SCENA TRZECIA
Ulica.
Ciarka, Kwasek i straż.
CIARKA
Czy wy uczciwi ludzie i wierni?
KWASEK
Niewątpliwie, gdyby tak nie było, naraziliby zbawienie duszy i ciała.
CIARKA
A i to jeszcze byłoby za łaskawą dla nich karą, gdyby mieli w sobie okruszynę maństwa jako wybrani na straż książęcą.
KWASEK
Powiedz im teraz, jaka ma być ich służba, sąsiedzie Ciarko.
CIARKA
A naprzód, który wam się zdaje najakuratniejszy na sierżanta?
PIERWSZY STRAŻNIK
Maciek Owsik, panie poruczniku, albo Jura Węgielek, oba umieją czytać i pisać.
CIARKA
Zbliż się, sąsiedzie Węgielku. Bóg pobłogosławił ci pięknym nazwiskiem. Urodziwość to dar fortuny, lecz czytanie i pisanie idą z przyrodzenia75.
DRUGI STRAŻNIK
Jedno i drugie, panie poruczniku.
CIARKA
Posiadasz; wiedziałem, że tak odpowiesz. Więc dobrze, co do urody, dziękuj za nią Panu Bogu, a nie dmij się z niej wcale; co do czytania i pisania, pokaż twój talent, gdzie nie będzie trzeba takiej próżności. Zdaniem wszystkich tu przytomnych76, jesteś najpłytszy, a więc najlepszy na sierżanta straży, weź więc tę latarkę. Słuchaj teraz, jaki twój urząd: przyaresztujesz wszystkich włóczykijów, a do każdego przechodzącego zawołasz w imię księcia: ”Stój!”
DRUGI STRAŻNIK
A jak nie stanie?
CIARKA
Nie zważaj na to wcale, niech sobie idzie, a zaraz potem zwołaj resztę straży i podziękuj Bogu, że cię od opryszka uratował.
KWASEK
Jeśli nie stanie na rozkaz, to nie jest książęcy poddany.
CIARKA
Oczywista, a wy macie do czynienia tylko z książęcymi poddanymi. Nie będziecie także robili żadnego hałasu na ulicy, bo gdy straż paple i rozmawia, to rzecz znośna i nie do wytrzymania.
DRUGI STRAŻNIK
Wolimy spać niż paplać; znamy dobrze powinność straży.
CIARKA
Mówisz jak stary stróż i doświadczony. Nie widzę, co by złego być mogło w spaniu; miejcie tylko baczność, żeby wam halabard nie skradziono. Następnie zajrzycie do wszystkich szynkowni77, a gdy znajdziecie pijanych, każecie im natychmiast pójść do łóżka.
DRUGI STRAŻNIK
A jeśli nie zechcą?
CIARKA
To zostaw ich w pokoju, póki nie wytrzeźwieją, a jeśli i wtedy nawet nie dadzą ci przyzwoitszej odpowiedzi, będziesz mógł śmiało powiedzieć, że to nie są ludzie, za jakich ich wziąłeś.
DRUGI STRAŻNIK
Bardzo dobrze, panie poruczniku.
CIARKA
Jeśli spotkasz złodzieja, możesz go podejrzewać mocą twojego urzędu, że to człowiek nieuczciwy, a z takiego rodzaju ludźmi im mniej masz do czynienia, tym lepiej dla twojej uczciwości.
DRUGI STRAŻNIK
Ale jeśli wiemy z pewnością, że to złodziej, czy nie należałoby go przyaresztować?
CIARKA
Bez wątpienia, twój urząd daje ci do tego prawo, ale moim zdaniem, kto się smoły tyka, smołą trąci. Najspokojniejszy dla ciebie środek, gdy złapiesz złodzieja, jest zażądać, żeby się wylegitymował, kim jest, a potem dać mu sposobność ukradkiem opuścić wasze towarzystwo.
KWASEK
Zawsze uchodziłeś za miłosiernego człowieka, mój kolego.
CIARKA
To prawda, że bym dobrowolnie psa nie powiesił, a dopieroż człowieka mającego choć odrobinę uczciwości.
KWASEK
Jeśli usłyszycie dziecko kwilące wśród nocy, powinnością waszą obudzić mamkę, żeby je ukołysała.
DRUGI STRAŻNIK
A jeśli mamka śpi twardo i nie usłyszy?
CIARKA
To idźcie dalej w pokoju, niech ją samo dziecko płaczem rozbudzi; bo owca, co nie usłyszy beku swego jagnięcia, nie odpowie zapewne na ryk cielątka.
KWASEK
Wielka prawda.
CIARKA
Tu koniec waszych powinności. Ty, sierżancie, reprezentujesz własną, dostojną książęcą osobę; jeśli podczas nocy spotkasz samego księcia, masz prawo go przyaresztować.
KWASEK
Nie, na Matkę Boską, nie ma do tego prawa.
CIARKA
O zakład pięć złotych przeciwko złotówce z każdym znającym dobrze prawo, że ma prawo go przyaresztować: rozumie się, że nie ma prawa, jeśli nie ma książęcego przyzwolenia, bo straż nie powinna krzywdzić nikogo, a aresztować człowieka bez jego woli jest krzywdą człowieka.
KWASEK
Na Matkę Boską, i ja tak myślę.
CIARKA
Cha, cha, cha! Więc dobrze, mości panowie, dobranoc! Jeśli się zdarzy co ważnego, zawołajcie mnie. Słuchaj dobrej rady przyjaciół i swojej własnej, i dobranoc! Sąsiedzie, idźmy.
DRUGI STRAŻNIK
Tak więc, koledzy, znamy naszą powinność. Siądźmy tu na tej kościelnej ławie i czekajmy drugiej, a potem — wszyscy do łóżka.
CIARKA
Jeszcze słowo, zacni sąsiedzi. Proszę was, miejcie oko na drzwi Leonata, bo z powodu jutrzejszego wesela wielki tam harmider tej nocy. Żegnam was teraz, a zalecam czujność.
Wychodzą Ciarka i Kwasek; wchodzą Borachio i Konrad.
BORACHIO
Hej, Konrad!
STRAŻNIK
na stronie
Cicho, nie ruszajcie się.
BORACHIO
Konrad!
KONRAD
Czego wrzeszczysz, człowieku? Jestem ci pod bokiem.
BORACHIO
Ach, to dlatego tak mnie swędziały boki; myślałem, że się zaraziłem świerzbem.
KONRAD
Winienem ci na to odpowiedź. Na teraz jednak ciągnij dalej twoją opowieść.
BORACHIO
Schroń się więc ze mną pod ten okap, bo mży, a ja, jak dobry pijak, opowiem ci wszystko.
STRAŻNIK
na stronie
Jakaś zdrada, mości panowie, miejmy się na baczności.
BORACHIO
Wiesz przede wszystkim, że zarobiłem u Don Juana na tysiąc dukatów.
KONRAD
Czyli hultajstwo może być takie drogie?
BORACHIO
Pytaj raczej, czy może być tak bogaty hultaj, bo kiedy bogatemu hultajowi trzeba ubogiego hultaja, to ubogi hultaj może naznaczyć cenę, jak chce, wysoką.
KONRAD
Zadziwiasz mnie.
BORACHIO
Co mi dowodzi, że jeszcze jesteś zielony. Wiesz przynajmniej, że moda kamizelki, kapelusza albo płaszcza nie przydaje nic człowiekowi.
KONRAD
Wiem, to tylko pokrycie.
BORACHIO
Mówię o modzie.
KONRAD
Tak, moda to jest moda.
BORACHIO
Pleciesz. Mógłbym równie dobrze powiedzieć: dudek to jest dudek. Lecz czy nie postrzegasz, co to za maszkara złodziej jest ta moda?
STRAŻNIK
na stronie
Znam tego Maszkarę, to złodziej od siedmiu lat sławny, przechadza się po ulicach jak szlachcic, przypominam sobie jego nazwisko.
BORACHIO
Czy nic nie słyszałeś?
KONRAD
Nic wcale, tylko skrzypnięcie chorągiewki na dachu tej kamienicy.
BORACHIO
Czy nie postrzegasz, powtarzam, co za maszkara złodziej jest ta moda? Czy nie postrzegasz, jak zawraca wszystkie gorące głowy między czternastym a trzydziestym piątym rokiem życia? Raz ubiera ich jak żołnierzy faraona na zakopconym obrazie, to znowu jak kapłanów boga Belusa78 na oknach starego kościoła, to znowu jak Herkulesa na zabrukanym, od molów zjedzonym79 obiciu, z mieszkiem u spodni80 równie potężnym jak jego maczuga.
KONRAD
Widzę to wszystko i widzę, że moda zużywa więcej odzienia niż człowiek. Ale czy i tobie także moda głowy nie zawróciła, gdyż z twojej opowieści nie wiem, jak zaszedłeś do rozprawy o modzie?
BORACHIO
Bynajmniej. Wiedz zatem, że tej nocy stroiłem koperczaki81 do pokojowej Hero, Małgorzaty, pod imieniem Hero. Wychyla się do mnie przez okno swej pani i tysiąc razy mi powtarza: „Dobranoc!” Ale wszystko mieszam jak groch z kapustą. Należało mi przede wszystkim powiedzieć ci, jak książę, Klaudio i pan mój, postawieni, zasadzeni i uprzedzeni przez mojego pana, Don Juana, widzieli z dala w ogrodzie przyjemne to spotkanie.
KONRAD
I myśleli, że Małgorzata była Hero?
BORACHIO
Dwóch przynajmniej tak myślało, książę i Klaudio, choć diabeł ten, pan mój, dobrze wiedział, że to Małgorzata. Tak więc, oszukany to przysięgami, którymi poprzednio mój pan ich odurzył, to ciemną nocą, która ich zwodziła, to na koniec i głównie moim hultajstwem stwierdzającym wszystkie mojego pana potwarze, Klaudio wybiegł wściekły i przysiągł, że wedle umowy stawi się w kościele następnego rana, a tam w przytomności całego zebrania powie na wstyd jej, co widział tej nocy i odeśle ją do domu bez męża.
PIERWSZY STRAŻNIK
W imieniu księcia rozkazuję ci, stój!
DRUGI STRAŻNIK
Zawołać samego sierżanta. Odkryliśmy tu najniebezpieczniejszą sztukę wszeteczeństwa, jaka się kiedykolwiek pokazała w rzeczypospolitej.
PIERWSZY STRAŻNIK
A niejaki Maszkara jest w ich liczbie, poznałem go po puklu.
KONRAD
Panowie! Panowie!
DRUGI STRAŻNIK
Będziesz musiał stawić przed trybunał Maszkarę, zaręczam.
KONRAD
Panowie!
PIERWSZY STRAŻNIK
Ani słowa więcej. Rozkazuję ci, żebyśmy cię słuchali i poszli z tobą na odwach82.
BORACHIO
Coś mi się zdaje, żeśmy się w diablą dostali tarapatę83, skoro nas wzięli między swoje kije.
KONRAD
I mnie się tak zdaje. Idźmy, jesteśmy na wasze rozkazy.
Wychodzą.