Rauda

Głucho, spokojnie, nad Trockiém Jeziorem,

Szumią gdzieś lasy z liści obnażone,

Czernieje ziemia, a chmury się szare

Ciągną z zachodu, biegąc¹³³⁵ kędyś śpiesznie,

Z piersią deszczami i wiatrem nabrzękłą.

W powietrzu jęki, jak gdyby się duchy

Ozwały razem z powietrza i ziemi,

Jakby żywioły, kłócąc¹³³⁶, rozmawiały

Słowy smutnemi, głosy straszliwemi¹³³⁷.

Głucho, spokojnie, nad Trockiém Jeziorem,

A wody jego w ciemnéj stoją szacie;

Gdzieniegdzie tylko fala podniesiona

Błyśnie, podbieży i u brzegu skona;

Rybitw¹³³⁸, żałośnie śpiewając, podlata¹³³⁹,

Białemi skrzydły¹³⁴⁰ jezioro zamiata,

To się podniesie w powietrze, to pada,

I ponad wodą sunie niespokojny.

U wrót zamczyska stoi straż litewska,

Wsparta na dłoniach, smutnym wzrokiem goni

Po czarnych lasach i po wyschłéj błoni¹³⁴¹,

A słowem jedném nie zrywa milczenia.

Zda się, cóś cięży nad zamkiem, nad krajem.

Na niebie, ziemi, nad usty ludzkiemi¹³⁴²,

Smutek szaremi zawisnął skrzydłami,

Nad trocki ostrow¹³⁴³, nad litewskie grody.

A w zamku smutno także, pusto, głucho.

Czeladź, stąpając po krużgankach grodu,

Boi się głosem swym cichość przebudzić;

Miga, jak cienie, lub siada na ziemi

Na dłoniach sparta¹³⁴⁴; płacze łzy gorzkiemi.

Nie ten to zamek, Kiejstuta dziedzina,

Gdzie sadził¹³⁴⁵ żonę, gdzie piérwszego syna

Dała Biruta, gdzie z zwycięztw¹³⁴⁶ się swoich

Cieszył, i rogi złocone nalewał,

Gdzie u ogniska druhów swych gromadził.

Mury obrosły smutkami i cierniem,

Z wierzchołka wieży wiatr zniszczenie głosi,

Szepcze cóś o niéj falami jeziora.

Chwila, a wszystko w prochy się rozleci,

I nie zostanie kamień na kamieniu,

Nic nie zostanie u ludów w wspomnieniu.

Czemuż tak cicho na trockiém zamczysku?

Czemu jesienny wiatr jęczy tak smutnie¹³⁴⁷?

I ludzie płaczą? ognie niezatlone¹³⁴⁸

Gasną w ogniskach, dymią zapomnione¹³⁴⁹?

Patrzcie — ostatni bohatér na Litwie

W czarnéj komnacie, na boleści łożu,

Leży i czeka bezsilny skonania.

Witold to wielki, lecz nie Witold młody,

Którego oko dumą się i siłą,

Ufnością w sobie i męztwem¹³⁵⁰ świeciło;

Nie ten to Witold. Złamany walkami,

Z oczy zgasłemi, dłońmi bezsilnemi,

Blada twarz kością przegląda zpod¹³⁵¹ skóry,

Czoło się zryło, policzki zaklęsły,

Usta zapadły, a pierś, niegdyś pełną

Marzeń, nadziei, teraz smutek wzdyma.

U jego łoża, młoda, druga żona¹³⁵²,

Z suchemi oczy, padła zamyślona;

Niepokój tylko widać na jéj twarzy,

Nié ma miłości, nié ma w niéj rospaczy¹³⁵³.

Stary Algimund klęczał u nóg pana,

Nogi całuje, na piersi rozgrzewa,

Łzami srébrzystą brodę swoję zlewa;

Widzi śmierć blizką¹³⁵⁴ nad Witolda głową,

A nie chce wierzyć w koniec bohatéra,

I jeszcze okiem w twarzy życia szuka,

Jeszcze się cieszy marami¹³⁵⁵ próżnemi.

Cicho — i lampa, co u łoża błyska,

W trzy twarze smutne światłem swojém pryska:

Oświeca razem Witoldową żałość,

Juljanny¹³⁵⁶ smutek, Algimunda boleść

W ciszy wieczornéj, którą wiatr jękami

Jakby pogrzebną¹³⁵⁷ śmierć śpiewał zawczasu,

Przerywa tylko. Słychać ciężkie tchnienie

Piersi rozbitéj starca bezsilnego.

Wtém szelest cichy — wzniosła się zasłona,

Zadrgała lampa, i wszedł kapłan stary,

Postawy męzkiéj¹³⁵⁸, rycerskiego lica,

Brwi namarszczonych; w żółtéj jego twarzy

Surowość patrzy, rozum beznamiętny,

Z dwóch oczu czarnych męztwo świeci dumne;

Lecz usta wyraz Chrystusa miłości

Złagodził, ujął i w uśmiech przegina.

Spójrzał¹³⁵⁹ nań Witold i wstrząsł się, a oczy

Zamknął na chwilę; potém je otworzył,

Z dumą i gniewem skierował na mnicha,

Nie mogąc ręką, wzrokiem go odpycha,

On idzie; ani ulęknął¹³⁶⁰ się gniewu;

Słowo poszepnął i u łoża siada.

— Xiążę¹³⁶¹! — rzekł cicho — czas myśleć o duszy.

Dopóki życie niesie nas, jak fala,

Walczymy z życiem, lub nieść mu się dajem;

Lecz gdy nas fale do brzegu wyrzucą,

Spokojną myślą czas dumać o końcu.

A sprawy ziemskie w téj chwili ostatniéj

Widzim, jak piasku ziarna, co je dzieci

Sypią z uśmiechem, igrając, swawolne.

Czém wielkość świata? czém duma człowieka?

Gdy mu się zgonem przywiera powieka,

Marne igraszki, znikome to dzieje,

Któremi wielkie serce nie boleje.

Wszystko, co duszą, co sercem wstrząsało,

Zda się drobnostką. Boleści, roskosze¹³⁶²,

Ziarna to piasku na wieczności brzegu.

Xiążę! pomyślcie, konając, o duszy.

Po waszych ręku¹³⁶³ wiele krwi się lało,

Trzęśliście losem ludów, życiem ludzi.

Z twojéj wielkości cóż ci pozostało?

Boleść ostatnia! żal i zawiedzione

Nadzieje tylko! Nie myśl o koronie.

Chciałeś nad Litwą być królem i panem,

Byłeś — korony brakło twojéj skroni.

Walczyłeś z nami o błyskotkę marną,

Aż śmierć z téj walki wyniosłeś. O panie!

O! w chwili zgonu czém ci ta korona?

— Korona! — Witold krzyknął, wstając z łoża

Litwa — wyjęknął. — Umrę bez korony!

Umrę i Polsce zostawię dziedzictwo!

Litwę poddaną! Jam ją chciał mieć panią!

Jam chciał ją widzieć od morza do morza

Wielką, swobodną, niepodległą, silną!

Na trzy dni tylko dajcie, na godzinę

Koronę Litwy! Z śmiertelnego łoża

Wstanę i pójdę, i słupy zabiję,

Gdzie jéj granice; murem się odgrodzę

Od Polski waszéj. Przy litewskiém łonie

Polska pijawką, co z niéj krew wysysa.

Wiarę i język, ojców obyczaje,

Wszystko wyssała! i wyssie do reszty!

Nic nie zostanie, tylko cień wybladły

Bez sił i życia, jakim ja dziś jestem!

Przyjdzie zgon długi, ciężki, i na próżno

Zawoła śmierci. Będzie żyć musiała

Związana, ranna, bezsilna, zdeptana!

Korony! słuchaj, Zbigniewie¹³⁶⁴! korony!

Na dwa dni dajcie! Niech ją mam na skroni!

Niech umrę tylko z tą myślą zwycięzką¹³⁶⁵,

Żem moję¹³⁶⁶ Litwę swobodną zostawił.

Potém rzucicie w błoto tę koronę,

Zedrzecie z głowy. Lecz dajcie na chwilę,

Korony dajcie! Niech na skroń ją włożę,

Niech ją poczuję chwilę i z nią skonam —

— Xiążę! — rzeki Zbigniew kardynał powolnie —

Próżne twe chęci. Walczyłeś mozolnie,

By Litwie twojéj wywalczyć koronę,

Ale na próżno. Nie teraz, o panie,

O niéj ci myśleć i o nią ci prosić.

Ty widzisz lepiéj, że chęć, co ci piersi

Napełnia, wrogóm¹³⁶⁷ twoim wyszła z głowy.

Polska i Litwa złączone na wieki.

Obu im siłę daje połączenie.

Rozerwij — obie bezsilne upadną.

Zygmunt chciał zguby, gdy tę myśl zatrutą

Rzucił ci w łono na ziarno niezgody.

Jednością stoją dwa wielkie narody.

Rozdziel je dzisiaj — jutro wróg napadnie,

Rozkraje w szmaty, i, jak Chrystusowe

Szaty u krzyża, rozegra je w kości.

Panie! czyż mało sławy ci, wielkości?

Ty wziąłeś Litwę zniszczoną, osłabłą,

Rzucasz ją wielką, silną i potężną,

Ty posunąłeś granice na Rusi,

Zatknąłeś słupy u Dniepru i Pontu¹³⁶⁸,

Tatarskich carów zmusiłeś hołdować!

Małoż ci jeszcze? Witoldzie! czyż mało? —

— Mało mi jeszcze! — Witold rzekł z zapałem. —

Nie to¹³⁶⁹ marzyłem, nie tego ja chciałem!

Maż¹³⁷⁰ wiecznie Litwa, jak wasza służebna,

Kraj szaty nosić za polską królową?

O! nie! Jam chciał jéj koronować skronie,

Płaszcz dać ramionóm¹³⁷¹, berło dać jéj w dłonie,

I tron jéj złoty między morza dwóma¹³⁷²

Postawić — próżno! odumrę¹³⁷³ służebną!

Słuchaj — zawołał — słuchaj mnie, Zbigniewie!

Znasz ty me życie? znasz ty prace moje?

Wszystko to próżne! i zdrady, i boje,

I krew wylana strumieniem po ziemi,

I duma, która truła żywot cały.

Słuchaj! Mnie oczy zagasną za chwilę

Na długą wieczność. A teraz przed niemi

Widzę — marami ciągnie życie całe,

Ofiary wszystkie, ofiar moich cienie,

Wojny i wrogi¹³⁷⁴, druhy poświęcone¹³⁷⁵ —

Wszystko dla Litwy, wszystko za koronę,

Któréj w skonania, w zgonu nawet chwili

Wyście mi jeszcze dać pozazdrościli. —

Smutnie się Zbigniew uśmiechnął i rzecze:

— Xiążę! cóż by ci dodała korona? —

— Korona — życie — Witold mu przerywa —

Litwa potężna i Litwa szczęśliwa.

Słuchaj, biskupie! powiém¹³⁷⁶ życie całe,

Powiém ci moje życie, co się marnie

Kończy, ze zwycięztw¹³⁷⁷ mieniąc¹³⁷⁸ na męczarnie.

Ojciec mój skonał z Jagiełły rozkazu,

Dzieci mi Krzyżak potruł niemowlęta,

A jam Jagielle podał rękę zgody,

A jam z Krzyżakiem trzy razy się bratał,

Bo w piersi mojéj jedna myśl gorzała,

Duszę objęła, głową zawładała¹³⁷⁹,

Nad całém życiem świeciła mi gwiazdą —

Litwę połączyć, Litwę wyswobodzić,

I wielkie państwo stworzyć ręką silną.

I jam pracował, jam trzykroć pod Wilno

Zdradą podchodził, jam krzyżackie tłumy

Na drogą ziemię prowadził z zniszczeniem,

Aż siadłem przecie na Olgierda tronie

I wziąłem Litwę w zakrwawione dłonie.

To nie był koniec. To życia początek.

Zdradziłem Zakon — powstał na mnie groźny,

Bracia Jagiełły poddać¹³⁸⁰ mi nie chcieli,

Ruś się zburzyła, Prussy¹³⁸¹ całe wstały —

Jam stał i czekał. Swidrygiełł z Zakonem,

Skirgiełł się z Rusią na Litwę obalił,

Zniszczył mi włości, Podlasie wypalił,

Lud mój rozproszył, zamki mi wywrócił —

Jam cierpiał, walcząc; to wojną, to zgodą,

Nienasycone gardła im nalewał,

Bo jutro swoje odebrać spodziewał.

Siadłem na tronie; lecz Olgierdowicze,

Dumni, że bracia Jagiełły, ni dani

Oddać, ni władzy mej uznawać chcieli.

Poszedłem na nich, Ruś podbiłem znowu,

Nowogród, Owrucz, Żytomierz zająłem,

Głowy-m¹³⁸² ich zniżył i karków nagiąłem,

Jednym zabrałem, drugim dał dzielnice,

Jednych na drugich pchałem. Jak ostrego

Miecza się w boju używa, jam braci

Na braci użył, przyjaciół na wrogów.

A kiedy miecz się stępił w ciężkim boju,

Skruszyłem, by go nie podjął kto drugi.

Trucizną zginął Wigand brat Jagiełły,

Bo Wigand zasiąść miał na Litwy tronie;

Skirgiełł trucizną umiera w Kijewie¹³⁸³;

A kto zgotował obie? nikt z was nie wié.

Jam je zgotował, by dwóch nieprzyjaciół

Usunąć z drogi, Kijow¹³⁸⁴ Algimunda

Rękę mą prawą ujrzał na stolicy;

Nowogród wielki podbiłem méj włości;

Z Twerem przyjaźnią złączyłem, bym silniéj

Resztę mych wrogów i Zakon pożywał¹³⁸⁵.

I Bóg mi sprzyjał. Ledwie myśl zawzięta,

Ręka wzniesiona, już głowa ucięta.

Padały grody i padały głowy.

Braci Jagiełły zabiłem w okowy.

Świdrygiełł dumny niosł ciężkie kajdany,

I błagać poszedł Polski radne pany.

Jam Ruś przelatał z Jerzym Światosławem,

Z Hlebem się darłem, z Rezańskim Olegiem,

I panowanie rozszérzając Litwy,

Nad Don i Wołgę szedłem toczyć bitwy.

Dzikie Tatarów ordy twarzą padły,

Władzę uznały i karki pokładły

Pod nogi moje. Jam ich wiódł w niewolę,

Litewską kazał uprawiać im rolę.

Tysiące ludu z nadmorskiéj krainy,

Ze stepu przyszło siąść w litewskie lasy.

Carami Tatar¹³⁸⁶ rzucałem, jak dzieci

Kule rzucają, i miotałem niemi,

Puszczając wzajem, aby się własnemi

Zębami jedli, rękoma szarpali,

Za to mi co rok dań bogatą słali.

Widziało Wilno, jakem ręką moją

Czapki xiążęce na ich wkładał skronie,

Miecze im dawał, by swą krew toczyli.

Wszystko dla Litwy! i wszystko na próżno!

Pomnę, o, pomnę sromotne ofiary

I ciężkie boje. Nie zawsze zwycięzko¹³⁸⁷,

Często musiałem z pohańbioną twarzą

Uchodzić, ręką miecz ściskając próżno

I mówiąc w duszy: jutro mi nagrodzi.

Pomnę, nad Worsklą¹³⁸⁸ — skwarne było lato,

Polska się młodzież pod mój bok skupiła,

Szliśmy na Tatar, na Timur Kutłuka.

Stoim na stepie, słońce łby nam pali.

Po drugiéj stronie rzeki tabor leży,

W jarach, na wzgórzach, po wielkiéj równinie.

Timur mi posły¹³⁸⁹ z pytaniem przysyła;

— Dlaczego wojnę niesiesz w kraj ci obcy?

Czyliśmy kiedy twą Litwę niszczyli? —

Jam odpowiedział — Bóg mnie u kolebki

Naznaczył ręką na władzcę¹³⁹⁰ narodów.

Skłońcie mi głowy, lub idźcie w niewolę. —

Timur daninę dawał, jam odrzucił;

Przysłał podarki, popchnąłem je nogą.

I Tatar powstał z ślepiami czarnemi,

Rzekł: — Lepiéj umrzeć! — Pomnę bitwę srogą.

Z polską młodzieżą na Tatar idziemy.

Pierzchli, lecz kołem, jak siecią, nas biorą.

Plączą dokoła. Ledwiem z strasznéj rzezi

Uszedł do swoich, a orda rozlana,

Z brzegów wyszedłszy, Ruś mi pustoszyła.

Jam wszystko scierpiał¹³⁹¹, za wszystko zapłacił.

Byłem nad morzem w tatarskiéj krainie,

Kędy słonemi jeziory nasiane

Stepy się ziemskie z stepem morza wiążą.

Tam miecz Witoldow¹³⁹² w Poncie¹³⁹³ się zanurzył.

Z koniem do morza wjechałem i wody

Pod panowanie litewskie zająłem.

Wszystko na próżno! Klęski i zwycięztwa¹³⁹⁴,

Jedne ni drugie nie zmogły mnie przecie.

Padłem, wstawałem. Zwycięzcą-m¹³⁹⁵ nie spoczął,

Lecz szedłem daléj, szedłem bez ustanku,

I Litwy coraz szérzyłem granice,

Aby stanęła od Polski silniejsza,

Aby poczwarę, co jéj gryzła łono,

Mogła nawzajem za boki pochwycić,

W bok się jéj wpoić¹³⁹⁶ i krwią jéj nasycić.

Nareszcie przyszła chwila, com ją życiem

Okupił całém, i Zygmunt koronę

Litwy mi daje. Wstaje Polska cała,

Piersiami swemi ostatnie zwycięztwo¹³⁹⁷

Zaparła, murem między mną, koroną,

Między mną, Litwą, stanęła i stoi.

Zbigniewie! padłem! Z namowy to twojéj!

Tyś w Łucku panów radnych na mnie burzył,

Tyś w Jagiełłowych piersiach pożar dmuchał.

Starzec bezsilny jak ojca cię słuchał.

Ciesz się — zwycięztwo twoje. Tyś mnie zabił!

Twoja to ręka serce z piersi staréj

Wyrwała chłodna, i drze bez litości!

Lecz słuchaj jeszcze! Myślisz, że w twéj Radzie

Pan twój ma, jak ty, czystych tylko ludzi?

O! nie! Jam waszych przekupił połowę

Za moje złoto; każde słowo wasze,

Każdy ruch w Polsce wiedziałem¹³⁹⁸, i głosy

Jam im poddawał. Wyście mi koronę,

Z głowy Jagiełły zdjąwszy, oddać chcieli.

Mnie nie korony waszéj, ale Litwie

Trzeba potęgi, potrzeba swobody.

Na trzy dni tylko dajcie mi koronę!

Litwo! o Litwo! jam ci oddał życie.

Wszystko dla ciebie święcone¹³⁹⁹ — stracone.

Trzy dni, Zbigniewie! na dzień daj koronę!

— Na trzy dni życia — rzeki biskup ponuro —

Nié masz w twej piersi. Chcesz trzy dni królować! —

— Na trzy dni życia! — Witold się porywa. —

Bez niéj ja umrę. Daj ją, a żyć będę.

Ona uleczy, ona mnie odżywi.

Zbójco! Zbigniewie! oddaj mi koronę! —

Xiążę! — u zgonu myśli cię szalone

Porwały. Próżno! Coś stracił, nie wróci,

A życie leci, a śmierć nad twém łożem.

Bóg cię z rachunkiem na niebiosach czeka.

Czas jasném okiem rzucić w przeszłość ciemną,

Czas swoim wrogóm¹⁴⁰⁰ przewiny darować.

Xiążę! — i ukląkł — przebacz mnie piérwszemu!

Nigdy ja karku nie zgiąłem nikomu¹⁴⁰¹,

Lecz przebaczenia proszę u skonania

Dla duszy twojéj, byś nie poszedł z świata

Z urazą w sercu i gniewem na duszy. —

Witold nań spójrzał¹⁴⁰², na łoże opada,

Dwie łzy się spiekłe z oczu wydobyły,

Milczy, a twarz mu pobladła, rumieniec

Chwilę kwitnący, zagasnął pod łzami.

— Przebaczyć! — cicho rzecze — im przebaczyć!

W życiu-m¹⁴⁰³ nikomu nigdy nie przebaczył,

A ty chcesz, starcze, bym zabójcy, tobie,

Darował winę! O! nigdy! o! nigdy! —

— Xiążę! na duszy nie czuję ja winy,

Dla ciebie tylko błagam przebaczenia.

Noc idzie, płyną liczone godziny,

Śmierć coraz bliżéj — niech w chwili ostatniéj

Z światem i ludźmi zgodzi uścisk bratni. —

Wtém drzwi uchylą, i starzec się siwy

Wsuwa przed łoże. To Jagiełło stary.

Wszedł, naprzód w progu zastanowił¹⁴⁰⁴ trwożnie,

Ujrzał Zbigniewa i wzrokiem go bada.

Witold osłabłą wznosi z łoża głowę,

Rzucił oczyma w lice Jagiełłowe,

Rękę wyciągnął. — Bracie mój! o bracie!

Przebacz! — zawołał. (Piérwszy to raz w życiu

Wyrzekł to słowo). — Czuję, śmierć przychodzi.

Przebacz, jak ja wam mój zgon chcę przebaczyć!

Wyście zabili mnie — wy, Litwa, Korona. —

Słowa umarły, on upadł bezsilny.

Jagiełło płakał, a Zbigniew surowo

Powstał, i żonę przywodząc xiążęcą,

— Królu! — rzekł — Witold opiekę nad wdową

Oddaje tobie. Bądź ojcem sierocie. —

I Witold rękę wyciągnął gorącą.

— Bracie mój! pomnij na dziecięce lata!

W tym samym zamku myśmy je przebyli,

W tejże komnacie. Gdy Olgierd z Kiejstutem,

Ojcowie nasi, gnali się na Lachów,

My z tobą tutaj, u brzegów jeziora,

Biegli za ptakiem, pływali za kwiatem,

Szczęśliwe czasy! Co po jasnym ranku?

Skwarnych dniach burzy? My dziś starce oba!

Obu nas lata złamały i zgniotły,

Obu się ciężko życie dało w znaki!

Tyś brat mój zawsze, bądź Juljannie¹⁴⁰⁵ ojcem. —

Jagiełło milczał, ale ściskał rękę,

Okiem przyrzekał, i upadł na piersi

Brata Witolda.

— Bądź mi zdrów, Jagiełło!

Bądź zdrowa, żono! bądź, o Litwo, zdrowa,

Litwo! Korono! Litwo nieszczęśliwa!

Ja zamknę oczy, ty padniesz rozdarta.

O! ciężko myśleć, kraju mój, o tobie!

Ty się rozpadniesz, ty umrzesz mym zgonem! —

Wtém we drzwi wszystkie tłumami się cisną

Słudzy i czeladź, ostatni raz panu

Czołem uderzyć, rękę ucałować.

Płacz po komnacie, płacz po zamku szérzy.

Starcy na ziemię padają ze łkaniem.

I nagle cisza. Zbigniew wchodzi, w ręku

Niesie ostatni pokarm choréj duszy —

Z Bogiem przychodzi. Ciżba rozstępuje.

W milczeniu smutném kilka słów szemrało.

Dzwonek zadźwięczał, chory padł na łoże.

Spokojniéj teraz oko mu błyskało,

Piersi powolniéj, lżéj powietrze brały.

— Odsłońcie okno — rzekł — niech świat zobaczę,

I Litwę moję, i Trockie Jezioro,

Podnieście starca — niech raz jeszcze oko

Wzleci po górach, po lasach, po wodach,

Niech je pożegna, jak was pożegnało. —

Spadła zasłona, i noc widać ciemną;

Na tle jéj chmurném gwiazdy rzadkie płoną,

Migają, gasną; a Trockie Jezioro

Falami bije o milczące brzegi,

I krzyk pełedy¹⁴⁰⁶ w dali się rozlega.

Wstał Witold, spójrzał¹⁴⁰⁷, zadumał¹⁴⁰⁸, i głowa

Schyliła, oczy zamknęły¹⁴⁰⁹ na wieki!

Gwiazda błyszcząca z niebios się zsunęła

I zgasła w dali na czarnych obłokach.

Koniec Witoldowych bojów

i Anafielas

Przypisy:

1. Pieśń trzecia i ostatnia — Pieśń trzecia została wydana w 1845 r., poprzedzona przez drugą (1843), a jeszcze przed pierwszą (1846). Numeracja pieśni podyktowana jest chronologią opisywanych zdarzeń: pierwsza, Witolorauda, dotyczy czasów mitycznych, druga, Mindows, rozgrywa się w XIII w., a trzecia, Witoldowe boje, w XIV i XV w. [przypis edytorski]

2. pod niemi — dziś popr. forma N. lm: pod nimi. [przypis edytorski]

3. upiorem — tu: jak upiór. [przypis edytorski]

4. naddziad (daw.) — pradziad, przodek. [przypis edytorski]

5. z siwemi brody — dziś popr. forma N. lm: z siwymi brodami. [przypis edytorski]

6. szklanny — dziś popr. forma: szklany. [przypis edytorski]

7. szklannemi oczy — dziś popr. forma N. lm: szklanymi oczami. [przypis edytorski]

8. sparłszy (daw.) — oparłszy, położywszy. [przypis edytorski]

9. żywemi — dziś popr. forma N. lm: żywymi. [przypis edytorski]

10. dzisiejszém — dziś popr. forma N. lp r.n.: dzisiejszym. [przypis edytorski]

11. rozśmiać się — dziś: roześmiać się, śmiać się. [przypis edytorski]

12. roskosz — dziś popr. pisownia: rozkosz. [przypis edytorski]

13. powiécie — wyrazy powiécie oraz dziécię zostały zrymowane ze słowem życie, ponieważ é mogło być wymawiane w sposób zbliżony do i bądź y. [przypis edytorski]

14. nie wié słowa — dziś: nie zna słowa. [przypis edytorski]

15. z ręku — dziś: z rąk (ręku jest dawną formą liczby podwójnej, o znaczeniu dwóch rąk). [przypis edytorski]

16. wystawić — tu: unaocznić, pokazać. [przypis edytorski]

17. stem barw — dziś popr.: stoma barwami. [przypis edytorski]

18. Menes (z litew. Mėnulis) — księżyc. [przypis edytorski]

19. śrébrny — dziś popr. pisownia: srebrny. [przypis edytorski]

20. zdumiały (daw.) — zdumiony. [przypis edytorski]

21. nócić — dziś popr. pisownia: nucić. [przypis edytorski]

22. twoję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: twoją. [przypis edytorski]

23. brzegóm — dziś popr. forma C. lm: brzegom. [przypis edytorski]

24. bałwan — tu: fala. [przypis edytorski]

25. kosa (tu daw.) — warkocz. [przypis edytorski]

26. porać (daw.) — pruć, rozłamywać (por. uporać się z czymś). [przypis edytorski]

27. podnaszać (daw.) — podnosić wielokrotnie. [przypis edytorski]

28. blaski krwawemi — dziś popr. forma N. lm: krwawymi blaskami. [przypis edytorski]

29. rospacz — dziś popr. pisownia: rozpacz. [przypis edytorski]

30. szalonemi skoki — dziś popr. forma N. lm: szalonymi skokami. [przypis edytorski]

31. rzadnieć — dziś: rzednąć. [przypis edytorski]

32. Bałtyku królowa po kochanku płacze — w mit. litew. Jurata (Jūratė, od litew. jūra: morze), bogini Bałtyku, zakochała się w rybaku, za co Perkun zniszczył jej bursztynowy pałac i pozbawił ją władzy. [przypis edytorski]

33. Praurma a. Prauryma (litew. Praurimė) — według XIX-wiecznego historyka T. Narbutta litewska bogini świętego ognia, jej istnienia nie potwierdzają inne źródła historyczne ani tradycja ludowa. [przypis edytorski]

34. rąbek (daw.) — chustka na głowę. [przypis edytorski]

35. pastwa (daw.) — ofiara. [przypis edytorski]

36. czarnemi skrzydły — dziś popr. forma N. lm: czarnymi skrzydłami. [przypis edytorski]

37. nócić — dziś popr. pisownia: nucić. [przypis edytorski]

38. błoń a. błonie — rozległa łąka, pusta przestrzeń pokryta trawą. [przypis edytorski]

39. tentent — dziś popr. pisownia: tętent. [przypis edytorski]

40. zaszeleściały — dziś popr. forma: zaszeleściły. [przypis edytorski]

41. piasczysty — dziś popr. pisownia: piaszczysty. [przypis edytorski]

42. bracióm — dziś popr. forma C. lm: braciom. [przypis edytorski]

43. dniowy — dzienny, tu: codzienny; strawa dniowa to obiad. [przypis edytorski]

44. zastali, zatrzymali (tu reg.) — dziś popr. forma 3 os. lm cz. przesz. r.nmos.: zastały, zatrzymały (w zdaniu Gdy mnie burza, gdy mnie chmury na morskim brzegu zastali i dzień cały zatrzymali). [przypis edytorski]

45. spoźniony — dziś popr. pisownia: spóźniony. [przypis edytorski]

46. porać (daw.) — pruć. [przypis edytorski]

47. pieśnióm — dziś popr. forma: pieśniom. [przypis edytorski]

48. słonić (daw.) — zasłaniać. [przypis edytorski]

49. żmudzin — konik żmudzki, przedstawiciel rasy koni hodowanych na Żmudzi, niewielkich, ale silnych i wytrzymałych. [przypis edytorski]

50. szłyk (daw.) — futrzana czapka. [przypis edytorski]

51. burka (daw.) — płaszcz z filcu. [przypis edytorski]

52. poźny — dziś popr.: późny. [przypis edytorski]

53. Kaukie (mit. litew.) — straszydła nocne. [przypis edytorski]

54. bracióm — dziś popr. forma C. lm: braciom. [przypis edytorski]

55. dniowy — dzienny, tu: codzienny; strawa dniowa to obiad. [przypis edytorski]

56. nié ma — rym z imieniem Prauryma wskazuje tu na wymowę é pochylonego jak i: ni ma. [przypis edytorski]

57. kładnę — dziś popr. forma: kładę. [przypis edytorski]

58. strzedz — dziś popr. pisownia: strzec. [przypis edytorski]

59. strzedz twe kroki — dziś popr.: strzec twych kroków. [przypis edytorski]

60. moję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: moją. [przypis edytorski]

61. jam Zniczowa — należę do Znicza, jestem kapłanką świętego ognia. [przypis edytorski]

62. kto przysiąg świętych naruszy — dziś popr.: kto święte przysięgi naruszy. [przypis edytorski]

63. rozdymać — tu: rozniecać, dmuchać (w ogień, aby go rozpalić). [przypis edytorski]

64. xiążęcy — dziś popr. pisownia: książęcy. [przypis edytorski]

65. roskosz — dziś popr. pisownia: rozkosz. [przypis edytorski]

66. poźną — dziś popr. pisownia: późną. [przypis edytorski]

67. tum zrywała — dziś: tu zrywałam. [przypis edytorski]

68. piasczystéj — dziś popr.: piaszczystej. [przypis edytorski]

69. swoję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: swoją. [przypis edytorski]

70. porywca — porywacz. [przypis edytorski]

71. połon (daw., z rus.) — niewola. [przypis edytorski]

72. Saułe a. Saule (z litew. Saulė) — Słońce; w mit. litew. bogini nieba. [przypis edytorski]

73. rozbiegą się — dziś popr. forma: rozbiegną się. [przypis edytorski]

74. łowiec — dziś popr.: łowca, tj. myśliwy. [przypis edytorski]

75. zbójczy — dziś: zabójczy. [przypis edytorski]

76. z zgiętemi kolany — dziś popr. forma N. lm: ze zgiętymi kolanami. [przypis edytorski]

77. mieczu — dziś popr. forma: mieczowi a. dla miecza. [przypis edytorski]

78. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

79. dziecięce rysy rozpatrzył — przypatrywał się twarzy dziecka. [przypis edytorski]

80. synu — dziś popr. forma C. lp: synowi. [przypis edytorski]

81. szłyk (daw.) — futrzana czapka. [przypis edytorski]

82. dysze — dziś popr. forma: dyszy, tj. oddycha. [przypis edytorski]

83. łzów — dziś popr. forma D. lm: łez. [przypis edytorski]

84. lubo (daw.) — przyjemnie, miło. [przypis edytorski]

85. takie, jak ten, syny — dziś popr. forma B. lm: takich, jak ten, synów. [przypis edytorski]

86. cóś — dziś popr.: coś. [przypis edytorski]

87. bieżał — dziś popr. forma: biegł. [przypis edytorski]

88. biegą — dziś popr. forma: biegną. [przypis edytorski]

89. męzki — dziś popr. pisownia: męski. [przypis edytorski]

90. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

91. ptastwo — dziś: ptactwo. [przypis edytorski]

92. radośny — dziś popr. pisownia: radosny. [przypis edytorski]

93. Jaćwież — tu: bałtyckie plemię Jaćwingów, zamieszkujące w średniowieczu tereny między Niemnem a Wielkimi Jeziorami Mazurskimi (dziś terytorium płd.-zach. Litwy i polskiej Suwalszczyzny). Kraszewski, za Długoszem, przedstawia ich kulturę jako wzór męstwa i ducha bojowego. [przypis edytorski]

94. niemi — dziś popr. forma N. lm: nimi. [przypis edytorski]

95. poźniejszy — dziś popr. pisownia: późniejszy. [przypis edytorski]

96. napróżny (daw.) — bezcelowy, daremny. [przypis edytorski]

97. koncha — muszla. [przypis edytorski]

98. gmin (daw.) — ludzie z niższej warstwy społecznej; tłum. [przypis edytorski]

99. wieczór — tu: wieczorem. [przypis edytorski]

100. sinie — dziś popr. forma: sino (jeśli to przysłówek: świecą sino) a. sine (jeśli to przymiotnik: fale sine); siny może tu oznaczać ciemnoniebieski. [przypis edytorski]

101. chwili — dziś popr. forma D. lm: chwil. [przypis edytorski]

102. wspomina na ojca — dziś popr.: wspomina ojca a. myśli o ojcu. [przypis edytorski]

103. nie staje — tu: brakuje. [przypis edytorski]

104. z złotemi włosy — dziś popr. forma N. lm: ze złotymi włosami. [przypis edytorski]

105. xiężycowy — dziś popr. pisownia: księżycowy. [przypis edytorski]

106. spójrzenie — dziś popr. pisownia: spojrzenie. [przypis edytorski]

107. wielkiémi blaski — dziś popr. forma N. lm: wielkimi blaskami. [przypis edytorski]

108. xiężyc — dziś popr. pisownia: księżyc. [przypis edytorski]

109. inszy (daw.) — inny. [przypis edytorski]

110. patrzają — dziś popr. forma: patrzą. [przypis edytorski]

111. sokolém — dziś popr. forma N. lp r.n.: sokolim. [przypis edytorski]

112. bezsilném — dziś popr. forma N. lp: bezsilnym. [przypis edytorski]

113. poglądać — dziś: spoglądać. [przypis edytorski]

114. lietaury (z gr. polytauréa) — bębny, kotły. [przypis edytorski]

115. wiżos (z litew.) — obuwie. [przypis edytorski]

116. dzieckiem — tu: jako dziecko, będąc dzieckiem. [przypis edytorski]

117. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

118. sąsiady — dziś popr. forma B. lm: sąsiadów. [przypis edytorski]

119. dyszeć — tu: oddychać. [przypis edytorski]

120. dziewica — tu: dziewczyna. [przypis edytorski]

121. krwawemi — dziś popr. forma N. lm r.n.: krwawymi. [przypis edytorski]

122. śpieniony — dziś popr. pisownia: spieniony. [przypis edytorski]

123. nog — dziś popr. pisownia: nóg. [przypis edytorski]

124. sny młodemi — dziś popr. forma N. lm: młodymi snami. [przypis edytorski]

125. Bogi — dziś popr. forma M. lm: Bogowie. [przypis edytorski]

126. Romnowe, częściej Romowe, litew. Romovė — miejsce kultu pogańskich Bałtów, gdzie pośrodku stał wielki dąb z wyobrażeniami trzech najważniejszych bogów; siedziba Krewe. Takich miejsc było na terenie Prus i Litwy kilka. [przypis edytorski]

127. zwodzić boje — tu: staczać walki. [przypis edytorski]

128. w ręku twych — dziś popr.: w twoich rękach. [przypis edytorski]

129. patrzali — dziś popr. forma: patrzyli. [przypis edytorski]

130. Krzyżakóm, Lachóm — dziś popr. forma C. lm: Krzyżakom, Lachom. [przypis edytorski]

131. twoję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: twoją. [przypis edytorski]

132. śmiać — dziś popr.: śmiać się. [przypis edytorski]

133. wrogóm — dziś popr. forma C. lm: wrogom. [przypis edytorski]

134. bogóm — dziś popr. forma C. lm: bogom. [przypis edytorski]

135. tulić — tu: tulić się. [przypis edytorski]

136. czarne duchy się śmieli — dziś popr. forma 3 os. lm cz. przesz. r.nmos.: czarne duchy się śmiały. [przypis edytorski]

137. Ryngold — mityczny książę litewski, domniemany ojciec Mendoga. [przypis edytorski]

138. Mindows, Mindowe, dziś raczej Mendog, litew. Mindaugas (ok. 1200–1263) — wielki książę litewski, uważany za pierwszego króla Litwinów. [przypis edytorski]

139. Syn mścić śmierć ojca zrzucił suknie mnisze — syn porzucił życie zakonne, aby pomścić śmierć ojca; mowa o Wojsiełku, synu Mendoga (Mindowsa). [przypis edytorski]

140. podzwignąć — dziś popr. pisownia: podźwignąć. [przypis edytorski]

141. sąsiady — dziś popr. forma B. lm: sąsiadów. [przypis edytorski]

142. zdradny (daw.) — zdradziecki. [przypis edytorski]

143. wziąść — dziś popr.: wziąć. [przypis edytorski]

144. puścizna — dziś: spuścizna. [przypis edytorski]

145. użyżniać — dziś popr. pisownia: użyźniać. [przypis edytorski]

146. Gedymin a. Giedymin, litew. Gediminas (ok. 1275–1341) — wielki książę litewski, ojciec m.in. Olgierda i Kiejstuta, dziadek Witolda i Jagiełły. [przypis edytorski]

147. na rany zapomniała swoje — o ranach zapomniała swoich. [przypis edytorski]

148. Olgierd Giedyminowicz (ok. 1300–1377) — wielki książę litewski, syn Giedymina, ojciec m.in. Jagiełły. [przypis edytorski]

149. bułat — tu: miecz pochodzący z Persji lub Turcji, wykuty ze stali damasceńskiej. [przypis edytorski]

150. ptacy — dziś popr.: ptaki. [przypis edytorski]

151. łodź — dziś popr. pisownia: łódź. [przypis edytorski]

152. porać (daw.) — pruć. [przypis edytorski]

153. oń (daw.) — o niego. [przypis edytorski]

154. jednym śladem — jedynym śladem są. [przypis edytorski]

155. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

156. bieży — dziś popr. forma: biegnie. [przypis edytorski]

157. orężów — dziś popr. w lp.: oręża. [przypis edytorski]

158. matkę odbieżał (daw.) — odjechał od matki; zostawił matkę. [przypis edytorski]

159. cóś — dziś popr.: coś. [przypis edytorski]

160. zatętniać — dziś popr.: tętnić. [przypis edytorski]

161. któś — dziś popr.: ktoś. [przypis edytorski]

162. ręce złamać — dziś: załamać ręce. [przypis edytorski]

163. widny (tu daw.) — widoczny. [przypis edytorski]

164. pol — dziś popr. pisownia: pól. [przypis edytorski]

165. sioło (daw.) — wieś. [przypis edytorski]

166. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

167. przewoznik — dziś popr. pisownia: przewoźnik. [przypis edytorski]

168. wzruszyć — tu: poruszyć, postawić na nogi. [przypis edytorski]

169. robić laskami i długiemi wiosły — wiosłować laskami i długimi wiosłami. [przypis edytorski]

170. porać (daw.) — pruć. [przypis edytorski]

171. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

172. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

173. świetlica — tu: w dawnych dworach sala, w której toczyło się życie społeczne mieszkańców. [przypis edytorski]

174. alus (litew.) — piwo. [przypis edytorski]

175. scierać — dziś popr. pisownia: ścierać. [przypis edytorski]

176. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]

177. czyli (tu daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]

178. więzy krzyżackiemi — dziś popr. forma N. lm: krzyżackimi więzami. [przypis edytorski]

179. związanym jęczał — dziś: związany jęczałem. [przypis edytorski]

180. niemi — dziś popr. forma N. lm: nimi. [przypis edytorski]

181. nogóm nie spocznę — nie dam nogom odpocząć, nie usiądę. [przypis edytorski]

182. Winrych Kniprode, właśc. Winrich von Kniprode (ok. 1310–1382) — wielki mistrz krzyżacki w latach 1351–1382. [przypis edytorski]

183. Wścieklem się dwakroć rzucał na psich synów — wściekle się dwa razy rzucałem na psich synów (wrogów). [przypis edytorski]

184. zpod — dziś popr. pisownia: spod. [przypis edytorski]

185. Eckersberg — dziś: Okartowo, wieś nad jeziorem Śniardwy w województwie warmińsko-mazurskim, powiat piski, gmina Orzysz. [przypis edytorski]

186. k’niemu — ku niemu, do niego. [przypis edytorski]

187. radośny — dziś popr. pisownia: radosny. [przypis edytorski]

188. mrówię — dziś popr.: mrowie. [przypis edytorski]

189. Malborg — dziś: Malbork. [przypis edytorski]

190. żarty — zżerany. [przypis edytorski]

191. owładło — dziś popr. forma: owładnęło. [przypis edytorski]

192. miękkiem znalazł zgotowane szaty — znalazłem przygotowane miękkie ubranie. [przypis edytorski]

193. przybór — tu: sprzęty, przybory a. ozdoby. [przypis edytorski]

194. źwierz — dziś popr. pisownia: zwierz. [przypis edytorski]

195. opona (tu daw.) — zasłona, przykrycie. [przypis edytorski]

196. szpiegli to — czy to jest szpieg. [przypis edytorski]

197. zkądże — dziś popr. pisownia: skądże. [przypis edytorski]

198. kędy (daw.) — dokąd, którędy; tu: gdzie. [przypis edytorski]

199. kobiercy temi — dziś popr. forma N. lm: tymi kobiercami. [przypis edytorski]

200. starym — tu: jestem stary. [przypis edytorski]

201. pamiętaj, panie, na sługę — pamiętaj, panie, o słudze. [przypis edytorski]

202. dobieżysz lasu (daw.) — dobiegniesz do lasu. [przypis edytorski]

203. gmin (daw.) — ludzie z niższej warstwy społecznej; tłum. [przypis edytorski]

204. ciężkie czaty (...) sprawiałem — pełniłem trudną wartę. [przypis edytorski]

205. drąc — przedzierając [przypis edytorski]

206. w Mazowszem dążył — dążyłem na Mazowsze. [przypis edytorski]

207. śpiekły — dziś popr. pisownia: spiekły. [przypis edytorski]

208. chwiląm snu siły krzepił — chwilą snu siły krzepiłem. [przypis edytorski]

209. nareście — dziś popr.: nareszcie. [przypis edytorski]

210. Danuta, właśc. Anna Danuta (ok. 1360 – ok. 1424 lub 1448) — księżna mazowiecka, żona księcia mazowieckiego Janusza, córka Kiejstuta. [przypis edytorski]

211. dójść — dziś popr. pisownia: dojść. [przypis edytorski]

212. poorali — poorały [przypis edytorski]

213. podartemi nogi — poranionymi nogami. [przypis edytorski]

214. stoła — dziś popr. forma D. lp: stołu. [przypis edytorski]

215. kunigas — średniowieczne określenie księcia litewskiego. [przypis edytorski]

216. ptacy — dziś popr.: ptaki. [przypis edytorski]

217. biedz — dziś: biec. [przypis edytorski]

218. wczasy (tu daw.) — wypoczynek. [przypis edytorski]

219. łuku naciągnę — dziś popr.: łuk naciągnę. [przypis edytorski]

220. strzałów — dziś popr. forma D. lm.: strzał. [przypis edytorski]

221. władł — dziś popr. forma: władał. [przypis edytorski]

222. brzega — dziś popr. forma D. lp.: brzegu. [przypis edytorski]

223. źwierz — dziś popr. pisownia: zwierz. [przypis edytorski]

224. Johannisbergski gród — nieistniejący już zamek Johannisburg wzniesiony w 1344–45 na terenie obecnego miasta Pisz w woj. warmińsko-mazurskim, nad jeziorem Roś. [przypis edytorski]

225. mięszać — dziś popr.: mieszać. [przypis edytorski]

226. jutrznia — w katolicyzmie modlitwa odmawiana w klasztorach przed wschodem słońca. [przypis edytorski]

227. paciórki — dziś popr. pisownia: paciorki (tu: różańce). [przypis edytorski]

228. w łowy — dziś: na łowy, na polowanie. [przypis edytorski]

229. kilka — dziś: kilku. [przypis edytorski]

230. nócić — dziś popr. pisownia: nucić. [przypis edytorski]

231. rozbitą piersią — tu: zniszczonymi, starymi płucami. [przypis edytorski]

232. pędzić się — dziś popr.: pędzić, tj. biec. [przypis edytorski]

233. starce — dziś popr. forma M. lm.: starcy. [przypis edytorski]

234. biegą — dziś popr. forma: biegną. [przypis edytorski]

235. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

236. drapać — tu: wdrapywać się. [przypis edytorski]

237. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

238. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

239. Henryk — Heinrich Kranichfeld (zwany Hanke von Eckersberg). [przypis edytorski]

240. Eckersberg — dziś: Okartowo. [przypis edytorski]

241. Bogóm — dziś popr. forma C. lm: Bogom. [przypis edytorski]

242. swoję — dziś popr. forma B.: swoją. [przypis edytorski]

243. poklasła — dziś popr.: klasnęła. [przypis edytorski]

244. wielkiem „Łado” zawrzasła — wzniosła wielki okrzyk, krzyknęła głośno „łado!”; Łado a. Łada — domniemane bóstwo słowiańskie, wymieniane przez chrześcijańskich kronikarzy jako bóstwo wojny (męskie) lub płodności (żeńskie); dziś badacze powątpiewają w autentyczność tych przekazów. [przypis edytorski]

245. pożoga — pożar. [przypis edytorski]

246. Litwa — tu: Litwini. [przypis edytorski]

247. Kollin — Johann Collyn a. Jan Collint lub Collin, prokurator (niższy urzędnik krzyżacki) na zamku w Piszu; dwukrotnie uległ Kiejstutowi: w 1361 i 1366. [przypis edytorski]

248. Restemburg — Rastenburg a. Rastembork, dziś: Kętrzyn. [przypis edytorski]

249. Bartenstein — dziś: Bartoszyce. [przypis edytorski]

250. nieszowski — dziś: nieszawski; w Nieszawie od XIII w. znajdował się gród krzyżacki. [przypis edytorski]

251. Bartenstejnski — dziś popr. pisownia: bartensteinski. [przypis edytorski]

252. wiekóm — dziś: wiekom. [przypis edytorski]

253. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

254. Mieczów — dziś popr. forma D. lm.: mieczy. [przypis edytorski]

255. ociec — dziś popr. pisownia: ojciec. [przypis edytorski]

256. pokrewny — dziś: krewny; dawniej uważano, że zostając ojcem chrzestnym, wchodzi się do rodziny, podobnie jak przez małżeństwo. [przypis edytorski]

257. naszy — dziś popr. forma: nasz. [przypis edytorski]

258. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

259. na się — dziś popr.: na siebie. [przypis edytorski]

260. fórta — dziś popr. pisownia: furta. [przypis edytorski]

261. miecza daj — dziś popr.: miecz daj. [przypis edytorski]

262. blizkie — dziś popr. pisownia: bliskie. [przypis edytorski]

263. puścizna — dziś: spuścizna. [przypis edytorski]

264. coby — tu: żeby. [przypis edytorski]

265. rodzeństwo Olgierdowe — tu: dzieci Olgierda. [przypis edytorski]

266. wrogóm — dziś popr. forma C. lm: wrogom; wrogóm się ostoi — dziś: od wrogów się obroni. [przypis edytorski]

267. puszczał na drugich ogarem — szczuł jednego na drugich jak psa myśliwskiego. [przypis edytorski]

268. zwycięzać — prawdopodobnie pomyłka w druku źródła; dziś popr. pisownia: zwyciężać. [przypis edytorski]

269. staróść — dziś popr. pisownia: starość. [przypis edytorski]

270. wnętrznéj — dziś: wewnętrznej. [przypis edytorski]

271. oba — dziś popr. forma M. r.mos.: obaj. [przypis edytorski]

272. rowieśnik — dziś popr. pisownia: rówieśnik. [przypis edytorski]

273. wyrość (daw.) — wyrosnąć. [przypis edytorski]

274. szłyk (daw.) — futrzana czapka. [przypis edytorski]

275. wstrzęsło — dziś popr. forma: wstrząsnęło. [przypis edytorski]

276. ludzióm — dziś popr. forma C. lm: ludziom. [przypis edytorski]

277. źwierzę — dziś popr. pisownia: zwierzę. [przypis edytorski]

278. mieszkańce — dziś popr. forma B. lm: mieszkańców. [przypis edytorski]

279. Wilia — rzeka na terytorium Litwy, prawy dopływ Niemna. [przypis edytorski]

280. gnać się — dziś: gnać. [przypis edytorski]

281. z młodu — od młodości. [przypis edytorski]

282. xiążęcy — dziś popr. pisownia: książęcy. [przypis edytorski]

283. zawcześnie — wcześnie, w krótkim czasie. [przypis edytorski]

284. z rybaki — dziś popr. forma: z rybakami. [przypis edytorski]

285. osocznik — obławnik, pomocnik myśliwego. [przypis edytorski]

286. pletnia — dyscyplina, narzędzie chłosty. [przypis edytorski]

287. wgłąb’ — dawna pisownia, z zaznaczoną miękkością końcowego b; dziś popr.: w głąb. [przypis edytorski]

288. w przymierze — tu: na zgodę. [przypis edytorski]

289. pobitemi — dziś popr. forma N. lm: pobitymi, pokonanymi. [przypis edytorski]

290. naówczas (daw.) — wtedy, w tym czasie, w takiej sytuacji. [przypis edytorski]

291. połączać — dziś popr.: łączyć. [przypis edytorski]

292. poźniejszy — dziś popr. pisownia: późniejszy. [przypis edytorski]

293. strzymać (daw.) — tu: dotrzymać. [przypis edytorski]

294. Jawnut, dziś raczej Jawnuta, litew. Jaunutis (ok. 1305–1366) — jeden z ośmiu synów Giedymina, brat Olgierda i Kiejstuta. Miał zostać następcą ojca i przejąć Wilno, ale bracia pokonali go, a władcą Litwy został Olgierd. Jawnuta przyjął prawosławie, licząc na pomoc władców ruskich w odzyskaniu władzy, ale ostatecznie wrócił na Litwę i osiadł w majątku, wyznaczonym mu przez braci. [przypis edytorski]

295. pokłonić — dziś popr.: pokłonić się. [przypis edytorski]

296. obadwa sąsiady — dziś popr. forma M. lm: obydwaj sąsiedzi. [przypis edytorski]

297. targować — dziś: targować się. [przypis edytorski]

298. z Tatar — od Tatarów, z ziemi tatarskiej. Litwa graniczyła w XV w. z tatarskim Chanatem Krymskim na terenie dzisiejszej Ukrainy. [przypis edytorski]

299. do Sambij — dziś popr. forma D.: do Sambii. [przypis edytorski]

300. Prussy — dziś popr. pisownia: Prusy. [przypis edytorski]

301. ufiec — dziś popr.: hufiec. [przypis edytorski]

302. zażedz — dziś popr. pisownia: zażec; tj. podpalić. [przypis edytorski]

303. zjadły — dziś: zajadły. [przypis edytorski]

304. na (...) czole — dziś popr. forma wyrażenia: na czele. [przypis edytorski]

305. kopyty — dziś popr. forma N. lm: kopytami. [przypis edytorski]

306. oglądać za siebie — dziś popr.: oglądać się za siebie. [przypis edytorski]

307. Prussy — dziś popr. pisownia: Prusy. [przypis edytorski]

308. mrówisko — dziś popr. pisownia: mrowisko. [przypis edytorski]

309. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

310. ptaszętóm — dziś popr. forma C. lm: ptaszętom. [przypis edytorski]

311. odwrótu — dziś popr. pisownia: odwrotu. [przypis edytorski]

312. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

313. dwóchset — dziś popr.: dwustu. [przypis edytorski]

314. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

315. xiężniczka — dziś popr. pisownia: księżniczka. [przypis edytorski]

316. kosa (tu daw.) — warkocz. [przypis edytorski]

317. xiężna — dziś popr. pisownia: księżna. [przypis edytorski]

318. skazka (z ros.) — bajka. [przypis edytorski]

319. kraśny — dziś popr. pisownia: krasny, tj. czerwony a. barwny. [przypis edytorski]

320. ocz — dziś popr. forma D. lm: oczu. [przypis edytorski]

321. wynijść (daw.) — wyjść. [przypis edytorski]

322. synu — dziś popr. forma C. l.poj.: synowi. [przypis edytorski]

323. inszy (daw.) — inny. [przypis edytorski]

324. patrzeć wracających — oglądać wracających, przeglądać. [przypis edytorski]

325. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

326. znojny — tu: zmęczony, spocony. [przypis edytorski]

327. układli — dziś popr.: ułożyli, poukładali. [przypis edytorski]

328. wziąść — dziś popr.: wziąć. [przypis edytorski]

329. brzemie — dziś popr. pisownia: brzemię. [przypis edytorski]

330. wczora (daw.) — wczoraj. [przypis edytorski]

331. młódszy — dziś popr. pisownia: młodszy. [przypis edytorski]

332. xiążęta żmudzkie i trockie — dziś popr.: książęta żmudzcy i troccy. [przypis edytorski]

333. włosy złotemi — dziś popr. forma N. lm: złotymi włosami. [przypis edytorski]

334. komor — dziś popr.: komar. [przypis edytorski]

335. kładnąc — dziś popr. forma: kładąc. [przypis edytorski]

336. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

337. kładnie — dziś popr. forma: kładzie. [przypis edytorski]

338. domagać — dziś: domagać się. [przypis edytorski]

339. wreście — dziś popr.: wreszcie. [przypis edytorski]

340. uchylił głowy — tu: skinął głową na potwierdzenie. [przypis edytorski]

341. zpod — dziś popr. pisownia: spod. [przypis edytorski]

342. macierz (tu daw.) — matka. [przypis edytorski]

343. wezmiecie — dziś popr. pisownia: weźmiecie. [przypis edytorski]

344. kto pod nią schował, kto pod nią urodził — dziś oba czasowniki zwrotne: schował się, urodził się. [przypis edytorski]

345. wiano (daw.) — ślubny dar męża dla żony, zabezpieczenie posagu. [przypis edytorski]

346. opona (tu daw.) — zasłona, przykrycie. [przypis edytorski]

347. co dotknie — dziś popr.: czego dotknie. [przypis edytorski]

348. jak król ów bajeczny przerabia na złoto — nawiązanie do mitu gr. o frygijskim królu Midasie, dla którego wymarzona zdolność zamiany w złoto dotkniętych przedmiotów okazała się ostatecznie przekleństwem. [przypis edytorski]

349. zmięszany — dziś popr.: zmieszany. [przypis edytorski]

350. zsyłać — tu: wysyłać listy. [przypis edytorski]

351. czekając z pokłony — czekając z pokłonami, tj. wstrzymując się z przekazaniem pozdrowień (matce). [przypis edytorski]

352. rzadzéj — dziś popr.: rzadziej. [przypis edytorski]

353. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

354. sokoł — dziś popr. pisownia: sokół. [przypis edytorski]

355. wskróś — dziś popr.: wskroś. [przypis edytorski]

356. pochyły — tu: przygarbiony. [przypis edytorski]

357. Bogóm — dziś popr. forma C. lm: Bogom. [przypis edytorski]

358. rozgościć — dziś popr.: rozgościć się. [przypis edytorski]

359. któś taki (daw.) — kim jesteś. [przypis edytorski]

360. xiążęcy — dziś popr. pisownia: książęcy. [przypis edytorski]

361. męzki — dziś popr. pisownia: męski. [przypis edytorski]

362. osuty (daw.) — osnuty, spowity. [przypis edytorski]

363. roskosz — dziś popr. pisownia: rozkosz. [przypis edytorski]

364. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

365. ktożeś ty (daw.) — kim jesteś. [przypis edytorski]

366. mięszać — dziś popr.: mieszać. [przypis edytorski]

367. jastrząb’ — dawna pisownia, z zaznaczoną miękkością końcowego b; dziś popr.: jastrząb. [przypis edytorski]

368. pastwa (daw.) — ofiara. [przypis edytorski]

369. ptastwo — dziś: ptactwo. [przypis edytorski]

370. skośniały — skostniały. [przypis edytorski]

371. spodnica — dziś popr. pisownia: spódnica. [przypis edytorski]

372. wstępywać — dziś popr.: wstępować. [przypis edytorski]

373. Gulbi (mit. litew.) — duch opiekuńczy. [przypis edytorski]

374. użyzniać — dziś popr. pisownia: użyźniać. [przypis edytorski]

375. Turza Góra — dziś: Góra Zamkowa. [przypis edytorski]

376. gród Gedymina — Wilno. [przypis edytorski]

377. Łysą Górę — dziś: Góra Trzech Krzyży a. Góra Trzykrzyska; wcześniej także Krzywa Góra. [przypis edytorski]

378. swoję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: swoją. [przypis edytorski]

379. Bogóm — dziś popr. forma C. lm: Bogom. [przypis edytorski]

380. Juljanna, właśc. Julianna twerska (ok. 1325–1392) — córka księcia twerskiego Aleksandra, druga żona Olgierda Giedyminowicza, matka Jagiełły. Była chrześcijanką; wg legendy ufundowała cerkiew ku czci męczenników chrześcijańskich Jana, Eustachego i Antoniego straconych w 1347 r. za przyjęcie prawosławia. [przypis edytorski]

381. nócić — dziś popr. pisownia: nucić. [przypis edytorski]

382. kniaziu — dziś popr. forma C. lp: kniaziowi. [przypis edytorski]

383. Dymitr, właśc. Dymitr Doński (1350–1389) — wielki książę moskiewski i włodzimierski, święty kościoła prawosławnego. [przypis edytorski]

384. jaje — dziś: jajo a. jajko. [przypis edytorski]

385. znać — tu: wiedzieć. [przypis edytorski]

386. o lepszą (daw.) — o lepsze, o pierwszeństwo. [przypis edytorski]

387. Dymitru — dziś popr. forma C. lp: Dymitrowi. [przypis edytorski]

388. święto w Sobotę — Wielka Sobota wielkanocna. [przypis edytorski]

389. posły — dziś popr. forma M. lm: posłowie. [przypis edytorski]

390. gońce — dziś popr. forma M. lm: gońcy. [przypis edytorski]

391. Michał Twerski, Michał Aleksandrowicz (1333–1399) — książę twerski od 1368, wielki książę twerski od 1382; brat Julianny, drugiej żony Olgierda Giedyminowicza; wuj Jagiełły. [przypis edytorski]

392. Światosławu — tak w źródle, prawdopodobnie pomyłka, powinno być: Światosław (tak sugeruje rytm wiersza). [przypis edytorski]

393. Drucki, właśc. Dymitr Starszy Olgierdowic (1320–1399) — książę drucki i wielki książę trubecki, jeden z synów Olgierda Giedyminowica. [przypis edytorski]

394. Andrzéj Połocki, Andrzej Garbaty a. Andrzej Olgierdowic (1319–1399) — książę połocki, starszy przyrodni brat Jagiełły. [przypis edytorski]

395. Lubart Dymitr Giedyminowicz (ok. 1313 – przed 1386) — syn Giedymina, książę połocki, włodzimierski i halicki. [przypis edytorski]

396. lacka rubież (daw.) — polska granica. [przypis edytorski]

397. ćma (tu daw.) — ogromna ilość, tłum. [przypis edytorski]

398. szeptają — dziś popr. forma: szepczą, rzadziej: szepcą. [przypis edytorski]

399. brat Michał, właśc. Koriat Michał Giedyminowicz (ok. 1307 – ok. 1365) — jeden z synów Giedymina, książę Nowogródka. [przypis edytorski]

400. czerń (tu daw.) — tłumy ludzi niskiego stanu, biedota, chłopstwo. [przypis edytorski]

401. z wiatry na skrzydła się mienia — zamienia się z wiatrami na skrzydła, tj. bardzo szybka. [przypis edytorski]

402. gnać się — dziś popr.: gnać. [przypis edytorski]

403. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

404. nie ma — taka pisownia w tym miejscu w wydaniu źródłowym; rym (trzyma) świadczy jednak o wymowie z é pochylonym: nié ma. [przypis edytorski]

405. Góra Pokłonna — pot. Pokłonka, wzniesienie kiedyś daleko poza granicami miasta, obecnie w centrum Moskwy, na terenie Parku Zwycięstwa. [przypis edytorski]

406. mrówię — dziś popr.: mrowie. [przypis edytorski]

407. Olgierdow — dziś: Olgierdowy a. Olgierda. [przypis edytorski]

408. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

409. strzymać (daw.) — tu: dotrzymać. [przypis edytorski]

410. Kremlu — dziś popr. forma D.: Kremla. [przypis edytorski]

411. Kremel — dziś popr.: Kreml. [przypis edytorski]

412. dotknąć się — dziś: dotknąć. [przypis edytorski]

413. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

414. Krewiczanie a. Krywicze — plemię wschodniosłowiańskie, zamieszkujące w średniowieczu tereny dzisiejszej Białorusi lub zach. Rosji. [przypis edytorski]

415. młódszy — dziś popr. pisownia: młodszy. [przypis edytorski]

416. gnać się — dziś popr.: gnać. [przypis edytorski]

417. Elżbieta, tj. Elżbieta Łokietkówna (1305–1380) — siostra Kazimierza Wielkiego, regentka Polski po jego śmierci. Żona króla Węgier Karola Roberta, matka węgierskiego i polskiego króla Ludwika Węgierskiego, babka królowej polskiej Jadwigi. [przypis edytorski]

418. Tarnow — dziś popr. pisownia: Tarnów. [przypis edytorski]

419. zwycięzki — dziś popr. pisownia: zwycięski. [przypis edytorski]

420. ubiedz — dziś popr. pisownia: ubiec; tu: zdążyć zająć. [przypis edytorski]

421. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

422. Prussy — dziś popr. pisownia: Prusy. [przypis edytorski]

423. na Wilnie — tj. na zamku wileńskim. [przypis edytorski]

424. alus (litew.) — piwo. [przypis edytorski]

425. synóm — dziś popr. forma C. lm: synom. [przypis edytorski]

426. bracióm — dziś popr. forma C. lm: braciom. [przypis edytorski]

427. Wilija — dziś: Wilia. [przypis edytorski]

428. Juljanna — dziś popr. pisownia: Julianna. [przypis edytorski]

429. chrześcijaninem — tu w źródle pisownia: chrześcianinem. Rytm wiersza sugeruje, że wyraz ten w tym miejscu należy wymawiać jako czterosylabowy: chrześć-ja-ni-nem. [przypis edytorski]

430. syny twe — dziś popr. forma M. lm: twoi synowie. [przypis edytorski]

431. bojary moje — dziś popr. forma M. lm: moi bojarzy. [przypis edytorski]

432. rodnia (daw.) — rodzina. [przypis edytorski]

433. swoję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: swoją. [przypis edytorski]

434. młódszy — dziś popr. pisownia: młodszy. [przypis edytorski]

435. synu — dziś popr. forma C. l.poj.: synowi. [przypis edytorski]

436. dziecióm — dziś popr. forma C. lm: dzieciom. [przypis edytorski]

437. dziadowska wiara — wiara dziadów, tj. przodków. [przypis edytorski]

438. Lubart Dymitr Giedyminowicz (ok. 1313 – przed 1386) — syn Giedymina, książę połocki, włodzimierski i halicki. [przypis edytorski]

439. Jawnut, dziś raczej Jawnuta, litew. Jaunutis (ok. 1305–1366) — jeden z ośmiu synów Giedymina, brat Olgierda i Kiejstuta. Miał zostać następcą ojca i przejąć Wilno, ale bracia pokonali go, a władcą Litwy został Olgierd. Jawnuta przyjął prawosławie, licząc na pomoc władców ruskich w odzyskaniu władzy, ale ostatecznie wrócił na Litwę i osiadł w majątku, wyznaczonym mu przez braci. W momencie śmierci Olgierda nie żył już od 11 lat. [przypis edytorski]

440. Patelo, Pateno, Potelo (mit. litew.) — litewskie bóstwo, przewodnik dusz. [przypis edytorski]

441. Juljanna — dziś popr. pisownia: Julianna. [przypis edytorski]

442. nócić — dziś popr. pisownia: nucić. [przypis edytorski]

443. moję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: moją. [przypis edytorski]

444. cisnął — dziś: ściskał. [przypis edytorski]

445. łzóm — dziś popr. forma C. lm: łzom. [przypis edytorski]

446. zaprzeć (daw.) — zamknąć. [przypis edytorski]

447. wiżos (z litew.) — obuwie. [przypis edytorski]

448. zamkniętemi oczy — dziś popr. forma N. lm: zamkniętymi oczami. [przypis edytorski]

449. dyszeć — tu: oddychać. [przypis edytorski]

450. nócić — dziś popr. pisownia: nucić. [przypis edytorski]

451. xiężna — dziś popr. pisownia: księżna. [przypis edytorski]

452. Juljanna — dziś popr. pisownia: Julianna. [przypis edytorski]

453. rauda (z litew.) — pieśń pogrzebowa. [przypis edytorski]

454. zanócić — dziś popr. pisownia: zanucić. [przypis edytorski]

455. bojary — dziś popr. forma M. lm: bojarzy. [przypis edytorski]

456. Juljanna — dziś popr. pisownia: Julianna. [przypis edytorski]

457. z płaczki swemi — dziś popr. forma N. lm: ze swoimi płaczkami. [przypis edytorski]

458. Słupy rozstawne, do słupów młodź goni, zdobywa pieniądz i zbroje — opis rytualnych turniejów, związanych z obrzędami pogrzebowymi w daw. Litwie. [przypis edytorski]

459. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

460. roskosz — dziś popr. pisownia: rozkosz. [przypis edytorski]

461. roskosz — dziś popr. pisownia: rozkosz. [przypis edytorski]

462. Dungus (litew. Dangus) — Niebo. [przypis edytorski]

463. Gdzie twe ojce, gdzie twe Bogi — tj. tam, gdzie twoi ojcowie i gdzie twoi bogowie. [przypis edytorski]

464. Jodsy (mit. litew.) — złe duchy. [przypis edytorski]

465. synóm — dziś popr. forma C. lm: synom. [przypis edytorski]

466. Olgierdowo — dziś popr. forma M. lp r.n.: Olgierdowe. [przypis edytorski]

467. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

468. Juljanna — dziś popr. pisownia: Julianna. [przypis edytorski]

469. łzy — dziś popr. forma N. lm: łzami. [przypis edytorski]

470. Dawid — być może mowa o Giliginie, księciu wileńskim z XIII w., który ochrzcił się i przyjął imię Dawid. [przypis edytorski]

471. bracióm — dziś popr. forma C. lm: braciom. [przypis edytorski]

472. obadwa (daw.) — obydwaj; tu: razem. [przypis edytorski]

473. Andrzej, właśc. Andrzej Garbaty a. Andrzej Olgierdowic (1319–1399) — książę połocki, starszy brat Jagiełły. [przypis edytorski]

474. moskiewski — Dymitr Doński. [przypis edytorski]

475. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

476. zkąd — dziś popr. pisownia: skąd. [przypis edytorski]

477. podły — tu: niskiego stanu. [przypis edytorski]

478. synu — dziś popr. forma C. l.poj.: synowi. [przypis edytorski]

479. z bojary — dziś popr. forma N. lm: z bojarami. [przypis edytorski]

480. kniazie — dziś popr. forma M. lm: kniaziowie. [przypis edytorski]

481. z rozkazy — dziś popr. forma N. lm: z rozkazami. [przypis edytorski]

482. od skarbcu — dziś popr. forma D. lp: skarbca. [przypis edytorski]

483. syny xiążęce — dziś popr. forma: książęcy synowie. [przypis edytorski]

484. bojary — dziś popr. forma M. lm: bojarzy. [przypis edytorski]

485. Kiejstutu — dziś popr. forma C.: Kiejstutowi. [przypis edytorski]

486. urągać się — dziś: urągać. [przypis edytorski]

487. zpod — dziś popr. pisownia: spod. [przypis edytorski]

488. dójść — dziś popr. pisownia: dojść. [przypis edytorski]

489. bracióm — dziś popr. forma C. lm: braciom. [przypis edytorski]

490. żałośny — dziś popr. pisownia: żałosny. [przypis edytorski]

491. w służebniczych ręku — w rękach sługi, w niewolniczych rękach. [przypis edytorski]

492. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

493. niechęcić — dziś: zniechęcać. [przypis edytorski]

494. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

495. Orda — państwo mongolsko-tatarskie. W XIV w. wasalami zależnymi od władcy Ordy byli m.in. książęta ruscy, w tym wielki książę moskiewski. [przypis edytorski]

496. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

497. Austryj — dziś popr. forma: z Austrii. [przypis edytorski]

498. wybiedz — dziś popr. pisownia: wybiec. [przypis edytorski]

499. za niemi — dziś popr. forma: za nimi. [przypis edytorski]

500. salamandra — dawniej wierzono, że salamandry potrafią przeżyć w ogniu, a nawet, że się w ogniu rodzą. Dziś płazy te objęte są w Polsce ochroną. [przypis edytorski]

501. xiążęcy — dziś popr. pisownia: książęcy. [przypis edytorski]

502. pędzić się — dziś popr.: pędzić. [przypis edytorski]

503. zbyć — pozbyć się, tu: pogubić, zapomnieć. [przypis edytorski]

504. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

505. traktować — tu: pertraktować, prowadzić rozmowy. [przypis edytorski]

506. ukować — wykuć. [przypis edytorski]

507. stoła — dziś popr. forma D. lp: stołu. [przypis edytorski]

508. wnukli (daw.) — czy wnuk. [przypis edytorski]

509. wyprawieni — tu: odprawieni, odesłani. [przypis edytorski]

510. połyska — dziś popr. forma: połyskuje; błyska. [przypis edytorski]

511. uduszony — tu: zduszony, stłumiony. [przypis edytorski]

512. dusza mu patrzy w oku — w jego oczach widać jego duszę. [przypis edytorski]

513. słowy zimnemi — dziś popr. forma N. lm: zimnymi słowami. [przypis edytorski]

514. wreście — dziś popr.: wreszcie. [przypis edytorski]

515. dosiądz — dziś: dosięgnąć. [przypis edytorski]

516. bojary — dziś popr. forma M. lm: bojarzy. [przypis edytorski]

517. z psy swojemi — dziś popr. forma N. lm: ze swoimi psami. [przypis edytorski]

518. ptastwo — dziś: ptactwo. [przypis edytorski]

519. synowiec — syn brata, bratanek. [przypis edytorski]

520. z ogary — dziś popr. forma N. lm: z ogarami. [przypis edytorski]

521. wreście — dziś popr.: wreszcie. [przypis edytorski]

522. jednastu (daw.) — dziś popr.: jedenastu. [przypis edytorski]

523. wrogi twoje — dziś popr. forma M. lm: twoi wrogowie. [przypis edytorski]

524. zazdrośném — dziś popr. forma: zazdrosnym. [przypis edytorski]

525. oczów — dziś popr.: oczu. [przypis edytorski]

526. dopatrzeć — tu: wypatrzeć, wykryć. [przypis edytorski]

527. knować — dziś: knuć. [przypis edytorski]

528. Lida — miasto, dziś w zachodniej części Białorusi. [przypis edytorski]

529. wydział — tu: dzielnica, majątek. [przypis edytorski]

530. zmięszać — dziś popr.: zmieszać. [przypis edytorski]

531. przeciw niemu — tu: naprzeciw niego. [przypis edytorski]

532. wykrzyka (daw.) — krzyczy. [przypis edytorski]

533. marszczki — dziś: zmarszczki. [przypis edytorski]

534. ztąd — dziś popr. pisownia: stąd. [przypis edytorski]

535. synu — dziś popr. forma C. l.poj.: synowi. [przypis edytorski]

536. trup — dziś popr. forma B. lp: trupa. [przypis edytorski]

537. pletnia — dyscyplina, narzędzie chłosty. [przypis edytorski]

538. Wilii — tu rytm wiersza sugeruje dawną trzysylabową wymowę: Wi-li-ji. [przypis edytorski]

539. obówie — dziś popr. pisownia: obuwie. [przypis edytorski]

540. snieg — dziś popr. pisownia: śnieg. [przypis edytorski]

541. bolu — dziś popr. pisownia: bólu. [przypis edytorski]

542. spisywać się — korespondować; tu: spiskować. [przypis edytorski]

543. xiążęcy — dziś popr. pisownia: książęcy. [przypis edytorski]

544. Marij Olgierdównéj — dziś popr. forma D.: Marii Olgierdówny. [przypis edytorski]

545. Narymundowicz — jeden z synów Narymunta Gleba (1300–1348), brata Olgierda: Michał, książę piński lub Aleksander, książę Bełzu, lub Patrycy, książę Starodubowski. [przypis edytorski]

546. wezmie — dziś popr. pisownia: weźmie. [przypis edytorski]

547. scierpiszże — dziś popr.: ścierpisz, ścierpiszże. [przypis edytorski]

548. na tośmy przyszliśmy — do tego doszliśmy. [przypis edytorski]

549. starcu — dziś popr. forma C. lp: starcowi. [przypis edytorski]

550. zapobiedz — dziś popr. pisownia: zapobiec. [przypis edytorski]

551. szalić — dziś: szaleć. [przypis edytorski]

552. z Krzyżaki się piszą — spiskują z Krzyżakami. [przypis edytorski]

553. zdradny (daw.) — zdradziecki. [przypis edytorski]

554. takem mą głowę położyć gotowy — dam sobie głowę uciąć; ręczę głową. [przypis edytorski]

555. jeślim w ustach fałsz miał — jeżeli skłamałem. [przypis edytorski]

556. uśpieszyć — tu: wyprzedzić. [przypis edytorski]

557. Witoldu — dziś popr. forma C.: Witoldowi. [przypis edytorski]

558. k’niemu (daw.) — do niego. [przypis edytorski]

559. dójść — dziś popr. pisownia: dojść. [przypis edytorski]

560. duma — tu: dumanie, myśli. [przypis edytorski]

561. sparł (daw.) — oparł. [przypis edytorski]

562. bachmat — koń, wierzchowiec. [przypis edytorski]

563. samotrzeć — z dwoma towarzyszami. [przypis edytorski]

564. lice słoni — zasłania twarz. [przypis edytorski]

565. paleć — dziś popr. pisownia: palec. [przypis edytorski]

566. tobiem ja winien — tobie jestem winien. [przypis edytorski]

567. dowody — dziś popr. forma N. lm.: dowodami. [przypis edytorski]

568. Daug, właśc. Daugi a. Dougi, litew. Daugai — miasto położone ok. 80 km na płd. zachód od Wilna. [przypis edytorski]

569. strzymać (daw.) — tu: dotrzymać. [przypis edytorski]

570. jagody (daw.) — policzki. [przypis edytorski]

571. zpod — dziś popr. pisownia: spod. [przypis edytorski]

572. xiążę — dziś popr. pisownia: książę; xiążęciu — dziś częściej: księciu. [przypis edytorski]

573. zabyć (daw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

574. urość (daw.) — dziś popr.: urosnąć. [przypis edytorski]

575. xiężnéj — dziś popr. pisownia: księżnej. [przypis edytorski]

576. Marij — dziś popr. forma D.: Marii. [przypis edytorski]

577. wyszlij — dziś popr.: wyślij. [przypis edytorski]

578. nawalny (daw.) — burzliwy, sztormowy. [przypis edytorski]

579. źwierzóm — dziś popr. forma: zwierzom, tj. zwierzętom. [przypis edytorski]

580. obówie — dziś popr. pisownia: obuwie. [przypis edytorski]

581. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

582. rozśmiać się — dziś: roześmiać się, śmiać się. [przypis edytorski]

583. pomnieć (daw.) — pamiętać, przypominać sobie. [przypis edytorski]

584. pletnia — dyscyplina, narzędzie chłosty. [przypis edytorski]

585. łzy gorzkiemi — dziś popr. forma N. lm: gorzkimi łzami. [przypis edytorski]

586. jutrzeńka — dziś popr. pisownia: jutrzenka. [przypis edytorski]

587. zejść — tu: stać się. [przypis edytorski]

588. Mariam — ja jestem Maria. [przypis edytorski]

589. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

590. szalić — dziś: szaleć. [przypis edytorski]

591. Krzyżaki — dziś popr. forma N. lm: Krzyżakami. [przypis edytorski]

592. xięztwo — dziś popr. pisownia: księstwo. [przypis edytorski]

593. Neris — Wilia, rzeka na terytorium Litwy, prawy dopływ Niemna. [przypis edytorski]

594. xiążęcy — dziś popr. pisownia: książęcy. [przypis edytorski]

595. kościoł — dziś popr. pisownia: kościół. [przypis edytorski]

596. Antokol — dziś dzielnica Wilna, położona na lewym brzegu rzeki Neris, kilka kilometrów na płn. wschód od historycznego grodu wileńskiego. [przypis edytorski]

597. z odzieża — dziś popr. forma r.ż. (D. lp): z odzieży. [przypis edytorski]

598. śmiać — dziś popr.: śmiać się. [przypis edytorski]

599. coraz — dziś: coraz bardziej. [przypis edytorski]

600. czerni — dziś popr.: czerni się a. czernieje. [przypis edytorski]

601. dziwić — dziś: dziwić się. [przypis edytorski]

602. czyli (tu daw.) — czy, czy też. [przypis edytorski]

603. odzywać — dziś popr.: odzywać się. [przypis edytorski]

604. urągać się — dziś raczej: urągać. [przypis edytorski]

605. powróccie — dziś popr. pisownia: powróćcie. [przypis edytorski]

606. kłóccie — dziś popr. pisownia: kłóćcie; kłócić — tu: zakłócać. [przypis edytorski]

607. łyko, częściej w lm łyka — sznury, więzy. [przypis edytorski]

608. swoję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: swoją. [przypis edytorski]

609. strzymać (daw.) — tu: utrzymać. [przypis edytorski]

610. zdać (tu daw.) — zdradzić, oddać. [przypis edytorski]

611. przedać (daw.) — dziś: sprzedać. [przypis edytorski]

612. strzedz — dziś popr. pisownia: strzec. [przypis edytorski]

613. wstrzęsie — dziś popr. forma: wstrząśnie. [przypis edytorski]

614. od skarbcu — dziś popr. forma D. lp: od skarbca. [przypis edytorski]

615. mnieś przedał (daw.) — mnie sprzedałeś. [przypis edytorski]

616. plemie — dziś popr.: plemię. [przypis edytorski]

617. cieśń — tu: ciasne miejsce. [przypis edytorski]

618. nizko — dziś popr. pisownia: nisko. [przypis edytorski]

619. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

620. widny (tu daw.) — widoczny. [przypis edytorski]

621. Saułe a. Saule (z litew. Saulė) — Słońce; w mit. litew. bogini nieba. [przypis edytorski]

622. maszli (daw.) — czasownik masz z partykułą pytajną li: czy masz. [przypis edytorski]

623. mścić — dziś popr.: mścić się. [przypis edytorski]

624. chrześcijan — tu w źródle pisownia: chrześcjan. Rytm wiersza sugeruje, że wyraz ten w tym miejscu należy wymawiać jako dwusylabowy: chrześć-jan. [przypis edytorski]

625. sargas (litew.) — stróż, strażnik. [przypis edytorski]

626. ku Grodnowi — dziś popr. forma C.: ku Grodnu. [przypis edytorski]

627. roskosz — dziś popr. pisownia: rozkosz. [przypis edytorski]

628. przelata — dziś popr. forma: przelatuje. [przypis edytorski]

629. przypomnieć — dziś popr.: przypomnieć sobie. [przypis edytorski]

630. przedsienie — przedpokój, poczekalnia. [przypis edytorski]

631. lękać — dziś popr.: lękać się. [przypis edytorski]

632. xięztwo — dziś popr. pisownia: księstwo. [przypis edytorski]

633. siepaczów — dziś popr. forma D. lm: siepaczy. [przypis edytorski]

634. probować — dziś popr. pisownia: próbować. [przypis edytorski]

635. dniowy (daw.) — dzienny. [przypis edytorski]

636. mięszać — dziś popr. pisownia: mieszać. [przypis edytorski]

637. plec — dziś popr.: pleców. [przypis edytorski]

638. nié ma litości, jak mnie jéj nie było — nie ma litości (dla ciebie), jak dla mnie jej nie było. [przypis edytorski]

639. biegą — dziś popr. forma: biegną. [przypis edytorski]

640. oczy (...) obie — dziś popr.: oboje oczu. [przypis edytorski]

641. Witoldu — dziś popr. forma C.: Witoldowi. [przypis edytorski]

642. xsiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

643. na krewnéj nie mścijmy się głowie — nie zabijajmy naszego krewnego. [przypis edytorski]

644. zadosyć — zadość. [przypis edytorski]

645. z mnichy — dziś popr. forma N. lm: z mnichami. [przypis edytorski]

646. Jagielle dać xięztwo i władzę utracić — tj. Jagiełłó powinien oddać księstwo i utracić władzę. [przypis edytorski]

647. na wolę — na wolność. [przypis edytorski]

648. oczów — dziś popr. forma D. lm: oczu. [przypis edytorski]

649. wśpierać — dziś popr. pisownia: wspierać. [przypis edytorski]

650. wrotóm — dziś popr. forma C. lm: wrotom. [przypis edytorski]

651. dwornia — dwór, dworzanie. [przypis edytorski]

652. pienić — dziś popr.: pienić się. [przypis edytorski]

653. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

654. poklasną — dziś: przyklasną. [przypis edytorski]

655. wykrzyka — dziś popr. forma: wykrzykuje, krzyczy. [przypis edytorski]

656. zwycięzki — dziś popr. pisownia: zwycięski. [przypis edytorski]

657. wczora (daw.) — wczoraj. [przypis edytorski]

658. xiążęcy — dziś popr. pisownia: książęcy. [przypis edytorski]

659. żyw (daw.) — żywy. [przypis edytorski]

660. oczów — dziś popr. forma D. lm: oczu. [przypis edytorski]

661. nasłuchać — dziś: nasłuchać się. [przypis edytorski]

662. wykrzyka — dziś popr. forma: wykrzykuje, krzyczy. [przypis edytorski]

663. przymykać — tu: zbliżać się. [przypis edytorski]

664. sromocić (daw.) — hańbić. [przypis edytorski]

665. plwać — pluć. [przypis edytorski]

666. zbliżać — tu: zbliżać się. [przypis edytorski]

667. petla — dziś: pętla. [przypis edytorski]

668. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

669. martwa upadła — faktycznie Maria Olgierdówna po śmierci Wojdyłły wyszła za mąż za księcia Dawida horodeckiego. [przypis edytorski]

670. ani (...) mogą — dziś: nie mogą; w tym zdaniu: (nawet) słowa Witolda nie mogą go wytrącić z odrętwienia. [przypis edytorski]

671. bajoras (z litew.) — bojar, rycerz, szlachcic (tu w lm: bojarzy). [przypis edytorski]

672. syny — dziś popr. forma M. lm: synowie. [przypis edytorski]

673. sciągać — dziś popr. pisownia: ściągać, tj. wyciągać. [przypis edytorski]

674. xięztw dwoje — dziś popr.: dwa księstwa. [przypis edytorski]

675. z Krzyżaki — dziś popr. forma N. lm: z Krzyżakami. [przypis edytorski]

676. wmięszać — dziś popr. pisownia: wmieszać. [przypis edytorski]

677. wejrzenia (...) skinienia (...) czatował — czekał na każde spojrzenie i skinienie. [przypis edytorski]

678. cieszyć we smutku — dziś: pocieszać w smutku. [przypis edytorski]

679. cóś — dziś popr. pisownia: coś. [przypis edytorski]

680. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

681. uciecze — dziś popr. forma: ucieknie. [przypis edytorski]

682. ptastwo — dziś: ptactwo. [przypis edytorski]

683. blanki — zwieńczenie murów obronnych. [przypis edytorski]

684. sługi — dziś popr. forma M. lm: słudzy. [przypis edytorski]

685. zaskrzypły — dziś popr. forma: zaskrzypiały. [przypis edytorski]

686. puhacz — dziś popr. pisownia: puchacz. [przypis edytorski]

687. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

688. Hanul Nakiemna — Hanul z Rygi, namiestnik Wilna 1382-1387; w trakcie konfliktu między Jagiełłą a Kiejstutem oddał Wilno królowi: później zaufany doradca Władysława II Jagiełły i Skirgiełły. [przypis edytorski]

689. wnijść (daw.) — wejść. [przypis edytorski]

690. za rękę go ciśnie — ściska mu dłoń. [przypis edytorski]

691. xiążęcia — dziś raczej: księcia. [przypis edytorski]

692. zszarzany — dziś: zszarzały. [przypis edytorski]

693. zwalany — zabrudzony. [przypis edytorski]

694. synóm — dziś popr. forma C. lm: synom. [przypis edytorski]

695. ramie — dziś popr. pisownia: ramię. [przypis edytorski]

696. przytomny (tu daw.) — obecny. [przypis edytorski]

697. powrótu — dziś popr. pisownia: powrotu. [przypis edytorski]

698. rękę ci tylko ściągnąć już po niego — wystarczy, że wyciągniesz po nie rękę. [przypis edytorski]

699. blizko — dziś popr. pisownia: blisko. [przypis edytorski]

700. wykrzyka — dziś popr. forma: wykrzykuje, krzyczy. [przypis edytorski]

701. bajoras (z litew.) — bojar, rycerz, szlachcic. [przypis edytorski]

702. lietaury (z gr. polytauréa) — bębny, kotły. [przypis edytorski]

703. patrzają — dziś: patrzą. [przypis edytorski]

704. przebierać się (tu daw.) — przekradać się. [przypis edytorski]

705. Korybut — Korybut Dymitr (zm. 1404), książę nowogrodzko-siewierski. [przypis edytorski]

706. ztamtąd — dziś popr. pisownia: stamtąd. [przypis edytorski]

707. nizko — dziś popr. pisownia: nisko. [przypis edytorski]

708. pożyć (daw.) — pokonać. [przypis edytorski]

709. namieśnik — dziś popr.: namiestnik. [przypis edytorski]

710. podarkiem ucina rozmowie — kończy rozmowę wręczeniem podarunku. [przypis edytorski]

711. Olgierdów — Olgierda, Olgierdowicz. [przypis edytorski]

712. wykrzyka — dziś popr. forma: wykrzykuje, krzyczy. [przypis edytorski]

713. najezdca — dziś popr. pisownia: najeźdźca. [przypis edytorski]

714. xiążęcia — dziś raczej: księcia. [przypis edytorski]

715. zaprzeć (tu daw.) — zamknąć. [przypis edytorski]

716. wiarę strzymać — pozostać wiernym. [przypis edytorski]

717. zwyciężca — dziś popr.: zwycięzca. [przypis edytorski]

718. nakładną — dziś: nałożą. [przypis edytorski]

719. pocześnie (daw.) — z szacunkiem, jak należy. [przypis edytorski]

720. dwónastu — dziś popr. pisownia: dwunastu. [przypis edytorski]

721. Kobole (z litew.) — domowe bożki. [przypis edytorski]

722. dwónastu — dziś popr. pisownia: dwunastu. [przypis edytorski]

723. wnętrznośćmi — dziś popr. forma N. lm: wnętrznościami. [przypis edytorski]

724. twoję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: twoją. [przypis edytorski]

725. ubiedz (daw.) — uciec. [przypis edytorski]

726. władnie — dziś popr. forma: włada. [przypis edytorski]

727. bolu — dziś popr. pisownia: bólu. [przypis edytorski]

728. obrachujem — tu: policzymy się. [przypis edytorski]

729. z Krzyżowemi — tj. z Krzyżakami. [przypis edytorski]

730. zatętniała — dziś popr. forma: zatętniła. [przypis edytorski]

731. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

732. ufiec — dziś popr.: hufiec. [przypis edytorski]

733. skórami i pałki zbrojną — w skórzanych zbrojach i z pałkami. [przypis edytorski]

734. męztwo — dziś popr. pisownia: męstwo. [przypis edytorski]

735. sokoł — dziś popr. pisownia: sokół. [przypis edytorski]

736. zpod — dziś popr. pisownia: spod. [przypis edytorski]

737. rozstawuje — dziś popr. forma: rozstawia. [przypis edytorski]

738. xsiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

739. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

740. wahać — dziś popr.: wahać się. [przypis edytorski]

741. pośpiesza z gałęzią — nadchodzi z symbolem poselstwa, zawieszenia broni; w późniejszych wiekach zamiast gałęzi zaczęto używać białej chorągwi. [przypis edytorski]

742. przeciw — tu: naprzeciw. [przypis edytorski]

743. zgodzić — dziś popr.: zgodzić się. [przypis edytorski]

744. słowy jednemi — samymi słowami. [przypis edytorski]

745. śpierać — dziś popr. pisownia: spierać. [przypis edytorski]

746. niemożny — tu: niemożliwy. [przypis edytorski]

747. mówcie o zgodę — rozmawiajcie o zgodzie. [przypis edytorski]

748. szydersko — dziś: szyderczo. [przypis edytorski]

749. utrzymać — tu: utrzymać się. [przypis edytorski]

750. śpierać — dziś popr. pisownia: spierać. [przypis edytorski]

751. czas idzie marnie — marnujemy czas. [przypis edytorski]

752. czyli (tu daw.) — czy, czy też; czyżby. [przypis edytorski]

753. kładną klątwę — składają przysięgę. [przypis edytorski]

754. nareście — dziś popr.: nareszcie. [przypis edytorski]

755. przeciw — tu: naprzeciw. [przypis edytorski]

756. zkąd — dziś popr. pisownia: skąd. [przypis edytorski]

757. czwałem — dziś popr.: cwałem. [przypis edytorski]

758. dumami ognie rozpala — w myślach zapala ognie. [przypis edytorski]

759. dni ubiegłe odżywia — wskrzesza przeszłość. [przypis edytorski]

760. bojarów dziesięciu ciekawie patrzą szyderskiemi oczy — dziś popr.: dziesięciu bojarów ciekawie patrzy szyderczymi oczami. [przypis edytorski]

761. płacząc zdrady — opłakując zdradę. [przypis edytorski]

762. zostać się — dziś popr.: zostać. [przypis edytorski]

763. przesiękły — dziś popr.: przesiąkły. [przypis edytorski]

764. gołąb’ — dawna pisownia, z zaznaczoną miękkością końcowego b; dziś popr.: gołąb. [przypis edytorski]

765. u muru położył — położył się przy murze. [przypis edytorski]

766. ztąd — dziś popr. pisownia: stąd. [przypis edytorski]

767. zwierzyć — tu: powierzyć. [przypis edytorski]

768. bez duchu — dziś popr. forma D. lp: bez ducha. [przypis edytorski]

769. Czas starcu dać życie — już czas, aby starzec oddał życie. [przypis edytorski]

770. rospacz — dziś popr. pisownia: rozpacz. [przypis edytorski]

771. wgłąb’ — dawna pisownia, z zaznaczoną miękkością końcowego b; dziś popr.: w głąb. [przypis edytorski]

772. duchu śledzili — sprawdzali, czy oddycha. [przypis edytorski]

773. zwycięzki — dziś popr. pisownia: zwycięski. [przypis edytorski]

774. alus (litew.) — piwo. [przypis edytorski]

775. zanócić — dziś popr. pisownia: zanucić. [przypis edytorski]

776. rospacz — dziś popr. pisownia: rozpacz. [przypis edytorski]

777. sromu (daw.) — wstyd. [przypis edytorski]

778. dumy — myśli, rozmyślania. [przypis edytorski]

779. rąbek (daw.) — chustka na głowę. [przypis edytorski]

780. Olgierdow synie — dziś popr.: synu Olgierda. [przypis edytorski]

781. klnę ciebie — przeklinam cię. [przypis edytorski]

782. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

783. ciężyć — dziś popr.: ciążyć. [przypis edytorski]

784. bole — dziś popr. pisownia: bóle. [przypis edytorski]

785. dwie Wilije płynie — dziś: dwie Wilie płyną. [przypis edytorski]

786. Pokole (mit. litew.) — Poklus, bóg piekła i zemsty. [przypis edytorski]

787. nieszczęścióm — dziś popr. pisownia C. lm: nieszczęściom. [przypis edytorski]

788. dymy objął wielkiemi — otoczył się wielkimi dymami. [przypis edytorski]

789. wgłąb’ — dawna pisownia, z zaznaczoną miękkością końcowego b; dziś popr.: w głąb. [przypis edytorski]

790. z kolei — tu: po kolei. [przypis edytorski]

791. trup — dziś popr. forma B. lp: trupa. [przypis edytorski]

792. patrzeć — tu: wypatrywać. [przypis edytorski]

793. jękóm — dziś popr. forma C. lm: jękom; tu popr.: do jęków. [przypis edytorski]

794. cóś — dziś popr. pisownia: coś. [przypis edytorski]

795. pogrzebny — pogrzebowy. [przypis edytorski]

796. dziać — dziś popr.: dziać się. [przypis edytorski]

797. rauda (z litew.) — pieśń żałobna. [przypis edytorski]

798. rospacz — dziś popr. pisownia: rozpacz. [przypis edytorski]

799. je sam siebie — tj. gryzie się, przeżywa swoją klęskę. [przypis edytorski]

800. Gulbi (mit. litew.) — duch stróż, bożek strzegący każdego mężczyzny. [przypis edytorski]

801. skośniały — skostniały. [przypis edytorski]

802. rospaczać — dziś popr. pisownia: rozpaczać. [przypis edytorski]

803. cieszyć słowy (daw.) — pocieszać słowami. [przypis edytorski]

804. sciekła — dziś popr. pisownia: ściekła. [przypis edytorski]

805. xiężna — dziś popr. pisownia: księżna. [przypis edytorski]

806. powolnie (daw.) — niespiesznie, powoli. [przypis edytorski]

807. ptacy (...) się żegnali — dziś popr.: ptaki się żegnały. [przypis edytorski]

808. ozwać — dziś popr.: odezwać się. [przypis edytorski]

809. rospacz — dziś popr. pisownia: rozpacz. [przypis edytorski]

810. męzki — dziś popr. pisownia: męski. [przypis edytorski]

811. ztąd — dziś popr. pisownia: stąd. [przypis edytorski]

812. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

813. o służebnę moję — tu: po moją służącą. [przypis edytorski]

814. nadziewać — tu: wkładać. [przypis edytorski]

815. huczno — dziś popr.: hucznie, tj. głośno, gwarno. [przypis edytorski]

816. mistrz — tu: Konrad Zöllner von Rotenstein, wielki mistrz krzyżacki w latach 1382–1390, następca Winrycha de Kniprode. [przypis edytorski]

817. godowy — tu: świąteczny, biesiadny. [przypis edytorski]

818. Krzyżakow — dziś popr. pisownia: Krzyżaków. [przypis edytorski]

819. Zofja — dziś popr. pisownia: Zofia. [przypis edytorski]

820. Zofja Witoldówna (1370–1453) — córka Witolda i Anny, od 1391 r. żona Wasyla I Rurykowicza, wielkiego księcia moskiewskiego. [przypis edytorski]

821. lilija — dziś popr. pisownia: lilia. [przypis edytorski]

822. ustroń — miejsce ustronne. [przypis edytorski]

823. pomnieć (daw.) — pamiętać. [przypis edytorski]

824. dotrzymam umowę — dziś popr.: dotrzymam umowy. [przypis edytorski]

825. sciśniecie — dziś popr. pisownia: ściśniecie. [przypis edytorski]

826. my wam staniemy do boku — pomożemy wam, wesprzemy was. [przypis edytorski]

827. Mindows, Mindowe, dziś raczej Mendog, litew. Mindaugas (ok. 1200–1263) — wielki książę litewski, uważany za pierwszego króla Litwinów. [przypis edytorski]

828. przyrzekę — dziś popr. forma: przyrzeknę. [przypis edytorski]

829. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

830. Czolner — Konrad Zöllner von Rotenstein. [przypis edytorski]

831. xiążę olszańskie — dziś popr.: książę olszański; popr. forma B. lp: księcia olszańskiego. [przypis edytorski]

832. półk — dziś popr. pisownia: pułk. [przypis edytorski]

833. ojcowskie morderce — dziś popr. forma B. lm: ojcowskich morderców. [przypis edytorski]

834. rzadkie rdzawe szablice — tj. szable występują nieczęsto w ich uzbrojeniu i są niskiej jakości. [przypis edytorski]

835. włócznióm — dziś popr. forma C. lm: włóczniom. [przypis edytorski]

836. dowódzca — dziś popr.: dowódca. [przypis edytorski]

837. podzielać — tu: dzielić. [przypis edytorski]

838. Malborg — dziś: Malbork. [przypis edytorski]

839. ostrow a. ostrów (daw.) — wyspa. [przypis edytorski]

840. dowódzca — dziś popr.: dowódca. [przypis edytorski]

841. kamieńmi — dziś popr. forma N. lm: kamieniami. [przypis edytorski]

842. stawić — tu: porozstawiać. [przypis edytorski]

843. w chwili — w jednej chwili. [przypis edytorski]

844. wśpierać — dziś popr. pisownia: wspierać. [przypis edytorski]

845. widny — tu: widoczny. [przypis edytorski]

846. pędzić się — dziś: pędzić. [przypis edytorski]

847. rozwito — dziś: rozwinięto. [przypis edytorski]

848. świętego krzyża część — relikwia. [przypis edytorski]

849. zjadły — dziś: zajadły. [przypis edytorski]

850. piać (tu daw.) — śpiewać. [przypis edytorski]

851. cisnie — dziś popr. pisownia: ciśnie. [przypis edytorski]

852. pomstę wywoła na szyję — sprowadzi śmierć jako zemstę. [przypis edytorski]

853. świętokradźce — dziś popr.: świętokradcy. [przypis edytorski]

854. morderce — dziś popr.: mordercy. [przypis edytorski]

855. niebiańskiemi (...) chóry — dziś popr. forma N. lm: niebiańskimi chórami. [przypis edytorski]

856. jest-li — dziś popr. pisownia: jesli, tj. czy jest. [przypis edytorski]

857. chrześcijańskiego — tu w źródle pisownia: chrześciańskiego. Rytm wiersza sugeruje, że wyraz ten w tym miejscu należy wymawiać jako czterosylabowy: chrześć-jań-skie-go. [przypis edytorski]

858. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

859. zawoła na swoje — zawoła do swoich ludzi. [przypis edytorski]

860. zaprządz — dziś popr. pisownia: zaprząc. [przypis edytorski]

861. zmódz — dziś popr.: zmóc, tj. pokonać. [przypis edytorski]

862. brzemie — dziś popr. pisownia: brzemię. [przypis edytorski]

863. chrześcijan — tu w źródle pisownia: chrześcian. Rytm wiersza sugeruje, że wyraz ten w tym miejscu należy wymawiać jako dwusylabowy: chrześć-jan. [przypis edytorski]

864. swe syny — dziś popr. forma B. lm: swoich synów. [przypis edytorski]

865. zdumiały — dziś: zdumiony, zdziwiony. [przypis edytorski]

866. cudo — tu: cud. [przypis edytorski]

867. dumy (daw.) — myśli, rozmyślania. [przypis edytorski]

868. spójrzenie — dziś popr. pisownia: spojrzenie. [przypis edytorski]

869. kończyna (tu daw.) — skraj, końcówka. [przypis edytorski]

870. kościołek (...) Marii na Piaskach — kościół O.O. Franciszkanów NP Marii „na Piaskach”, jedna z najstarszych świątyń Wilna. [przypis edytorski]

871. mnichy — dziś popr. forma M. lm: mnisi. [przypis edytorski]

872. gniezdzie — dziś popr. pisownia: gnieździe. [przypis edytorski]

873. nareście — dziś popr.: nareszcie. [przypis edytorski]

874. fórtka — dziś popr. pisownia: furtka. [przypis edytorski]

875. kościoł — dziś popr. pisownia: kościół. [przypis edytorski]

876. rany — dziś popr. forma N. lm: ranami. [przypis edytorski]

877. mienić — tu: przemieniać. [przypis edytorski]

878. sadzić — tu: posadzić, sadzać. [przypis edytorski]

879. gwardjan — dziś popr. pisownia: gwardian, przełożony klasztoru franciszkanów. [przypis edytorski]

880. moję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: moją. [przypis edytorski]

881. blizki — dziś popr. pisownia: bliski. [przypis edytorski]

882. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

883. znamie (daw.) — tu: znak, chorągiew; dziś popr. pisownia: znamię. [przypis edytorski]

884. miljon — dziś popr. pisownia: milion. [przypis edytorski]

885. bałwan — tu: bożek, rzeźba przedstawiająca bóstwo. [przypis edytorski]

886. niemylny — dziś: nieomylny. [przypis edytorski]

887. swoję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: swoją. [przypis edytorski]

888. Sion — dziś popr. pisownia: Syjon. [przypis edytorski]

889. roskoszny — dziś popr. pisownia: rozkoszny. [przypis edytorski]

890. smętarz — dziś popr.: cmętarz. [przypis edytorski]

891. piasczystéj — dziś popr.: piaszczystej. [przypis edytorski]

892. nikt go nie wié — dziś popr.: nikt go nie zna. [przypis edytorski]

893. chcesz-li — dziś popr. pisownia: chceszli; tj. czy chcesz. [przypis edytorski]

894. plemie — dziś popr. pisownia: plemię. [przypis edytorski]

895. stradać (daw.) — stracić. [przypis edytorski]

896. Wiész Witolda — dziś popr.: znasz Witolda. [przypis edytorski]

897. rospacz — dziś popr. pisownia: rozpacz. [przypis edytorski]

898. mnichy — dziś popr. forma M. lm: mnisi. [przypis edytorski]

899. xięża — dziś popr. pisownia: księża. [przypis edytorski]

900. cóś — dziś popr. pisownia: coś. [przypis edytorski]

901. pogrzebny — pogrzebowy. [przypis edytorski]

902. biegą — dziś popr. forma: biegną. [przypis edytorski]

903. osłoniony — dziś popr.: osłonięty. [przypis edytorski]

904. sparty (daw.) — oparty, wsparty. [przypis edytorski]

905. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

906. ubielony — tu: posiwiały, siwy. [przypis edytorski]

907. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

908. puścizna — dziś: spuścizna. [przypis edytorski]

909. któś — dziś popr. pisownia: ktoś. [przypis edytorski]

910. wrzący — tu: rozemocjonowany. [przypis edytorski]

911. Pomszczę dzieci wam na głowie — wasza śmierć będzie zemstą za śmierć dzieci. [przypis edytorski]

912. ciemnia (tu daw.) — ciemność. [przypis edytorski]

913. obódwu — dziś popr.: obydwu. [przypis edytorski]

914. spójrzenie — dziś popr. pisownia: spojrzenie. [przypis edytorski]

915. szydersko — dziś: szyderczo. [przypis edytorski]

916. chrześcijan — tu w źródle pisownia: chrześcian. Rytm wiersza sugeruje, że wyraz ten w tym miejscu należy wymawiać jako dwusylabowy: chrześć-jan. [przypis edytorski]

917. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

918. chrześcijański — tu w źródle pisownia: chrześciański. Rytm wiersza sugeruje, że wyraz ten w tym miejscu należy wymawiać jako trzysylabowy: chrześć-jań-ski. [przypis edytorski]

919. zadumać — dziś popr.: zadumać się. [przypis edytorski]

920. ołtarzów — dziś popr.: ołtarzy. [przypis edytorski]

921. chrześcijański — tu w źródle pisownia: chrześciański. Rytm wiersza sugeruje, że wyraz ten w tym miejscu należy wymawiać jako trzysylabowy: chrześć-jań-ski. [przypis edytorski]

922. chrześcijański — tu w źródle pisownia: chrześciański. Rytm wiersza sugeruje, że wyraz ten w tym miejscu należy wymawiać jako trzysylabowy: chrześć-jań-ski. [przypis edytorski]

923. dowódźca — dziś popr.: dowódca. [przypis edytorski]

924. starce — dziś popr. forma M. lm.: starcy. [przypis edytorski]

925. blachy żelaznemi — dziś popr. forma N. lm: żelaznymi blachami. [przypis edytorski]

926. futry drogiemi — dziś popr. forma N. lm: drogimi futrami. [przypis edytorski]

927. z powrótem — dziś popr. pisownia: z powrotem. [przypis edytorski]

928. królewnéj — dziś popr. forma D. lp: królewny. [przypis edytorski]

929. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

930. schylać — dziś popr.: schylać się; tu w znaczeniu: kłaniać się. [przypis edytorski]

931. Słodko Jagielle brzmi w uszach ta mowa, choć z rzadka polskie może złapać słowa — językiem kancelarii Wielkiego Księstwa Litewskiego był starobiałoruski, bardzo zbliżony do średniowiecznej polszczyzny, książęta litewscy utrzymywali też bliskie stosunki z książętami ruskimi, więc Jagiełło najprawdopodobniej rozumiał dobrze język polski. [przypis edytorski]

932. wytłómaczać — dziś popr.: tłumaczyć. [przypis edytorski]

933. xiąże — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

934. stawić — dziś popr.: stawić się. [przypis edytorski]

935. ze skarbcu — dziś popr. forma D. lp: ze skarbca. [przypis edytorski]

936. Kobol (z litew.) — bożek domowy. [przypis edytorski]

937. lipiec — tu: napój. [przypis edytorski]

938. dziwić — dziś popr.: dziwić się. [przypis edytorski]

939. źwierząt — dziś popr. pisownia: zwierzę. [przypis edytorski]

940. stalny — stalowy. [przypis edytorski]

941. Stanisław Święty, właśc. Stanisław ze Szczepanowa (ok. 1030–1079) — biskup krakowski za czasów Bolesława II Śmiałego, skazany na śmierć przez tego króla za zdradę; święty Kościoła katolickiego. [przypis edytorski]

942. truna (daw.) — trumna. [przypis edytorski]

943. radośny — dziś popr. pisownia: radosny. [przypis edytorski]

944. Warneńczyk, Władysław Warneńczyk (1424–1444) — syn Jagiełły, król Polski w latach 1434–1444, król Węgier od 1440 r. [przypis edytorski]

945. Kaźmierzowie — Kazimierz IV Jagiellończyk (1427–1492), najmłodszy syn Jagiełły, wielki książę litewski od 1440 r. i król Polski od 1447 r., oraz jego syn, królewicz Kazimierz (1458–1484), święty Kościoła katolickiego. [przypis edytorski]

946. Alexander, właśc. Aleksander Jagiellończyk (1461–1506) — syn króla Kazimierza Jagiellończyka, wielki książę Litwy od 1492 r. i król Polski w latach 1501–1506. [przypis edytorski]

947. Zygmunty — polscy królowie Zygmunt Stary (1467–1548) i Zygmunt August (1520–1572). [przypis edytorski]

948. Węgrzyn — tu: Ludwik Węgierski, siostrzeniec Kazimierza Wielkiego. [przypis edytorski]

949. Elżbieta królowa, tj. Elżbieta Łokietkówna (1305–1380) — siostra Kazimierza Wielkiego, regentka Polski po jego śmierci. Żona króla Węgier Karola Roberta, matka węgierskiego i polskiego króla Ludwika Węgierskiego, babka królowej polskiej Jadwigi. [przypis edytorski]

950. litewskie xiążę — dziś popr.: litewski książę. [przypis edytorski]

951. pokłonić — dziś popr.: pokłonić się. [przypis edytorski]

952. diamenty — rytm wiersza sugeruje wymowę czterosylabową: dy-ja-men-ty. [przypis edytorski]

953. Modlę się Tobie — dziś popr.: modlę się do ciebie. [przypis edytorski]

954. Przyczyń się za mnie — dziś raczej: wstaw się za mną. [przypis edytorski]

955. zewnątrz — tu: z zewnątrz. [przypis edytorski]

956. źwierz-li (daw.) — czy zwierz; dziś popr. pisownia: zwierzli. [przypis edytorski]

957. potwora (daw. r.ż.) — dziś: potwór. [przypis edytorski]

958. z puszczy litewskich — dziś popr. forma D. lm: z puszcz litewskich. [przypis edytorski]

959. królewnéj — dziś popr. forma D. lp: królewny. [przypis edytorski]

960. wnijść (daw.) — wejść. [przypis edytorski]

961. czyli (tu daw.) — czy, czy też; czyżby. [przypis edytorski]

962. Marij — dziś popr. forma D.: Marii. [przypis edytorski]

963. pastwa (daw.) — ofiara, zdobycz. [przypis edytorski]

964. święcić — tu: poświęcić. [przypis edytorski]

965. ufiec — dziś popr.: hufiec. [przypis edytorski]

966. składać (tu daw.) — tworzyć, stanowić, składać się na coś. [przypis edytorski]

967. półk — dziś popr. pisownia: pułk. [przypis edytorski]

968. Tatary śniade — dziś popr. forma M. ln: śniadzi Tatarzy. [przypis edytorski]

969. bieli — dziś popr. forma: biali. [przypis edytorski]

970. sajdak a. sahajdak — skórzany pokrowiec, w którym wożono łuk i strzały. [przypis edytorski]

971. szłyk (daw.) — futrzana czapka. [przypis edytorski]

972. źwierząt — dziś popr. pisownia: zwierzę. [przypis edytorski]

973. miasto (tu daw.) — zamiast. [przypis edytorski]

974. spójrzenie — dziś popr. pisownia: spojrzenie. [przypis edytorski]

975. z blizka — dziś popr. pisownia: z bliska. [przypis edytorski]

976. mieść (daw.) — rzucać, miotać. [przypis edytorski]

977. wozy skarbne — wozy ze skarbami. [przypis edytorski]

978. Pogoń — herb Litwy. [przypis edytorski]

979. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

980. Szlązk — dziś popr.: Śląsk. [przypis edytorski]

981. nareście — dziś popr.: nareszcie. [przypis edytorski]

982. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

983. półk — dziś popr. pisownia: pułk. [przypis edytorski]

984. Jurja — dziś popr. pisownia: Juria. [przypis edytorski]

985. jednasty — dziś popr. forma: jedenasty. [przypis edytorski]

986. szykować — tu: formować szyki. [przypis edytorski]

987. połon (daw., z rus.) — niewola. [przypis edytorski]

988. Jurij — dziś popr. forma C.: Jurii. [przypis edytorski]

989. zwycięzki — dziś popr. pisownia: zwycięski. [przypis edytorski]

990. Białe Morze (trad. litew.) — tu: Bałtyk. [przypis edytorski]

991. lilija — dziś popr. pisownia: lilia. [przypis edytorski]

992. liściami — dziś popr. forma N. lm: liśćmi. [przypis edytorski]

993. Wilija — dziś: Wilia. [przypis edytorski]

994. dzidziawir (daw., z litew.) — bohater, heros. [przypis edytorski]

995. pomięszać — dziś popr. pisownia: pomieszać. [przypis edytorski]

996. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

997. też — tu zaimek wskazujący te z partykułą ż: czy te, te same. [przypis edytorski]

998. gródże — gród z partykułą wzmacniającą że. [przypis edytorski]

999. znamie (daw.) — tu: znak, chorągiew; dziś popr. pisownia: znamię. [przypis edytorski]

1000. Wilij — dziś popr. forma D.: Wilii. [przypis edytorski]

1001. kościoł — dziś popr. pisownia: kościół. [przypis edytorski]

1002. Wasiłło, Andrzéj Wasiło — Andrzej z Krakowa a. Andrzej Polak, pierwszy biskup wileński (od 1386 r.). [przypis edytorski]

1003. dzielić — tu: obdzielać. [przypis edytorski]

1004. uchylić — tu: schylić. [przypis edytorski]

1005. bałwan — tu: bożek, rzeźba przedstawiająca bóstwo. [przypis edytorski]

1006. Bogóm się modliły — dziś popr.: modliły się do bogów. [przypis edytorski]

1007. w mrok szary — o zmierzchu, w ciemnościach; po kryjomu, nieoficjalnie. [przypis edytorski]

1008. chrześcijan — tu w źródle pisownia: chrześcian. Rytm wiersza sugeruje, że wyraz ten w tym miejscu należy wymawiać jako dwusylabowy: chrześć-jan. [przypis edytorski]

1009. zmięszać — dziś popr. pisownia: zmieszać. [przypis edytorski]

1010. zabyć (daw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

1011. zwycięzki — dziś popr. pisownia: zwycięski. [przypis edytorski]

1012. kędy (daw.) — dokąd, którędy; tu: gdzie. [przypis edytorski]

1013. nad morzami dwiema — dziś popr.: nad dwoma morzami. [przypis edytorski]

1014. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

1015. przybylec — przybysz. [przypis edytorski]

1016. Mindows, Mindowe, dziś raczej Mendog, litew. Mindaugas (ok. 1200–1263) — wielki książę litewski, uważany za pierwszego króla Litwinów. [przypis edytorski]

1017. bałwan — tu: bożek, rzeźba przedstawiająca bóstwo. [przypis edytorski]

1018. skończyć — dziś popr.: skończyć się. [przypis edytorski]

1019. z Kijewskiéj Rusi — z Rusi Kijowskiej. [przypis edytorski]

1020. ucztowy (daw.) — związany z ucztą, biesiadny. [przypis edytorski]

1021. dziecki (daw.) — urzędnik, pomagający księciu w obowiązkach sądowniczych; egzekutor, komornik. [przypis edytorski]

1022. jastrząb’ — dawna pisownia, z zaznaczoną miękkością końcowego b; dziś popr.: jastrząb. [przypis edytorski]

1023. czużyna (z rus.) — na obczyźnie. [przypis edytorski]

1024. synie — dziś popr. forma W. lp: synu. [przypis edytorski]

1025. weselić — dziś popr.: weselić się. [przypis edytorski]

1026. w Kijew — do Kijowa. [przypis edytorski]

1027. wylatał — dziś popr. forma: wylatywał. [przypis edytorski]

1028. Na każdy piorun wykrzyk wtórował — każdemu piorunowi towarzyszył okrzyk (ucztujących); uczta Skirgiełły porównywana jest do nieokiełznanej, niszczącej burzy. [przypis edytorski]

1029. pijane — rytm wiersza sugeruje wymowę dwusylabową: pja-ne. [przypis edytorski]

1030. sparty (daw.) — oparty, wsparty; tu: leżący lub siedzący wygodnie. [przypis edytorski]

1031. śpieniony — dziś popr. pisownia: spieniony. [przypis edytorski]

1032. w mozgach — w mózgu. [przypis edytorski]

1033. rozwity — rozpleciony. [przypis edytorski]

1034. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

1035. leli — dziś popr. forma: lali. [przypis edytorski]

1036. do lica — do twarzy. [przypis edytorski]

1037. wzniosła na łapy — dziś: wzniosła się na łapy, tj. stanęła pionowo, na dwóch łapach. [przypis edytorski]

1038. miotać — tu: miotać się, rzucać się. [przypis edytorski]

1039. meszka — tu: niedźwiedź. [przypis edytorski]

1040. źwierz — dziś popr. pisownia: zwierz, zwierzę. [przypis edytorski]

1041. przyklaskiwa — dziś popr. forma: przyklaskuje. [przypis edytorski]

1042. bestja — dziś popr. pisownia: bestia. [przypis edytorski]

1043. podnieść — tu: podnieść się. [przypis edytorski]

1044. młódszy — dziś popr. pisownia: młodszy. [przypis edytorski]

1045. poźną — dziś popr. pisownia: późną. [przypis edytorski]

1046. ty bij mnie — tj. ty bij mi pokłony. [przypis edytorski]

1047. gonić — tu: wyganiać. [przypis edytorski]

1048. kłócić — tu: zakłócać. [przypis edytorski]

1049. swoję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: swoją. [przypis edytorski]

1050. źwierząt — dziś popr. pisownia: zwierzę. [przypis edytorski]

1051. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

1052. bałwan — tu: bożek, rzeźba przedstawiająca bóstwo. [przypis edytorski]

1053. podły gmin — nisko urodzeni, przedstawiciele ludu. [przypis edytorski]

1054. zaciemia — dziś: zaciemnia. [przypis edytorski]

1055. pjany — dziś popr. pisownia: pijany; tu wymowa dwusylabowa: pja-ny. [przypis edytorski]

1056. pieni — tu: pieni się. [przypis edytorski]

1057. ramiony ruszył — wzruszył ramionami. [przypis edytorski]

1058. śmiać — dziś popr.: śmiać się. [przypis edytorski]

1059. męztwo — dziś popr. pisownia: męstwo. [przypis edytorski]

1060. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

1061. kościołek — dziś popr. pisownia: kościółek. [przypis edytorski]

1062. powolnie (daw.) — powoli, łagodnie. [przypis edytorski]

1063. cóś — dziś popr. pisownia: coś. [przypis edytorski]

1064. piechotni — żołnierze piesi, piechota. [przypis edytorski]

1065. wnijść (daw.) — wejść. [przypis edytorski]

1066. wrotóm — dziś popr. forma C. lm: wrotom. [przypis edytorski]

1067. zaborole — palisada. [przypis edytorski]

1068. zażgniony (daw.) — zapalony. [przypis edytorski]

1069. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

1070. pocieszyć — tu: cieszyć się. [przypis edytorski]

1071. straż widnych — dziś popr.: widocznych straży. [przypis edytorski]

1072. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

1073. rękóm — dziś popr. forma C. lm: rękom. [przypis edytorski]

1074. pożyć (daw.) — zwyciężyć, pokonać. [przypis edytorski]

1075. xięga — dziś popr. pisownia: księga. [przypis edytorski]

1076. pargamin — dziś: pergamin. [przypis edytorski]

1077. z ozdoby — dziś popr. forma N. lm: z ozdobami. [przypis edytorski]

1078. sześcią skrzydeł — dziś popr.: sześcioma skrzydłami. [przypis edytorski]

1079. obraz Boga, sześcią skrzydeł strojny — Krucyfix o sześciu skrzydłach nie jest wcale wynalazku Autora; podobne ze średnich wieków exystują. (Przypis Wydawcy). [przypis redakcyjny]

1080. dwóma — dziś popr. pisownia: dwoma. [przypis edytorski]

1081. dwoje świec gorzało — dziś popr.: dwie świece gorzały, tj. płonęły. [przypis edytorski]

1082. scierać — dziś popr. pisownia: ścierać. [przypis edytorski]

1083. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

1084. męzki — dziś popr. pisownia: męski. [przypis edytorski]

1085. upor — dziś popr. pisownia: upór. [przypis edytorski]

1086. brózda — dziś popr. pisownia: bruzda. [przypis edytorski]

1087. młódszy — dziś popr. pisownia: młodszy. [przypis edytorski]

1088. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

1089. dziw (daw.) — zdziwienie. [przypis edytorski]

1090. wykrzyka — dziś popr. forma: wykrzykuje. [przypis edytorski]

1091. mszcząc ich śmierci — dziś: mszcząc się za ich śmierć. [przypis edytorski]

1092. wrogi — dziś popr. forma M. lm: wrogowie. [przypis edytorski]

1093. ostróżni — dziś popr.: ostrożni. [przypis edytorski]

1094. zlaszały — spolonizowany, spolaczony. [przypis edytorski]

1095. bezmozgi — dziś popr. pisownia: bezmózgi. [przypis edytorski]

1096. Olga — właśc. Aleksandra Olgierdówna (zm. 1434), była żoną Siemowita IV. [przypis edytorski]

1097. posiłek — tu: pomoc, posiłki. [przypis edytorski]

1098. na zakład — jako zakładników. [przypis edytorski]

1099. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

1100. dwóma — dziś popr. pisownia: dwoma. [przypis edytorski]

1101. Witoldu — dziś popr. forma C.: Witoldowi. [przypis edytorski]

1102. wiewa — powiewa. [przypis edytorski]

1103. zepchnieni — dziś: zepchnięci. [przypis edytorski]

1104. domagać — dziś: domagać się. [przypis edytorski]

1105. odwrótu — dziś popr. pisownia: odwrotu. [przypis edytorski]

1106. znać — tu: wiedzieć. [przypis edytorski]

1107. Malborg — dziś: Malbork. [przypis edytorski]

1108. blizko — dziś popr. pisownia: blisko. [przypis edytorski]

1109. poźniéj — dziś popr. pisownia: później. [przypis edytorski]

1110. wielkoxiążęcy — dziś popr. pisownia: wielkoksiążęcy. [przypis edytorski]

1111. rozglądać (daw.) — przeglądać. [przypis edytorski]

1112. Prussy — dziś popr. pisownia: Prusy. [przypis edytorski]

1113. wrogi wyrosły — dziś popr.: wrogowie wyrośli. [przypis edytorski]

1114. szle — dziś popr.: śle. [przypis edytorski]

1115. posły — dziś popr. forma B. lm: posłów. [przypis edytorski]

1116. sknować — uknuć. [przypis edytorski]

1117. powrótu — dziś popr. pisownia: powrotu. [przypis edytorski]

1118. radzi — tu: są radzi, cieszą się. [przypis edytorski]

1119. moję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: moją. [przypis edytorski]

1120. trzechset — dziś raczej: trzystu. [przypis edytorski]

1121. mazowieckie xiążę — dziś popr.: mazowiecki książę. [przypis edytorski]

1122. wojsko jego rozbite — tu: rozproszone, podzielone na małe oddziały. [przypis edytorski]

1123. toczyć — tu: podążać, jechać. [przypis edytorski]

1124. lasy przedziera — dziś popr.: przedziera się lasami. [przypis edytorski]

1125. trzechset — dziś raczej: trzystu. [przypis edytorski]

1126. u Białéj Wieży — w Puszczy Białowieskiej. [przypis edytorski]

1127. pod skrzyńmi — dziś popr. forma N. lm: pod skrzyniami. [przypis edytorski]

1128. cztérechset — dziś: czterystu. [przypis edytorski]

1129. mrok padał — zmrok zapadał. [przypis edytorski]

1130. wrotóm — dziś popr. forma C. lm: wrotom. [przypis edytorski]

1131. ufiec — dziś popr.: hufiec. [przypis edytorski]

1132. opona (tu daw.) — zasłona, przykrycie. [przypis edytorski]

1133. odwrócić — tu: zawrócił, wykonał odwrót. [przypis edytorski]

1134. nareście — dziś popr.: nareszcie. [przypis edytorski]

1135. w ręku mych — dziś popr.: w moich rękach. [przypis edytorski]

1136. Marii gród — Marienburg, Malbork. [przypis edytorski]

1137. Białogród — miasto nad limanem Dniestru, dziś Biłgorod-Dnistrovśkyj na terytorium płd.-zach. Ukrainy; w starożytności kolonia grecka i rzymska, potem miasto bizantyjskie, w XIII w. tatarskie. [przypis edytorski]

1138. orda — organizacja państwowa lub wojskowa ludów mongolsko-tatarskich. [przypis edytorski]

1139. Tatar — dziś popr. forma D.: Tatarów. [przypis edytorski]

1140. Marii miasto — Marienburg, Malbork. [przypis edytorski]

1141. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

1142. xięgi patrzą — oglądają księgi. [przypis edytorski]

1143. cóś — dziś popr. pisownia: coś. [przypis edytorski]

1144. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

1145. pozostać się — dziś: pozostać, zostać. [przypis edytorski]

1146. drzwi otwarły — dziś popr.: drzwi się otworzyły. [przypis edytorski]

1147. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

1148. porwać — tu: zerwać się z miejsca, wstać gwałtownie. [przypis edytorski]

1149. zamku nie ubiegł ze swemi — nie opanował zamku ze swoimi ludźmi. [przypis edytorski]

1150. pomożcie — dziś popr. pisownia: pomóżcie. [przypis edytorski]

1151. naradzać — dziś popr.: naradzać się. [przypis edytorski]

1152. sporzyć się — prowadzić spór, kłócić się. [przypis edytorski]

1153. uśmiéchać — dziś popr.: uśmiechać się. [przypis edytorski]

1154. cisnąć — tu: wyciskać, przybijać. [przypis edytorski]

1155. kąpają się — dziś popr. forma: kąpią się. [przypis edytorski]

1156. silić — tu: zmuszać. [przypis edytorski]

1157. pomor — dziś popr. pisownia: pomór. [przypis edytorski]

1158. waszy — dziś popr.: wasz. [przypis edytorski]

1159. imie — dziś popr. pisownia: imię. [przypis edytorski]

1160. szlijcie — dziś popr.: ślijcie, tj. posyłajcie. [przypis edytorski]

1161. możyć się (daw.) — wyniszczać się. [przypis edytorski]

1162. rozeszlę — dziś popr.: roześlę. [przypis edytorski]

1163. pędzić się — dziś popr.: pędzić. [przypis edytorski]

1164. pożywać (daw.) — pokonywać, zwycieżać. [przypis edytorski]

1165. Kamieniec, daw. Kamieniec Litewski, (brus. Камянец) — miasto w dzisiejszej zachodniej Białorusi. [przypis edytorski]

1166. secina — tu: oddział wojska, setka. [przypis edytorski]

1167. zbiegł — tu: zdążył. [przypis edytorski]

1168. lody — dziś popr. forma N. lm: lodami. [przypis edytorski]

1169. wyzywać — tu: wzywać. [przypis edytorski]

1170. rospacz — dziś popr. pisownia: rozpacz. [przypis edytorski]

1171. do ogniw posplatał — połączył w łańcuch. [przypis edytorski]

1172. bierwiona (daw.) — kawałki drzewa. [przypis edytorski]

1173. ku brzegu — dziś popr. forma C. lp: ku brzegowi. [przypis edytorski]

1174. strzałami na zdrajcę puszczali — strzelali do zdrajcy. [przypis edytorski]

1175. związać — tu: spakować. [przypis edytorski]

1176. Prussy — dziś popr. pisownia: Prusy. [przypis edytorski]

1177. zasięże (daw.) — sięgnie. [przypis edytorski]

1178. Białe Morze (trad. litew.) — tu: Bałtyk. [przypis edytorski]

1179. przyszłe — tu: przybyłe. [przypis edytorski]

1180. plemie — dziś popr. pisownia: plemię. [przypis edytorski]

1181. z wschodniej przyszłe ziemi olbrzymów plemie w bursztynowych brzegach usiadło — mity litewskie. [przypis edytorski]

1182. rozdepcą — dziś raczej: rozdepczą. [przypis edytorski]

1183. ku zachodu — dziś popr. forma C.: ku zachodowi. [przypis edytorski]

1184. francuzki — dziś popr. pisownia: francuski. [przypis edytorski]

1185. ufiec — dziś popr.: hufiec. [przypis edytorski]

1186. wiżos (z litew.) — obuwie. [przypis edytorski]

1187. z dzikiemi źwierzęty — dziś popr. forma N. lm: z dzikimi zwierzętami. [przypis edytorski]

1188. w troje — tu: na trzy części. [przypis edytorski]

1189. rozporać (daw.) — rozpruć. [przypis edytorski]

1190. zwyciężca — dziś popr.: zwycięzca. [przypis edytorski]

1191. rybitw biały — tu: ptak polujący na ryby, prawdopodobnie rybitwa a. rybołów. [przypis edytorski]

1192. krucy — dziś popr. forma M. lm: kruki. [przypis edytorski]

1193. sparły się wojska — wojska oparły się o siebie, tj. zderzyły się, starły się. [przypis edytorski]

1194. rospacz — dziś popr. pisownia: rozpacz. [przypis edytorski]

1195. Werki — dziś: prawobrzeżna dzielnica Wilna. [przypis edytorski]

1196. promieńmi — dziś popr.: promieniami. [przypis edytorski]

1197. roztłoczyć — rozdeptać, rozbić na miazgę. [przypis edytorski]

1198. ubiegać — tu: uciekać. [przypis edytorski]

1199. człońkami — dziś popr. pisownia: członkami. [przypis edytorski]

1200. xiężyc — dziś popr. pisownia: księżyc. [przypis edytorski]

1201. wiater — dziś popr.: wiatr. [przypis edytorski]

1202. gromy — dziś popr. forma N. lm: gromami. [przypis edytorski]

1203. rozdymać — tu: rozdymać się. [przypis edytorski]

1204. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

1205. stawią — dziś popr. forma: stawiają. [przypis edytorski]

1206. pożyć (daw.) — zwyciężyć, pokonać. [przypis edytorski]

1207. męże — dziś popr. forma M. lm: mężowie, tj. mężczyźni. [przypis edytorski]

1208. starcowie — dziś popr. forma M. lm: starcy. [przypis edytorski]

1209. na pogany — dziś popr.: na pogan. [przypis edytorski]

1210. chrześcijańską — tu w źródle pisownia: chrześciańską. Rytm wiersza sugeruje, że wyraz ten w tym miejscu należy wymawiać jako trzysylabowy: chrześć-jań-ską. [przypis edytorski]

1211. stawią — dziś popr. forma: stawiają. [przypis edytorski]

1212. skarby najdroższemi — dziś popr. forma N. lm: najdroższymi skarbami. [przypis edytorski]

1213. ważyć — tu: ryzykować. [przypis edytorski]

1214. wileńce — mieszkańcy Wilna. [przypis edytorski]

1215. bezsilny — tu: zmęczony. [przypis edytorski]

1216. oddychać (tu daw.) — odpoczywać. [przypis edytorski]

1217. poganów — dziś popr.: pogan. [przypis edytorski]

1218. mistrzu — dziś popr. forma C. lp: mistrzowi. [przypis edytorski]

1219. pod namioty — dziś popr. forma N. lm: pod namiotami. [przypis edytorski]

1220. xiężyc — dziś popr. pisownia: księżyc. [przypis edytorski]

1221. wodze — dziś popr. forma M. ln: wodzowie. [przypis edytorski]

1222. ztamtąd — dziś popr. pisownia: stamtąd. [przypis edytorski]

1223. rospacz — dziś popr. pisownia: rozpacz. [przypis edytorski]

1224. palić — tu: palić się. [przypis edytorski]

1225. pożarnym blask — blask pożaru. [przypis edytorski]

1226. xiążę pijane — dziś popr.: pijany książę. [przypis edytorski]

1227. szalono — dziś: szaleńczo. [przypis edytorski]

1228. nareście — dziś popr.: nareszcie. [przypis edytorski]

1229. głównia — dziś popr. pisownia: głownia, tj. płonący kawał drzewa. [przypis edytorski]

1230. krucy — dziś popr. forma M. lm: kruki. [przypis edytorski]

1231. nagiemi ręki — dziś popr. forma N. lm: nagimi rękami. [przypis edytorski]

1232. ukryć — tu: zakryć. [przypis edytorski]

1233. dowódźca — dziś popr.: dowódca. [przypis edytorski]

1234. ztąd — dziś popr. pisownia: stąd. [przypis edytorski]

1235. zbliżyć — tu: zbliżyć się. [przypis edytorski]

1236. niedobyty — dziś: niezdobyty. [przypis edytorski]

1237. pożeniem (daw.) — pognamy, popędzimy. [przypis edytorski]

1238. ku zamku — dziś popr. forma C. lp: ku zamkowi. [przypis edytorski]

1239. zanócić — dziś popr. pisownia: zanucić. [przypis edytorski]

1240. nasrożyć — tu: uzbroić. [przypis edytorski]

1241. Kijew — dziś popr.: Kijów. [przypis edytorski]

1242. zasiłki — tu: posiłki, dodatkowe wojsko. [przypis edytorski]

1243. szydersko — dziś: szyderczo. [przypis edytorski]

1244. Marij — dziś popr. forma D.: Marii. [przypis edytorski]

1245. kościołek — dziś popr. pisownia: kościółek. [przypis edytorski]

1246. noc padła — noc zapadła. [przypis edytorski]

1247. przebudzać — budzić. [przypis edytorski]

1248. w piérwszym śnie — w czasie pierwszego snu. [przypis edytorski]

1249. Witoldow — dziś: Witolda a. Witoldowy. [przypis edytorski]

1250. mnichy — dziś popr. forma M. lm: mnisi. [przypis edytorski]

1251. Święta — rzeka na terytorium Litwy, prawy dopływ Wilii. [przypis edytorski]

1252. zażegną — podpalą. [przypis edytorski]

1253. Prussy — dziś popr. pisownia: Prusy. [przypis edytorski]

1254. Witoldu — dziś popr. forma C.: Witoldowi. [przypis edytorski]

1255. xiężna — dziś popr. pisownia: księżna. [przypis edytorski]

1256. Zofja — dziś popr. pisownia: Zofia. [przypis edytorski]

1257. lilja — dziś popr. pisownia: lilia. [przypis edytorski]

1258. Zofją — dziś popr. forma B.: Zofię. [przypis edytorski]

1259. Jagiełłowi — dziś popr. forma C.: Jagielle. [przypis edytorski]

1260. Witoldu — dziś popr. forma C.: Witoldowi. [przypis edytorski]

1261. zaswatać — tu: prosić o rękę. [przypis edytorski]

1262. wiano (daw.) — ślubny dar męża dla żony, zabezpieczenie posagu. Tu niejasne: czy chodzi o posag, który Witold zgromadził dla córki, czy może zebrał oznacza tu dostał. [przypis edytorski]

1263. zabyć (daw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

1264. dziewczęty kraśnemi — dziś popr. forma N. lm: krasnymi (tj. ładnymi) dziewczętami. [przypis edytorski]

1265. fijołek — dziś popr. pisownia: fiołek. [przypis edytorski]

1266. na uboczy — dziś: na uboczu. [przypis edytorski]

1267. kraj — tu: skraj, kąt. [przypis edytorski]

1268. goreć a. gorzeć — płonąć, palić się. [przypis edytorski]

1269. ruskie bojary — dziś popr. forma M. lm: ruscy bojarzy. [przypis edytorski]

1270. czyli (tu daw.) — czy, czy też; czyżby. [przypis edytorski]

1271. Zofij — dziś popr. forma D.: Zofii. [przypis edytorski]

1272. oczów — dziś popr. forma D. lm: oczu. [przypis edytorski]

1273. zamężcie — małżeństwo, zamążpójście. [przypis edytorski]

1274. Zofij — dziś popr. forma D.: Zofii. [przypis edytorski]

1275. sukni swéj zapomniał mniszéj — zapomniał, że należy do duchowieństwa. [przypis edytorski]

1276. puhar — dziś popr. pisownia: puchar. [przypis edytorski]

1277. skrzydły złotemi — dziś popr. forma N. lm: złotymi skrzydłami. [przypis edytorski]

1278. okowany — okuty. [przypis edytorski]

1279. wielkoxiążęcy — dziś popr. pisownia: wielkoksiążęcy. [przypis edytorski]

1280. przysiężesz — dziś popr. forma: przysięgniesz. [przypis edytorski]

1281. swoję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: swoją. [przypis edytorski]

1282. uwodzić — tu: zwodzić, oszukiwać. [przypis edytorski]

1283. wtórzyć (daw.) — tu: powtarzać. [przypis edytorski]

1284. trzy-m (...) cisnął — trzy cisnąłem; dziś popr. pisownia: trzym. [przypis edytorski]

1285. pięścią cisnął — zacisnął pięść. [przypis edytorski]

1286. kur (daw.) — kogut. [przypis edytorski]

1287. rzucić — tu: rzucić się. [przypis edytorski]

1288. nócić — dziś popr. pisownia: nucić. [przypis edytorski]

1289. kładną — dziś popr. forma: kładą. [przypis edytorski]

1290. Zofij — dziś popr. forma D.: Zofii. [przypis edytorski]

1291. jeźdźce — dziś popr. forma M. lm: jeźdźcy. [przypis edytorski]

1292. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

1293. posły — dziś popr. forma M. lm: posłowie. [przypis edytorski]

1294. podzielić gościnę — tu: skorzystać z gościnności; Witold namawia mistrza, żeby został w jego zamku. [przypis edytorski]

1295. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

1296. krwią-m się dowalczył — wywalczyłem krwią; dziś popr. pisownia: krwiąm. [przypis edytorski]

1297. xiążęcy — dziś popr. pisownia: książęcy. [przypis edytorski]

1298. pomścić swoich na Zakonie dzieci — zemścić się na Zakonie za śmierć swoich dzieci. [przypis edytorski]

1299. ubiegać — tu: uciekać. [przypis edytorski]

1300. budowa — tu: budowla. [przypis edytorski]

1301. wązki — dziś popr. pisownia: wąski. [przypis edytorski]

1302. ukryty — tu: zakryty. [przypis edytorski]

1303. śmiać — dziś popr.: śmiać się. [przypis edytorski]

1304. odwróty — dziś popr. pisownia: odwroty. [przypis edytorski]

1305. tentent — dziś popr. pisownia: tętent. [przypis edytorski]

1306. chwiać — dziś popr.: chwiać się. [przypis edytorski]

1307. biegą — dziś popr. forma: biegną; tu: uciekają. [przypis edytorski]

1308. zwycięzki — dziś popr. pisownia: zwycięski. [przypis edytorski]

1309. Łado a. Łada — domniemane bóstwo słowiańskie, wymieniane przez chrześcijańskich kronikarzy jako bóstwo wojny (męskie) lub płodności (żeńskie); dziś badacze powątpiewają w autentyczność tych przekazów. [przypis edytorski]

1310. dokonywa — dziś popr.: dokonuje; tu: kończy, dopełnia. [przypis edytorski]

1311. zwycięzki — dziś popr. pisownia: zwycięski. [przypis edytorski]

1312. wiater — dziś popr.: wiatr. [przypis edytorski]

1313. Pogoń — herb Litwy. [przypis edytorski]

1314. radośny — dziś popr. pisownia: radosny. [przypis edytorski]

1315. Andrzéj Wasiło — Andrzej z Krakowa a. Andrzej Polak, pierwszy biskup wileński (od 1386 r.). [przypis edytorski]

1316. z berły — dziś popr. forma N. lm: z berłami. [przypis edytorski]

1317. zdumiały — dziś: zdumiony, zdziwiony. [przypis edytorski]

1318. kościoł — dziś popr. pisownia: kościół. [przypis edytorski]

1319. mszą — dziś popr. forma B. lp: mszę. [przypis edytorski]

1320. świat zbawienia uwieńczony znakiem — insygnium, symbol władzy, zwany jabłkiem królewskim. [przypis edytorski]

1321. poklękać — dziś: klękać, klęknąć. [przypis edytorski]

1322. kładnie — dziś popr. forma: kładzie. [przypis edytorski]

1323. z słowy poważnemi — dziś popr. forma N. lm: z poważnymi słowami. [przypis edytorski]

1324. karaj — dziś popr. forma: karz. [przypis edytorski]

1325. nas rządź — dziś popr.: nami rządź. [przypis edytorski]

1326. xięga — dziś popr. pisownia: księga. [przypis edytorski]

1327. zakląć (tu daw.) — przysiąc. [przypis edytorski]

1328. zwycięzki — dziś popr. pisownia: zwycięski. [przypis edytorski]

1329. kościoł — dziś popr. pisownia: kościół. [przypis edytorski]

1330. odbić — tu: odbić się. [przypis edytorski]

1331. pokłaniać (daw.) — kłaniać się, składać pokłon. [przypis edytorski]

1332. klękły — dziś popr. forma: klęknęły. [przypis edytorski]

1333. z morza — tu dziś popr.: od morza. [przypis edytorski]

1334. schylić — tu: schylić się. [przypis edytorski]

1335. biegąc — dziś popr. forma: biegnąc. [przypis edytorski]

1336. kłócić — tu: kłócić się a. mieszać się. [przypis edytorski]

1337. słowy smutnemi, głosy straszliwemi — dziś popr. forma N. lm: smutnymi słowami, straszliwymi głosami. [przypis edytorski]

1338. rybitw — tu: ptak polujący na ryby, prawdopodobnie rybitwa. [przypis edytorski]

1339. podlata — dziś popr. forma: podlatuje. [przypis edytorski]

1340. białemi skrzydły — dziś popr. forma N. lm: białymi skrzydłami. [przypis edytorski]

1341. błoń a. błonie — rozległa łąka, pusta przestrzeń pokryta trawą. [przypis edytorski]

1342. usty ludzkiemi — dziś popr. forma N. lm: ludzkimi ustami. [przypis edytorski]

1343. ostrow — dziś popr. pisownia: ostrów, tj. wyspa. [przypis edytorski]

1344. sparty (daw.) — tu: oparty. [przypis edytorski]

1345. sadzić — tu: osadzić. [przypis edytorski]

1346. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

1347. smutnie — dziś: smutno. [przypis edytorski]

1348. niezatlony — niezapalony. [przypis edytorski]

1349. zapomniony — dziś popr.: zapomniany. [przypis edytorski]

1350. męztwo — dziś popr. pisownia: męstwo. [przypis edytorski]

1351. zpod — dziś popr. pisownia: spod. [przypis edytorski]

1352. druga żona — księżniczka Julianna Holszańska (1375–1448). [przypis edytorski]

1353. rospacz — dziś popr. pisownia: rozpacz. [przypis edytorski]

1354. blizki — dziś popr. pisownia: bliski. [przypis edytorski]

1355. mara — tu: przywidzenie, wyobrażenie. [przypis edytorski]

1356. Juljanna — dziś popr. pisownia: Julianna. [przypis edytorski]

1357. pogrzebny — pogrzebowy. [przypis edytorski]

1358. męzki — dziś popr. pisownia: męski. [przypis edytorski]

1359. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

1360. ani ulęknął się — dziś: nie uląkł się, nie przestraszył się. [przypis edytorski]

1361. xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

1362. roskosz — dziś popr. pisownia: rozkosz. [przypis edytorski]

1363. po waszych ręku — dziś popr.: po waszych rękach; ręku jest dawną formą liczby podwójnej, o znaczeniu dwóch rękach. [przypis edytorski]

1364. Zbigniew — Zbigniew Oleśnicki (1389–1455), biskup krakowski, pierwszy kardynał narodowości polskiej, doradca Władysława II Jagiełły i Władysława III Warneńczyka; przeciwny koronowaniu Witolda. [przypis edytorski]

1365. zwycięzki — dziś popr. pisownia: zwycięski. [przypis edytorski]

1366. moję — dziś popr. forma B. lp r.ż.: moją. [przypis edytorski]

1367. wrogóm — dziś popr. forma C. lm: wrogom. [przypis edytorski]

1368. Pont (łac. Pontus Euxinus) — Morze Czarne. [przypis edytorski]

1369. nie to marzyłem — dziś: nie o tym marzyłem. [przypis edytorski]

1370. maż — tu: czasownik mieć z partykułą ż; czy ma, czyżby miała. [przypis edytorski]

1371. ramionóm — dziś popr. forma C. lm: ramionom. [przypis edytorski]

1372. dwóma — dziś popr. pisownia: dwoma. [przypis edytorski]

1373. odumrzeć — pozostawić kogoś a. coś, umierając, osierocić. [przypis edytorski]

1374. wrogi — dziś popr. forma M. lm: wrogowie. [przypis edytorski]

1375. druhy poświęcone — poświęceni (lub: ofiarni) przyjaciele. [przypis edytorski]

1376. powiém — tu: opowiem. [przypis edytorski]

1377. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

1378. mienić (daw.) — tu: zmieniać się. [przypis edytorski]

1379. zawładać — dziś: władać. [przypis edytorski]

1380. poddać — tu: poddać się. [przypis edytorski]

1381. Prussy — dziś popr. pisownia: Prusy. [przypis edytorski]

1382. Głowy-m im zniżył — zniżyłem ich głowy. [przypis edytorski]

1383. Kijew — dziś popr.: Kijów. [przypis edytorski]

1384. Kijow — dziś popr. pisownia: Kijów. [przypis edytorski]

1385. pożywać (daw.) — zwalczać, pokonywać. [przypis edytorski]

1386. Tatar — dziś popr. forma D.: Tatarów. [przypis edytorski]

1387. zwycięzko — dziś popr. pisownia: zwycięsko. [przypis edytorski]

1388. nad Worsklą — bitwa wojsk litewskich i ruskich z Tatarami w 1399 r. [przypis edytorski]

1389. posły — dziś popr. forma B. lm: posłów. [przypis edytorski]

1390. władzca — dziś popr.: władca. [przypis edytorski]

1391. scierpieć — dziś popr. pisownia: ścierpieć. [przypis edytorski]

1392. Witoldow — dziś: Witolda a. Witoldowy. [przypis edytorski]

1393. Pont (łac. Pontus Euxinus) — Morze Czarne. [przypis edytorski]

1394. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

1395. zwycięzcą-m nie spoczął — będąc zwycięzcą nie spocząłem. [przypis edytorski]

1396. wpoić — tu: wpić. [przypis edytorski]

1397. zwycięztwo — dziś popr. pisownia: zwycięstwo. [przypis edytorski]

1398. wiedzieć — tu: znać. [przypis edytorski]

1399. święcony — tu: poświęcony. [przypis edytorski]

1400. wrogóm — dziś popr. forma C. lm: wrogom. [przypis edytorski]

1401. karku nie zgiąłem nikomu — tu: przed nikim. [przypis edytorski]

1402. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

1403. w życiu-m nikomu nigdy nie przebaczył — w życiu nikomu nigdy nie przebaczyłem. [przypis edytorski]

1404. zastanowić — tu: zatrzymać się. [przypis edytorski]

1405. Juljanna — dziś popr. pisownia: Julianna. [przypis edytorski]

1406. pełeda (z litew. pelėda) — sowa. [przypis edytorski]

1407. spójrzeć — dziś popr. pisownia: spojrzeć. [przypis edytorski]

1408. zadumać — dziś popr.: zadumać się. [przypis edytorski]

1409. zamknąć — tu: zamknąć się. [przypis edytorski]