SCENA PIERWSZA
BRONIA, po chwili ŻURYŁO, KAROL, w końcu MATLACHOWSKI.
BRONIA
Ktoś przyjechał... Ucieszona. To Karol!... I jeszcze ktoś z nim... To pewnie jego ojciec... Zwraca się do głównych drzwi i ujrzawszy wchodzących, mówi tonem zdradzającym uciechę, a zarazem zażenowanie. A! Kłania się.
KAROL
Ojcze, to właśnie panna...
ŻURYŁO
jowialny, rumiany, żywy staruszek
Bronia, co?
patrzy na nią życzliwie
BRONIA
Witam panów. Ojczulek w polu, przy żniwie, ale zaraz poślę po niego...
chce iść
ŻURYŁO
zatrzymując ją
A to po co!... My możemy poczekać. Robota pilniejsza niż goście. Tymczasem sobie, ot, z córunią pogadamy...
przypatruje się jej z zajęciem
BRONIA
spuszczając oczy, zażenowana
Niechże panowie siadają.
wskazuje kanapkę, a sama siada na krześle
ŻURYŁO
O! Tak na nic, moja panienko! Tu, przy mnie, bliżej... Bierze ją za rękę i sadza przy sobie. Tak. Muszę ci się przecież przypatrzeć. Mój Karol nagadał mi tyle o twoich wdziękach i przymiotach, że taki i mnie wzięła w końcu ciekawość zobaczyć to cudo, co się jemu tak spodobało. Bo choć z ojcem znamy się nie od dzisiaj, ale ciebie, aniołku panie, nie miałem jeszcze przyjemności.
BRONIA
Byłam kilka lat na pensji.
ŻURYŁO
przypatrując się jej z zajęciem
Dalibóg, nie dziwię się, że mój chłopak stracił głowę i serce zaprzepaścił. Jest dla kogo... No, no, nie rumień się poziomeczko, mnie staremu wolno mówić takie rzeczy. Ta to ja tobie już jakby drugi ojciec. A jakże... Bo ja tu przyjechałem w intencji oświadczenia po formie mego kiełbia i jeżeli twoja rodzina się zgodzi, tak dawaj od razu po żniwach na zapowiedzi i weselisko. A jakże... Filuternie. Chyba że wam nie pilno i wolicie może poczekać rok, dwa...
KAROL
A niechże Bóg broni!
ŻURYŁO
Ty siedź cicho, rozumiesz? Ja się Broni pytam.
BRONIA
zasłaniając oczy
Ja tak samo jak pan Karol.
ŻURYŁO
A! skoro tak, to zgoda. Przyciąga ją z wolna do siebie i głaszcząc po włosach lub po ręce, mówi: Tylko ty może imaginujesz sobie, że małżeństwo to ziemia obiecana, mlekiem i miodem płynąca, gdzie manna z nieba i pieczone gołąbki same do buzi wpadać będą? Hę! Co? Bo to teraz panny najczęściej idą za mąż, jak nie przymierzając Żydzi za Mojżeszem, aby tylko co prędzej wyrwać się z niewoli egipskiej, spod władzy mamy i papy, a potem dopiero krzywią się, narzekają i bunty wyprawiają biednemu Mojżeszowi.
BRONIA
patrząc na Karola
Ja mojemu Mojżeszowi buntu robić nie będę.
ŻURYŁO
U nas — widzisz — nie tak wesoło, jak u was, mało kto bywa.
BRONIA
To lepiej. Będziemy mieli więcej czasu dla siebie.
Podaje rękę Karolowi, którą on z wdzięcznością całuje.
ŻURYŁO
I gospodarstwa trzeba przypilnować, wszędzie zajrzeć, rano wstać...
KAROL
Panna Bronia zawołana gosposia, żeby ojciec wiedział, jakie ciastka piecze...
ŻURYŁO
Także strzelił. Jemu się zdaje, że jak panna smaży konfitury i dobre ciastka piecze, to już gospodyni całą gębą. A to tylko zabawka, i do tego kosztowna zabawka, bo cukru nastarczyć nie można. Do Broni. A u mnie, widzisz, aniołku, oszczędność to grunt. To mój nałóg, moja choroba. A jakże...
BRONIA
To cnota, proszę pana...
ŻURYŁO
ucieszony, bierze ją za rękę
Cnota — powiadasz. Brawo, dzieweczko! Głaszcze ją po włosach. Czekaj, będziemy razem praktykować tę cnotę. Przysuwa się do Broni. Widzisz, moja nieboszczka żona, jak za mnie poszła, to także nie bardzo umiała liczyć się z groszem, bo była przyzwyczajona u rodziców żyć szumnie, po pańsku. Bywało, jadę do miasta, a ona wali mi od razu na konotatce całą litanię sprawunków, cukry, panie, kawy, czekolady, jakieś bakalie, różnych delikatesów, że kilkudziesięcioma reńskimi by się nie okupił. Przysuwa się i mówi przebiegle. Ale ja wziąłem się, uważasz, na sposób. Udałem, uważasz, żem tego zapomniał, tamto przeoczył i gdzie stało dziesięć, tam ja niby zera nie dojrzał... ot tak, niby z głupia frant — uważasz? Czasem nawet całą notatkę zgubił... a jakże. Były z tego potem lamenty, sceny, narzekania — no, ale koniec końców, jak nie było, to musiało się obejść bez tego i owego, a pieniądze taki zostały w kieszeni. O!... Ty się śmiejesz, aniołku? Myślisz sobie: ot, stary kutwa, łakomił się na głupich kilkanaście reńskich. A wiesz ty, aniołku, że ja z tych małych oszczędności przez dziesięć lat uzbierałem wyprawę dla mojej Joasi?
BRONIA
Czy być może?
ŻURYŁO
Tak, tak. A moja kobiecina, jak się potem włożyła do gospodarstwa, jak zaczęła, z przeproszeniem, karmić wieprze, tuczyć indyki, hodować kury, sprzedawać nabiał, jarzyny, panie, to z tego posag dla córki uciułała. Tak, tak, bo kobieta to ważna figura w gospodarstwie, a jakże... Mąż trzyma jeden węgieł domu...
BRONIA
A żona trzy. Tak babunia zawsze mówi.
ŻURYŁO
wstaje
Prawda, zapomnieliśmy o babuni.
BRONIA
Biedaczka, chora teraz...
ŻURYŁO
Wiem, wiem — paraliż w nogach — mówił mi Karol...
BRONIA
Od trzech miesięcy nie rusza się z pokoju.
ŻURYŁO
Ta zaprowadźcież mnie do niej, bo przede wszystkim od niej nam zacząć należy i poprosić o pozwolenie i błogosławieństwo. Gdzież się to idzie?
BRONIA
Tu na lewo. Otwiera drugie drzwi z lewej. Proszę panów.
ŻURYŁO
wychodzi
MATLACHOWSKI
wchodzi żywo z głębi
Panienko, panienko!
BRONIA
do Matlachowskiego
Zaraz. Do Karola. Zaprowadź pan ojca do babci, ja tam zaraz przyjdę. Po wyjściu Karola, do Matlachowskiego. Co takiego? Czemu pan Matlachowski taki pomieszany?
MATLACHOWSKI
Gdzie starszy pan, proszę panienki?
BRONIA
Przy żniwie, pod lasem. Co się stało?
MATLACHOWSKI
Głupstwo się stało, proszę panienki. Pan Juliusz sprzedał Żydom gaj brzozowy.
BRONIA
Gaik babuni? To niepodobna!
MATLACHOWSKI
Widziałem na własne oczy, panienko. Jadę ja sobie z jarmarku, patrzę, a tu Mośkowi ludzie cechują1 siekierami najstarsze drzewa do wycięcia. Dalej ja na nich, powiadam: a wy łotry, powiadam, kto pozwolił? A Mosiek kontrakt mi pod nos pakuje, gdzie stało czarne na białym, że pan Juliusz sprzedał las za dwa tysiące papierków.
BRONIA
Ojciec na to nigdy nie pozwoli, bo gdyby się babunia dowiedziała... Chryste Jezu, co by tu było. Niech tylko pan Matlachowski prędko ojca sprowadzi, on już na to poradzi. Tylko prędko, mój Matlachowski. Ojciec jest pod lasem. Idąc na lewo do drugich drzwi, mówi z dziecinnym zakłopotaniem, składając ręce. Boże! Boże! Co ten Julek porobił.
Wychodzi.