VII
Następnego dnia po południu wielki parowiec w aleksandryjskim porcie podniósł kotwicę.
Z pokładu pasażerowie widzieli brzydkie i brudne budynki przy kei, dziurawe, krzywo wybrukowane ulice; słyszeli rozwrzeszczaną hołotę, obecną zawsze podczas odprawy i przypłynięcia parowca — kalecy, ślepi, wyniszczeni ludzie.
Od strony całej tej biedy doleciało do statku śmierdzące, duszne powietrze, którym okropnie się oddychało.
Był to ten Orient, do którego nie należy się zbliżać. Ale teraz parowiec minął latarnię morską i odwrócił się w stronę morza. Rześki powiew przepędził duchotę i wszystkie okropne wonie, milczący pasażerowie zobaczyli z pokładu długie, brzydkie wybrzeże innymi oczami. Widzieli dalej, poza tę linię, widzieli urokliwy kraj z barwnym życiem na kairskich ulicach, na Nilu, wszędzie, gdzie chodzili i którędy jechali. Wszystko, co przed chwilą zdawało się odpychające, obce, brudne i brzydkie, zatonęło w ciemnoniebieskim morzu, a na jego tafli pojawiły się spokojne odbicia księżyca i migoczących gwiazd.
W chwili, gdy wąska, żółta linia lądu, oświetlona chylącym się ku zachodowi, rozżarzonym słońcem, była na tyle daleko od nich, że ledwo ją było widać, kraj ten na nowo stał się cudownym, wspaniałym Orientem. I gdy po raz ostatni spojrzeli w stronę horyzontu, widzieli tam krainę snów, otoczoną promieniami ze złota i różowymi płomieniami.
Jedna z powracających do domu osób, stojąca nieco dalej od reszty podróżnych, spoglądała na złotoróżowy połysk nad długą, żółtą linią z mocno bijącym sercem.
Kiedy blask zgasł, a linia zniknęła, kobieta odeszła niechętnie od relingu.
Gdy się odwróciła, uderzył ją zimny, rześki, silny poryw wiatru. Na błękitnych falach pojawiła się biała piana.
Byli na pełnym morzu.
Przypisy:
1. pasza — słowo to oznacza wysokiego rangą urzędnika w Turcji osmańskiej; używane jest także jako tytuł zwyczajowy, przyznawany gubernatorom i generałom w krajach arabskich lub jako zwrot grzecznościowy, odpowiadający polskiemu tytułowi „pan”. Tutaj prawdopodobnie chodzi o Muhammada Alego (ok. 1769–1849), wicekróla Egiptu w latach 1805–1849, uznawanego za twórcą potęgi tego kraju. [przypis edytorski]
2. Koran — święta księga islamu, wg tradycji muzułmańskiej powstała w latach 610–632. [przypis edytorski]
3. Każdy naród ma wyznaczony kres. Kiedy nadejdzie ten kres, to oni nie zdołają opóźnić go nawet o godzinę ani też nie przyspieszą — Koran, sura Jonasz 10, 49. [przypis edytorski]
4. fellach — chłop, rolnik w krajach arabskich. [przypis edytorski]
5. Asjut — miasto w Egipcie i ważny port nad Nilem. [przypis edytorski]
6. Asuan — miasto w płd. Egipcie położone na wschodnim brzegu Nilu, stolica gubernatorstwa Asuan. [przypis edytorski]
7. slojd — specyficzna metoda nauczania rękodzieła, a zarazem pierwszy uporządkowany dydaktycznie system nauczania pracy rękodzielniczej, zapoczątkowany w Szwecji. [przypis edytorski]
8. Nääs — Obiekt Nääs Slott położony jest w miejscowości Floda i jest aktywnym centrum kultury do dzisiaj. W przeszłości rzeczywiście znajdowała się tam szkoła, która została przedstawiona w powieści. [przypis edytorski]
9. Göteborg — szwedzkie miasto położone na zachodzie kraju, stolica regionu Västra Götaland. [przypis edytorski]
10. Floda — szwedzka miejscowość położona w gminie Lerum, w okręgu Västra Götaland. [przypis edytorski]
11. heblownica — deska do heblowania, część warsztatu stolarskiego. [przypis edytorski]
12. fez — charakterystyczne męskie nakrycie głowy noszone przez muzułmanów. [przypis edytorski]
13. Ismail Pasza (1830–1895) — wicekról Egiptu w latach 1863–1879, usunięty z inicjatywy Anglików, który zdecydowanie zmodernizował państwo, ale jednocześnie skrajnie je zadłużył. [przypis edytorski]
14. Nil — afrykańska rzeka, najdłuższa na świecie. [przypis edytorski]
15. Mekka — miasto położone w zachodniej części Arabii Saudyjskiej, centrum religijne islamu i najświętsze miasto muzułmanów. [przypis edytorski]
16. Sävelången — jezioro, położone w szwedzkiej gminie Lerum, w regionie Västra Götaland. [przypis edytorski]
17. trap — kładka do wchodzenia z nabrzeża na statek. [przypis edytorski]
18. Rättvik — szwedzka miejscowość w regionie administracyjnym Dalarna. [przypis edytorski]
19. ramadan — ścisły post, obowiązujący muzułmanów w trakcie dnia w dziewiątym miesiącu wg muzułmańskiego kalendarza księżycowego. [przypis edytorski]
20. Babel — nawiązanie do biblijnej wieży Babel wznoszonej jako znak jedności (Bóg sprzeciwił się tej idei i pomieszał budowniczym języki, dzieląc ludzi na różne narody i uniemożliwiając tym samym powstanie wieży); obecnie metaforyczne określenie miejsca, w którym spotykają się ludzie mówiący różnymi językami. [przypis edytorski]
21. Vänhem — vänhem (szwedz.) to rodzaj pensjonatu, domu studenckiego etc.; tu: element kompleksu szkolnego Nääs. [przypis edytorski]
22. tamburyn — tu: instrument muzyczny, rodzaj bębenka. [przypis edytorski]
23. protektorat — tu: zależność polityczna państwa słabszego od silniejszego, oparta na nierównoprawnej umowie międzynarodowej; władza jakiegoś państwa nad innym. [przypis edytorski]
24. Morze Śródziemne — morze międzykontynentalne, leżące pomiędzy Europą, Afryką i Azją. [przypis edytorski]
25. Zatoka Biskajska — zatoka Oceanu Atlantyckiego, położona pomiędzy wybrzeżami Hiszpanii i Francji. [przypis edytorski]
26. Aleksandria — egipskie miasto położone nad brzegiem Morza Śródziemnego, największy port Egiptu. [przypis edytorski]
27. plac Muhammada Alego — historyczny plac w Kairze, położony na terenie Cytadeli Kairskiej, na którym znajduje się stołeczny meczet i grobowiec Muhammada Alego (ok. 1769–1849). [przypis edytorski]
28. ulica Szafira Paszy — historyczna ulica w Kairze; Szafir Pasza a. Mohamed Sherif Pasha (1826–1887) był egipskim mężem stanu i trzykrotnym premierem Egiptu [przypis edytorski]
29. Mahmudijja — tu: kanał o długości 72 km, biegnący od rzeki Nil przez Aleksandrię do Morza Śródziemnego. [przypis edytorski]
30. Abu Kir — duża zatoka Morza Śródziemnego w Egipcie, położona pomiędzy Aleksandrią a miastem Rosetta. [przypis edytorski]
31. Mareotis a. Buhajrat Marjut — słone jezioro w północnym Egipcie. [przypis edytorski]
32. Beduin — arabski koczownik, żyjący na pustyni. [przypis edytorski]
33. tamaryszek — krzew o drobnych kwiatach, rosnący w okolicach pustynnych i nadmorskich. [przypis edytorski]
34. Rosetta — miasto portowe w płn. Egipcie. [przypis edytorski]
35. Tanta — miasto w płn. Egipcie, położone w delcie Nilu. [przypis edytorski]
36. Ahmad Al-Badawi — arabski suficki mistyk z XIII wieku, który w 1236 r. osiedlił się na stałe w Tancie w Egipcie. [przypis edytorski]
37. W mieście tancerek, radosnej Tancie kwiaty bawełny są żółte i białe, delta Nilu cała w kukurydzy polu, a woły ciągną koło wodociągu w radosnej Tancie. — fragment wiersza Djufars visa z tomu Vallfart och vandringsår (1888 r.), którego autorem jest szwedzki poeta, Verner von Heidenstam (1859–1940). [przypis edytorski]
38. Banha a. Benha — miasto w płn. Egipcie. [przypis edytorski]
39. Pustynia Libijska — pustynia piaszczysta we wsch. części Sahary. [przypis edytorski]
40. Mokattam — a. Mukattam, a. Dżabal al-Mukkatam — wzgórze w płd.-wsch. części Kairu. [przypis edytorski]
41. Matai — miasto położone w Górnym Egipcie. [przypis edytorski]
42. tamburino — rodzaj gry z paletkami i piłką. [przypis edytorski]
43. tamburyn — tu: rodzaj paletki z bębenkiem. [przypis edytorski]
44. Miss (ang.) — panna. [przypis edytorski]
45. Ingared — szwedzka miejscowość w regionie administracyjnym Västra Götaland. [przypis edytorski]
46. Muhammad a. Mahomet (zm. 632) — prorok islamu, założyciel pierwszej wspólnoty muzułmańskiej. [przypis edytorski]
47. Mojżesz (ok. XIII w p. n. e.) — postać biblijna, przywódca Izraelitów w okresie wyjścia z Egiptu i wędrówki do Ziemi Obiecanej, święty prorok żydowski. [przypis edytorski]
48. Bóg tak chce! — (łac.) Deus vult!, rzekoma odpowiedź rycerzy na wezwanie do krucjaty przez papieża Urbana II (ok. 1035–1099); okrzyk uważany za hasło przewodnie pierwszej krucjaty. [przypis edytorski]
49. My nie stworzyliśmy nieba i ziemi, i tego, co jest między nimi, dla zabawy. Gdybyśmy się chcieli zabawić, to znaleźlibyśmy rozrywkę u nas, gdybyśmy mieli działać. — Koran, sura Prorocy 21, 16–17. [przypis edytorski]
50. da capo (wł., muz.) — wskazówka, by powtórzyć wykonanie utworu muzycznego lub jego części od początku. [przypis edytorski]
51. Vingåker — szwedzka miejscowość położona w regionie administracyjnym Södermanland. [przypis edytorski]
52. sordino — tu: rodzaj tłumika; przyrząd, który umożliwia ściszenie lub zmianę barwy dźwięku w instrumencie muzycznym. [przypis edytorski]
53. miriady — mnóstwo, ogromna liczba. [przypis edytorski]
54. kurhan — stożkowy kopiec kryjący grób. [przypis edytorski]
55. Morze Północne — morze szelfowe przy brzegach płn. Europy, część Oceanu Atlantyckiego. [przypis edytorski]
56. Good bye, Mr ben Ali (ang.) — Do widzenia, panie ben Ali a. Żegnaj, panie ben Ali. [przypis edytorski]
57. O dawna, o zdrowa, górzysta Północy! — fragment hymnu narodowego Szwecji Du gamla, du fria, powstałego w 1844 r. Autorem tekstu jest Richard Dybeck (1811–1887), a bazę muzyczną stanowi szwedzka melodia ludowa. [przypis edytorski]
58. Home, Sweet Home (ang.) — Dom, słodki dom, popularna angielska piosenka, pochodząca z operetki Clari, or the Maid of Milan z 1823 r., z muzyką do libretta Johna Howarda Payne’a (1791–1852) autorstwa Henry’ego Bishopa (1786–1855). [przypis edytorski]
59.
Jeszcze tu goszczę w zamku złotym, gdy dom mój to szałas pod strzechą, a jednak myśl ma do domu pędzi, bo najwspanialej mi tam będzie. Dom, dom, słodki dom, mój ukochany na ziemi dom, dom, słodki dom
Mid pleasures and palaces though we may roam, Be it ever so humble, there’s no place like home; A charm from the skies seems to hallow us there, Which seek thro’ the world, is ne’er met elsewhere. Home! Home! Sweet, sweet home! There’s no place like home There’s no place like home!
60. Brindisi — włoskie miasto portowe i gmina w regionie Apulia. [przypis edytorski]
61. keja — nabrzeże portowe, zapewniające możliwość zacumowania. [przypis edytorski]
62. tafta — połyskliwa i szeleszcząca tkanina jedwabna. [przypis edytorski]
63. Józef a. Józef Egipski — patriarcha biblijny (syn Jakuba i Racheli), którego historia opisana jest w Księdze Rodzaju; jako ukochane i faworyzowane w rodzinie dziecko był nienawidzony przez swych braci i został przez nich sprzedany w charakterze niewolnika do Egiptu. [przypis edytorski]
64. Hôtel du Nil — historyczny, bardzo drogi hotel w Kairze, wybudowany przez Europejczyków i dla Europejczyków w 1836 r. [przypis edytorski]
65. El Muski — historyczna ulica i dzielnica w Kairze. [przypis edytorski]
66. czaprak — nakrycie lub ozdobna kapa pod siodło. [przypis edytorski]
67. ratanowy — wykonany z łodyg południowoazjatyckiej pnącej palmy rotang, używanych do wyrobu mebli. [przypis edytorski]
68. Tysiąc i jedna noc a. Księga tysiąca i jednej nocy, a. Baśnie z tysiąca i jednej nocy — zbiór około 300 baśni, podań i legend arabskich, stworzony ok. IX–X w. [przypis edytorski]
69. Al-Azbakijja – jedna z dzielnic Kairu, położona w centrum miasta nad Nilem, słynna między innymi dzięki pięknym ogrodom. [przypis edytorski]
70. kedyw — tytuł wicekrólów Egiptu w latach 1864–1914. [przypis edytorski]
71. Shepheard, Continental, Savoy, Gezireh — historyczne, bardzo drogie hotele, wybudowane przez Europejczyków w Kairze, które miały zaspokajać potrzeby gości z Europy i USA, zapewniając im styl życia, do jakiego przywykli u siebie. [przypis edytorski]
72. bengalski płomień (daw.) — chodzi o bengalskie ognie, różnokolorowe ognie sztuczne. [przypis edytorski]
73. El Azhar a. al-Azhar — jeden z najważniejszych meczetów Kairu; w skład kompleksu al-Azhar wchodzi też najstarszy teologiczny uniwersytet Egiptu: Uniwersytet al-Azhar. [przypis edytorski]
74. galera — tu: statek handlowy z dwoma lub trzema żaglami, poruszany jednak głównie za pomocą wioseł. [przypis edytorski]
75. darabukka a. darbuka — bęben kielichowy używany głównie w muzyce Bliskiego Wschodu. [przypis edytorski]
76. dahabija — duża łódź żaglowa, zaopatrzona również w wiosła, używana w żegludze po Nilu do przewozu ludzi i zwierząt. [przypis edytorski]
77. mukattamski — dotyczy wzgórza Mukattam a. Mokattam w płd.-wsch. części Kairu. [przypis edytorski]
78. reling — tu: barierka ochronna, biegnąca wokół pokładu. [przypis edytorski]
79. sir (ang.) — pan. [przypis edytorski]
80. korbacz (daw.) — bicz z długim rzemieniem. [przypis edytorski]
81. wojny burskie — dwie wojny w Afryce, które na przełomie XIX i XX wieku na południu kontynentu Brytyjczycy toczyli z potomkami osadników holenderskich, Burami; ich celem było opanowanie terytoriów bogatych w pokłady złota i diamentów. [przypis edytorski]
82. Anglia w Egipcie — (ang.) England in Egypt, książka Alfreda Milnera (1854–1925), opublikowana w 1892 r. [przypis edytorski]
83. Milner, Alfred (1854–1925) — brytyjski arystokrata, polityk i administrator kolonialny. [przypis edytorski]
84. Tribunal Mixte (fr.) — chodzi o tzw. Sądy Mieszane Egiptu (sądy konsularne, trybunały rządowe i sądy religijne), założone w 1875 roku przez kedywa Ismaila Paszę w celu zreformowania chaotycznego systemu prawnego XIX-wiecznego Egiptu. [przypis edytorski]
85. Luksor — miasto w płd. Egipcie, położone w miejscu starożytnych Teb; nazywane jest największym muzeum świata na świeżym powietrzu ze względu na ruiny kompleksu świątyń w Karnaku. [przypis edytorski]
86. Karnak — miasto w Górnym Egipcie, położone 2,5 km na północ od Luksoru; znajduje się tutaj zespół świątyń wzniesionych w różnym czasie, poświęconych bogom tebańskim. [przypis edytorski]
87. Sakkara — egipska miejscowość położona na południe od Kairu; znajduje się tutaj słynna starożytna nekropolia, dawniej miejsce pochówku królów najstarszych dynastii i dostojników państwowych. [przypis edytorski]
88. Abydos — w starożytności miasto w Górnym Egipcie (obecne niewielka wioska) znane jako miejsce kultu Ozyrysa; znajduje się tutaj słynna świątynia. [przypis edytorski]
89. Dendera — miasto w Górnym Egipcie, w starożytności ośrodek kultu bogini Hathor: znajduje się tutaj słynna świątynia. [przypis edytorski]
90. Esna — miasto w płd. Egipcie, w pobliżu Luksoru, w starożytności ośrodek kultu boga Chnuma; znajduje się tutaj słynna świątynia. [przypis edytorski]
91. Edfu — miasto w płd. Egipcie, na zachodnim brzegu Nilu; znajduje się tutaj słynna świątynia boga Horusa. [przypis edytorski]
92. Kom Ombo – rolnicze miasto na południu Egiptu, słynące ze stojącej tam świątyni. [przypis edytorski]
93. katarakta — tu: próg skalny na rzece, utrudniający spływ i powodujący gwałtowny spadek wód. [przypis edytorski]
94. Elefantyna — wyspa na Nilu, poniżej pierwszej katarakty; znajdują sie tutaj ruiny świątyni boga Chnuma, który miał mieszkać na wyspie. [przypis edytorski]
95. File — egipska wyspa na Nilu; w starożytności ośrodek kultu bogini Izydy. [przypis edytorski]
96. burnus — arabskie długie okrycie wełniane bez rękawów. [przypis edytorski]
97. derwisz — tu: pobożny żebrak wędrowny. [przypis edytorski]
98. falset — tu: nienaturalnie wysoki, piskliwy głos. [przypis edytorski]
99. frenetyczny — żywiołowy. [przypis edytorski]
100. Nie przysięgaj na księżyc, bo księżyc co tydzień zmienia kształt swej pięknej tarczy; i miłość twoja po takiej przysiędze mogłaby również zmienną się okazać — fragment dramatu Romeo i Julia Williama Shakespeare’a (1564–1616). [przypis edytorski]
101. Romeo i Julia — dramat autorstwa Williama Shakespeare’a (1564–1616), powstały na początku jego kariery literackiej. [przypis edytorski]
102. Shakespeare, William (1564–1616) — angielski poeta, dramaturg i aktor. [przypis edytorski]
103. basza a. pasza — tradycyjny tytuł dostojników w krajach muzułmańskich. [przypis edytorski]
104. otomana — niewysoka kanapa z miękkim oparciem. [przypis edytorski]
105. krępowanie Chinkom stóp — chodzi o bandażowanie (a niekiedy i miażdzenie) stóp małym dziewczynkom; ten chiński zwyczaj, kultywowany od X do początków XX wieku, miał na celu deformację, prowadzącą do oczekiwanego efektu estetycznego (mała stopka). [przypis edytorski]
106. Mena House — zabytkowy hotel otwarty w 1886 r., położony w pobliżu Kairu. [przypis edytorski]