Epilog
Lecz może mi powiecie, żem skończył zbyt skoro116,
U nas się kochankowie tak prędko nie biorą,
Darujcie, jam podania nie wysnuł z mej głowy,
Wziąłem je całkowicie z kroniki dziejowej;
Jeden wiek pisze swoje, drugi swoje prawa,
Każdemu cudzy zwyczaj dziwnym się wydawa117.
Historyja podania nie kłamie, jak tuszę118:
Ej dziwne Laszek oczy, a Litwinów dusze!
Litwa do pięknych czynów zapala się snadno119,
Ej to cud pięknych oczu, co sercem zawładną!
Nie wstyd być dla mężnego pod urokiem wdzięku,
I złożyć krwawy brzeszczot, co już dzierżył w ręku,
Ej nie wstyd bajarzowi, nie wstyd dla pieśniarza,
Sławę takiego czynu gdy ludziom powtarza!
Każda cnota natchniona świętym Duchem Bożym,
Łacniej120 się upamiętni, gdy ją w pieśń ułożym.
A gdy lubim powieści z upłynionej121 chwili,
Dajcie ucho mej pieśni, czytelnicy mili,
A obrokiem duchownym niech was Bóg posili! —
Borejkowszczyzna.
D. 22. maja 1855.
Przypisy:
1. Córa Piastów — powieść obecną osnuliśmy na podaniu zapisanem u p. Narbutta (Historia narodu litewskiego, t. IV, s. 288). Wypadek ten jakkolwiek nie podany z całą pewnością, lecz jeno zapisany w jakiejś notatce i na jej wiarę powtórzony, znaleźliśmy pełnym poezyi i dobrze charakteryzującym starą Litwę. Autor. [przypis autorski]
2. niedźwiednia — ubranie (futro) z niedźwiedziej skóry. [przypis edytorski]
3. pożoga — wielki ogień, pożar. [przypis edytorski]
4. bojak — wojak; żołnierz. [przypis edytorski]
5. z sąsiady — dziś popr. forma N.lm: z sąsiadami. [przypis edytorski]
6. czterma — dziś: czterema; tu forma skrócona zapewne dla zachowania rytmu wiersza. [przypis edytorski]
7. bieżyć (daw.) — iść. [przypis edytorski]
8. krew’ — ten zapis ujawnia jeszcze daw. obecność na końcu wyrazu jeru miękkiego, półsamogłoski występującej w języku prasłowiańskim do XI w. [przypis edytorski]
9. Kawas — bóg wojny. [przypis autorski]
10. Perkun (lit. Perkūnas) — w mitologii bałtyjskiej gromowładny bóg niebios, ognia, burzy i wojny, a także płodności; poświęconym mu drzewem był dąb (stąd może pochodzi nazwa bóstwa; indoeur. perk-: dąb); odpowiednik słowiańskiego Peruna. [przypis edytorski]
11. marsowy — surowy, srogi. [przypis edytorski]
12. jagoda (daw.) — tu: policzek. [przypis edytorski]
13. cześci — dziś popr. D.lp: czci. [przypis edytorski]
14. dumka — ludowa ballada. [przypis edytorski]
15. stareć — forma z partykułą -ci; skróconą do -ć; streć to czasy: stare ci to [są] czasy. [przypis edytorski]
16. wygwarzyć — tu: opowiedzieć. [przypis edytorski]
17. Trojden a. Litawor Trojden, a. Traidenis (zm. 1282) — wielki książę litewski w latach 1269–1282, wybitny dowódca; prowadził wyprawy łupieżcze na ziemiach krajów ościennych; dwukrotnie pokonał zakon kawalerów mieczowych (pod Karusami i pod Kiernowem), powstrzymał najazd Tatarów; dążył do zjednoczenia Bałtów przeciwko niemieckim kolonizatorom chrześcijańskim, do czego udało się mu przekonać zmagających się w tym czasie z zakonem krzyżackim Jaćwingów, Żmudzinów i Prusów; działał na rzecz powrotu Litwy do pierwotnej wiary pogańskiej; zapoczątkował zbliżenie polityczne Litwy z ziemiami polskimi, mianowicie z Mazowszem (przypieczętowane ślubem córki z księciem mazowieckim Bolesławem II). W roku 1282, kiedy toczy się akcja utworu, nie mógł być „młodzieńcem”, jak jest tu opisywany, ponieważ walkę o władzę rozpoczął niemal 20 lat wcześniej, a więc liczył sobie co ok. 40 lat lub nawet więcej. [przypis edytorski]
18. szuba — obszerny płaszcz a. futro. [przypis edytorski]
19. kołpak — futrzana, wysoka czapka. [przypis edytorski]
20. soboli — sobolowy; z futra sobola. [przypis edytorski]
21. hatłas — atłas. [przypis edytorski]
22. miedza — podłużny skrawek ziemi oddzielający pola uprawne. [przypis edytorski]
23. nie wiedzieć (daw.) — nie znać. [przypis edytorski]
24. szczepić — tu: rozszczepiać, dzielić na niewielkie kawałki. [przypis edytorski]
25. cóś — dziś: coś. [przypis edytorski]
26. Narymunt (1300–1348) — postać znacznie późniejsza, pierworodny syn wielkiego księcia litewskiego Giedymina, nie przejął władzy po ojcu; Trojden przejął władzę po Szwarnie (lit. Švarnas, 1230–1269). [przypis edytorski]
27. Lachy — Polacy. [przypis edytorski]
28. Konrad II czerski (1250–1294) — książę mazowiecki 1264–1294; w 1262 r. w wyniku najazdu na Mazowsze wojsk litewskich pod dowództwem Trojnata zginął jego ojciec, a on sam popadł w dwuletnią niewolę. [przypis edytorski]
29. bardysz a. berdysz — topór bojowy osadzony na długim drzewcu. [przypis edytorski]
30. gdyby — tu: jakby, niby. [przypis edytorski]
31. chrobry (daw.) — dzielny, mężny, śmiały, silny. [przypis edytorski]
32. korbacze — bat o krótkim trzonku i do którego przytwierdzano pęk rzemieni, służył to wymierzania kary chłosty, także: kańczug, harap; tu prawdopodobnie chodzi o kiścień (a. masłak): broń obuchową, zbudowaną z krótkiego trzonka, do którego łańcuchem a. rzemieniem przymocowany był bijak w postaci kolczastej kuli, bywa on niekiedy mylnie zwany korbaczem. [przypis edytorski]
33. rogoża — mata z sitowia. [przypis edytorski]
34. tręzla (daw.) — uzda; uprząż jeździecka. [przypis edytorski]
35. niesnadnie (daw.) — niełatwo. [przypis edytorski]
36. kibić (daw.) — talia, stan; tu: górna część tułowia do pasa. [przypis edytorski]
37. kraśny (daw.) — piękny a. czerwony, rumiany. [przypis edytorski]
38. brew’ — ten zapis ujawnia jeszcze daw. obecność na końcu wyrazu jeru miękkiego, półsamogłoski występującej w języku prasłowiańskim do XI w. [przypis edytorski]
39. dziewoja — dziewczyna. [przypis edytorski]
40. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
41. dawa — daw. forma 3.os.lp; dziś: daje. [przypis edytorski]
42. snadź (daw.) — widocznie, prawdopodobnie. [przypis edytorski]
43. Pieśń pochodu Litwinów — wariant z oryginalnej pieśni litewskiej. [przypis autorski]
44. Lach — Polak. [przypis edytorski]
45. kraśny (daw.) — tu: piękny. [przypis edytorski]
46. krasawica — piękna kobieta. [przypis edytorski]
47. pobledniał — dziś: pobladł. [przypis edytorski]
48. ze zwierzęty — daw. forma N.lm; dziś popr.: ze zwierzętami. [przypis edytorski]
49. spodzian — spodziewany. [przypis edytorski]
50. pannoński — pochodzący z Pannoni; Pannonia a. Panonia: w staroż. nazwa prowincji Imperium Rzymskiego, położonej na południe od Dalmacji, obejmująca ziemie dzisiejszych krajów: wsch. Węgier, wsch. Austrii, płn. Chorwacji, płn.-wsch Serbii, Słowenii, zach. Słowacji oraz płn. Bośni i Hercegowiny. [przypis edytorski]
51. stłumion — stłumiony. [przypis edytorski]
52. przez połowę — w połowie; połowicznie. [przypis edytorski]
53. kmiećmi — dziś popr. forma N.lm: kmieciami; kmieć: chłop, członek ludności wiejskiej. [przypis edytorski]
54. zwoływa — dziś popr.: zwołuje. [przypis edytorski]
55. naniecili chrustu — rozpalili ognisko z chrustu. [przypis edytorski]
56. układł się — dziś: ułożył się. [przypis edytorski]
57. łyczany — zrobiony z łyka. [przypis edytorski]
58. łyczanemi sznury — dziś popr. forma N.lm: łyczanymi (łykowymi) sznurami. [przypis edytorski]
59. pargaminowe — pergaminowy. [przypis edytorski]
60. obite cedrowemi deski — dziś: obite cedrowymi deskami. [przypis edytorski]
61. skryptura — sztuka pisania, kaligrafia. [przypis edytorski]
62. Ewangielija — dziś: Ewangelia. [przypis edytorski]
63. k’sobie (daw.) — do siebie. [przypis edytorski]
64. niedawnemi laty — dziś: niedawnymi latami; w niedawnym czasie. [przypis edytorski]
65. krzyżmo — tu: uroczyste namaszczenie; krzyżmo to mieszanka oliwy i wonnego balsamu, którą używa się w chrześcijaństwie przy udzielaniu różnych sakramentów (chrztu, bierzmowania, święceń kapłańskich). [przypis edytorski]
66. kraśny — tu: czerwony. [przypis edytorski]
67. suty — obfity, wielki. [przypis edytorski]
68. kładnie — dziś: kładzie, podkłada. [przypis edytorski]
69. związana warty — dziś: związana wartami. [przypis edytorski]
70. zwyciężca — dziś: zwycięzca. [przypis edytorski]
71. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]
72. strzelcowie — dziś forma M.lm: strzelcy. [przypis edytorski]
73. na Litwiny — dziś: na Litwinów. [przypis edytorski]
74. dzieły — dziś forma N.lm: dziełami. [przypis edytorski]
75. ciały — dziś forma N.lm: ciałami. [przypis edytorski]
76. cieńki — dziś: cienki. [przypis edytorski]
77. kraśny — tu: czerwony. [przypis edytorski]
78. żądła pszczole — dziś: żądła pszczele. [przypis edytorski]
79. z szyje — dziś popr. forma D.lp: z szyi. [przypis edytorski]
80. lacki — polski; pochodzący z Lachów. [przypis edytorski]
81. zbroica — zbroja. [przypis edytorski]
82. boleśny — dziś: bolesny. [przypis edytorski]
83. zupełną wygranę — dziś B.lp: (...) wygraną. [przypis edytorski]
84. Wiedzie (...) swoje chrobre wodze — dziś: (...) swoich chrobrych wodzów. [przypis edytorski]
85. krew’ — ten zapis ujawnia jeszcze daw. obecność na końcu wyrazu jeru miękkiego, półsamogłoski występującej w języku prasłowiańskim do XI w. [przypis edytorski]
86. laty — dziś popr. forma N.lm: latami. [przypis edytorski]
87. zmordowany łowy — dziś popr. forma N.lm: (...) łowami. [przypis edytorski]
88. ławica — tu: ława. [przypis edytorski]
89. starcy siwobrode — dziś: starcy siwobrodzi. [przypis edytorski]
90. podwoje — podwójne drzwi. [przypis edytorski]
91. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
92. k’piersiom — ku piersiom, do piersi. [przypis edytorski]
93. pokraśnieć — tu: zaczerwienić się. [przypis edytorski]
94. od włócznie — daw. forma D.lp r.ż.; dziś: od włóczni. [przypis edytorski]
95. Kupid — Kupidyn, Amor; bożek miłości. [przypis edytorski]
96. posoka — krew. [przypis edytorski]
97. wrócić — tu: zwrócić, oddać. [przypis edytorski]
98. macierz (daw.) — matka. [przypis edytorski]
99. kirys — zbroja osłaniająca korpus rycerza do pasa; tu: hełm. [przypis edytorski]
100. chętliwie — chętnie, ochoczo. [przypis edytorski]
101. alkowa — pomieszczenie narożne; tu: sypialnia. [przypis edytorski]
102. stawa — dziś: staje. [przypis edytorski]
103. twoję — dziś popr. forma B.lp: twoją. [przypis edytorski]
104. kraśny — tu: piękny. [przypis edytorski]
105. żarzewie — dziś: zarzewie; tu: łuna pożaru. [przypis edytorski]
106. łupieżce — dziś popr. forma B.lm: łupieżców. [przypis edytorski]
107. podobien — dziś: podobny. [przypis edytorski]
108. wolej (daw.) — lepiej. [przypis edytorski]
109. kładnie — położy. [przypis edytorski]
110. głąb’ — ten zapis ujawnia jeszcze dawną obecność na końcu tego wyrazu jeru miękkiego, półsamogłoski występującej w języku prasłowiańskim do XI w. [przypis edytorski]
111. obadwaj — dziś: obydwaj. [przypis edytorski]
112. rozhowor — rozmowa. [przypis edytorski]
113. psiarnie — daw. forma Ms.lp r.ż.; dziś: o psiarni. [przypis edytorski]
114. k’niej (daw.) — ku niej. [przypis edytorski]
115. z wielkimi mocarze — dziś: z (...) mocarzami. [przypis edytorski]
116. skoro (daw.) — szybko. [przypis edytorski]
117. wydawa — dziś popr. forma 3.os.lp: wydaje. [przypis edytorski]
118. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję; por. otucha. [przypis edytorski]
119. snadno (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]
120. łacniej (daw.) — łatwiej. [przypis edytorski]
121. upłyniony — ten, który upłynął; przeszły. [przypis edytorski]