Rok pański 1684
Rok pański 1684 zacząłem tamże w Olszówce — daj, Boże, szczęście! I ten rok co do publicznych okazyj był szczęśliwy, ale co do mojej osoby, po jarmarku zły targ3825.
W tym roku już wojska nasze nie łączyły się cum Caesarianis3826, bo już sami mogli subsistere3827, wziąwszy serce z wiktoryjej przeszłoroczniej — jako powiedają: ugłaskanego i ujeżdżonego konia lada kto osiądzie, hardego bystro non item3828; a do tego, że colligati principies3829 czynili aversionem belli3830. Wenetowie trzymali na sobie magnam partem3831 jego wojska, które de necessitate3832 musiało attendere3833 od tamtej strony morzem. Nasz też król z wojskiem koronnym sam personaliter3834 poszedł za Dniestr i tam longe lat [eque]3835, zawojowawszy tamte kraje, zatrzymał na sobie owę kardynalną państwa tureckiego potencyją, którą to imperium potissimum floret3836, to jest, Tatarów krymskich, nohajskich, białogrodzkich i budziackich3837, a przy tym Wołoszą i państwo multańskie, którzy wszyscy tam by byli pewnie poszli przeciwko Niemcom, gdyby nie ta awersyja. Całą tedy kampanią, tot conflictus3838 nasi z nimi odprawili, wytrzymując potentissimos impetus3839 z wielką zgubą ich, ale też i naszych; bo najwięcej naszej czeladzi brali na czatach, przy koszeniu traw, przy pasieniu koni, jaka jest z dawna tego narodu moda. A Niemcy tymczasem Turków jak biją, [tak biją]; znieśli ich wstępnym bojem w tym roku dwa razy, pobrali miasta, fortece, Nowe Zamki, Budę i insze superioris et inferioris Hungariae3840 dawno zawojowane i od Turków pobrane kraje. Wenetowie wzięli także Makłaków3841, którzy się im dobrowolnie poddali, rebelizowawszy Turkom, regnum Moreae3842 wzięli i inszych miast in collateralitate3843 wiele nabrali. Po prostu smarowno3844 rzeczy idą, kiedy się to dwaj zmówią na jednego. A przecie nasi Polacy tego szczęścia po łasce boskiej największym są powodem, et praecipue3845 król, że się rezolwował oburzyć3846 na tego całemu światu strasznego nieprzyjaciela, sam personaliter3847 i z wojskiem poszedł, począł im go i podał na obrót3848, a oni też właśnie jako leniwszy od rączego, z obrotu porwawszy na opiekę swoję wymordowanego zwierza, już nie puszczą, aż uszczwają i prędzej się obłowią, niżeli ów, co im podał w obrót. Wszak i to często widujemy, że nikczemny i leniwy prędzej się czasem (...)3849 niepodobieństwo i w tej naszej koligacyjej; zaczęliśmy im, pomogliśmy im szczerze, obłowili się już przy nas i podobno jeszcze lepiej obłowią, wojując z nimi, którzy effeminati illa diuturna pace, molles et imbelles facti3850 (bo ich tak status imperii Ottomanici3851 umyślnie chciał zostawić imbelles3852, po zawojowaniu obrociwszy ich do agrykultury3853 i inszych robot ex ratione3854, żeby nie rebelizowali). A nam dostały się do zabawy narody te, ktore nie dosyć na tym, że z starożytności swojej zawsze były wojenne i niezwyciężone, ale to większa, że zawsze są w ustawicznym ćwiczeniu in continuo belli opere; verbo dicam3855, ich to żywot ustawicznie wojować i z wojny żyć: a choćbyśmy ich i zwojowali, nie siłabyśmy się na nich pożywili, bo chudzi pacholcy. Zgoła, dobrą sobie nasi koligaci obrali sortem3856, jak owę z cymentem3857 i słodkimi kondymentami3858 dobrze zaprawną portionem3859, nam zaś coś z chrzanem czy do ostrego pieprzu zostawili. Daj Boże, żeby od tego zęby nie trętwiały, bo to, widzę, jest uva acerba3860, a żeś dał z łaski Swojej dobry początek, racz[ż]e zdarzyć i dobry koniec!