XXV

Na wileńskim zamku, na Świętéj Dolinie,

Kiejstut siadł, i patrzy, kędy Neris płynie;

Patrzy, jak się głowy gór wkoło podnoszą;

Stary gród ojcowski ogląda z roskoszą⁶²⁷;

I uśmiech po ustach błędny mu przelata⁶²⁸:

Bo dawno tu nie był, bo młode swe lata

Przypomniał⁶²⁹. Lecz teraz nie młodość wspominać,

Bo karać czas przyszedł, i wieszać, i ścinać.

Znów chmurno na czole. Powstaje z kamienia,

Klasnął w dłoń na sługi, wywołał z przedsienia⁶³⁰.

— Biegnijcie na wieżę! patrzajcie na drogę!

Czas karać winnego; na Witolda czekam;

Ubiegł już dzień cały, ja zwlekam a zwlekam,

A jeszcze doczekać, dopatrzyć nie mogę. —

I słudzy pobiegli — patrzają, śpi droga,

Tuman się nie wznosi, nic na niéj nie czerni;

Tylko się po mieście przechadza załoga;

Wojsko Kiejstutowe, bojarowie wierni,

Na zamku, na mieście, wciąż lękając⁶³¹ zdrady,

Obsiedli, i w zbrojne zbierają gromady.

A Kiejstut znów duma. Ciężko mu z Wojdyłłą

Dzień drugi pod jednym przeżywać już dachem.

Niechby się co prędzéj zemstą nasyciło,

Zdradę i zdrajcę jednym zwaliło zamachem.

Jagiełło strzeżony łzy płacze gorzkiemi.

Nie xięztwa⁶³² żal mu tak, nie władzy straconéj,

Lecz hańby, co czoło plamami czarnemi

Na wieki piętnuje. Bez walki zginiony!

Wojdyłło związany co chwila wygląda

Siepaczów⁶³³. Na duszy niecierpliwość trwożna.

On kary chce prędkiéj i śmierci pożąda,

A i śmierci nawet przyśpieszyć nie można.

I co drzwi zaskrzypią, co chód da się słyszeć,

To głowę podniesie, to przestaje dyszeć,

Patrząc, się podnosi. Drzwi miną. Dzień cały

Nikt chleba nie przyniósł ni wody spleśniałéj.

Woda, co ze sklepień na usta mu ciekła,

Padając kroplami, pragnieniem go piekła,

Powietrze dusiło, głód srogi dojmował,

I więzów już swoich zerwać nie probował⁶³⁴.

Dzień płynie. O, gdyby choć szelest pod drzwiami,

O, gdyby głos ludzki z przekleństwem na głowę!

Milczenie śmiertelne; a woda kroplami

Wciąż z wolna upada w kałużę grobową,

Gdzie dziwne się gady wylęgły; wzrok płowy

Podnoszą zdziwione na więźnia twarz wściekłą;

Podłażąc, śliskiemi krępują okowy

Ręce mu związane, pierś potem ociekłą.

Południe — blask dniowy⁶³⁵ przez okno zaświtał,

A więzień wzrok podniósł, zębami zazgrzytał.

Nikogo! Pragnienie ogniem go paliło,

Głód jadł go, i chleba dać komu nie było!

Aż drzwi się otwarły, a we drzwiach któś staje.

— To ona! to Maria! — Z uśmiechem wzrok topi.

— Tyżeś to? Wojdyłło! — ze śmiechem mu łaje —

Tyś wrócił w niewolę, w twój podły stan chłopi,

Coś chodził w szkarłacie, i pańską krew z swoją

Mięszałeś⁶³⁶? I gady już cię się nie boją,

Pełzną ci po piersi i patrzają w oczy!

Ropucha ci w usta jad z pianą swą toczy!

Gdzie słudzy, z których plec⁶³⁷ krew nieraz pociekła?

Gdzie żona, co drżąca za tobą się wlekła,

Ta, któréj kazałeś służyć ci schylonéj?

Tyżeś to? Wojdyłło! w kałużę rzucony,

Mój mężu i panie! O, tyś to! Przychodzę

Zobaczyć, pocieszyć się zemsty widokiem.

Niech duszę nasycę, niech serce ochłodzę

Po wielkiéj sromocie, po żalu głębokim. —

On głowę powoli od piersi podnosi,

Obelgóm odrętwiał i lżenióm szalonym;

Nic nie rzekł, lecz głosem konania omdlonym,

O kroplę ją wody i o chleb ją prosi.

— Ty wody chcesz! chleba! ty prosisz, Wojdyłło!

O, nié ma litości, jak mnie jéj nie było⁶³⁸,

Gdym u nóg pełzając, w łzach cała, krwi cała,

Litości, spokoju, spoczynku żebrała.

Pij błoto z kałuży, jedz swoje wnętrzności,

Gryź więzy, Wojdyłło! To strawa dla ciebie.

Zapomnij o wodzie, zapomnij o chlebie,

Bo serca ty nie masz na świecie jednego;

A podłyś, jak gad ten, co pełza po tobie.

Brudniejszy od wód tych, co na twarz ci biegą⁶³⁹. —

I śmiechem wtórując, na oczy mu obie⁶⁴⁰

Stąpiła nogami — źrenice wyprysły,

Jęk z piersi się wyrwał, łzy krwawe zawisły

Na bladych policzkach. A ona, jak wściekła,

Na twarz mu plunęła, i klnąc go, uciekła.

— Biegnijcie — rzekł Kiejstut — biegnijcie na drogę.

Czas przybyć Witoldu⁶⁴¹. Na próżno go czekam,

I myślę, a myślą napadam na trwogę;

Chcę zemsty, a zemstę dla niego odwlekam. —

Słudzy wnet polecą, patrzają — spostrzegli,

Tumany gościńcem ku miastu się wloką,

I z wieży z tą wieścią do xięcia⁶⁴² przybiegli.

— Tumany czarnieją, lecz jeszcze daleko! —

Sam Kiejstut na wieżę wystąpił wysoką.

Popatrzał, podumał. — To Witold tak śpieszy. —

I w wrota pobieży otwarte széroko —

Znać bardzo niecierpliw i bardzo się cieszy.

Już mury minęli i wrota przebyli,

Już w mieście podróżni. A Kiejstut na moście

Witolda pochwycił, nie daje i chwili.

— To Witold! to syn mój! Witajcie mi, goście!

W sam czas mi przybywasz! Przybywaj mi z radą.

Co robić ze zdrajcą, co robić ze zdradą?

Jagiełło pod wieżą, Wojdyłło w ciemnicy.

Na pniu położyli głowy zausznicy.

Co robić z Jagiełłą? co robić z Wojdyłłą? —

— Gdzież zdrada? — rzekł Witold — wszakże jéj nie było.

Jeśli jest, niech za nią zausznik odpowié;

Ja w zdradę nie wierzę, Jagiełłę kochałem.

Ojcze mój! na krewnéj nie mścijmy się głowie⁶⁴³,

Bo Bogi na rodzie mścić będą się całém.

Ja w zdradę, o ojcze, w złość jego nie wierzę. —

— Masz dowód — rzekł Kiejstut — masz, patrzaj — przymierze

Tu stoi! Niech mnich ci przeczyta, w ich mowie,

Że przedał nas obu, na mojéj knuł głowie

Swą wielkość budować. I pisze mistrzowi,

Że Żmudzi, żmudzkiego kniazia się wyrzeka,

Że nawet wspomoże Krzyżaków w potrzebie.

Co Witold mi na to? co syn mój odpowié?

Czy nie dość jam cierpiał? czy nie dość jam zwlekał?

Czy nie czas, nie warto z ich karków spaść głowie? —

— Posłuchaj mnie, ojcze, a potém czyń woli

Zadosyć⁶⁴⁴, jak zechcesz, jak serce ci powié.

Jam świadom Jagiełły ohydnéj niewoli;

Byłem sam na zamku, i byli świadkowie,

Co ze mną powiedzą, kto rządził za niego.

A brata mi oszczędź, synowca swojego!

Krwi jego nie żądaj! Wojdyłło cię zdradzał;

On z mnichy⁶⁴⁵ się związał, on mnichy nasadzał;

Wojdyłło niech padnie za zdradę ofiarą!

Jagielle... — A jemuż więc żadną już karą

Słabości — rzekł Kiejstut — złéj woli nie płacić? —

— Jagielle dać xięztwo i władzę utracić⁶⁴⁶. —

— To mało! — To dosyć. Wypuścić na wolę⁶⁴⁷,

A ciężko mu będzie wstyd znieść swój i dolę.

Upadnie, jak Jawnut, zniewagą przybity.

Ty panuj, mój ojcze! On z Wilna wygnany,

Gdzieś w lasy daleko, od oczów⁶⁴⁸ zakryty,

Niech żyje na hańbę i żale skazany.

To brat mój! i ja go kochałem, jak brata;

A zginie, to ciężką będzie mi ta strata,

Jak gdybyś mi rękę odcinał od ciała,

Co przy niém wyrosła, i co je wśpierała⁶⁴⁹. —

Rzekł Witold, i ojcu do nóg się potoczył.

A Kiejstut rękami schwycił go za głowę,

I milcząc, na zamek ku wrotóm⁶⁵⁰ poskoczył,

Myśl jakąś zapewne hodując już nową.