CZĘŚĆ DRUGA
Katakumby — w środku ciemnicy zawieszona lampa. — Dwa sarkofagi w głębi — od każdego rozchodzą się ulice ginące w oddali. — Ściany zasnute nagrobkami ułożonymi w piętra. Biskup Wiktor272 — Aleksander Sewerus w żołnierskim płaszczu z zasuniętym kapturem.
WIKTOR
Wieki, co przeszły, były dziecinnymi czasami ludzkości. — Im bardziej stworzenie zbliżać się będzie do Stwórcy, tym żarliwszą miłością goreć będzie ku niemu i braciom swoim. — Miecza nikt nie znajdzie na ziemi, ani ręki kata, a ten błogosławiony już dzisiaj, kto uwierzył w przyszłość takową i stał się jej przyśpieszycielem!
ALEKSANDER
O, gdybym mógł w dniu jednym dzieło sprawiedliwości, obietnicę ust twoich ziemi objawić!
WIKTOR
Synu, nie spodziewaj się tego snu domarzyć, bo każdemu dostała się jedna fala w nieskończoności — pęd jej słabszy lub silniejszy, ale ona płynie dni kilka tylko. — Żyj więc i przemiń jak reszta braci twoich, ale działaj według światła zlanego na ciebie. — Stań się pocieszycielem, byś mógł kiedyś stać się wybranym na lewicy Chrystusa, i patrzeć, jak inni natchnieni kończyć będą przez ciąg wieków, co zacząłeś w pokorze i miłości ducha.
ALEKSANDER
O! Niech błogosławieństwo twoje zleje się na głowę Aleksandra. — Cezar wkrótce nie zaprze się jego. Schyla się. Przygotuj ich do zmiany — przyzwyczaj ich do imienia mojego, ojcze. — O to cię prosi Mammea.
WIKTOR
Jak ja ciebie w tej chwili, niech cię kiedyś cały lud twój pobłogosławi i pamięć twoją syny synów ludu twego. — Wstań, pomazańcze Chrystusa!
ALEKSANDER
Słyszę kroki czyjeś — ojcze, w godzinie walki bądź moim dobrym geniuszem!
Wychodzi.
Przeciwnymi drzwiami wchodzi Irydion w płaszczu pretorianina.
IRYDION
Chwała Panu w niebiesiech! Składa miecz, włócznię i zbroję u wejścia. Broń ziemskich gwałtów niech drzemie u progów mieszkań jego!
WIKTOR
do Irydiona
Czekałem na ciebie, Hieronimie — sługi twoje273 dziś z rana przynieśli ciało brata ściętego pod mauzoleum Cecylii Metelli274. — Tam zgromadzeni wierni z ich rąk je odebrali — pogrzeb jego przejdzie tędy za chwilę. — Dzięki ci, synu!
IRYDION
Uczyniłem powinność moją. — Teraz przybywam od przysionka cezarów — na pobladłych rysach dworzan myśl strachu się zataczała — pretorianie zamiejscy burzyć się zaczynają przeciwko imperatorowi. —
WIKTOR
Powierzchnia ziemi odmienia się w swoich pychach jak barwy morza za lada powiewem — ale to nie powinno mieszać spokojności grobów! — Módlmy się w cieniu palmy męczeńskiej zerwanej przez Atanadora!
IRYDION
Ojcze dozwól słów kilka jeszcze. — Wszak w twoim ręku przyszłość nasza, wszak jednym skinieniem możesz tysiące nas rzucić na szalę, a gdzie one zaważą, tam będzie zwycięstwo!
WIKTOR
W niewidzialnym królestwie walczyć mogę przeciw książęciu świata modłami i ofiarą, a jeśli wszyscy połączycie się ze mną w obliczu Pana, obiecuję wam zwycięstwo!
IRYDION
Ja mówię teraz o bliższych zapasach, o prędszym tryumfie! Ojcze, cierpimy jak ludzie, spodziewamy się jak ludzie i posady nam ziemskiej potrzeba. — Dotąd potęga nienawistnych ściskała nas zewsząd tak, żeśmy woleli umierać niż kłaniać się rozpuście lub czcić kłamstwo na ziemi. Lecz dzisiaj to, co gubi narody, stanęło u bram tego miasta — zgrzybiała starość i duma bez granic. — Heliogabal sił nie ma do utrzymania swoich, Aleksander do ustalenia nowych rządów, a resztę sił doniszczą w zbliżającym się starciu — pomiędzy nimi obydwoma czyż, każdy co uwierzył w Chrystusa, nie rad by krzyż wyrwać z wnętrzności ziemi i zatknąć na Forum Romanum275? — Ojcze, widzę chmurę zgrozy na czole twoim. — Daruj, że pałam miłością ku braciom uciśnionym — daruj, żem śmiał ci ogłosić, że nadeszła pora ugodzić w samo serce pogaństwa i Romy!
WIKTOR
Z litością słuchałem słów twoich! Na próżno wodę chrztu wylałem na głowę twoją! Na próżno tłumaczyłem ci świat ducha. — Tyś go nie pojął, nie zrzuciłeś starego człowieka. Tyś w żelazie i ogniu położył nadzieję doczesnego zbawienia. — Ciężkie winy twoje! Słychać pieśni pogrzebowe. Czy słyszysz te hymny płynące wśród grobów, jak ostatnie szumy burzy, w której Jedyny skronie opuścił i skonał? — Czyż on wzywał na pomoc Aniołów, czyż on wołał o pomstę do Ojca?
IRYDION
A więc nędza i poniżenie naszym działem276 na zawsze?
WIKTOR
Mylisz się w hardości twojej, kiedy chwilę czasu nazywasz wiecznością. — Zaprawdę ci mówię, że w tych smętarzach277 śpią goście tylko278 — że nie tylko na progach niebieskich, ale i na płaszczyznach bólu, miłość przemoże nareszcie. — Zaprawdę, zaprawdę, ludy pokłon jej oddadzą, i nie będzie cezara, który by przed nią nie uderzył czołem. — Czy znasz tę postać?
Wskazuje rzeźbę na sarkofagu.
IRYDION
Lutnia helleńska, ojców moich czworodźwięczne struny. — To Lykaoński Orfeusz279!
WIKTOR
Jako on, podług waszych pamiątek, dzikie rozpieścił zwierzęta, tak Jezus dusze milionów spoi brzmieniem żyjącego słowa. — Patrząc na tę lutnię ziemską, pojmij roje duchów pracujące nad światem i dźwięk u stóp krzyża poczęty, rozlegający się już pomiędzy narodami. — On żyje sobą samym i sił nie czerpie na ziemi! — Kreśli znak krzyża nad czołem. Uwierz i nie grzesz więcej! — Ostrzegłem cię teraz, jak ojciec rozżalony błędami syna — później jeśli winę powtórzysz, napomnę cię jak pasterz trzody, ukaram jako sędzia ludu!
CHÓR W POBLIŻU
Z głębi przepaści wołamy do ciebie, Panie!
Duszę zamordowanego weź na łono twoje! —
Daj jej odpoczynek w chwale twojej! —
Ona odlatując przebaczyła katom! —
Wchodzi orszak; męczennik na marach, głowa ścięta na piersiach spoczywa — męże w czarnych sukniach z pochodniami — za nimi niewiasty w białych szatach.
WIKTOR
Podajcie mi znak świadectwa i męki, święty na ziemi i niebie!
Przynoszą mu Prochristum280 — bierze je i składa na piersiach umarłego.
Własną krew twoją, wylaną za Syna człowieka, daję ci do trumny, byś z nią kiedyś zmartwychwstał w dzień Sądu —
Przyklęka i razem wszyscy.
Ty, coś kształt nieszczęśliwych przybrał, by nieszczęśliwych ocalić, złóż z nas złości nasze i wrzuć w głębokość morską wszystkie grzechy nasze — a temu, który zaczął drugą pielgrzymkę — ostatnią, uiść się w prawdzie Twojej!
GŁOS DZIEWICY
Daj mu ujrzeć święte oblicze Twoje!
INNY GŁOS
Daj mu wiosnę, wiosnę, której nie miał na ziemi.
IRYDION
A nas wybaw od pokusy zemsty. —
CHÓR
Zemsty!
WIKTOR
Szczęśliwi, którzy umierają dla Pana. — Oni zwyciężyli przed czasem. Wznosi ręce nad tłumem. Powstańcie i znieście zwłoki do smętarza Faustyna.
Staje na czele — przechodzą z wolna. — Irydion jeden tylko zostaje z tyłu — od orszaku niewiast oddziela się na wyjściu Kornelia Metella.
KORNELIA
Czemu nie łączysz się z nami?
IRYDION
Tej nocy w innym miejscu być muszę.
KORNELIA
Gdzie, Hieronimie?
IRYDION
Tam, gdzie byś drżała o zbawienie duszy, choć stamtąd wznijdzie281 chwała ludu twego. —
KORNELIA
Wiem, że się coś strasznego na smętarzach gotuje. — Widziałam dzisiaj towarzysza twojego, Symeona z Koryntu — przechodząc trącił mnie i nie obejrzał się, i szedł dalej z lwią skórą na barkach, a okiem wbitym w próżnią282 przestrzeni — w tym oku bunt się palił i srogie natchnienie. — Och! Ja nieszczęśliwa!
IRYDION
Czemu, Kornelio? Przecież sam pasterz, ojciec, sędzia ludu, Wiktor co dzień powtarza, żeś pierwsza wśród sióstr twoich i że znak wybrania już spoczął na twoim czole. — — Czegóż żądać więcej na ziemi?
KORNELIA
Niezwykły to głos twój bracie!
IRYDION
Zdaje się tobie.
KORNELIA
Ach! Czy ty ten sam, z którym klękłam na smętarzu Eufemii, którego uczyłam modlitwy mojej — Hieronimie, czy to ty?
IRYDION
Ja, siostro. —
KORNELIA
Modliłam się tyle, pokutowałam tak ciężko dni i nocy tyle!
IRYDION
I zasiądziesz w niebiesiech. — Któż by wątpił, Kornelio?
KORNELIA
O, nie za siebie — nie!
IRYDION
Za kogóż?
KORNELIA
Za jednego z braci moich. —
IRYDION
Za jednego z braci...
Zbliża się do niej.
KORNELIA
Jaki ty straszny!
IRYDION
Mów prawdę, mów imię jego, ktokolwiek jest, twoim będzie. — Śpiesz się tylko, niewiasto. — Niedługie chwile nam zostały — czasu nie będzie potem na ślub przed krzyżem, a ja was oboje połączyć chcę, odesłać gdzie daleko, byście żyli razem — szczęśliwie — na Tebaidzie — mówże. — Ha! Ziemska miłość wstąpiła do duszy wybranej!
KORNELIA
Szalejesz!
IRYDION
Imię jego — tego jednego — tego brata.
KORNELIA
Hieronim! Ale ten, co był kiedyś, nie ten, co tak dziko spogląda, co bez zmysłów stoi przede mną. — Apage — Apage283! —
IRYDION
Cicha, piękna, szczęśliwa, patrz! Terazem spokojny284 jak wprzódy. —
KORNELIA
Słodki jak niegdyś?
IRYDION
Pokorny przed tobą. —
KORNELIA
Przed Panem!
IRYDION
U stóp twoich klęknę i będę powtarzał imię Chrystusa. —
KORNELIA
Obiecaj, że nie wmieszasz się do nich, że nie wdziejesz zbroi na gwałty świeckie i potępione!
IRYDION
Biedna! Ty nie wiesz, co mówisz.
KORNELIA
Nie chcesz?
IRYDION
Ja sam ich powiodę. —
KORNELIA
Biada mi!
IRYDION
Czyś nie słyszała od wielu świętych, że już bliskie czasy285? Czy nie pamiętasz słów Jedynego, kiedy odchodząc przyrzekł swoim, że powróci i królować będzie? Czyż ulubieniec Jego na dzikiej Patmos286 nie powtarzał, że Babylon runie, a sprawiedliwi na gruzach zasiądą?
KORNELIA
Kiedyś, kiedyś, ale nie dzisiaj. —
IRYDION
Dziś siostro lub nigdy!
KORNELIA
Wiktor wyklął Eugeuesa, który tak myślał i mówił.
IRYDION
Rzymianie ukrzyżowali Eudora, który tak myślał i mówił. —
KORNELIA
Pójdź do biskupa, wyspowiadaj się jemu, zapytaj się go, jak posłuszne dziecię. —
IRYDION
Ja dzieckiem tylko być zdołam przy tobie na chwilę znikomą, jak fala, co nie wróci nigdy. — Za okręgiem twoich spojrzeń we krwi ja broczyć będę — trawa nie porośnie, gdzie mój koń przeleci287!
KORNELIA
Bluźnisz!
IRYDION
Nie — ja przeczuwam tryumf Boga twego!
KORNELIA
Czyż on takiego zwycięstwa nauczał? Czyż nie odpuścił wszystkim? Czyż słabych nie ubłogosławił dla ich słabości? Czyż niewiniątkom nie obiecał królestwa niebios, dlatego że drobne i ciche? —
IRYDION
Taki był początek — ale dziś siostro słabi w sile wyrośli, niewiniątka stali się mężami!
KORNELIA
Miłosierdzia, miłosierdzia wołam nad nim, o Panie! Ty mu nie dasz przepaść w oczach moich. — Ach! Co ja mówię? Gdzie jestem? Wszak ślubowałam ci, Panie, całe serce moje. — Jakże tu ponuro — pierwszy raz strach umarłych mnie napada — kto tu jest z nami?
Obziera się288.
IRYDION
Oprzyj się na mnie!
KORNELIA
Tak, tak, ty się nie odejmiesz mojej potędze. — Łaska uwiośni twą duszę. — Ja wiem, żem się urodziła, żeby ciebie zbawić!
IRYDION
Ani ty, ani nikt na ziemi nie wydrze z piersi moich pragnienia, które je rozdziera. — Gdyby sam Bóg nie wołał na nas, gdyby pomoc świętych nam obiecaną nie była, sam jeden jeszcze bym dzieło rozpoczął. — Ostatni raz może mówię do ciebie. — Znasz dzieje matki mojej, ale ukryte przed tobą wielkie myśli ojca niego. — Pij kroplami ze mnie gorycz, która mnie pożera. — Słuchaj!
KORNELIA
Ty ostatni raz — ty do mnie mówisz!
IRYDION
Słuchaj!
Siada u stóp sarkofagu — ona wyżej opiera się na tym samym grobie.
W trzynastą rocznicę śmierci Grimhildy on nagle zawołał mnie do siebie z rana, — Już od dni kilka bladość złowieszcza kaziła mu lica. „Synu — rzekł — niech zastawią biesiadę w sali Delfickiego Apollina. — Ostatni raz dzisiaj położym się u jednego stołu. — Bóg matki twojej mnie ściga, nim wejdzie jutrzejsze słońce opuszczę tę ziemię”. — Strach mnie ogarnął. — Szedłem jego wypełnić rozkazy. — On dzień cały strawił ze starcem mauretańskich pustyń. Głosy ich rozchodziły się jak ostatni szczęk dogorywającej bitwy — stało się cicho — wyszli oba i stąpali ku sali festynów!
KORNELIA
Dreszcz jak łuska gadu289 przesuwa się po mnie!
IRYDION
Siostrę moją przycisnął do łona i odpychał potem z wolna, i rzekł: „Co brat ci rozkaże czynić będziesz dla miłości mojej”. — Do płaczącej słowa już więcej nie przemówił, ale kilka kropel wina rozlał w ofierze i legł, i mirtami uwieńczonym pucharem pił zdrowie wielkich mężów. — Wyzwoleniec czytał mu Fedona290 — stu niewolnikom wejść kazał i darował im wolność, a kiedy mu dziękowali: „Jako wasze pęta skruszyłem, pamiętajcie drugim, o ile wam sił stanie, zrywać łańcuchy. — Czyńcie kiedyś, co wam mój syn powie!” — I wstał pogodny jak wieczór, co z wolna nocą się obwija, a jeszcze purpury słońca nie zatracił!
Chwila milczenia.
Wtedy w najdalszej komnacie pałacu zaczęła się ta noc ostatnia, w której zawiązały się losy moje. — Wokoło nas jaśniały płomienie trójnogów. — Masynissa rzucał w nie kadzidła — głowa Amfilocha leżała na łonie przyjaciela i stopniami schodziło z niej życie — ale powaga zawsze była jedna, niezachwiana. — Żal przerwanych zamysłów w głębi ducha leżał spętany. — Boleść nadaremno się wysilała. — Jedynym jej znakiem była wzgarda na ustach — on umierał tak, jak żyją bogi!
KORNELIA
Widzę, widzę go — ale gdzie anioł stróż jego w tej chwili?
IRYDION
W tej chwili on tworzył przyszłość, której niegdyś pragnął dla siebie, którą teraz mnie zapisywał. — „Nie uchylisz czoła, nie stracisz wiary w złej godzinie — w dobrej nie przebaczysz, nie zaprzestaniesz, ale przejdziesz po zwłokach zrzuconego, by stojących obalać. — Nie miej smutku ani słabości, bo jako księżyc na niebie tak dzieje narodów na ziemi wzrastają, by maleć. — Dziś Roma u stóp widnokręgu, blisko nizin śmierci”. — Tak nauczał, a z milczenia nocy stopniami291 budziło się życie, a co chwila Bóg mściciel bardziej ciężał nad nim!
Wreszcie przysiągłem przed jego świętym obliczem. — On dłoń trzymał na czole moim — przysiągłem rozkoszy nie mieć — przywiązania nie znać — litości nie słuchać — ale żyć, by niszczyć, dopóki duch mój się z ojca duchem nie połączy!
KORNELIA
Przebacz mu, Panie, on nie wie, co mówi!
IRYDION
Masynissa krew dymiącą wylał z czary na głowę moją i na rękę jego i pierwszy promień zorzy błysnął na łożu umierającego. — „Hellado moja!” zawołał głosem miłości i spojrzał jak tryumfator ubóstwiony zwycięstwem! W tym natchnieniu ustało jego ziemskie życie. — Kornelio! Zemsta dobrem moim — w zemście żyć muszę i skonać!
KORNELIA
Na kim ty ją chcesz wywrzeć? — Hieronimie, kto jemu, kto tobie przewinił?
IRYDION
Ci, którzy was przymusili błądzić, skąd uciekają żyjący po złożeniu umarłych! Ci, którzy Boga twojego zelżyli razy tysiąc i co było w sercach ludzi boskim, zdeptali na ziemi! — Czy ty wiesz przeszłość? — Tłumaczyć ci ją będę, jak Chrystus wracając z Emaus pismo nieświadomym. — Stało się pod wieczór światu — zwiędły kwiaty poranku, zgasły ognie młodości na egejskich wybrzeżach. — Raz jeszcze na północy ozwał się głos wolnych — potem wszystko ucichło — wtedy powstał człowiek, który rzekł: „Dawne chwały przywrócę a zniszczę tych, co wszystko zniszczyli”. — Czy ty go potępiasz, córo chrześcijan? — On chciał, by cierpiący odrzucił więzy — by ślepy w niewoli przejrzał i poznał progi ojczyste — by głuchy i niemy przemówił rodzinną mową. — Czyż on nie zwiastował powtórnego przyjścia Boga twego? Jan niegdyś samotny, bezbronny, wołał na pustyni, że nadchodzi syn człowieka, ale ten który umęczon292 będzie. — Ojciec mój poprzedził tego, który zwycięży. — Tego, co królować będzie, tego, o którym zwątpiłaś!
KORNELIA
Ja?
IRYDION
chwytając ją za ramię
Boś sądziła, że on tę ziemię zostawi na łup Rzymianom — ty myślałaś, że on krwi waszej niesyty będzie!
KORNELIA
Zgubiony — och! Panie! A jednak ogień wiekuisty, ogień Cherubów w oczach mu jaśnieje!
IRYDION
Uwierz. — Ty się nie domyślasz, co mnie czeka jutro. — Uwierz — ja wodzem ludu twego. — Uwierz, a Jowisz z Kapitolu runie, by nie powstać więcej. Słychać kroki. To Wiktor, to niewierny! — Zostań. — Ja wrócę za chwilę.
Wchodzi w ciemne przejście.
KORNELIA
Serce biedne, nie moje, nieznane serce, ty, co bijesz tak rozdzierająco, módl się do Chrystusa. — Panie — Panie odpowiedz słudze twojej!
Od krzyża nigdym oczu nie spuściła293 ku śmiertelnym twarzom — a teraz, o Panie dwoje ócz utkwiło mi w pamięci. — Jego oczy, jego, Panie!
I jako prorok, i jako święty, i jako Archanioł on staje przede mną i mówi, a ja go słucham, Panie! — I chciałabym skonać. Głowę zniża między ręce. Zmiłuj się nade mną!
WIKTOR
wchodzi z orszakiem
„Ile razy zbierzecie się w imieniu moim, będę z wami”. — Czemu nie usłuchałaś słów tych dzisiaj? — Ciebie i Symeona z Koryntu, i innych wielu nie dojrzało oko moje. — Córko, zostaw ścieżki samotne nieprawym i odwróć się od nich, kiedy za grobami schyleni naradzają się chytrze.
KORNELIA
Ojcze!
WIKTOR
Czy przynajmniej modliłaś się tutaj w uczestnictwie nas wszystkich?
KORNELIA
Modlę się, ojcze. —
WIKTOR
Czy sama tu byłaś?
KORNELIA
Ojcze! Sama jestem. —
WIKTOR
Drżysz jak światło gasnące — co tobie się stało, Metello?
KORNELIA
Szukam Boga, Pana mego, i znaleźć go nie mogę. —
WIKTOR
Największym świętym przydarzały się chwile niepewności. — Znać wtedy, że nieprzyjaciel w pobliżu. — Módl się więc i czuwaj, bo duch skory, ale ciało słabe.
Wychodzi.
KORNELIA
Ojcze!
WIKTOR
odwracając się
Co, dziecię moje?
KORNELIA
Czy już bliski poranek?
WIKTOR
Dopiero noc się zaczęła.
KORNELIA
A Dzień Sądu czy bliski, ojcze?
WIKTOR
W każdej chwili Syn człowieka może nas powołać przed swoje oblicze. — Czy ty co przeczuwasz?
KORNELIA
Nie — tylko słabo mi bardzo — tylko wiedzieć chciałam... —
WIKTOR
Dziś jeszcze w Eloimie ofiarę świętą odprawię za ciebie. — Schorzała dusza twoja i ciało zmęczone pokutami — wstań, nie trwóż się, idź zasnąć, córko. —
Wychodzi.
KORNELIA
Czemu nie zatrzymałam biskupa... — Irydion wchodzi. Słyszę stopy lekkie, stopy kusiciela. Odwraca się. Ach! Piękny, piękny jak anioł! — Wiktorze, Wiktorze!
IRYDION
Nie usłyszy ciebie. —
KORNELIA
obejmując sarkofag ramionami
Popioły świętych, strzeżcie mnie tej nocy. —
IRYDION
Czego się lękasz?
KORNELIA
Czy nie widzisz, jak ciemno, czy nie czujesz zimna — tak jak gdyby wszyscy umarli, a nas dwoje tylko zostało — potępionych dwoje. — Oni, reszta, wszyscy w niebiesiech!
IRYDION
Godzina, którą ci opowiedziałem, za twarda na serce twoje!
KORNELIA
Mylisz się. — Wzdychałam do palmy męczeńskiej, a miałabym drżeć przed zwycięstwem Pana mojego! Nie — nie. — Tylko coś rozprzęgło się w duszy mojej, coś mi w głowie się usuwa, coś w sercu pęka, Hieronimie. —
IRYDION
Niewiasta czynów nie potrzebuje, jedną cichą modlitwą zbawiona być może. — Jeżeli się nie poczuwa do mocy, niechaj idzie precz ode mnie. — Tu rozdzielą się drogi nasze — będziesz spokojna jak wprzódy — obaczym294 się kiedyś, ale nie na ziemi... —
KORNELIA
Prawdę wyrzekłeś — stopy unieście duszę daleko, daleko! Usiłuje powstać. — Irydion rękę jej podaje. Ach! Przybiłeś mnie na nowo — nie mogę. —
IRYDION
Biedna!
KORNELIA
Coś nieśmiertelnego opasało mnie, niewidzialnych ramion dwoje!
IRYDION
Ostatni raz mówię ci: uciekaj. —
KORNELIA
Nie. — Dopókiś w błędzie śmiertelnym nie wyzionął ducha, dopótyś bratem moim w obliczu Ojca niebieskiego.
IRYDION
Świadczę się wami, kości umarłych, i tobą, matko ziemio. — Chciałem ją, ją jedną ocalić! Przechadza się po ciemnicy. Tak ojciec mój niegdyś zabił duszę niewinną kapłanki. — Siła dzikiego Fatum zewsząd mnie opasuje. — Zbliża się do niej. Kornelio, Kornelio!
KORNELIA
Modlę się za ciebie, klęknij tu przy mnie, zbądź295 pychy, powtarzaj słowa moje. —
IRYDION
Jutro, pojutrze zacznie się moja modlitwa — głośna. — Siostro — wśród jęków nieprzyjaciół!
GŁOS W POBLIŻU
Hieronimie do broni!
IRYDION
Przybywam. —
KORNELIA
To on — to Symeon! —
IRYDION
A tam dalej tysiąc podobnych jemu drży z niecierpliwości i czekają na mnie. Zrywa jej welon. Pryśnij obsłono duszy mojej! Porywa ją w objęcia. Usta, zostawcie na tym bladym czole obietnicę lepszego losu!
KORNELIA
Ach! Wraz z tobą na wieki potępiona jestem!
Mdleje.
GŁOS
Śpieszaj, śpieszaj296!
IRYDION
biorąc hełm i oręż, potem wraca i nachyla się nad nią
Nie, ty nie umarłaś! Przyciska ją do piersi. Obudź się na twardym pancerzu męża, obudź się Kornelio. Masynisso! Bądź mi przeklętym, jeśli jej zguby nie odkupisz mi zwycięstwem!
KORNELIA
Kto woła?
IRYDION
Ten, o którym powiedziano, że przyjdzie i pokona dumnych!
KORNELIA
Widzę nareszcie, widzę ciebie. — Ty raczyłeś dotknąć się oblubienicy twojej. — Długo czekałam. —
IRYDION
Podnieś głowę — rozedrzyj wzrokiem te sklepienia. Tam wybrani śpiewają hymn tryumfu. — Zmartwychwstań!
IRYDION
O Panie! Chwała bitew naokoło twarzy twojej — płoniesz cały blaskami żelaza — Panie, gdzie rany twoje, niech je obleję łzami!
IRYDION
podnosi ją
Jutro, niewiasto, spełnią się przepowiednie o Królestwie Krzyża.
KORNELIA
O, nie rozpraszaj się wśród ciemności — oni mówili, że przyjdziesz, a teraz Ty mnie nie weźmiesz z sobą. — Ty zapomnisz o służebnicy Twojej!
IRYDION
Biedna! Powstań — nie płacz — nie rozpaczaj!
KORNELIA
Daj mi zaginąć w chwale Twojej! Ja już umarłam, o Panie!
IRYDION
porywa ją z ziemi
Dni kilka jeszcze, niewiasto. — Tymczasem wołaj na braci swoich: „do broni”.
Odchodzi.
KORNELIA
Słyszycie ostatek słowa Jego. — On zstąpił drugi raz na ziemię i tą razą miecz w jego prawicy połyska — Do broni! Kości umarłych, żyjący kapłanie ludu boży, odpowiedzcie! On tak kazał. — Za mną: do broni, do broni!
Ucieka.
Inna strona katakumb. — Symeon z Koryntu — obok krucyfiks, księga i trupia głowa.
SYMEON
W dniu jednym świat posiąść, nie ten nędzny, kędy297 błyszczy złoto i stęka żelazo, ale ten ogromny, ten świat dusz wszystkich, i panować im w imieniu Twoim, o Boże! Ach! Gdyby298 morze jasności, ta myśl przede mną rozciągnięta — ku niej płynę w potokach cierpienia i poniżenia coraz olbrzymiej rozpychając zasępione fale. — O Chrystusie! Podbiję ci wszystko, co zowie się ciałem. — Tam w dole będą pustynie, skały, miasta, stamtąd szumią wołania królów i kupców, a duch mój, odbicie Twego na ziemi, zawieszony w górze, jednością potęgi ich ściska. — Każę im milczeć lub modlić się, drżeć lub radować się — myśleć lub zasnąć!
IRYDION
wchodząc
Witam cię, synu Hellady, po dwakroć bracie mój!
SYMEON
Wreszcie nadszedłeś.
IRYDION
Czas jeszcze. —
SYMEON
Czy widziałeś Wiktora?
IRYDION
To dziecię stare, które panuje nad nami. W nim słodycz jest słabością, a słabość staje się uporem.
SYMEON
Zaprawdę ci mówię, że trzoda nie puści się na nieznane pole bez błogosławieństwa pasterza.
IRYDION
Zwlekajmy do ostatniej chwili — wtedy nagle otoczym299 go rozpacznymi300 prośby. — Nieprzygotowanego strach ogarnie lub duch boży oświeci!
SYMEON
Do stóp mu się rzucę — iskra, co pryśnie od mojego serca, duszę mu rozerwie.
IRYDION
Śpi u niego głęboko dusza — twarz wyschła mu od cnoty — zresztą idźmy zawsze naprzód, nie oglądajmy się nigdy — w tym nasze zbawienie.
SYMEON
Stanie się, jako mówisz. — Czy słyszysz te pomieszane głosy, gromadzą się, jak im przykazałem na pograniczu świętych grabów, na szerokich smętarzach starych pogan.
IRYDION
Ukrzyżowanego, niezemszczonego weź w ręce i nieś przed ich oblicza!
SYMEON
porywając za krucyfiks
O jakżem był niegdyś małoduszny i ślepy! Wierzyłem, że niesprawiedliwość znosić trzeba, by docierpieć się nieba — Podnosi czaszkę. Patrz na te zapadłe skronie — w tych załomach jaśniało niegdyś życie życia mego. — Biskup miał złączyć ręce nasze — Dnia jednego nie dostawało301, lecz nocą wpadł centurion i porwał niewinną do cyrku Flawiana. — Spod paszczy tygrysa to mi tylko zostało! — I jeszcze długo potem walczyłem z żądzą oporu, jakby z szatanem, a to był duch żywy, święty, co owładał mną stopniami302! Kładzie czaszkę. Spoczywaj nieboga! Wkrótce z martwych ty powstaniesz dla mnie!
IRYDION
Zemsta więc i naprzód tam, gdzie brzęczą pszczoły303!
Wychodzą.
Przestronne lochy. — Cenotafy304 po ścianach. — Mogiły rozsypane tu i ówdzie. — Zgromadzenie chrześcijan przy pochodniach.
CHÓR MŁODZIEŃCÓW
Nieszczęśliwy ten, co urodzon305 z niewiasty. — Dni jego błahe i znikome — od krzyża ramion odwiązać, od cierniów skroni odchylić nie zdoła. — Ciemności siostrami jego i grobem!
CHÓR STARCÓW
Święty, Święty, Święty, słuszne sądy Twoje! Ty przez męki ojców wynosisz przyszłe pokolenia. — Na stosach kości naszych zieloność wiosny i szkarłat potęgi rozwiedziesz306 synom naszym. —
CHÓR MŁODZIEŃCÓW
Zeszlij307 nam pocieszyciela — I niech on stanie na wysokościach, niech karki wyniosłych stopom swoim podściele w równiny. — Wchodzą Symeon i Irydion. Witajcie!
SYMEON
W imieniu Ojca, Syna i Ducha, nadzieja niechaj będzie z wami.
CHÓR STARCÓW
Symeonie, Symeonie! Dlaczego ten, co idzie za tobą, co niedawno jeszcze nosił szatę katechumena dziś przywdział zbroję? — Naucz go i oświeć, by puklerzem była mu skrucha, a szczera modlitwa jedynym orężem. —
SYMEON
do Irydiona
Wstąp na mogiłę — odpowiadaj za siebie. — Ja tymczasem wezwę jeszcze ducha — chwil kilka jeszcze, a stanę się w duchu.
IRYDION
Kto się pyta, niechaj własnej mądrości nie ufa, ale niech spojrzy wokoło i przypomni sobie przepowiedziane dni klęski mające zawisnąć nad ziemią!
Czasy milczenia kończą się dzisiaj, bo przebrały się męki sprawiedliwych — w grobach już miejsca nie znaleźć. — Koście umarłych gwałtem nas opychają ku słodkim błękitom. —
Kto leżał w prochu, niechaj powstaje, kto się weselił nad naszymi głowy, niechaj zadrży — bo przepaście wejdą w górę, a wzgórza zapadną w otchłanie!
CHÓR MŁODZIEŃCÓW
Synu obietnicy, pokój Pana niechaj będzie z tobą.
IRYDION
Pioruny gorejące Pana niechaj będą ze mną i z wami. — Z krzywd waszych stało się moje natchnienie — w łasce Jedynego, potrójnego, wszczęła się otucha moja — a waszą wolą moja posetniona siła niechaj wre i woła o pomstę do Boga!
Słuchajcie mnie. — Miasto rozdzieliło się tej nocy. — Syn wszeteczeństwa zachwiał się na tronie. — Pretorianie odwrócili serca od niego. — Lud, jak morze niepewne, któremu wiatru308 się podda, kołysze się i milczy — ale wnet nań spadną ciężkie wichrów skrzydła, runą weń grady pomieszanych chęci. — Patrzcie! Widome309 ciemności gromadzą się nad stolicą, która morduje proroków i świętych. — W całej Azji powstają legiony. — Nad Renem burzą się Allemany310. — Cezar i Aleksander zabierają się do ostatniej rozprawy. — Ten wzywa Mitrę311, tamten Statora312 — a któren313 zwycięży, zwycięży z przekleństwem Chrystusowi na ustach!
Oto znak wam dany, hasło obiecane — patrzcie, a ujrzycie. — Chciejcie, a będziecie wolnymi!
CHÓR STARCÓW
Kto ci dał władzę i na czole twoim wyrył słowo Boże? Gdzie Wiktor, ojciec wiernych, pasterz namaszczony? Czy on powie o tobie: — „On jest ten, którego Pan wzbudził”? —
SYMEON
wstępując na drugą mogiłę
Ja mu świadczę! Wznosi krzyż. Płyńcie łzy moje, roztwórzcie się rany piersi moich. — Oto Pan nad wszystkie pychy, Bóg i zwycięzca przybity do progów śmiertelnych! — Wy, którzy nie macie serca, stójcie na miejscu jak głazy porzucone na ścieżce. — Ja nie do was mówię! — Wy, co nie pragniecie by, Hierozolima wyszła z toni czasów, starzejcie się i milczcie. — Ja nie do was mówię!
Tych tylko wzywam, dla których on hańbę znosił, pośmiewisko wytrzymał, aż słońce od mąk jego przesłoniło się nocą! Od nocy tej straszliwej kto się upomniał o obelgi syna człowieka? Nikt go nie odział, nikt nie napoił. — Wszystkie narody ziemi jedne po drugich ukrzyżowały go na nowo!
CHÓR MŁODZIEŃCÓW
Przekleństwo czcicielom Molocha!
IRYDION
Nie wypuszczacie chwili, która nadlatuje. — Nie patrzcie na nią jak na skrzydła, co mijają i giną w oddali, jak na błyskawicę, co błyśnie i zamrze w błyśnięciu! Ale wszyscy razem, zgodnie, wyciągnijcie ramiona — objąć ją — przycisnąć do serc waszych, o bracia — z niej, drobnej dzisiaj, z niej, co nie powróci nigdy, wydobyć iskrę życia — bo zaprawdę wam ogłaszam, że w niej długie wieki drzemią. — Jeśli je obudzicie, staną się waszymi!
CHÓR STARCÓW
Ogień modlitwy gaśnie w łonie naszym — mgła tajemnicza zsuwa się nad nami — Panie, od pokus zwodziciela wybaw nas, Panie!
IRYDION
To słabość — przez kajdany ojców waszych odrzućcie ją — przez stosy Nerona odrzućcie ją — przez ofiary cyrku zaklinam was, bądźcie silnymi!
CHÓR MŁODZIEŃCÓW
Głos twój jak dźwięk trąby grzmiącej pędzi nas ku płaszczyznom ziemi — ale drżą nam piersi, włosy powstają na głowie! O Symeonie z Koryntu, odezwij się — mów, czy nie widzisz czego?
SYMEON
Widzę wzrokiem Jana, który przed laty patrzał na wybranych. — On w grobie śpi wśród nachylonych aniołów i powstanie dzisiaj lub jutro — wtedy się usunę — a teraz ja prorokuję, ja wołam!
CHÓR
Ścisnęły się marszczki czoła jego. — Krzyż czarny drży mu w dłoniach jak gałąź wśród wichrów!
SYMEON
Duch mnie ogarnął, unosi. — Stąpam na zwaliskach miasta. — Bożyszcza przewrócone jak kawały darni — orły złote bez dziobów, bez skrzydeł, na garściach potrzaskanej broni — purpury jak płótna na łące, obwite niciami pajęczyn — łuny igrają po trupach. — Rozpuszczone warkocze dziewic, długie szaty konsulów, cezarów, porwane wozy znikają w oddali. Pada na kolana. O Boże umęczony, natchnij ich duszę, jakeś moją natchnął314 i ogień pożerający bitew roznieć w ich dłoniach! Wstaje.
Wstaje.
Modlitw waszych spienione fale dopłynęły niebios. — Dusze zabitych złością synów ludzkich stanęły u ołtarza, co wiekuiście pali się na podnóżach tronu. — I ujrzałem Tego, który panuje na tronie — przeliczył je wszystkie, a liczba ich popełniona i zawarta księga świadectwa i śmierci. — Głos zagrzmiał: „Odtąd mi świadczyć będziecie życiem i zwycięstwem!” —
CHÓR
przyklękają wszyscy
Chrystusie, Chrystusie, wrą nam serca, bo zmartwychwstać chcemy! Nie opuszczaj nas w chwili niepewności. — Daj nam objawienie sądów Twoich!
IRYDION
Czy się jeszcze pytacie, ludzie małej wiary? Wznieście oczy. — Oto Pan wasz kona — oto jeszcze rozwarte usta i ostatnie wołanie: „Czemu opuściłeś mnie, Ojcze!” — Bracia, czy my go jeszcze dzisiaj opuścim?
CHÓR
Nie — nie. —
IRYDION
Ha!
Odwraca się.
SYMEON
Bledniejesz?
IRYDION
Tam — gdzie zakręcają się sklepienia — tam, na samej granicy świateł i ciemności. —
JEDEN Z CHÓRU
Kto nas podchodzi lekkimi stopy? —
Wbiega Metella.
SYMEON
Witaj dziewico poślubiona wiekuistej miłości. —
CHÓR
Skąd do nas idziesz tak późno, sama, z rozpuszczonym włosem?
Metella zatrzymuje się przy mogile Irydiona315.
SYMEON
do Irydiona
Przemawiaj dalej!
IRYDION
obracając się do Kornelii
Czy mnie poznajesz, czy moje słowa pamiętasz?
JEDEN Z TŁUMU
Słyszeliście ten krzyk świętej?
DRUDZY
Straszno, straszno stało się sercom naszym. —
IRYDION
Milczcie — teraz ona mówić zaczyna!
KORNELIA
Objawiłeś się i wyrzekłeś straszne słowo. — Odtąd biegnę i wołam — dni i nocy316 mijają, ja biegnę i wołam — Odwracając się do ludu. Do broni, do broni!
IRYDION
Przez ciebie, Masynisso, zwyciężam! Do ludu. Dusza niewiasty prędzej od was wszystkich zrozumiała tajemnicę niebios. — Zmyjcie hańbę waszą w krwi bałwochwalców. Kładzie dłonie na włosach Kornelii. — Rozedrzyj zasłonę czasu przed oczyma ludu!
KORNELIA
W gromy zbrojnego widziałam — szedł zdobywając, by zdobywać dalej — i nieśmiertelną stałam się w obliczu jego!
CHÓR STARCÓW
Czyś miała widzenie i dotąd spoglądasz na jego mdlejące ostatki? Odpowiedz nam, odpowiedz!
KORNELIA
W gromy zbrojnego widzę — idzie i zdobywa. — Nic mu się nie oprze. — Strzała jego cięciwy ziemię odmierzy w przelocie. — Strachem otoczył się jak zwojami królewskiego płaszcza i śmierć blado posuwa się za nim!
Ucieka.
JEDEN Z CHÓRU
Wśród głów i pochodni jej włosy podskakują i toną jak fala. —
CHÓR
Gdzie lecisz?
KORNELIA
Gdzie światło nie dojdzie, niech mój głos doleci; do broni!
WSZYSCY
Do broni, do broni!
GŁOS KORNELII
Rozstąpcie się ciemności — martwe skały zadrżyjcie na świadectwo Panu!
SYMEON
Zniknęła porwana natchnieniem. — Teraz słuchajcie brata mojego, zważajcie na słowa młodzieńca!
IRYDION
Kto pójdzie do pałacu Amfilocha, kto wymówi stanąwszy na progu: „Sigurd syn Grimhildy” — ten dostanie miecz i pocisk, i szyszak miedziany. — Pamiętajcie: — „Sigurd syn Grimhildy”. —
PIERWSZY BARBARZYNIEC
Niegdyś w Chersonezie słynęła kapłanka. —
DRUGI
Imię to ojcowie nasi powtarzali z drżeniem. —
TRZECI
W borach saksońskich przybyli bracia od morza północnego, śpiewali o niej żałobne wspomnienia. —
IRYDION
To matka moja, a wy bracia moi! Schodzi i staje wśród nich. Dajcie ręce wasze — z błędów wyszliśmy, ale błędy ojców ogniwami synom. — Dziś w imieniu Chrystusa bądźcie mi wiernymi. —
CHÓR BARBARZYŃCÓW
Synu Grimhildy, synu ziemi srebrnej, od wolnych ludzi wolne przyrzeczenie i wiara niezłomna! Błękitnooki długowłosy nie zdradzi ciebie. — Ślubujem tobie ciało nasze, jakośmy duszę poślubili nowemu Bogu!
IRYDION
Wnuk króla mężów dziękuje braciom swoim.
CHÓR BARBARZYŃCÓW
Przed laty Herman317 zaczął walkę z południowym słoniem. — Święte jego kości spoczywają w czarnych Irminsulu318 gajach — naprzód, naprzód! Tameśmy319, nim duch bezdrożów320 ujął nas za ramię i wygnał na obszary świata, słyszeli pieśni zwiastujące zgon strasznego Rzymu — naprzód, naprzód! Ty będziesz Hermanem — pod wodzą twoją zdradzieckich Italów zburzymy pałace!
Słychać podziemne stuki.
SYMEON
Czemu odzywasz się ziemio, matko ciał umarłych, a nie żyjącego ducha?
IRYDION
Wyrok zapada nad miastem. —
CHÓR STARCÓW
Symeonie, Symeonie! Czy poznajesz gniewu Pańskiego straszliwe odgłosy?
SYMEON
Zaprawdę, gniew pański wam ogłaszam i błogosławię jemu. — Patrzcie! Podniósł się Wszechmocny i otchłań woła o miłosierdzie do niego! Patrzcie! Dreszcz bieży po skałach, zrywają się wichry jak syczące węże — Hosanna — Hosanna! Mogiły bałwochwalców pękają na dwoje. — Dzień zemsty zstępuje wśród burzy!
CHÓR MŁODZIEŃCÓW
Hieronimie, dotrzymaj obietnicy. — Wola Jedynego objawia się nam. —
IRYDION
Skarby moje waszymi. — Krew moja waszą do ostatniej kropli — przysięgnijcie tylko krzyż ten zatknąć na szczytach Kapitolu!
CHÓR STARCÓW
Biada wam — biada. —
CHÓR MŁODZIEŃCÓW
W imieniu Chrystusa, przysięgamy. —
IRYDION
I wprzódy nie odpoczniecie, nie pomodlicie się Jemu, ani ciała Jego pożywać będziecie!
CHÓR
Nie — nie — nie!
CHÓR STARCÓW
Uciekajcie bezbożni — łamią się filary — ziemia się rozstępuje. —
IRYDION
Pod nami tak Rzym padać będzie. —
INNI
Strzeżcie waszych pochodni. —
SYMEON
Idźcie za mną. — Ten, którego niosę, na rozhukanych falach stąpał bezpiecznie. —
INNI
Ognia, ognia!
CHÓR BARBARZYŃCÓW
Rwijmy się za pasy z tłumem. — Syny ludów nie zginą tu marnie wśród podrzutów siarczystej, niecierpianej ziemi!
INNI
W tył, nazad — tu ognie buchnęły!
IRYDION
W tę stronę, ku naszym smęterzom, ku Eloimowi. — Ach, trwoga pomieszała rozumy wasze!
SYMEON
Odparła mnie opoka i jednym rzutem runąłem do stóp twoich. —
IRYDION
Oprzyj się na mnie — ten głaz dotąd nie zadrżał ni razu. —
SYMEON
Gdzie ci, którzy szli za mną?
IRYDION
Zniknęli. — Nocy takiej nie widziałem nigdy — z tysiąca pochodni ledwo gdzie jeszcze tli się gwiazda jaka. —
SYMEON
Zgasła ta, na którąś patrzył. — Ach! I tamta, i tamta!
POMIESZANE GŁOSY
Odpuść nam winy nasze — w godzinę śmierci błagamy cię, Panie!
SYMEON
Wyciągnij ramię — zawieś pochodnię nad tym morzem cieniów. —
IRYDION
Daremno. —
SYMEON
Słyszałeś łoskot, co przydusił głosy starców?
IRYDION
Tam odzywają się żyjący — do mnie!
SYMEON
Ale ci, którzy Pana tu błagali przed chwilą!
IRYDION
Pan już o nich pamięta teraz — do mnie, do mnie!
CHÓR BARBARZYŃCÓW
Błądziliśmy na przemian w ciemnościach i w ogniu — zewsząd odegnały nas pioruny, ale serca nasze biją tak zimno, jak biły przed burzą!
IRYDION
Przytknijcie wasze pochodnie. — Ja was wyprowadzę. — Ja pamiętam drogę. —
SYMEON
Ot, głuche gwary się ozwały. — To bracia nasi, co się przedarli ku Eloimowi — za nimi!
GŁOS W ODDALENIU
Pal się, ziemio, na dzień ostatni świata. —
IRYDION
Słyszeliście?
CHÓR
Nie traćmy czasu — naprzód!
IRYDION
Uciekajcie!
GŁOS BLIŻEJ
Do broni, do broni!
CHÓR
To ojciec złudzeń, który cię woła na zgubę twoją!
IRYDION
To ona!
SYMEON
Nie puszczę ciebie. — —
IRYDION
odpychając go
A kto ich wywiedzie, jeśli ja nie wrócę! Idzie naprzód. Ojcze! Wzywam ciebie, niech się płomienie Erebu ukorzą przede mną!
GŁOS W POBLIŻU
I wieniec mój będzie z gwiazd nieśmiertelnych przy boku twoim. —
IRYDION
Chrystusie, Boże jej niebios, ocal nieszczęśliwą. —
Rozwidnia się — ognie spod ziemi buchają — wśród nich Kornelia.
CHÓR BARBARZYŃCÓW
Zajaśniał hełm nieustraszonego i utonął w ciemnościach!
SYMEON
Hieronimie!
CHÓR
Sigurdzie — Sigurdzie!
GŁOS IRYDIONA
Śpieszę do was. —
Wraca, trzymając Kornelię w objęciach.
Odwróćcie twarze — na dół schylcie pochodnie — tędy, tędy za mną!
CHÓR
w oddaleniu
Zbaw nas, o synu człowieka, a trzykroć tak zniszczony, trzykroć tak spalony Rzym będzie, wróg ludzi świętych południa i ludzi wolnych północy!
GŁOS WŚRÓD CIEMNOŚCI
Śpijcie wichry z popiołami starych czcicieli.
Nadchodzą słupy ognia, wśród nich Masynissa.
CHÓR PODZIEMNYCH GŁOSÓW
Patrz! Staliśmy się jak lampy cichej świątyni, o my gorejący, o my nieszczęśliwi, ofiary mąk tylu, od wieków tylu!
MASYNISSA
Przyjdzie chwila, w której cała ziemia na pastwę oddaną wam będzie — ale na dzisiaj tu koniec drogi waszej — nie pójdziecie dalej!
CHÓR
Zwycięstwo! Do czasu tylko żyjemy rozpaczą i nocą! I zapytają się duchy niebieskie — „gdzie ziemia, siostra nasza?” — i zapyta się ten, który ją zbawił — „gdzie oblubienica moja?” — a my wytrząśniem pod ich gwiazdy jej umarłe popioły!
MASYNISSA
Z wolna, z cicha, dzieci moje! — Ta chwila w nieśmiertelności waszej, ale tysiąc tysięcy ludzkich pokoleń od niej przegradza was jeszcze.
Wprzódy muszą siły swoje styrać — każdą wiarę krwią popierać i ogłosić ją fałszem. — Każde zaprzeczenie błotem zarzucić i ubóstwić je wreszcie! — Aż doważy się szala ich mierności i dumy, aż siwizna głupstwem się stanie, a siła szaleństwem!
CHÓR
I zginą!
MASYNISSA
Myśl ich osiądziem — w niej światy tworzyć będziem coraz dalsze od prawdy — tak iskrę, którą wzięli z górnych przestrzeni zamęczym w ich duszach. — Uwieńczym ich skronie ognikami wiedzy. — Znikome berła powierzym ich dłoniom. — Wyniesiem ich na samodzierżców ziemi!
CHÓR
I zginą!
MASYNISSA
przechadza się wśród ogniów321
Wiaro, nadziejo, miłości! Trójco, która miałaś trwać na wieki, rozerwałem cię dzisiaj w sercach dzieci najukochańszych, błogosławieństwa twego! Nie. — Ty nimi nie zaludnisz spustoszałych przestrzeni, kędy wrzały niegdyś roje szczęśliwych i pięknych. — Ty już nigdy takich nie dostaniesz synów. — Sama zgasiłaś słońca, które były chwałą twoją!
CHÓR
Niechaj trony nasze wiecznie sterczą próżne i martwe — niechaj pieśni pochwalne u ich stóp konają!
MASYNISSA
Tej nocy naszych następców poczęła się zguba. — Jako my niegdyś, tak i oni odpadną od niego!
CHÓR
I przyjdą jeść chleb nasz i mieszkać w ciemnym domu naszym!
MASYNISSA
Wrogu! Ty wiesz, że ich duch obłąkany od pierwszej wiosny ziemi! — Odtąd dnia nie będzie, żeby się nie kłócili o przymioty i imiona twoje.
W imieniu twoim będą zabijać i palić. — W imieniu twoim gnić i milczeć. — W imieniu twoim uciekać. — W imieniu twoim powstawać i burzyć!
Ukrzyżowan będziesz zarówno w ich mądrości i niewiadomstwie, w ich rachubach i szałach, zarówno w sennej pokorze ich modlitw i w bluźnierstwach ich dumy!
Na szczytach niebios ten puchar goryczy pić będziesz, dopóki ich nie przeklniesz na wieki. — Na szczytach niebios, wśród potęg twoich doznasz, co to piekło nasze!
CHÓR
Chwała nam i temu, co dotąd jaśnieje w ogniu odrzucenia, jak pałał niegdyś tęczami siły! Chwała nam — chwała nam!
MASYNISSA
On skazę piorunów zakrył dłonią na czole. — Na dnie przepaści, on myśl krzepi na dzień ostatni świata! Chwała jemu. — A teraz owińcie mnie, ciemności — teraz w milczeniu skonajcie, bracia moi!