Zeusa i Posejdona. [przypis edytorski]

616. Tejresjasz (mit. gr.) — ślepy wróżbita, który 7 lat przeżył jako kobieta, bohater wielu mitów. [przypis edytorski]

617. niewidomy (daw.) — tu: niewidoczny. [przypis edytorski]

618. Kimmeryjscy... mieszkańcy — Kimmeryjczycy, tracko-irański lud mieszkający na północ od Morza Czarnego. [przypis edytorski]

619. Helios (mit. gr.) — bóg słońca. [przypis edytorski]

620. libacja — wylanie części wina z kielicha w ofierze dla bóstw. [przypis edytorski]

621. żertwa (daw.) — ofiara. [przypis edytorski]

622. Ereb (mit. gr.) — najciemniejsza część Hadesu, podziemnej krainy zmarłych. [przypis edytorski]

623. witeź (daw.) — rycerz, bohater, śmiałek. [przypis edytorski]

624. Hades (mit. gr.) — władca podziemnego świata zmarłych i bogactw ukrytych w ziemi; budzący strach, ale sprawiedliwy bóg, brat Zeusa i Posejdona. [przypis edytorski]

625. Persefona (mit. gr.) — żona Hadesa, bogini świata podziemnego. [przypis edytorski]

626. zagabać (daw.) — zagadnąć. [przypis edytorski]

627. Antikleja — matka Odyseusza. [przypis edytorski]

628. Autolykos (mit. gr.) — syn Hermesa i Chione, mąż Amfitei i ojciec Antyklei, matki Odyseusza. [przypis edytorski]

629. posoch (daw.) — laska. [przypis edytorski]

630. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

631. stać na wstręcie (daw.) — przeszkadzać. [przypis edytorski]

632. słoneczny bóg (mit. gr.) — Helios. [przypis edytorski]

633. gach (daw.) — zalotnik; dziś pogardl.: kochanek, uwodziciel. [przypis edytorski]

634. jelce — właśc. jelec, element rękojeści broni białej stanowiący osłonę dla ręki. [przypis edytorski]

635. obiata (daw.) — ofiara. [przypis edytorski]

636. zmóc (daw.) — pokonać. [przypis edytorski]

637. wały (daw.) — fale. [przypis edytorski]

638. Okean (mit. gr.) — rzeka opływająca ziemię dookoła. [przypis edytorski]

639. Achaja — kraina w północno-zachodnim Peloponezie nad Zatoką Koryncką, ze stolicą w Mykenach; w rzeczywistości poematów Homera rządzili nią Atrydzi. [przypis edytorski]

640. tabunny — obfitujący w konie. [przypis edytorski]

641. Czy łucznica ona, Artemis, lekką strzałę wbiła ci do łona — strzałom Artemidy przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

642. chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

643. Artemida (mit. gr.) — dziewicza bogini-łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej, bliźniacza siostra Appollina; jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

644. umkła — dziś popr.: umknęła. [przypis edytorski]

645. Persefona (mit. gr.) — żona Hadesa, bogini świata podziemnego. [przypis edytorski]

646. władnik (daw.) — władca. [przypis edytorski]

647. Pylos — miasto na wybrzeżu Messeńskim, w rzeczywistości poematów Homera rządzone przez Nestora, najstarszego uczestnika wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

648. Antiope — matka muzyka Amfiona i Zethosa, uwiedziona przez Zeusa pod postacią satyra. [przypis edytorski]

649. krasawica — piękność. [przypis edytorski]

650. Alkmena — żona Amfitriona, matka Heraklesa (jego ojcem był Zeus, który przybrał postać męża Alkmeny). [przypis edytorski]

651. Megara (mit. gr.) — córka Kreona, władcy Teb, żona Heraklesa. [przypis edytorski]

652. Epikasta — rzadka forma imienia Jokasty, matki Edypa. [przypis edytorski]

653. Chloris — córka Amfiona, władcy Orchomenos, żona Neleusa, syna boga Posejdona, matka 12 synów. [przypis edytorski]

654. Minyowie — plemię przedgreckie zamieszkujące Beocję, później wyparte do Azji Mniejszej. [przypis edytorski]

655. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

656. Leda (mit. gr.) — córka Testiosa, króla Etolii, żona Tyndareusa, króla Sparty. Ze związku miłosnego z Zeusem, który chcąc ja uwieść przybrał postać łabędzia, zrodziła się piękna Helena, małżonka Menelaosa, oraz dwaj synowie, Kastor i Polluks. [przypis edytorski]

657. Ifimedeja — żona Aloneusa, matka synów Posejdona (Aloadów) Otosa i Efialtesa, olbrzymów zbuntowanych przeciw bogom olimpijskim. [przypis edytorski]

658. krom (daw.) — prócz. [przypis edytorski]

659. dziewięć łokci — ok. 4m. [przypis edytorski]

660. dziewięć sążni — ok. 16 m. [przypis edytorski]

661. Fedra (mit. gr.) — córka Minosa, żona Tezeusza; zakochała się w swym pasierbie Hippolicie; odepchnięta przez niego powiesiła się, w pożegnalnym liście oskarżając Hippolita o zakusy na jej cześć. Tezeusz uprosił wówczas Posejdona o śmierć Hippolita. [przypis edytorski]

662. Prokris (mit. gr.) — córka króla Aten Erechtheusa, żona Kefalosa, uciekła na Kretę do Minosa, gdy mąż wykrył, że go zdradziła. Po powrocie pogodziła się z Kefalosem, jednak śledząc go została przez niego przez pomyłkę śmiertelnie zraniona. [przypis edytorski]

663. Ariadna (mit. gr.) — siostra Fedry, pomogła Tezeuszowi wydostać się z labiryntu, dając mu kłębek nici do zaznaczenia drogi powrotnej; Tezeusz zabrał ją ze sobą, lecz porzucił śpiącą na wyspie Naksos. [przypis edytorski]

664. ostrów — wyspa. [przypis edytorski]

665. Majra — towarzyszka Artemidy, zabita przez boginię za złamanie z Zeusem ślubu dziewictwa. [przypis edytorski]

666. Erifyle — córka władcy Argos Talaosa, żona wróżbity i wodza Amfiaraosa, siostra Adrasta; przekupiona przez Polynejkesa naszyjnikiem Harmonii orzekła, że jej mąż ma wziąć udział w wyprawie siedmiu przeciw Tebom, mimo że jako wróżbita wiedział, że poniesie tam śmierć. Później, przekupiona po raz drugi, kazała stanąć na czele następnej wyprawy, tzw. Epigonów, swemu synowi Alkmajonowi. Ten powrócił z wyprawy po czym z nakazu wyroczni delfickiej zabił matkę. [przypis edytorski]

667. potrzebny — tu: potrzebujący. [przypis edytorski]

668. bawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]

669. przystać (daw.) — zgodzić się. [przypis edytorski]

670. patrzeć — tu: wyglądać. [przypis edytorski]

671. Atryda — przydomek Agamemnona (syn Atreusa). [przypis edytorski]

672. Ajgist (Ajgistos) — syn Thyestesa, stryja Agamemnona, uwiódł żonę Agamemnona Klytajmestrę, a wracającego spod Troi Agamemnona podstępnie zamordował. Zginął z ręki Orestesa, syna Agamemnona. [przypis edytorski]

673. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

674. zajmować (daw.) — rabować. [przypis edytorski]

675. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

676. kruża (poet.) — czara. [przypis edytorski]

677. Kasandra — córka Priama; zakochany w niej Apollo dał jej dar jasnowidzenia, lecz gdy odrzuciła jego zaloty, sprawił, że nikt nie wierzył w jej wróżby; po upadku Troi przypadła Agamemnonowi jako branka-nałożnica i razem z nim zginęła. [przypis edytorski]

678. Klytajmestra (mit. gr.) — żona i zabójczyni Agamemnona. [przypis edytorski]

679. pochop (daw.) — skłonność. [przypis edytorski]

680. Orchomenos — miasto w Beocji. [przypis edytorski]

681. Orestes (mit. gr.) — syn Agamemnona i Klitajmestry, który pomścił ojca, zabijając jego morderczynię a swoją matkę. [przypis edytorski]

682. Pelid — przydomek Achillesa (syn Peleusa, władcy Ftyi). [przypis edytorski]

683. Patrokles — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa, zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

684. Antiloch — syn Nestora, poległy pod Troją. [przypis edytorski]

685. Ajas — syn Telamona, władca Salaminy, po Achillesie najwaleczniejszy z wodzów greckich pod Troją. [przypis edytorski]

686. Ajakida — przydomek Achillesa (wnuk Ajakosa). [przypis edytorski]

687. gwoli (daw.) — ze względu na. [przypis edytorski]

688. Hellada i Ftyja — posiadłości Peleusa w Tessalii (słowo Hellada nie odnosiło się wówczas do całej Grecji). [przypis edytorski]

689. Skyros — wyspa na północny wschód od Eubei. [przypis edytorski]

690. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

691. czerniawa (daw.) — czerń, tłum. [przypis edytorski]

692. na pował — dziś powiedziano by: pokotem. [przypis edytorski]

693. Eurypylos — syn Telefosa i Astiochy, siostry Priama, król Ketejczyków, w przekladzie Siemieńskiego nazywanych Ktejcami. [przypis edytorski]

694. Memnon — syn Titona i Eos, władca Etiopów, sprzymierzeniec Trojan. [przypis edytorski]

695. Pryjamów (daw.) — należący do Priama. [przypis edytorski]

696. Ares (mit. gr.) — bóg wojny i bitewnego szału. [przypis edytorski]

697. ajacki książę — przydomek Achillesa (wnuk Ajakosa). [przypis edytorski]

698. asfodel — złotogłów, roślina z rodziny liliowatych, wg wierzeń starożytnych rosnąca w krainie umarłych. [przypis edytorski]

699. podal (daw.) — daleko. [przypis edytorski]

700. żem go w zapasach przemógł i nagrodą Wziął zbroję Achillesa — po śmierci Achillesa jego zbroję miał otrzymać najdzielniejszy z Greków, czyli Ajas, jednakże Odyseusz przywłaszczył ją sobie na skutek intryg. Urażony Ajas wpadł w szał i w nocy wymordował trzody greckie, biorąc je za wodzów krzywdzicieli, a oprzytomniawszy popełnił samobójstwo. [przypis edytorski]

701. w dank (daw.) — w podzięce. [przypis edytorski]

702. Tetyda (mit. gr.) — boginka morska, matka Achillesa. [przypis edytorski]

703. zagabnąć (daw.) — zagadnąć. [przypis edytorski]

704. złoba (daw.) — złość. [przypis edytorski]

705. rad (daw.) — chętnie. [przypis edytorski]

706. Minos (mit. gr.) — syn Zeusa i Europy, za życia władca Krety, po śmierci wraz z bratem Radamantysem sędzia zmarłych. [przypis edytorski]

707. Ais (mit. gr.) — przydomek Hadesa, boga podziemnej krainy umarłych, oznacza „niewidzialny”. [przypis edytorski]

708. Orion (mit. gr.) — syn Posejdona, myśliwy z Beocji, po śmierci przeniesiony na nieboskłon i ścigający gwiazdozbiór Plejad. [przypis edytorski]

709. Tityos — syn Zeusa i jego kochanki Elary, cierpiący w Hadesie za próbę zadania gwałtu Latonie. [przypis edytorski]

710. stajanie a. staje — daw. miara odległości. [przypis edytorski]

711. Leto a. Latna (mit. gr.) — matkę Apollina i Artemidy. [przypis edytorski]

712. Panopeus — miasto w Fokidzie na granicy Beocji. [przypis edytorski]

713. Tantal — władca Frygii, syn Zeusa, ukarany za pychę wobec bogów. [przypis edytorski]

714. usty — dziś popr. forma N.lm: ustami. [przypis edytorski]

715. rozłogi — dziś popr.: rozłożysty. [przypis edytorski]

716. Hebe (mit. gr.) — córka Zeusa i Hery, personifikująca młodość. [przypis edytorski]

717. bełt — nasada strzały. [przypis edytorski]

718. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

719. chłopu podłemu — Herakles mówi o Eurysteuszu, władcy Myken i Tirynsu, dla którego musiał wykonać dwanaście prac. [przypis edytorski]

720. po psa — Herakles mowi o Cerberze, trójgłowym psie pilnującym wejścia do Hadesu. [przypis edytorski]

721. Ais (mit. gr.) — przydomek Hadesa, boga podziemnej krainy umarłych, oznacza „niewidzialny”. [przypis edytorski]

722. Hermes (mit. gr.) — bóg kupców i złodziei, posłaniec bogów. [przypis edytorski]

723. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski]

724. Tezeusz (mot. gr.) — heros ateński, syn żony króla Egeusza Ajtry i Posejdona. [przypis edytorski]

725. Pejritoos — Lapita z Tessalii, przyjaciel i towarzysz przygód Tezeusza. [przypis edytorski]

726. Gorgona (mit. gr.) — potwór, którego spojrzenie zmieniało przeciwników w kamień. [przypis edytorski]

727. Eos (mit. gr.) — bogini jutrzenki. [przypis edytorski]

728. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

729. szczegółowie — dziś popr.: szczegółowo. [przypis edytorski]

730. wytykać — dziś popr.: wytyczać. [przypis edytorski]

731. Amfitryta (mit. gr.) — córka Nereusa, porwana i poślubiona przez Posejdona, władczyni mórz. [przypis edytorski]

732. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

733. Argo — okręt, na którym Jazon z pięćdziesięcioma towarzyszami (Argonauci) wyprawił się po złote runo do kraju króla Ajetesa, Kolchidy. [przypis edytorski]

734. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa. [przypis edytorski]

735. Jazon (mit. gr.) — heros, przywódca wyprawy Argonautów. [przypis edytorski]

736. opoka — skała. [przypis edytorski]

737. Ereb (mit. gr.) — najciemniejsza część Hadesu, podziemnej krainy zmarłych. [przypis edytorski]

738. ostrów — wyspa. [przypis edytorski]

739. Lampetia z Faetusą — imiona oznaczające jasność i blask. [przypis edytorski]

740. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

741. co duchu (daw.) — jak najszybciej. [przypis edytorski]

742. słuchy — uszy. [przypis edytorski]

743. sudno (daw.) — łódź, statek. [przypis edytorski]

744. wełn (daw.) — fala morska. [przypis edytorski]

745. sforno (daw.) — składnie, posłusznie. [przypis edytorski]

746. komysze (daw.) — tu: kryjówka, siedziba. [przypis edytorski]

747. kołbań (ukr.) — topiel, wir. [przypis edytorski]

748. róg wołowy — mowa o rurce rogowej, umieszczanej za haczykiem, by ryby nie mogły odgryźć przynęty. [przypis edytorski]

749. podal (daw.) — daleko. [przypis edytorski]

750. puszysz — dziś popr.: puszysz się. [przypis edytorski]

751. Notos (mit. gr.) — bóg i personifikacja wiatru południowego. [przypis edytorski]

752. Zefir (mit. gr.) — bóg i uosobienie wiatru zachodniego. [przypis edytorski]

753. przemóc (daw.) — pokonać. [przypis edytorski]

754. ciemnica — tu: zmrok. [przypis edytorski]

755. Euros (mit. gr.) — bóg i personifikacja wiatru wschodniego. [przypis edytorski]

756. samosam (daw.) — samotnie, w pojedynkę. [przypis edytorski]

757. śmierć głodna — śmierć głodowa. [przypis edytorski]

758. powinny (daw.) — należny. [przypis edytorski]

759. chram (daw.) — świątynia. [przypis edytorski]

760. ostoja — schronienie, tu: zatoka. [przypis edytorski]

761. rańtuch (reg.) — chusta. [przypis edytorski]

762. w mórz środkowiu — pośrodku morza. [przypis edytorski]

763. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

764. smug (daw.) — pole, łąka. [przypis edytorski]

765. żebr — dziś popr. forma D.lm: żeber; mowa jest o wręgach statku. [przypis edytorski]

766. surowiec — niewyprawiona skóra zwierzęca. [przypis edytorski]

767. wręga — prawdop. mowa nie o wrędze, a o stępce (kilu). [przypis edytorski]

768. Notos (mit. gr.) — bóg i personifikacja wiatru południowego. [przypis edytorski]

769. jąć (daw.) — chwycić. [przypis edytorski]

770. wiszar — skała, nawis skalny. [przypis edytorski]

771. kołbań (ukr.) — topiel, wir. [przypis edytorski]

772. Ogygia — wyspa, na której mieszkała Kalypso. [przypis edytorski]

773. zamek mój spiżowy — tj. ozdobiony wyrobami ze spiżu. [przypis edytorski]

774. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski]

775. miedny (daw.) — miedziany, tu: brązowy. [przypis edytorski]

776. godować (daw.) — ucztować. [przypis edytorski]

777. ciołek — wół. [przypis edytorski]

778. rad (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]

779. libacja — wylanie części wina z kielicha w ofierze dla bóstw. [przypis edytorski]

780. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

781. frasunek (daw.) — smutek. [przypis edytorski]

782. płużyć (daw.) — sprzyjać. [przypis edytorski]

783. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

784. puchar bliźniak — właśc. czara dwuuszna. [przypis edytorski]

785. odziewki — dziś popr.: odzienie. [przypis edytorski]

786. wojłok — rodzaj włochatego koca. [przypis edytorski]

787. rudel — ster. [przypis edytorski]

788. Przewleczoną przez kamień już odjęto linę — mowa o prymitywnej kotwicy. [przypis edytorski]

789. z zejściem gwiazdy — błąd, winno być: z wzejściem gwiazdy (mowa o Wenus, zwanej gwiazda poranną). [przypis edytorski]

790. Forkys (mit. gr.) — syn Gai-Ziemi i Pontosa-Morza, brat Nereusa. [przypis edytorski]

791. oliwnik — gaj oliwny. [przypis edytorski]

792. Najady — nimfy wód. [przypis edytorski]

793. wioślarzów — dziś popr.: wioślarzy. [przypis edytorski]

794. nazad (daw.) — z powrotem. [przypis edytorski]

795. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski]

796. najstarsza głowa — tu: starszy brat. [przypis edytorski]

797. wżdy (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski]

798. smug (daw.) — pole, łąka. [przypis edytorski]

799. inny król — Odyseusz uważa, że został oszukany przez Alkinoosa. [przypis edytorski]

800. nalewka — tu: dzbanek. [przypis edytorski]

801. trójnóg — przyrząd o trzech nogach; tu: metalowy przyrząd służący do gotowania, umożliwia stawianie naczyń nad ogniem. [przypis edytorski]

802. postoły — tu: sandały. [przypis edytorski]

803. wcale (daw.) — całkiem. [przypis edytorski]

804. wykrętnik — krętacz, kłamca. [przypis edytorski]

805. biegun — dziś popr.: biegacz. [przypis edytorski]

806. ich gwoli (daw.) — ze względu na nie. [przypis edytorski]

807. sklep (daw.) — sklepienie. [przypis edytorski]

808. Fenikowie — właśc. Fenicjanie, lud kupców i żeglarzy z basenu Morza Śródziemnego, późniejszych założycieli Kartaginy. [przypis edytorski]

809. Sydon — miasto fenickie, ważny ośrodek handlowy, dziś Saida. [przypis edytorski]

810. dowcip (daw.) — rozum. [przypis edytorski]

811. Kronion — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

812. Argiwi — Grecy (od krainy Argos na Peloponezie). [przypis edytorski]

813. rodzicy — rodzica, ojca (forma użyta dla rymu). [przypis edytorski]

814. tuman (z ros.) — mgła; „puszczać tuman” znaczy tu „kłamać”. [przypis edytorski]

815. Forkys (mit. gr.) — syn Gai-Ziemi i Pontosa-Morza, brat Nereusa. [przypis edytorski]

816. oliwnik — gaj oliwny. [przypis edytorski]

817. obiata (daw.) — ofiara. [przypis edytorski]

818. egidny — trzymający Egidę, tarczę obitą skórą kozy Amaltei, karmicielki Zeusa, stanowiącą atrybut Zeusa i Ateny. [przypis edytorski]

819. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

820. Agamemnon — syn Atreusa, króla Myken, wódz greckiej wyprawy przeciw Troi, brat Menelaosa, którego żona, Helena, została porwana przez Trojan, co dało początek wojnie. [przypis edytorski]

821. turbacja (daw.) — zmartwienie. [przypis edytorski]

822. miasto (daw.) — zamiast. [przypis edytorski]

823. rupiecie — tu: szmaty. [przypis edytorski]

824. biesagi — podwójny worek lub torba ze skóry. [przypis edytorski]

825. wańczos — z grubsza obrobiona, częściowo okorowana belka. [przypis edytorski]

826. ino (reg.) — tylko. [przypis edytorski]

827. sobaka (ros.) — pies, suka. [przypis edytorski]

828. otrok (daw.) — chłopiec. [przypis edytorski]

829. zachowanie (daw.) — szacunek. [przypis edytorski]

830. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

831. skotarz (daw.) — pasterz. [przypis edytorski]

832. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

833. chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

834. frymark (daw.) — nieuczciwy handel. [przypis edytorski]

835. Pylos — miasto na wybrzeżu Messeńskim, w rzeczywistości poematów Homera rządzone przez Nestora, najstarszego uczestnika wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

836. Arkejsjos — syn Zeusa i ziemianki Euryodii, ojciec Leartesa i dziadek Odyseusza. [przypis edytorski]

837. zawisnąć (daw.) — zależeć. [przypis edytorski]

838. imiona (daw.) — posiadłości, majątki. [przypis edytorski]

839. kopij — właśc. włóczni. [przypis edytorski]

840. Idomeneus — syn Deukaliona, pod Troją dowodził Kreteńczykami. [przypis edytorski]

841. Achiwi — Grecy. [przypis edytorski]

842. sudno (daw.) — łódź, statek. [przypis edytorski]

843. jeństwo — niewola. [przypis edytorski]

844. miedny (daw.) — miedziany, tu: brązowy. [przypis edytorski]

845. szlem (daw.) — hełm. [przypis edytorski]

846. Fenijczyk — Fenicjanin. [przypis edytorski]

847. Libia — starożytni Grecy nazywali tak całą płn. Afrykę. [przypis edytorski]

848. żartko (daw.) — szybko. [przypis edytorski]

849. krom (daw.) — prócz. [przypis edytorski]

850. Kronion — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

851. brzeg tesprocki — wybrzeże Epiru. [przypis edytorski]

852. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

853. chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

854. Dodona — wyrocznia w Epirze, gdzie wróżono z szumu liści świętego dębu. [przypis edytorski]

855. Dulichion — wyspa sąsiadująca z Itaką. [przypis edytorski]

856. pęty — dziś popr.: pętami. [przypis edytorski]

857. nazad (daw.) — z powrotem. [przypis edytorski]

858. co-ć się roi — co ty sobie wyobrażasz. [przypis edytorski]

859. Harpie (mit. gr.) — demony w formie ptaków z kobiecymi głowami. [przypis edytorski]

860. kływy — posiadający kły. [przypis edytorski]

861. Boreasz (mit. gr.) — bóg i personifikacja wiatru północnego. [przypis edytorski]

862. luty (daw.) — srogi. [przypis edytorski]

863. pawęż — tarcza. [przypis edytorski]

864. chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

865. wiszar — zbocze a. skała porośnięte gęstą roślinnością. [przypis edytorski]

866. Menel — Menelaos (imie skrócone dla rytmu). [przypis edytorski]

867. terem — budynek, pałac. [przypis edytorski]

868. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

869. jej własny ojciec — Ikarios. [przypis edytorski]

870. sromać się (daw.) — wstydzić się. [przypis edytorski]

871. podal (daw.) — daleko. [przypis edytorski]

872. przynuka (z ros.) — zachęta. [przypis edytorski]

873. Boetycz Etonej — Etoneus, syn Boethosa. [przypis edytorski]

874. Megapenthes — nieprawy syn Menelaosa. [przypis edytorski]

875. okrajek — brzeżek. [przypis edytorski]

876. Atryda — przydomek Agamemnona (syn Atreusa). [przypis edytorski]

877. roztruchan (daw.) — tu: puchar. [przypis edytorski]

878. orzeł mignął z prawej strony — pomyślna wróżba. [przypis edytorski]

879. czy znak ten za nami, Czy za tobą — sens: do kogo się odnosi. [przypis edytorski]

880. dowcip (daw.) — rozum. [przypis edytorski]

881. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski]

882. Nestoryd — syn Nestora. [przypis edytorski]

883. snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

884. ładzić (daw.) — przygotowywać. [przypis edytorski]

885. gwoli (daw.) — ze względu na. [przypis edytorski]

886. pęty — dziś popr.: pęta. [przypis edytorski]

887. Erynie (mit. gr.) — boginie zemsty, karzące zwłaszcza przewiny wobec rodziny i rodu, przedstawiane ze skrzydłami i z wężami we włosach,doprowadzające do szału i dręczące tych, których ścigają. [przypis edytorski]

888. Kery (mit. gr.) — boginie pijące krew poległych. [przypis edytorski]

889. taki (daw.) — jednak. [przypis edytorski]

890. Amfiarajos — słynny wróżbita. [przypis edytorski]

891. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy z bogów, władca Olimpu, brat Posejdona i Hadesa, syn Kronosa, patronujący zjawiskom na niebie, zwłaszcza piorunom. [przypis edytorski]

892. egidny — trzymający Egidę, tarczę obitą skórą kozy Amaltei, karmicielki Zeusa, atrybut Zeusa i Ateny. [przypis edytorski]

893. Feb (mit. gr.) — przydomek Apolla, boga słońca, sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci, przewodnika dziewięciu muz. [przypis edytorski]

894. Alkmeon — syn Amfiaraosa i Eryfyli, zabił matkę mszcząc się za to, że wysłała ojca na wyprawę wojenną przeciw Tebom, wiedząc od wyroczni, że on stamtąd nie wróci. [przypis edytorski]

895. krasota — uroda. [przypis edytorski]

896. obiata (daw.) — ofiara. [przypis edytorski]

897. zagabnąć (daw.) — zagadnąć. [przypis edytorski]

898. ligar (daw.) — belka podstawy. [przypis edytorski]

899. Kruny — Krunoi, miasto w Elidzie, jego nazwa znaczy „Źródła”. [przypis edytorski]

900. Chalkis — miasto i rzeka w Elidzie. [przypis edytorski]

901. Feaj a. Feja — nadmorskie miasto w Elidzie. [przypis edytorski]

902. kolczaste wyspe — Echinady (Wyspy Jeżowe) na Morzu Jońskim. [przypis edytorski]

903. podczas (daw.) — w tym czasie. [przypis edytorski]

904. witeź (daw.) — rycerz, bohater, śmiałek. [przypis edytorski]

905. azali (daw.) — czy. [przypis edytorski]

906. pastucha — dziś popr.: pasterz. [przypis edytorski]

907. chędogi (daw.) — czysty, porządny. [przypis edytorski]

908. małżonka — Antikleja. [przypis edytorski]

909. po synie — dziś popr. forma Msc.lp: po synu. [przypis edytorski]

910. Ktimena — siostra Odyseusza. [przypis edytorski]

911. chędogi (daw.) — czysty, porządny. [przypis edytorski]

912. wywczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]

913. kwapić się (daw.) — spieszyć się. [przypis edytorski]

914. biedne ludzie nie trapi — dziś popr.: biednych ludzi nie trapi. [przypis edytorski]

915. czyli — czy z partykułą -li. [przypis edytorski]

916. niemieszkanie (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]

917. wcale (daw.) — całkiem. [przypis edytorski]

918. roztruchan (daw.) — tu: puchar. [przypis edytorski]

919. rozhowor (rus.) — rozmowa. [przypis edytorski]

920. w izbie gaszej — mowa o megaronie, sali męskiej, gdzie przesiadywali zalotnicy. [przypis edytorski]

921. mir (daw.) — szacunek, poważanie. [przypis edytorski]

922. Feba ptak — jastrzębie i sokoły z powodu szybkiego lotu były poświęcone Apollonowi. [przypis edytorski]

923. od boga — dziś: przez boga. [przypis edytorski]

924. Pejrajos — syn Klytosa, towarzysz podróży Telemacha. [przypis edytorski]

925. postoły — tu: sandały. [przypis edytorski]

926. trosek — dziś popr. forma D.lm: trosk. [przypis edytorski]

927. Pylos — miasto na wybrzeżu Messeńskim, w rzeczywistości poematów Homera rządzone przez Nestora, najstarszego uczestnika wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

928. gwoli (daw.) — ze względu na. [przypis edytorski]

929. gach (daw.) — kochanek, tu: zalotnik. [przypis edytorski]

930. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

931. ładzić (daw.) — przygotowywać. [przypis edytorski]

932. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

933. kruż bluszczowy — naczynie z drewna bluszczu. [przypis edytorski]

934. siła (daw.) — wiele. [przypis edytorski]

935. postoły — tu: sandały. [przypis edytorski]

936. spuszczać się (daw.) — zdawać się na kogoś lub na coś. [przypis edytorski]

937. obces (daw.) — gwałtownie. [przypis edytorski]

938. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]

939. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]

940. ślady bladej starości — siwizna. [przypis edytorski]

941. czerstwy (daw.) — świeży. [przypis edytorski]

942. jagody (daw.) — policzki. [przypis edytorski]

943. niepodobna (daw.) — nieprawdopodobne, niemożliwe. [przypis edytorski]

944. znieść (daw.) — pokonać, zniszczyć. [przypis edytorski]

945. czyli — czy z partykułą -li. [przypis edytorski]

946. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

947. miasto (daw.) — zamiast. [przypis edytorski]

948. rajczyni (daw.) — tu: doradczyni. [przypis edytorski]

949. na dobie (daw.) — teraz, niedługo. [przypis edytorski]

950. Kronid (mit. gr.) — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

951. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy z bogów, władca Olimpu, brat Posejdona i Hadesa, syn Kronosa, patronujący zjawiskom na niebie, zwłaszcza piorunom. [przypis edytorski]

952. płoch — właśc. płochy, czyli lekkomyślny. [przypis edytorski]

953. egidny — trzymający Egidę, tarczę obitą skórą kozy Amaltei, karmicielki Zeusa, stanowiącą atrybut Zeusa i Ateny. [przypis edytorski]

954. rozhowor (z rus.) — rozmowa. [przypis edytorski]

955. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

956. Odysów (daw.) — należący do Odysa. [przypis edytorski]

957. tamtych — tj. zalotników czekających w zasadzce na Telemacha. [przypis edytorski]

958. snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

959. rynek — gr. agora, plac zebrań. [przypis edytorski]

960. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

961. namiotka (daw.) — woalka a. welon. [przypis edytorski]

962. na gadzie (daw.) — na piętrze. [przypis edytorski]

963. od pastucha (daw.) — przez bogów. [przypis edytorski]

964. słowy — dziś popr. forma N.lm: słowami. [przypis edytorski]

965. kopia — właśc. włócznia. [przypis edytorski]

966. z dwusiecznym grotem — z grotem z obu stron. [przypis edytorski]

967. Artemida (mit. gr.) — dziewicza bogini łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej. Bliźniacza siostra Apollina. Jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

968. Afrodyta (mit. gr.) — bogini miłości, kwiatów, pożądania i płodności. Afrodyta nie miała rodziców, narodziła się z piany morskiej u wybrzeży Cypru. [przypis edytorski]

969. Pylos — miasto na wybrzeżu Messeńskim, w rzeczywistości poematów Homera rządzone przez Nestora, najstarszego uczestnika wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

970. powolny (daw.) — posłuszny. [przypis edytorski]

971. mimo (daw.) — obok. [przypis edytorski]

972. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

973. chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

974. chrobry (daw.) — dzielny, odważny. [przypis edytorski]

975. niełżywy (daw.) — prawdziwy, pozbawiony kłamstwa. [przypis edytorski]

976. skotarz (daw.) — pasterz. [przypis edytorski]

977. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

978. mir (daw.) — szacunek, poważanie. [przypis edytorski]

979. folgować (daw.) — pozwalać sobie na coś. [przypis edytorski]

980. niemieszkanie (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]

981. jedno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

982. Itak, Neritos, Polyktor — trzej herosi Itaki, synowie Pterelaosa, przybyli na wyspę z Kefallenii. [przypis edytorski]

983. boginki — mowa o nimfach, opiekunkach strumieni. [przypis edytorski]

984. mitręga (daw.) — tu: zwlekanie, nieefektywna praca. [przypis edytorski]

985. forminga — cytara, staroż. instrument strunowy. [przypis edytorski]

986. miarkować (daw.) — dostrzegać, orientować się, rozumieć. [przypis edytorski]

987. rozhowor (z rus.) — rozmowa. [przypis edytorski]

988. Argos — imię znaczące: szybki. [przypis edytorski]

989. na mrugi — mrugając. [przypis edytorski]

990. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

991. mieć czoło — dziś: mieć czelność. [przypis edytorski]

992. dziewosłęb (daw.) — swat, tu: zalotnik. [przypis edytorski]

993. biesiadopłoch (neol.) — ten, kto psuje nastrój uczty. [przypis edytorski]

994. miedny (daw.) — miedziany, tu: brązowy. [przypis edytorski]

995. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

996. złoba (daw.) — złość. [przypis edytorski]

997. Erynie (mit. gr.) — boginie zemsty, karzące zwłaszcza przewiny wobec rodziny i rodu, przedstawiane ze skrzydłami i z wężami we włosach,doprowadzające do szału i dręczące tych, których ścigają. [przypis edytorski]

998. mimo uszy — dziś popr.: mimo uszu. [przypis edytorski]

999. pustować (daw.) — dokazywać. [przypis edytorski]

1000. kicha — staroż. Grecy uważali kichnięcie za dobra wróżbę. [przypis edytorski]

1001. gwoli ciekawości (daw.) — z ciekawości. [przypis edytorski]

1002. Helios (mit. gr.) — bóg słońca. [przypis edytorski]

1003. snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

1004. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

1005. na mrugi — mrugając. [przypis edytorski]

1006. zajrzeć (daw.) — zazdrościć. [przypis edytorski]

1007. jucha — krew. [przypis edytorski]

1008. kaban (ukr.) — wieprz. [przypis edytorski]

1009. opasz się — starożytni zapaśnicy i bokserzy przed walką przywdziewali szerokie pasy. [przypis edytorski]

1010. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski]

1011. Echetos — król Epiru, przysłowiowy okrutnik. [przypis edytorski]

1012. nie lza (daw.) — nie trzeba, nie należy. [przypis edytorski]

1013. jagody (daw.) — policzki. [przypis edytorski]

1014. Kytera — przydomek Afrodyty od jednego z centrów jej kultu, wyspy Kythery leżącej na południe od Peloponezu. [przypis edytorski]

1015. Charyty (mit. gr.) — Gracje, boginie wdzięku i piękna. [przypis edytorski]

1016. Artemida (mit. gr.) — dziewicza bogini łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej. Bliźniacza siostra Apollina. Jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

1017. marnić — dziś popr.: malować. [przypis edytorski]

1018. znachodzi — dziś popr.: znajduje. [przypis edytorski]

1019. zawziątek — dziś popr.: zawziętość. [przypis edytorski]

1020. jazyjskie Argos — chodzi o miasto Argos na Peloponezie. [przypis edytorski]

1021. krasawica (daw.) — piękność. [przypis edytorski]

1022. liszyć (daw.) — zostawić. [przypis edytorski]

1023. podwika (daw.) — kobieta. [przypis edytorski]

1024. pośpieć (daw.) — zdążyć. [przypis edytorski]

1025. krotochwila (daw.) — żart, tu: zabawa. [przypis edytorski]

1026. kuźnia — w staroż. Grecji zwyczajowe miejsce noclegu dla biednych podróżnych. [przypis edytorski]

1027. frant (daw.) — spryciarz. [przypis edytorski]

1028. warować się (daw.) — strzec się. [przypis edytorski]

1029. nie bresz (reg.) — nie kłam. [przypis edytorski]

1030. myto (daw.) — tu: zapłata. [przypis edytorski]

1031. bez chyby (daw.) — na pewno. [przypis edytorski]

1032. wątor (daw.) — tu: przejście. [przypis edytorski]

1033. człowiek zachoży (z ros.) — przybysz. [przypis edytorski]

1034. wiernek (daw.) — powiernik. [przypis edytorski]

1035. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1036. pawęż (daw.) — tarcza. [przypis edytorski]

1037. gonny (daw.) — smukły, wysoki. [przypis edytorski]

1038. nalewka (daw.) — dzbanek. [przypis edytorski]

1039. rozhowor (z rus.) — rozmowa. [przypis edytorski]

1040. Argeje — Grecy (od krainy Argos na Peloponezie). [przypis edytorski]

1041. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

1042. jedno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

1043. opona (daw.) — zasłona. [przypis edytorski]

1044. porąc (daw.) — prując. [przypis edytorski]

1045. przecież nie dąb bajeczny, ni kamień cię rodzi — w starożytnej Grecji istniał zwyczaj wyrzucania niechcianych noworodków do wypróchniałych drzew i na skały, co poświadcza mit o Edypie. [przypis edytorski]

1046. bystroumny — sprytny, przemyślny. [przypis edytorski]

1047. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

1048. Achaje — Grecy. [przypis edytorski]

1049. Kydony — Kydończycy, tj. przedgrecka ludność Krety. [przypis edytorski]

1050. Dory — Dorowie, ostatnia fala migracji greckich (ok. 1100 p.n.e.). [przypis edytorski]

1051. Pelazgowie — przedgrecka ludność wysp na Morzu Egejskim i samej Grecji. [przypis edytorski]

1052. Knossos — miasto na północnym wybrzeżu Krety. [przypis edytorski]

1053. Idomeneus — syn Deukaliona, pod Troją dowodził Kreteńczykami. [przypis edytorski]

1054. sudno (daw.) — łódź, statek. [przypis edytorski]

1055. Amnisos — port Knossos. [przypis edytorski]

1056. Ejlejtyja (mit. gr.) — bogini połogu i porodu. [przypis edytorski]

1057. Borej (mit. gr.) — bóg i personifikacja wiatru północnego. [przypis edytorski]

1058. chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

1059. pągwica (daw.) — agrafa. [przypis edytorski]

1060. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

1061. zapona — zapinka. [przypis edytorski]

1062. ustawnie (daw.) — ciągle. [przypis edytorski]

1063. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski]

1064. łepak (daw.) — spryciarz. [przypis edytorski]

1065. starka — staruszka. [przypis edytorski]

1066. miednik — dziś popr.: miednica. [przypis edytorski]

1067. Parnas — góra w Grecji, w Fokidzie, w mitologii uznawana za siedzibę Muz. [przypis edytorski]

1068. Autolykos (mit. gr.) — syn Hermesa i Chione, mąż Amfitei i ojciec Antyklei, matki Odyseusza. [przypis edytorski]

1069. A ponieważ z niewiasty i mężmi skłócony Sierdząc się na ród ludzki w waszem przybył strony — Więc zwijmy go Odysem: — gra słów: gr. odyssamenos oznaczało „zagniewany”. [przypis edytorski]

1070. Amfitea — żona Autolyka, babka Odyseusza. [przypis edytorski]

1071. złaja (daw.) — sfora. [przypis edytorski]

1072. Okean (mit. gr.) — rzeka opływająca ziemię dookoła. [przypis edytorski]

1073. przechybnąć (daw.) — przechylić. [przypis edytorski]

1074. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

1075. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

1076. Aedon (mit. gr.) — córka Pandareusa, zazdroszcząc swej bratowej Niobe posiadania sześciu synów i sześciu córek postanowiła zabić jej najstarszego syna, jednak przez pomyłkę zamordowała swego potomka Itylosa; oszalałą z bólu Zeus przemienił w słowika. [przypis edytorski]

1077. Bo, jak mówią, do krain sennych wchód dwojaki: Bramą z kości słoniowej i bramą rogową. — w oryg. gra słów: elefas (kość słoniowa) i elefajresthaj (łudzić) oraz keras (róg) i krajnejn (spełniać). Dlatego sny fałszywe wychodzą z bramy z kości słoniowej, sny prawdziwe z bramy z rogu. [przypis edytorski]

1078. bełt — nasada strzały. [przypis edytorski]

1079. mielce — żarna, kamienie do ręcznego mielenia zboża. [przypis edytorski]

1080. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]

1081. mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski]

1082. zażec (daw.) — podpalić. [przypis edytorski]

1083. kopia — właśc. włócznia. [przypis edytorski]

1084. nalewka (daw.) — dzbanek. [przypis edytorski]

1085. czeladka — zdrobnienie od czeladź, tj. służba. [przypis edytorski]

1086. rozhowor (z rus.) — rozmowa. [przypis edytorski]

1087. wystawa — wystający ze ściany domu przedsionek. [przypis edytorski]

1088. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

1089. z lądu — bo część bydła wypasano w miejscach bardziej sprzyjających niż górzysta Itaka. [przypis edytorski]

1090. wystawa — wystający ze ściany domu przedsionek. [przypis edytorski]

1091. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

1092. Hades (mit. gr.) — podziemna kraina umarłych. [przypis edytorski]

1093. smug (daw.) — pole, łąka. [przypis edytorski]

1094. skotopas (daw.) — pasterz. [przypis edytorski]

1095. gach (daw.) — kochanek, tu: zalotnik. [przypis edytorski]

1096. zwolić (daw.) — pozwolić. [przypis edytorski]

1097. racica — tu: noga. [przypis edytorski]

1098. wżdy (daw.) — jednak. [przypis edytorski]

1099. Pejrajos — syn Klytosa, towarzysz podróży Telemacha. [przypis edytorski]

1100. pono (daw.) — podobno. [przypis edytorski]

1101. szczery (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski]

1102. Sikel — Sycylijczyk. [przypis edytorski]

1103. jedno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

1104. wetować (daw.) — wynagradzać straty. [przypis edytorski]

1105. sowiooka bogin — Atena. [przypis edytorski]

1106. żelaza — tu: topory. [przypis edytorski]

1107. Odysów (daw.) — należący do Odysa. [przypis edytorski]

1108. miedny — miedziany, tu: brązowy. [przypis edytorski]

1109. Ifitos — podarował łuk Odyseuszowi, co opisuje pieśń XXI. [przypis edytorski]

1110. jen (daw.) — który. [przypis edytorski]

1111. drużba (daw.) — przyjaźń. [przypis edytorski]

1112. Messenia — kraina na południowo-zachodnim Peloponezie, podległa Sparcie. [przypis edytorski]

1113. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

1114. szarpła — dziś popr.: szarpnęła. [przypis edytorski]

1115. zawora (daw.) — zamknięcie. [przypis edytorski]

1116. polica (daw.) — półka. [przypis edytorski]

1117. łuby — ty: opakowanie. [przypis edytorski]

1118. sepecik (daw.) — skrzynka. [przypis edytorski]

1119. miedny — miedziany, tu: brązowy. [przypis edytorski]

1120. namiotka (daw.) — woalka a. welon. [przypis edytorski]

1121. ucho — tu: otwór do umieszczenia ostrza topora na trzonku. [przypis edytorski]

1122. wyrównać (daw.) — dorównać. [przypis edytorski]

1123. naramienny — przewieszony przez ramię. [przypis edytorski]

1124. pierścień — tu w charakterze osłony palca łucznika. [przypis edytorski]

1125. zmóc (daw.) — pokonać. [przypis edytorski]

1126. sałhan — zwój, w jaki formuje się sadło. [przypis edytorski]

1127. skotarz (daw.) — pasterz. [przypis edytorski]

1128. Autolykos (mit. gr.) — syn Hermesa i Chione, mąż Amfitei i ojciec Antyklei, matki Odyseusza. [przypis edytorski]

1129. kabłąk — tu: łuk. [przypis edytorski]

1130. nie lza (daw.) — nie trzeba, nie należy. [przypis edytorski]

1131. keryks (gr.) — urzędnik publiczny, pośrednik między stronami sporu bądź między ludźmi a bogami, uznawany za nietykalnego; polskim odpowiednikiem byłby herold lub woźny. [przypis edytorski]

1132. gach (daw.) — kochanek, tu: zalotnik. [przypis edytorski]

1133. Kentaur (mit. gr.) — centaur, stworzenie z ludzkim tułowiem na końskim korpusie. [przypis edytorski]

1134. niełacny (daw.) — niełatwy. [przypis edytorski]

1135. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

1136. frant (daw.) — spryciarz. [przypis edytorski]

1137. forminga — cytara, staroż. instrument strunowy. [przypis edytorski]

1138. łacno (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

1139. gędziebny (daw.) — muzyczny (od „gędźba”, muzyka). [przypis edytorski]

1140. zawarty (daw.) — zamknięty. [przypis edytorski]

1141. mieć w poniewierze — dziś popr.: poniewierać. [przypis edytorski]

1142. krotochwila (daw.) — żart, tu: zabawa. [przypis edytorski]

1143. miedź — mowa o brązie. [przypis edytorski]

1144. pośledny (z ros.) — ostatni. [przypis edytorski]

1145. miedny — miedziany, tu: brązowy. [przypis edytorski]

1146. koncerz — rodzaj ciężkiego, prostego miecza. [przypis edytorski]

1147. wyparować — wypchnąć (dosł.: wyprząc z zaprzęgu). [przypis edytorski]

1148. wrazić (daw.) — wbić. [przypis edytorski]

1149. kopia — właśc. włócznia. [przypis edytorski]

1150. kopia — właśc. włócznia. [przypis edytorski]

1151. szlem (daw.) — hełm. [przypis edytorski]

1152. pierś nie bosa — pierś opancerzona. [przypis edytorski]

1153. ćwik (daw.) — spryciarz. [przypis edytorski]

1154. duchem (daw.) — szybko. [przypis edytorski]

1155. pawęż (daw.) — tarcza. [przypis edytorski]

1156. poczwórna — wykonana z czterech warstw skóry, a następnie obita blachą. [przypis edytorski]

1157. zaparty (daw.) — zamknięty. [przypis edytorski]

1158. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

1159. łyty — dziś popr.: łydki. [przypis edytorski]

1160. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

1161. odźwierki (daw.) — skrzydła drzwi. [przypis edytorski]

1162. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski]

1163. liliowy — tu: biały jak lilie. [przypis edytorski]

1164. iście (daw.) — niewątpliwie. [przypis edytorski]

1165. wniście — dziś popr.: wejście. [przypis edytorski]

1166. dank (daw.) — podziękowanie. [przypis edytorski]

1167. ratyszcze (daw.) — włócznia. [przypis edytorski]

1168. tok — tu: posadzka. [przypis edytorski]

1169. waligród — ten, który niszczy miasta. [przypis edytorski]

1170. chełpia (daw.) — przechwałki. [przypis edytorski]

1171. Egida (mit. gr.) — tarcza obita skórą kozy Amaltei, karmicielki Zeusa, atrybut Zeusa i Ateny. [przypis edytorski]

1172. gach (daw.) — kochanek, tu: zalotnik. [przypis edytorski]

1173. rzkomo (daw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1174. niekrzyw — tu: niewinny. [przypis edytorski]

1175. forminga — cytara, staroż. instrument strunowy. [przypis edytorski]

1176. żertwić (daw.) — ofiarować. [przypis edytorski]

1177. gospodyn (daw.) — pan, gospodarz. [przypis edytorski]

1178. więcierze — sieci. [przypis edytorski]

1179. Helios (mit. gr.) — bóg słońca. [przypis edytorski]

1180. w tej dobie (daw.) — w tym momencie. [przypis edytorski]

1181. niewczesny (daw.) — nie w porę. [przypis edytorski]

1182. warować się (daw.) — strzec się. [przypis edytorski]

1183. wżdy (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski]

1184. chędogo (daw.) — porządnie. [przypis edytorski]

1185. podwika (daw.) — kobieta. [przypis edytorski]

1186. by (daw.) — tu: jak. [przypis edytorski]

1187. wystawa — wystający ze ściany domu przedsionek. [przypis edytorski]

1188. zjuszony (daw.) — zbryzgany krwią. [przypis edytorski]

1189. chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

1190. starka (daw.) — staruszka. [przypis edytorski]

1191. wszystek (daw.) — cały. [przypis edytorski]

1192. podal (daw.) — z dala. [przypis edytorski]

1193. zjimać (daw.) — chwycić. [przypis edytorski]

1194. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski]

1195. k’rzeczny (daw.) — odpowiedni („do rzeczy”). [przypis edytorski]

1196. forminga — cytara, staroż. instrument strunowy. [przypis edytorski]

1197. mimo (daw.) — obok. [przypis edytorski]

1198. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

1199. faros — rodzaj fałdzistego płaszcza. [przypis edytorski]

1200. Hefajstos (mit. gr.) — kulawy bóg-kowal, patron rzemiosł. Wyrabiał misterne przedmioty o niezwykłych właściwościach, głównie dla bogów olimpijskich i bohaterów. [przypis edytorski]

1201. z mańki zażyć (daw.) — pokonać podstępem, oszukać. [przypis edytorski]

1202. oliwnik — gaj oliwny. [przypis edytorski]

1203. rzemieni — na których kładziono materace. [przypis edytorski]

1204. zawdy (daw.) — zawsze. [przypis edytorski]

1205. gładysz (daw.) — piękniś. [przypis edytorski]

1206. Aktoris — tj. Eurynome, córka Aktora. [przypis edytorski]

1207. Posejdon (mit. gr.) — bóg morza, żeglarzy, trzęsień ziemi, brat Zeusa; przedstawiany z trójzębem. [przypis edytorski]

1208. Lampos — koń z rydwanu Jutrzenki, imię oznacza „błyszczący”. [przypis edytorski]

1209. Faeton — koń z rydwanu Jutrzenki, imię znaczy: Jaśniejący. [przypis edytorski]

1210. Tejresjasz (mit. gr.) — ślepy wróżbita, który 7 lat przeżył jako kobieta, bohater wielu mitów. [przypis edytorski]

1211. Ais (mit. gr.) — przydomek Hadesa, boga podziemnej krainy umarłych, oznacza „niewidzialny”. [przypis edytorski]

1212. plażyć (daw.) — podobać się. [przypis edytorski]

1213. starka (daw.) — staruszka. [przypis edytorski]

1214. wywczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]

1215. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

1216. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy z bogów, władca Olimpu, brat Posejdona i Hadesa, syn Kronosa, patronujący zjawiskom na niebie, zwłaszcza piorunom. [przypis edytorski]

1217. koszary — tu: zagrody dla zwierząt. [przypis edytorski]

1218. przybory pancerne — elementy pancerza. [przypis edytorski]

1219. Kyllene — szczyt górski w Arkadii, poświęcony Hermesowi, który miał się narodzić w grocie na zboczu tej góry; obecnie Ziria, wys. 2376 m. [przypis edytorski]

1220. Okean (mit. gr.) — rzeka opływająca ziemię dookoła. [przypis edytorski]

1221. Leukada — jedna z Wysp Jońskich. [przypis edytorski]

1222. lewada — tu: łąka. [przypis edytorski]

1223. usuć (daw.) — usypać. [przypis edytorski]

1224. niepoczesny (daw.) — następujący w niewłaściwym czasie. [przypis edytorski]

1225. twa matka — mowa o Tetydzie, córce Nereusa. [przypis edytorski]

1226. Argeje — Argiwi, tj. Grecy. [przypis edytorski]

1227. Dionizos (mit. gr.) — bóg wina i odradzającej się przyrody, jego rzymskim odpowiednikiem jest Bachus. [przypis edytorski]

1228. Hefajstos (mit. gr.) — kulawy bóg-kowal, patron rzemiosł. Wyrabiał misterne przedmioty o niezwykłych właściwościach, głównie dla bogów olimpijskich i bohaterów. [przypis edytorski]

1229. Patrokles — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa, zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

1230. Hellespont — cieśnina między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą, łącząca Morze Egejskie z morzem Marmara, dziś Dardanele. [przypis edytorski]

1231. Amfimedon — syn Menelausa, zabity przez Telemacha w czasie rzezi zalotników. [przypis edytorski]

1232. tkanka (daw.) — tkanina. [przypis edytorski]

1233. Pylos — miasto na wybrzeżu Messeńskim, w rzeczywistości poematów Homera rządzone przez Nestora, najstarszego uczestnika wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

1234. Sikelka — Sycylijka. [przypis edytorski]

1235. na zwiadę — dziś popr.: na zwiad. [przypis edytorski]

1236. przymówka — złośliwy zarzut. [przypis edytorski]

1237. chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

1238. chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

1239. podal (daw.) — z dala. [przypis edytorski]

1240. Alybant — nieznana lokalizacja. [przypis edytorski]

1241. Sikania — Sycylia. [przypis edytorski]

1242. nie na sucho — tj. wymieniając dary. [przypis edytorski]

1243. pofolgować (daw.) — przestać się ograniczać, tu: dać spokój. [przypis edytorski]

1244. nasamprzód (daw.) — najpierw. [przypis edytorski]

1245. napierać się (daw.) — domagać się czegoś. [przypis edytorski]

1246. duchem (daw.) — szybko. [przypis edytorski]

1247. azali (daw.) — czy. [przypis edytorski]

1248. Ossa (mit. gr.) — personifikacja Wieści, jej rzymskim odpowiednikiem jest Fama. [przypis edytorski]

1249. zmierzić (daw.) — zbrzydzić. [przypis edytorski]

1250. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski]

1251. długocienny — rzucający długi cień. [przypis edytorski]