[Gdy za powietrza zasłoną...]
Gdy za powietrza zasłoną dłoń pocznie kształty fałdować
i czuje się wielkie ptaki rosnące za chmur kwiatami,
zmierzch schodzi lekko. A ona świeci u okna głową
jasną jak listek światła i śpiewa piosenkę ciszy.
Długą, wijącą się wstęgą głos ciepły w powietrzu stygnie,
aż jego dosięgnie w zmroku i szept przy ustach usłyszy.
«Kochany» — szumi piosenka i głowę owija mu, dzwoni
jak włosów miękkich smuga, lilie z niej pachną tak mocno,
że on, pochylony nad śmiercią, zaciska palce na broni,
wstaje i jeszcze czarny od pyłu bitwy — czuje,
że skrzypce grają w nim cicho, więc idzie ostrożnie, powoli,
jakby po nici światła, przez morze szumiące zmroku
i coraz bliższa jest miękkość podobna do białych obłoków,
aż się dopełnia przestrzeń i czuje jej głosik miękki
stojący w ciszy olbrzymiej na wyciągnięcie ręki.
«Kochany» — szumi piosenka, więc wtedy obejmą ramiona
więcej niż objąć można, kochając jedno ciało.
Dłoń wielka kształty fałduje za nieba czarną zasłoną
i kreśli na niej zwierzęta linią drżącą i białą.
A potem świt się rozlewa. Broń w kącie ostygła i czeka.
Pnie się wąż biały milczenia, przeciągły wydaje syk.
I wtedy budzą się płacząc, bo strzały pękają z daleka,
bo śnili, że dziecko poczęli całe czerwone od krwi.
13 lipca 1944
Przypisy:
1. motto — Tytuł przepisanego odręcznie zbioru przedzielony jest mottem z Ewangelii Mateusza. Po wykaligrafowanych jedna pod drugą datach „1942” i „1943” wypisane jest motto, poniżej zaś mniej kaligraficznie dopracowanym pismem data „1944”. Na kolejnej karcie, w prawym dolnym rogu widnieje dedykacja, najprawdopodobniej nie autorska: podpisana inicjałami S.B., czyli najpewniej Stefanii Baczyńskiej (1890–1953) z d. Zieleńczyk, matki Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, która zapewne kodeks ten przepisała. Dedykacja została zapisana wcześniej, przed domknięciem tomu, jest datowana 24 XII 42 r. i brzmi:
Doskonałemu poecie, najlepszemu synowi,
radości moich oczu, chlubie mego serca,
który mimo to jest krwią z krwi i kością
z kości mnie — niedoskonałej
tę „rzecz ziemską” na gwiazdkę — daję —
2. siklawa (gw.) — wodospad. [przypis edytorski]
3. winograd — winnica. [przypis edytorski]
4. zabit — daw. forma skrócona od: zabity. [przypis edytorski]
5. płacze zbrodni — daw. składnia, tu: płacze nad zbrodnią. [przypis edytorski]
6. korab (daw.) — statek. [przypis edytorski]
7. orkan — porywisty wiatr, huragan. [przypis edytorski]
8. próżny — tu: pozbawiony. [przypis edytorski]
9. próżny — tu: pozbawiony czegoś. [przypis edytorski]
10. próżny — tu: pozbawiony. [przypis edytorski]
11. Kiliński, Jan (1760–1819) — szewc, dowódca milicji cywilnej podczas insurekcji warszawskiej w kwietniu 1794, pułkownik w powstaniu kościuszkowskim; symbol buntu ludu przeciw zaborcom. [przypis edytorski]
12. Okrzeja, Stefan Aleksander (1886–1905) — robotnik, członek PPS, nast. Organizacji Bojowej PPS, działacz niepodległościowy i socjalistyczny, pseudonim „Witold”, „Ernest”; aresztowany podczas zamachu OB PPS na oberpolicmajstra Karla Nolkena na warszawskiej Pradze, skazany na śmierć i powieszony na stokach Cytadeli Warszawskiej 21 lipca 1905 r., stał się symboliczną postacią polskich walk rewolucyjnych i niepodległościowych. [przypis edytorski]
13. źrały (daw.) — dojrzały. [przypis edytorski]
14. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
15. będziemyż — daw. konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy będziemy, czyż będziemy. [przypis edytorski]
16. zostały — tu: pozostały; ten, który został. [przypis edytorski]
17. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
18. atłas — miękka tkanina, której jedna strona jest błyszcząca, a druga matowa. [przypis edytorski]
19. życieśmy czekali — daw. konstrukcja z przestawna końcówka czasownika; inaczej: czekaliśmy życie (tj. czekaliśmy przez czas trwania życia). [przypis edytorski]
20. troglodyta — jaskiniowiec; osoba nieokrzesana, prymitywna. [przypis edytorski]
21. Iliada — jeden z najstarszych, obok Odysei, zabytek literatury europejskiej, epos bohaterski starożytnego poety greckiego Homera, datowany na VIII a. VII w. p.n.e., opisujący dzieje wojny trojańskiej. [przypis edytorski]
22. Czwarty pułk — 4 Pułk Piechoty Liniowej. Polski regiment z okresu Królestwa Kongresowego, stacjonował w Warszawie. W czasie powstania listopadowego walczył m.in. w bitwie o Olszynkę Grochowską. [przypis edytorski]
23. gwer — karabin. [przypis edytorski]
24. rok sześćdziesiąty trzeci — 1863. 21 stycznia tego roku rozpoczęło się powstanie styczniowe. [przypis edytorski]
25. wici — gałązki (witki); w dawnych czasach przysłanie ich oznaczało wyzwanie na wojnę. [przypis edytorski]
26. jakeś (...) przemógł — daw. konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: jak przemogłeś. [przypis edytorski]
27. przemóc (daw.) — przezwyciężyć, pokonać. [przypis edytorski]
28. ruczaj (poet.) — strumień. [przypis edytorski]
29. żeby się stać czym? kwiatem, powłoką czy łzą? — w rękopiśmiennym kodeksie wers poprzedzony skreślonym: „która wypluśnie z niej jak światła promień z mroku”. [przypis edytorski]
30. próżny — tu: pozbawiony czegoś. [przypis edytorski]
31. dźwigar — element konstrukcyjny (np. belka) przenoszący obciążenia konstrukcji na podpory główne (ściany, słupy lub filary). [przypis edytorski]
32. korab (daw.) — statek. [przypis edytorski]
33. jeżelim spalił — daw. konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: jeżeli spaliłem. [przypis edytorski]
34. ruczaj (poet.) — strumień. [przypis edytorski]
35. czym ja (...) widział — inaczej: czy ja widziałem. [przypis edytorski]
36. centaur (mit. gr.) — stworzenie z końskimi nogami i tułowiem, na którym znajduje się ludzki tors i głowa. [przypis edytorski]
37. bliźnić się — tu: zabliźniać się. [przypis edytorski]
38. sieli — regionalna forma z gwary mazowieckiej; w języku ogólnopolskim czasownik brzmiałby: siali. [przypis edytorski]