SCENA PIERWSZA

Ogród Leonata.

Hero, Małgorzata, Urszula.

HERO

Pośpiesz do sali, dobra Małgorzato,

Znajdziesz tam moją kuzynkę Beatryks,

Księcia i Klaudia toczących rozmowy;

Szepnij jej w ucho, że ja i Urszula

Mówimy o niej, chodząc po ogrodzie,

Jak wnosisz z tego, co mogłaś podsłuchać.

Radź, niech się z cicha wkradnie do altany,

Do której zajrzeć słońcu nie dozwala

Wiciokrzew słońca łaską wybujały,

Jak dworak, pańską nadęty dobrocią,

Obraca w końcu siłę tak nabytą

Przeciw potędze, co ją wykarmiła.

Tam skryta niechaj rozmów naszych słucha.

To twe poselstwo, spraw się tylko dobrze.

Zostaw nas teraz.

MAŁGORZATA

Zaręczam ci, pani, że ją przyprowadzę natychmiast.

Wychodzi.

HERO

Teraz, Urszulo, gdy Beatryks przyjdzie,

My się będziemy przechadzać w alei,

O Benedyku poważnie rozprawiać;

Ilekroć razy wspomnę jego imię,

Chwal go, jak nigdy nikt nie był chwalony.

Moją jest rzeczą mówić, jak Benedyk

Namiętną ku niej zapłonął miłością;

Bo z tego drewna są Kupida strzały,

Tylko przez ucho wlatują do serca.

Wchodzi Beatryks z tyłu.

Zaczynaj; widzisz, wbiegła już Beatryks,

Lotna jak czajka, ziemię tylko muska

I do altany podsłuchać nas śpieszy.

URSZULA

Pierwszą rozkoszą rybaka, gdy ryba

Szybuje w srebrnej fali złotym wiosłem,

Łakomo haczyk zdradliwy połyka.

I my tak chcemy Beatryks ułowić.

Róż jerychońskich⁶¹ już skryły ją wieńce,

Co do mej roli, bądź spokojna, pani.

HERO

Więc się podsuńmy, żeby nie straciła

Jednej słodyczy zdradliwej ponęty.

Zbliżają się ku altanie.

Nie, ona bowiem nadto jest wzgardliwa;

Duch jej tak dziki, tak nieugłaskany

Jak dziki sokół na samotnej skale.

URSZULA

Ale czy tylko pewna jesteś, pani,

Że ją Benedyk tak serdecznie kocha?

HERO

Tak mówi książę i mój narzeczony.

URSZULA

Czy ci radzili napomknąć jej o tym?

HERO

Prosili o to długo i natrętnie.

Lecz ja odrzekłam: jeśli go kochacie,

Radźcie mu, niechaj walczy z namiętnością,

Niech o niej nigdy Beatryks nie słyszy.

URSZULA

Dlaczego, pani? Czyż szlachcic ten młody

Niewart jest szczęścia, niewart jest fortuny,

Którą Beatryks przyniesie mężowi?

HERO

Boże miłości! On godny wszystkiego,

Co żona przynieść może małżonkowi:

Lecz nigdy w piersiach kobiety natura

Nie ulepiła dumniejszego serca.

Pogarda w każdym wejrzeniu jej błyska,

Pogardza wszystkim, na co spojrzeć raczy;

O swym dowcipie tak wysoko tuszy⁶²,

Że wszystko dla niej liche i ubogie,

A tak jest sama w sobie zakochana,

Że miłość żadna i żadne uczucie

Nie znajdzie do niej przystępu.

URSZULA

To prawda.

Więc lepiej pokryć wszystko tajemnicą,

Aby ze szczerych nie szydziła uczuć.

HERO

Zgadzam się z tobą, bo nie żyje człowiek,

Jakkolwiek piękny, szlachetny i mądry,

Ażeby o nim na wspak nie czytała:

Bo jeśli biały jest i jasnowłosy,

Przysięga, że on bratem jej być winien;

Jeżeli śniady, to matka natura

Na strach czarnego zlepiła cudaka;

Jeśli wysoki, to niezgrabna dzida;

Niski, to agat niegodziwie rżnięty⁶³;

Mowny, to kurek z wiatrem się kręcący;

Cichy, to klocek bez życia i czucia;

I tak każdego nicuje człowieka,

A nigdy prawdzie i cnocie nie odda

Pochwał w prostocie ducha zasłużonych.

URSZULA

Trudno nie ganić takiej złośliwości.

HERO

O, bez wątpienia, niepodobna⁶⁴ chwalić

Tyle dziwactwa i śmiesznych przywidzeń.

Lecz któż z nią o tym mówić się odważy?

Gdybym jej o tym pisnęła choć słowo,

Wiem, że by ze mnie wyśmiała mą duszę

I zadusiła pod przekąsów stosem.

Niech więc Benedyk, jak ukryty ogień,

Wśród cichych westchnień sam w sobie się trawi.

Lepiej tak umrzeć niż umrzeć z szyderstwa;

Śmierć to okrutna jak śmierć z łaskotania.

URSZULA

Mów z nią jednakże, zobaczym, co powie.

HERO

Nie, wolę raczej pójść do Benedyka

Radzić, niech mężnie walczy z namiętnością.

Uczciwą potwarz w potrzebie wynajdę,

By rzucić plamę na kuzynki imię;

Nikt nie wie, ile zatruć miłość może

Złe jedno słowo powiedziane w porę.

URSZULA

O nie, kuzynce nie rób takiej krzywdy.

Jeśli jej rozum i dowcip jej, pani,

Takie są bystre, jak to mówią ludzie,

To niepodobna, by chciała odrzucić

Tak rzadkich zasług młodego szlachcica.

HERO

On pierwszy człowiek, jak szerokie Włochy,

Zawsze z wyjątkiem drogiego mi Klaudia.

URSZULA

Niechaj cię, pani, szczerość ma nie gniewa,

Ale Benedyk pierwsze trzyma miejsce

Co do urody, męstwa i wymowy.

HERO

Prawda, że imię jego wszędzie słynne.

URSZULA

A na tę słynność uczciwie zarobił.

A twoje, pani, na kiedy zamęście?

HERO

Jutro, jak myślę. Lecz chodź teraz ze mną,

Chcę ci pokazać i pytać o radę,

W czym mi do twarzy będzie jak najlepiej.

URSZULA

na stronie

Ręczę ci, pani, żeśmy ją złapały.

HERO

Więc miłość trafem, gdy ślepe pacholę

Tych w potrzask łapie, tamtych strzałą kole.

Wychodzą Hero i Urszula.

BEATRYKS

wychodząc z altany

Co mi tak w uszach dzwoni? Co za słowa?

Tak mnie o dumę świat pomawia cały?

Dziewicza dumo, na wieki bądź zdrowa!

Żegnam cię, wzgardo! Nie ma z tobą chwały.

Kochaj mnie! Miłość na miłość odpowie;

Kochającemu ugnę dumne serce;

Kochaj, a wkrótce wierni kochankowie

Pośpieszą wspólnie na ślubne kobierce.

Świat cały godnym cię ręki mej sądzi,

A i ja wierzę, że świat w tym nie błądzi.

Wychodzi.