Pieśń VI

I tak Reineke znów powrócił do łaski królewskiej.

Więc kazawszy dworzanom na trawie zasiąść szeregiem,

Lew ze szczytu pagórka te słowa rzekł do zebranych:

— Posłuchajcie mię⁹⁹ bacznie, wy ptaki, i wy czworonogi,

Biedni i możni, dostojni i mali wasale korony!

Reineke wielkie usługi wyświadczył domowi mojemu;

I królowa też jejmość prosiła za nim; więc odtąd

Wszyscy szanować go macie, i żonę jego, i dzieci.

Co uczynił w przeszłości, to puszczam w niepamięć na zawsze,

Bo przyrzeka poprawę i jutro właśnie zamierza

Chwycić kosztur¹⁰⁰ pątniczy i ruszyć w pielgrzymkę pobożną.

Na to kot się oburknie do Mysia i wilka-Srogsza:

— Wszystko teraz stracone! Bodajbym już stąd był daleko!

Jeśli Reineke lis odzyskał względy monarchy,

To potrafi nam trzem gorącą łaźnię zgotować.

Jedno już oko straciłem, a nie chciałbym stracić drugiego.

— Trudno, odmruknie mu Myś, przegraliśmy sprawę, mój kumie. —

Ale Srogosz poradził, by udać się prosto do króla.

Więc stanąwszy przed lwem, niebacznie sarkać poczęli

I oskarżać Rudego. Aż król ofuknie ich z gniewem:

— Toć słyszeliście przecie, żem łaskę mu swoją przywrócił!

Wyrzekłszy te słowa, rozkazał związać opornych,

Pamiętając, co lis o zdradzie ich mówił rzekomej.

Zatem od tej się chwili na opak rzeczy zwróciły:

Reineke wyszedł z tryumfem, bo wrogów swych w matnię wprowadził,

A co gorsza, wyjednał u króla dekret sądowy,

By potężny szmat skóry Mysiowi zdarto ze grzbietu

I tak samo wilkowi, na torbę dla lisa-pielgrzyma.

Zaraz tedy nazajutrz od rana żegnać się począł

Z królem i jego małżonką, obficie łzy roniąc udane.

Król całemu dworowi rozkazał pątnika ze sumptem¹⁰¹

Podprowadzić na drogę; a Myś i Srogosz tymczasem,

Skaleczeni haniebnie, gdzieś w lochu jęczeli z boleści.

Kota tylko nie stało, choć Reineke pragnął gorąco

Zemstę wywrzeć i na nim, zalawszy mu sadła za skórę.

Na rozstaniu raz jeszcze odezwał się chytrze do króla:

— Bacz, monarcho łaskawy, by zdrajcy nie uszli z więzienia!

Tu o życie twe idzie, pamiętać nam o tym należy.

Więc z koszturem i torbą, uszytą ze skóry swych wrogów,

Ruszył w podróż obłudnik, postawę przybrawszy świętoszka,

A lew zasię¹⁰², wraz z dworem, powrócił do swego pałacu.

Dwóch jedynie przedniejszych wasali zostało przy lisie:

Zacny zając-Dobrutko i baran Kłęboróg pobożny,

Bo ich Reineke umiał podstępną usidlać wymową.

— Przykro mi rozstać się z wami, kuzynie, rzekł do zająca,

Z tobą i z zacnym baranem, i gdybyście ze mną zechcieli

Choć maleńki kęs drogi podążyć ku mojej siedzibie,

Wielką miałbym, zaprawdę, przyjemność w wędrówce z mężami,

Których wielbi świat cały. Jesteście takimi zupełnie,

Jakim ja odtąd być pragnę, bo skromni, pobożni i cisi;

Żywność waszą stanowi nie mięso, lecz trawa przydrożna

I umiecie, jak ja, przestawać na małym, gdy trzeba.

Tak pochlebstwem potrafił ich podbić i ująć do tyla¹⁰³,

Że obydwaj z nim zaszli pospołu do jego warowni.

Wtedy lis do barana uprzejmie w te słowa przemówił:

— Poczekajcie tu, kumie, i raczcie¹⁰⁴ się zioły¹⁰⁵ smacznymi,

My tymczasem z Dobrutką pójdziemy do mojej kobiety,

By niebogę pocieszyć, bo srodze być musi strapiona,

A gdy dowie się jeszcze, że ruszam w pielgrzymkę daleką,

Biedna zachorzeć gotowa. — Tak lis tumanił swych gości

T wprowadził zająca do zamku. Lisica leżała

Smutno obok swych dzieci, zmożona troską o męża;

Ale gdy go ujrzała z koszturem pątniczym i torbą

Jęła pytać ciekawie o wszystko, co się z nim działo. ;

— Wiedz, odpowie jej lis, że byłem już na śmierć skazany,

Lecz przywrócił mię król do łaski i skarcił mych wrogów,

Mysia i wilka-Srogosza: ta torba z ich skóry uszyta.

Dalej oddał mi król na pomstę zająca Dobrutkę,

Który zdradził mię¹⁰⁶ pierwszy i przez to na karę zasłużył.

Zając z trwogą niemałą usłyszał te groźne wyrazy

I drapaka chciał dać, lękając się słusznie o życie;

Lecz morderca go dognał przy wrotach i za kark pochwycił.

Biedak wrzasnął raz jeszcze: „Ratujcie, baranie! na pomoc!”

Ale ucichł niebawem, gdy Reineke gardło mu przegryzł.

— Pójdźże, lis rzeknie do żony, spożyjmy tłustego szaraka;

Po raz pierwszy on może choć na coś się przyda na świecie.

I poczęli się raczyć oboje ze swymi lisięty¹⁰⁷,

Sławiąc łaskę królewską przy sutej i smacznej biesiadzie.

— Jedzmy, odezwie się lis, tą razą¹⁰⁸ nie zbraknie nam strawy.

Tak niech zginą ci wszyscy, co targnąć się na mnie pokuszą!

— Rada¹⁰⁹ bym teraz zapytać, po uczcie napomknie lisica,

Jakim cudem od śmierci wykręcić się tobie udało?

— Długo o tym powiadać, odrzecze lis, jakem zręcznie

Króla omotać potrafił i łaskę pozyskać królowej.

Zresztą trudno zaprzeczyć, że przyjaźń ta wisi na włosku,

Bo gdy prawdy się dowie, zapłonie gniewem straszliwym

I już na nic się wtedy nie zdadzą najmędrsze wybiegi,

Wisieć mi przyjdzie niebawem. Więc słuchaj: ratować się trzeba.

Uciekajmy co prędzej do Szwabów żyznej krainy.

Tam dostatek jest wielki i w bród pokarmu wszelkiego:

Kaczek, gęsi i kur, zajęcy, królików i ptactwa,

A dla dzieci rodzynek i fig, daktylów¹¹⁰ i cukru;

Ludzie pieką tam chleb wyborny, na jajach i maśle;

Woda czysta jak łza, powietrze łagodne i miłe;

Ryb nie zbraknie w jeziorach, gdy pościć¹¹¹ nam przyjdzie ochota;

Słowem ziemski to raj. A wyznać też muszę otwarcie,

Żem mocarza naszego obełgał haniebnie, jak żaka;

Pod przysięgą przyrzekłem, że ruszę w pielgrzymkę za morze;

Nagadałem mu cuda o skarbie ukrytym w Kotłusze;

Niechże głupiec tam kopie, nie znajdzie szeląga marnego.

Ale gdy się przekona o kłamstwach moich, ha, wtedy

Biada mi, jeśli mię schwyci. Oj nie chciałbym znaleźć się znowu

W tak straszliwych opałach: najlepiej nogi wziąć za pas.

— Rozważ, mężu i panie, ze smutkiem odpowie mu liszka¹¹²,

Że najlepiej każdemu u siebie; po co więc szukać

Guza gdzieś na obczyźnie? Niemądrze zaprawdę ten czyni,

Kto porzuca rzecz pewną, by gonić za marą ułudną.

Wszak żyjemy tu wszyscy bezpiecznie; twierdza jest silna

I niełatwo by przyszło królowi zdobyć jej wały.

Zresztą mamy tu przecie przesmyków podziemnych bez liku,

Więc i uciec możemy, gdy innej nie będzie już rady.

Ale to mnie najwięcej zasmuca, żeś przysiągł niebacznie

Odbyć pielgrzymkę za morze. Cóż wtedy z nami się stanie?

— Ha, odrzeknie jej lis, jeżelić¹¹³ tak bardzo się trwożysz,

Miła ty moja niewiasto, to wolę już zostać tu przy was.

Wymuszona przysięga nikogo bo¹¹⁴ przecie nie wiąże.

Zbyt potężny jest król, bym siłę odeprzeć mógł siłą;

Lecz jeżeli mnie zechce zaczepić, to rychło na uszy

Czapkę z dzwonkami mu wsunę i kurtę błazeńską mu skroję.

Niecierpliwie tymczasem Kłęboróg wołał przed bramą:

— Hejże, kumie zajęcze¹¹⁵! wychodźcie! wracać nam pora!

Reineke, słysząc te słowa, odpowie mu chytrze: — Łaskawco,

Chciejcie wybaczyć Dobrutce. On z ciotką tam się zabawia,

Miłą prowadząc rozmowę. Podejdźcie naprzód powoli,

A dopędzi was wkrótce, gdy puści go moja kobieta.

— Jednak słyszałem niedawno, jak krzyczał: ratunku! na pomoc!

Pyta baran; czy czasem biednemu się krzywda nie stała?

— Gdzie tam, rzecze lis na to. Gdym wspomniał o swojej pielgrzymce,

Tkliwa moja niewiasta dostała spazmów ze strachu.

Widząc to, zacny Dobrutko o pomoc głośno jął wołać,

Lecz zapewnić was mogę, że jemu i włos nie spadł z głowy.

Oto lepiej słuchajcie: polecił mi król na wychodnym¹¹⁶,

Abym w kilku mu pismach o ważnych sprawach korony

Myśli swoje objawił. Te pisma mam już gotowe;

Chciejcie zabrać je z sobą i wręczyć monarsze samemu.

— Owszem, odpowie mu baran, lecz nie mam kieszonki podróżnej,

Więc niechcący bym mógł pokruszyć pieczęcie na listach.

— Łatwo temu zaradzić, podchwyci Reineke zdradnie,

Toć ja pyszną mam torbę, ze skóry niedźwiedzia i wilka;

Niechże służy waszmości, a król was osobno nagrodzi.

I pośpieszył do zamku, i włożył cichaczem do torby

Łeb biednego Dobrutki, i wyniósł ją szczelnie zamkniętą.

Oto moje papiery, zawołał, radzę wam tylko

Nie zaglądać do środka, bom węzły misternie zadzierzgnął

I ucieszy się król, gdy torbę nietkniętą odbierze.

Nawet więcej wam powiem; by zyskać u dworu znaczenie,

Napomknijcie, że sami w tych pismach byliście mi radą,

Żeście w nich pomagali, to zjedna wam względy u króla.

Więc rozpromienił się baran i skakać aż począł z radości.

— Drogi kumie mój, prawi, niech Bóg wam tę łaskę nagrodzi!

Wobec dworu i wszystkich wasali urośnie mi chluba

Z pism tak mądrze skreślonych, a wam zawdzięczać to będę.

I pożegnał się z lisem i śpiesznie z powrotem podążył.

Gdy już stanął u dworu, ciekawie król go zapyta:

— Gdzież jest Reineke-lis? bo widzę, że masz jego torbę.

— Najłaskawszy monarcho, Kłęboróg mu na to odpowie,

Lis mię prosił, bym zabrał papiery w tej torbie schowane.

To co w niej się zawiera, jest dziełem wspólnym nas obu;

Jam to jemu doradził, jak słusznie pochwalić się mogę.

Więc król bobra zawezwał i listy odczytać mu kazał,

(Był to pisarz nadworny, co wiele posiadał języków);

Ten, gdy z kota pomocą rozplątał węzły misterne

I wydobył ów łeb zajęczy, zawołał zdumiony:

— Dziwne listy, doprawdy! lecz kto je napisał i po co?

Wszak to głowa Dobrutki, niestety! wszystkim nam znana.

Król się mocno przeraził i rzekł z westchnieniem tłumionym:

— Reineke, niecny zbrodniarzu! o czemuż twym kłamstwom wierzyłem?

Ale lampart się na to odezwie, krewniak królewski:

— Po cóż, władco potężny, na próżno się żalić i smucić?

Wszakżeś panem nas wszystkich; rozkazuj, a będziem posłuszni.

— Właśnie to, odparł mu lew, mnie dręczy, że będąc wam panem,

Tak straszliwie zbłądziłem. Toż wilk i niedźwiedź skarceni

Najniewinniej zapewne. Nie czyni to wcale zaszczytu

Mnie i mojej koronie, żem skrzywdził tak dzielnych rycerzy.

Zbyt skwapliwiem usłuchał tą razą poszeptu królowej.

Bo niewiasty się zawsze wrażeniem rządzą, a przy tym

Łatwo przystępne pochlebstwu. Ha, stało się! trudna już rada!

I znów lampart tak pocznie: — Dostojny wszech zwierząt monarcho!

Nie chciej trapić się dłużej! Toż zło naprawić nietrudno.

Oddaj niesłusznie skrzywdzonym na pastwę barana niecnotę,

Który morderstwo Dobrutki doradził i sam to przyznaje.

Potem wszyscy pospołu ruszymy na lisa siedzibę

I pojmawszy złoczyńcę, doraźnym go sądem skarcimy.

Lwu te słowa przypadły do myśli i odrzekł łaskawie:

— Rada twoja jest dobra, więc obu przyprowadź tu zaraz;

Wilk i niedźwiedź niech znów zasiędą¹¹⁷ w mej radzie na czele,

Niech ich moi dworzanie ze czcią i szacunkiem witają,

A na pastwę im oddać barana i jego pokrewnych.

Lampart więc zaraz pośpieszył do Mysia i wilka-Srogosza.

— Dobrą wieść wam przynoszę, zawołał, bo łaskę królewską.

Pan nasz, jeśli was skrzywdził, to sam żałuje dziś tego

I oddaje wam w moc barana, niecnego przecherę,

Z całym jego plemieniem. Gdziekolwiek ród ten spotkacie,

Czy to w polu, czy w lesie, niech pastwą waszą się stanie.

Oto co wam ogłaszam w imieniu monarchy naszego;

On i jego następcy na wieki ten wyrok stwierdzają.

Więc niech zgoda nastąpi i bądźcie królowi wiernymi.

I tak sojusz wznowiony Kłęboróg głową przypłacił

I nieprzyjaźń plemienna w wieczysty się płomień rozżegła.

Dotąd jeszcze, gdziekolwiek potężni krewniacy Srogosza

Na swej drodze przydybią barana, owcę lub jagnię,

Wnet rozszarpią je w sztuki, na mocy owego dekretu.