De Krieg was tau Enn’, un din Mann kem nah Hus, up de Bost dat iserne Krüz an ’t schwart-witt Band. Woför hei dat Krüz kregen hett, dat hett hei di nich seggt. Sin Fründ, de mit em buten was, de hett di dat verklort un dat Krüz, dat hei mitbröcht hett, hett di dat liesing vertellt, as du ’t heimlich in de Hand nahmen un mit din rode Lippen hest küßt. Un wenn du nu dat Krüz sühst, denn sühst du dinen Mann in heite Slacht vörstörmen gegen den Fiend. Mag de Dod up em lur’n, em ward nich bang. Hei möt strieden, hei möt siegen för sin Wiw un för sin Kind. Dat din Mann so tapfer un so tru is wesen, dat vertellt uns dat Krüz.
Wer hütigen Dags von Kruckow nah Smarsow geiht, de süht tau sin linken Hand, midden up ’n Felln, ’n grotes Krüz stahn, ’n olles, olles Krüz von Steen. An de Städ, wo dat Krüz steiht, is eis ’n Mann dodslagen word’n, un de Anverwandten von den Mürder hewwen dat Krüz dor hensetten müßt. Un as vör etliche Johr de Gaudsbesitter, denn’ de Acker tauhüren deiht, dat Krüz wegnehmen laten wull, dor hett uns’ Regierung em seggt: Lat dat Krüz stahn. Dat sall noch veele, veele Johr vertellen von de Undat, de dor gescheihn is. Kein Nam nich steiht up dat Krüz. De Tid hett den Namen utlöscht un de Regen un de Snei hewwen de Öwerschrift afwischt. Kein Minsch nich kennt mihr den Namen von den’ Mann, de dor dodslagen word’n is, un kein Minsch nich kennt mihr den Namen von den’ Mann, de dor den’ Murd up sin Gewissen nahmen hett. Wat sall ok de Nam? Nam is Schall un Rook. Oewer wenn du dicht an dat Krüz ran geihst un nipping tauhürst, denn kannst du verstahn, wat dat Krüz vertellt. Dat Krüz vertellt von den Neid, de in ein Minschenhart upwakt is un von den Haß, dei gröter un gröter worden is in ne Minschenbost, bit dat de Hand den Nahwer dodslagen müßt. Un dat Krüz vertellt von de Weihdag, dei de Mann mit de bläuige Wunn’ uthollen müßt, un von dat Leed, dat aewer ’n Frugensminsch kamen is, as ehr künnig würd, dat ehr Mann storwen was, un von de Angst, de sick in den Nacken von den Mürder hett sett’t, dat hei flüchten, ümmer wider flüchten müßt, bit dat de Dod un de Düwel em doch kregen hewwen. Von de Minschen ehr Slichtigkeit un von dat Elend, dat ut dies’ Slichtigkeit kümmt, vertellt uns dat Krüz.
In ’t Pommerland liggt ’n Dörp. Un in dat Dörp steiht ’ne Kirch, un üm dei Kirch herüm liggt ’n Kirchhof; un up den Kirchhof slapen so veel, de eis in de Kirch sung’n un beden hewwen, de in de Kirch döfft sünd un dat hillige Abendmahl nahmen hewwen. Un up den Kirchhof slöpt din Vadding un slöpt din Mudding. Un dat Graw smückt ’n Krüz von Isen oder von Holt, viellicht ok von Stein. Un up dat Krüz stahn de Namens von din Öllern un up dat Krüz steiht de Oewerschrift, de du dorup sett’t hest: Selig sünd de Doden. Un jederein, der an dat Krüz vörbigeiht, lest de Namens un lest de Oewerschrift un denkt still bi sik: Selig sünd de Doden. T’ was nen goden Mann. Un ’t was ne dägte Fru. Ja, Selig sünd de Doden. — Du aewer bruckst de Namens nich tau lesen; di sünd sei deip in dat Hart inschräben, so deip, dat de Regen un de Snei sei nich afwischen un de Tid sei nich utlöschen kann. Un du hest dat fäult in dinen Harten, dat wohr is de Oewerschrift: Selig sünd de Doden. Un wenn du unner dat Krüz nu steihst, denn hürst du, wat dat Krüz di vertellt, von de Stunn, dor du eis dinen Vadder grawen hest. Dor kem din Mudder an di ran, — up ehre blanken Ogen leg ’n swarten Schatten un oewer ehre Backen lepen dei Tranen. — Sei nehm di in den ’n Arm un säd tau di: Wein man nich, min Kinding; ick bün jo noch dor un hew di leiw. — Un dat Krüz vertellt di von de Stunn, in de din Mudder würd in dat Graw leggt. Veel Minschen wirn dorbi, oewer du wirst doch alleen, din Vadder wir nich bi di un din Mudder säd kein Wurd. Ehr Mund was so still un ehr Hand was so kold, hu, so kold. — Un dat Krüz vertellt di von de Stuw, de in din Kinnertied ’nen gollen Schien hett leggt, un de di so rik makt hett, wenn ok dat Öllernhus man ärmlich was un de Not un de Sorg dorin wahnen deden. Din Mudder hett för di sorgt, un din Vadder hett för di schafft — un as du wannern müßt in de wide, wide Welt, is din Vadder sin Segen mit di gahn, is mit di gahn din Mudder ehr Gebett. Von grote Leiw un von faste Tru vertellt uns dat Krüz.
Süh, dicht bi Jerusalem up ’n Barg steht ’n Krüz von Holt. Un an dat Krüz hängt ’n Minsch. Un an dat Krüz steiht de Oewerschrift: Jesus ut Nazareth, dei Juden ehr König. Pilatus hett de Oewerschrift makt, desülw Mann, den de Römers in dat Land schickt hadden, wil dat he nah ’n Rechten seihn un up Ornung hollen süll. Hei hett de Oewerschrift makt, de Juden tau argern. Sei hewwen em ok argert, indem, dat sei em dwungen hewwen, den’ Mann tau ’n Dod tau verurdeilen, von den’ hei wüßt, dat sine Seel hell un klor was as de helle klore Sünnenschin. Dei Juden hewwen em argert, nu argert hei de Juden. Dat Brüden geiht üm, seggen de Lüd. Oewer christlich is dat nich. Liekerst steiht Pilatus in uns Herrgott sinen Deinst. Hei möt de Wohrheit schriewen, obgliek hei nich weit, wat Wohrheit is. Jesus ut Nazareth, de Juden ehr König. Jesus. De Nam is nich Schall un Rook. Den’ Namen kann de Regen un de Snei nich afwischen, den’ Namen kann de Tid nich utlöschen. De steiht deep in de Minschen ehr Hart, de steiht deep in Gott sin Hart inschreewen; de bliwt in Ewigkeit. Jesus ut Nazareth. Ja, dat is wohr. Ut Nazareth stammt hei; dor is hei upwussen. Dor hett sin Vadding em dat Lesen un sin Mudding em dat Beden lihrt. Dor hett hei in de Bibel lest un in sin Lebensbook studiert, wenn de Man an ’n Häwen schienen ded un dei Stirns lücht’ten as Lichter an ’n Dannenboom. Dor hett hei dat rutfünnig makt, dat Gott sin Vadder is, dor hett hei dat rutfäuhlt, dat hei de Messias sin künn, up den’ dei Juden luerten sörre lange, lange Tid. Un as hei sick bi sin Döp davon aewertügt hadd, dat hei würklich de Messias wir, dor is hei nie nich wedder nah Hus gahn. Dor is hei in de Welt rinne wannert, de Juden tau vertellen von sinen Gott un von sei ehren Gott. Dor hett hei de Juden dat utdüd’t, dat Gott dei Minschen leiw hett as ’n Vadder leiw hett sin eigen Kind, dat Gott de Sünner leiw hett as ’n Vadder leiw hett sinen Söhn, ok wenn dese Söhn Schimp un Schann up sin Vadder sin griese Hoor bröcht hett. Un veele glöwten em dat tau un folgten em nah un deden, wat hei von sei verlangen ded. Sei würden em ünnertan. So würd hei de Juden ehr König, nich ’n König mit ne blanke Kron up ’n Kopp un mit ’n blankes Swert in de Hand, ne, man blot ’n heimlichen König, dei in dei Minschenharten regiert, in Gott sin Riek. De Pharisäer würden em arg, wil dat de Lüd den Herrn Jesu nahfolgten. Sei säden: Hei is nich de Juden ehr König, hei lüggt un bedrüggt. Un Jesus säd: ick nehm dat up ’n Eid, ick bün ’n König. Un as hei in Jerusalem inriden ded, repen dei Groten un de Lütten up de Straat: Hurra uns’ König. Dor güngen de Pharisäer hen un verklagten em bi ’n hogen Rat un bi Pontius Pilatus. De hoge Rat wull em glik tau ’n Dod verurdeilen, oewer Pontius Pilatus wull dat nich. Hei markt dat woll, dat de Neid ut de Pharisäer spräken ded. Doch de Haß von de Pharisäer was so grot, dat Jesus starwen müßt. Nu hängt hei an dat Krüz! All sine Gleder dauhn em weih, un bannig grot is de Döst, de em quälen ded. Unner ’t Krüz stahn Lüd, dei spitakeln aewer em un lachen aewer em. Wek sünd dorbi, dei hett hei hulpen ut grote Not. De lachen ok, de spitakeln ok. Un em stiggt dat heit bit int binnelst Hart! Oewer hei weit dat: hei is de Juden ehr König. Hei möt sin Ünnertanen schützen. Dorüm bed’t hei tau Gott: »Vadder, vergiww sei dat; sei weiten nich, wat sei daun.« Un de Qual ward gröter! Döst, Döst! Angst, Angst. Min Gott, min Gott, worüm hest du mi verlaten. Nu kümmt de Dod! Jesus ängst’t sick nich. Tapfer un tru süht hei den Dod in dat Og. Hei will jo starwen. Friwillig geiht hei in den Dod! Nich as Judas Ischarioth, dei sick sülwst dat Lewen nehm. Ne so, dat hei sick nich wehren ded, as dei Soldaten em griepen wullen; dat hei sich nich los ret, as sei em an dat Krüz nagelten. Hei wull starwen, wil dat sin Vadder dat wull; hei wull starwen üm dei Minschen ne Leiw tau wiesen, dei gröter is as sei ehr Sünn un Schuld. Un de Dod kümmt un will em an sin Hart rieten. Oewer hei will in sin Vadder sinen Arm inslapen, as ’n Kind. Min leiw Vadder, in dine Hänn befehl ick minen Geist. Un süh, ’n Engel kümmt un dräggt sinen Geist in sin’ Vadder sine Hänn. Dor is hei nu. Sin Vadder is sin Gott. Un Gott is dat Lewen. Wer in Gott is, dei is in dat Lewen. Ok Jesus is nich dod. Hei lewt. Noch hüt gellt dat Wurt: Jesus ut Nazareth — de Juden ehr König. — Pilatus hett de Oewerschrift makt, up hebräisch, up griechisch un up latinsch, in alle Spraken, de dunntaumalen de halwe Welt spreken künn. De ganze Welt sall dat weiten, dat de Juden ehr König hier starwen möt as ’n Mürder. So wull dat Pilatus. Doch Gott wull dat anners. Hei will, dat alle Minschen dat weiten sälen: Jesus is de Köng von de ganze Welt. — Sühst du de Brigg dor up dei hoge See? Wur towt de Storm! Wur gahn de Bülgen hoch! Sei schmieten dat Schipp hen un her, as ’n Ball. Dat Schipp will in den Hawen flüchten. Oewer ’t kümmt nich rin. Dei Stüerung is falsch! Ball schmieten de Bülgen dat Schipp an de Mol. Denn breckt dat entwei. Un de Minschen gahn unner. De Lots’ süht dat. Ick möt hen, dat Schipp tau redden, so röppt hei. Führ nich rut, segg’n sin Frünn’ un Kollegen. Din Boot sleiht üm un du geihst in den Dod! Un wenn ick starwen möt, ick möt rut, seggt de Lots. Un hei führt rut. Links möten ji stüern! Dat Boot driwwt an den Strand. De Lots driwwt up de See. Dod! Oewer de Brigg liggt säker in den Hawen. — De Minschheit is de Brigg. Sei will rauhn an Gott sin Hart. Sei kümmt nich dorhen. Sei stüert falsch. Min Sünn is gröter, as dat sei mi vergewen warden kann. Ümmer wedder driwt sei rut up dei See, in de Welt. Un de Dod luert up sei; de Höll will sei hewwen. Dat süht Jesus, de Lots. Ick möt hen, sei tau redden, so seggt hei tau sine Jüngers. Bliw hier, seggt Petrus, sünst mötst du starwen. Un wenn ick ok starw, ick möt hen. Un hei geiht nah Jerusalem, nah Golgatha. An’t Krüz! Links möten ji stüren. Hier is Gott sin Hart! Jesus geiht in den Dod. Un de Minschheit geiht tau Gott. Un Gott seggt tau ehr: De di dat Lewen gewen hett dörch sinen Dod, de sall din König sin. Jesus Christus is de König von de ganze Welt. Hei is ok din König! De Minsch is dat Schap, dat in de Durn sick vertörnt hett. Un de Durn tusen un plusen em de Wull un dat Fell. Jesus süht dat. Hei will dat Schap ut de Durn lösn. Oewer dei Durn hollen dat Schap fast un terrieten den Scheeper dat Hemd, de Hand, dat Hart. Doch Jesus lett nich nah! Hei grippt in de Durn bit dat dat Schap verlöst is. Nu dräggt hei ’t up sin Schuller in sinen Vadder sinen Stall. Un sin Vadder schenkt em dat Schap. Nu is dat sin. Nu hölt hei ’t fast! Kein Dod un kein Düwel nich kann ’t em ut sine Hand rieten. Jesus is stark as Gott. Kennst du de Oewerschrift, de up din Stirn steiht sörre de Tid, dor du döfft worden büst? Jesus ut Nazareth, de Juden ehr König. Dat heit för di: Jesus din König.
Grot is de Neid un de Haß in de Minschen ehr Bost! Gröter is de Leiw in uns Herrgott sin Hart! Jesus geiht tapfer un tru in den Dod! De Minschheit geiht fri in dat Lewen! Jesus ut Nazareth de Minschheit ehr König. Jesus ut Nazareth din König. Dat all’s vertellt uns dat Krüz.
Amen.
5.
Plattdütsch Predigt
an’n 16. Sünndag nah Trinitatis (11. 9. 1921.) hollen von Propst Dahlmann in Golbarg.
Phil. 1., 21 ff. »Christus is min Lewen, Starwen is för mi Gewinn. Wenn ick äwer bedenken dauh, dat ick hier in dei Welt noch veel dauhn künn, denn weit ick nich, wat ick mi wünschen sall. Denn weit ick nich, wat dat Best vör mi is. Ich hadd woll Lust aftauscheiden, un nah den ’n Herrn Christus tau gahn, dat wir för mi wol dat Allerbest. Äwer, wenn ick an juch denk, denn wir’t wol beter, dat ich noch ’n beten hier blew. Dat ward ok wol so kamen, dat ick noch bi juch bliwen sall, dat ick juch in ’n Glowen un in dei Freud an jugen Glowen wiederhelp«.