XIV
Nie wiém końca powieści — we dwa lata blisko
Umarł jakiś pokutnik w słuckim monastérze77,
A dzwonnik rozpowiadał, dzwoniąc na pacierze:
Że podobno Chodyka było mu naźwisko78. —
Że strach bywało patrzéć, jak pokutę czyni,
Jak o chlebie i wodzie stare kości suszy;
Że podobno cóś zgrzeszył, że był na pustyni,
A zresztą Bóg go tam wié — pokój jego duszy!
A w lesie między mszarem jest wysepka dzika,
Na niéj ogromny pszczelnik79 — pasieka nie lada —
A naród80 o téj wyśpie81 dziwy rozpowiada,
A ten pszczelnik od wieków nazwano Chodyka.
17 września 1847
Przypisy:
1. przywilei — dziś D.lm: przywilejów. [przypis edytorski]
2. odarty — dziś popr.: obdarty. [przypis edytorski]
3. jąć się do pałasza — chwycić za szablę. [przypis edytorski]
4. pierśmi — dziś N.lm: piersiami. [przypis edytorski]
5. chrzypiący — dziś popr.: chrypiący. [przypis edytorski]
6. wreście — dziś popr.: wreszcie. [przypis edytorski]
7. Jaśnie Oświecone Książę — daw. rzeczownik książę był rodzaju nijakiego. [przypis edytorski]
8. znać (daw.) — tu: wiedzieć. [przypis edytorski]
9. darem — tu: daremnie; niepotrzebnie. [przypis edytorski]
10. od szyje — dziś D.lp: szyi. [przypis edytorski]
11. mię — daw. forma D. i B. zaimka w pozycji nieakcentowanej w zdaniu, analogiczna np. do cię. [przypis edytorski]
12. skować — dziś popr.: skuć. [przypis edytorski]
13. snadź (daw.) — widocznie; tu: przecież. [przypis edytorski]
14. źwierzę — dziś popr.: zwierzę (w zapisie uwzględniono regionalną wymowę). [przypis edytorski]
15. osocznik — osacznik; przygotowujący obławę podczas polowania. [przypis edytorski]
16. zoczyć — zobaczyć. [przypis edytorski]
17. borukać — dziś popr.: borykać; zmagać. [przypis edytorski]
18. nahaj — bicz. [przypis edytorski]
19. bujny — tu: duży, rozrośnięty. [przypis edytorski]
20. połatka — siedzenie urządzone dla myśliwych w formie ławy (półeczki) między drzewami, służące do zaczajania się na zwierzę (dzika, niedźwiedzia) przywabionego jedzeniem zostawionym na przynętę. [przypis edytorski]
21. tymf a. tynf — pol. moneta srebrna; od nazwiska Andrzej Tymfa (właśc. Andreas Tümpe), żyjącego w XVII w., mincerza i zarządcy mennic koronnych za panowania Jana Kazimierza. [przypis edytorski]
22. gracko — zgrabnie. [przypis edytorski]
23. plecionka kozacka — nahaj, bicz. [przypis edytorski]
24. ze swojemi syny — dziś popr.: ze swoimi synami. [przypis edytorski]
25. brać się — zaczynać; zabierać się za coś. [przypis edytorski]
26. harap — bicz z krótkim trzonkiem i długim plecionym rzemieniem, używany głównie na psy myśliwskie. [przypis edytorski]
27. swor — tu: ćwiek (sworzeń). [przypis edytorski]
28. zamaszny — dziś popr.: zamaszysty. [przypis edytorski]
29. siermięga — strój chłopski z samodzielnie tkanego płótna. [przypis edytorski]
30. obces — tu: gwałtownie, natarczywie; dziś: obcesem. [przypis edytorski]
31. na gardło osądzić — skazać na śmierć. [przypis edytorski]
32. odzieża — dziś popr.: odzież. [przypis edytorski]
33. skrzepnąć — tu: ścierpnąć, zdrętwieć. [przypis edytorski]
34. o strzesie — dziś popr.: o strzesze; od strzecha: dach słomiany, kryjący chaty wiejskie; wspomniałem o strzesie: pomyślałem o dachu nad głową, o schronieniu się. [przypis edytorski]
35. pierwszyna — dziś popr.: pierwszyzna. [przypis edytorski]
36. łożysko — tu: legowisko; schronienie zwierzęcia. [przypis edytorski]
37. obryzgła — dziś popr.: obryzgała. [przypis edytorski]
38. bożę — dziś D.lp r.ż.: bożą. [przypis edytorski]
39. zabić się — tu: zaszyć się. [przypis edytorski]
40. chwoja (reg.) — sosna. [przypis edytorski]
41. znachodzić — znajdować. [przypis edytorski]
42. popręga — tu: pasek; rzemień do przewiązywania się w pasie a. przez pierś. [przypis edytorski]
43. sparła się — ścisnęła się, stłoczyła się. [przypis edytorski]
44. oczeretni — oczeretny; noszący cechy a. składający się z oczeretu, tj. trzciny nadrzecznej i bagiennej, szuwaru. [przypis edytorski]
45. więcierz — kosz do chwytania i łowienia ryb. [przypis edytorski]
46. odeźwie — dziś popr.: odezwie (w zapisie znak wymowy regionalnej). [przypis edytorski]
47. fortelić — robić fortele, tj. wymyślne sztuczki; działać podstępem. [przypis edytorski]
48. więźnie — dziś M.lm: więźniowie. [przypis edytorski]
49. łom — tu: połamane gałęzie. [przypis edytorski]
50. ćwiertować — dziś popr.: ćwiartować. [przypis edytorski]
51. po świętym Pietrze — po świętym Piotrze, tj. po 29 czerwca. [przypis edytorski]
52. nie tyle — nie tak bardzo. [przypis edytorski]
53. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]
54. sadziba — dziś popr.: siedziba. [przypis edytorski]
55. zaprowadzić (daw.) — tu: urządzić, założyć. [przypis edytorski]
56. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
57. odziczyć się — zdziczeć. [przypis edytorski]
58. pomnieć — pamiętać. [przypis edytorski]
59. podgryźli robacy — dziś popr.: pogryzły robaki. [przypis edytorski]
60. gwoli (daw.) — dla, z powodu, w celu. [przypis edytorski]
61. pszczelnik — pasieka. [przypis edytorski]
62. odziczały — dziś popr.: zdziczały. [przypis edytorski]
63. ptastwo — dziś popr.: ptactwo. [przypis edytorski]
64. moję — dziś forma D.lp r.ż.: moją. [przypis edytorski]
65. kopa — daw. miara: sześćdziesiąt. [przypis edytorski]
66. chychota — dziś popr.: chichocze. [przypis edytorski]
67. gęstwinia — dziś popr.: gęstwina. [przypis edytorski]
68. plaga — tu: kara. [przypis edytorski]
69. przerzadzić się — dziś popr.: przerzedzić się. [przypis edytorski]
70. piasczysty — dziś popr.: piaszczysty. [przypis edytorski]
71. stronić od kogoś — trzymać się od kogoś z daleka; uciekać od kogoś. [przypis edytorski]
72. strawa — jedzenie. [przypis edytorski]
73. człeku — dziś forma C.lp: człowiekowi, człekowi. [przypis edytorski]
74. skarać na gardle — ukarać śmiercią. [przypis edytorski]
75. Radźwiłłowski — Radziwiłłowski. [przypis edytorski]
76. solvitur (łac.) — rozwiązana, zakończona (sesja sądu do oznaczonego czasu). [przypis edytorski]
77. monaster — klasztor. [przypis edytorski]
78. naźwisko — dziś popr.: nazwisko (w zapisie uwzględniona wymowa regionalna). [przypis edytorski]
79. pszczelnik — pasieka. [przypis edytorski]
80. naród — lud, ludzie. [przypis edytorski]
81. wyśpa — dziś popr.: wyspa. [przypis edytorski]