Ok in de Minschenwelt un ehr Kultur giwwt dat just as in de Natur nich blot böse, sonnern ok gaude un schöne un nützliche Kräfte. Dortau reken ick de Kunst un Wissenschaft. Wer an en Volkshochschaulkursus deilnimmt, dei deiht gaud, denn de Bildung is up keinen Fall tau verachten. Wer de Musik oder Maleri oder Dichtkunst leiw hett, kann sick männig schöne Stun’n verschaffen, dei em upmuntert. De Wissenschaft, wenn sei echt is, un de Kunst, wenn sei rein is, in alle Ihren! Dat sünd herrliche Kräfte. Äwer gegen dat Evangelium kamen sei all beid nich an. Wen von Leid dat Hart swor is, as leg en Stein dorup, wer sick de Ogen ut den Kopp weint, wil hei an’t Glück verzagt, den helpt dat dickste un kläukste Bauk nich. Äwer dat Evangelium kann em helpen, denn dat seggt em: »Dörch Christus büst du Gott sin Kind un dorin kann kein Unglück stür’n. Wat wist du di grämen, as haddst du keinen Vadder in’n Himmel?« Wer up den Dod liggt, den tröst’t ok de säutste Melodi un dat schönste Bild nich, äwer Christus kann em trösten, denn hei seggt: »Hüt noch sast du mit mi in’t Paradis wesen.« Un dorüm segg ick noch einmal: Ok in de Kulturwelt is de Kraft selig tau maken, narends tau finnen, dei is blot in’t Evangelium. »Äwer ick will gornich selig warden,« hür ick dor einen bi sick seggen, dei hüt blot ut Niglichkeit kamen is un süs deiht as stünn in ganz Wismar nich en einzig Kirch. Du wist nich selig warden? Ja, denn lat ’t doch bliwen. Meinst du, dat du mit dinen gottlosen Sinn beter in de Höll paßt as in den Himmel, du magst dat jo sülwen am besten weiten. Äwer wenn di tauletzt man nich noch anners tau Sinn ward! Dat Starwen is för keinen Minschen licht, am wenigsten äwer vör de Gottlosen. Männigein is dat Klauksnacken vergahn, wenn hei markte: nu kümmt din letzte Stun’n, un kein Doktor un Apteiker kann di mihr redden. Tau din eigen Gauden mücht ick di doch raden, dat du dinen Sinn so bald as möglich ännerst. Un dormit bün ick nu all bi de tweite Frag: Woans möten wi uns tau dat Evangelium von Christus stellen?
II.
Paulus schriwwt: Ick schäm’ mi wegen dat Evangelium von Christus nich. Hüt schämen sick en ganz Deil för dat Evangelium. Allerdings de Legsten sünd des’ Ort Lüd noch lang nich. Vel leeger sünd de Glikgültigen, dei dat Evangelium behanneln, as wir ’t äwerhaupt nich in de Welt, wenigstens nich in Wismar, oder as wir dat blot för den lütten Mann oder blot för de Hogen. Wenn Hagenbeck mit sin Löwen un Tigers un Isborn kamen is, steiht up ’n Markt all en Stun’n, ihre noch de Kass upmakt ward, en lang Reig von Lüd. Wenn de Landwirte en Turnier veranstalten, löppt ganz Wismar rut, un up de Koppel un an den Weg bilden sick dicke Minschenmuern. Jeder will dorbi sin. Äwer handelt sick dat üm dat Evangelium un de Kirch, denn is kein Tid, denn is kein Kraft in de Bein, den Minschen tau drägen, denn sünd de Nerven tau swack för de Kirchenluft, denn sünd so vel Utreden as in de Harwsttid Stoppel up dat Feld, man blot dat all des’ Utreden ebenso wenig wat dägen as de Stoppel. Oft is dat mit des’ Glickgiltigen so: sei sünd tau klauk för dat Evangelium von Christus, un wil sei tau klauk sünd dorför, sünd sei tau dumm dorför, un wil sei tau dumm dorför sünd, kann sülwst de leiwe Gott nicks mit ehr anfangen. Wenn sei in ’t Sarg liggen, krigen sei vel Kränz’ un villicht ok vier Pird un de Klocken von alle drei Kirchen, äwer wo de Seel afbliwwt in de Ewigkeit, dorför kann einen grugen, denn för de Glickgiltigen is de Himmel noch tau kein Tid apen west. — Am allerlegsten sünd de apenboren Gegner gegen dat Evangelium, un is dat ok nich en so grot Reig as de Glikgiltigen, so sünd dat doch ein ganz Deil, ok in Wismar. Wat de Religion un de Kirch un de Pasturen anlangt, so känen sei nicks as schellen un schimpen. Dat Evangelium, för dat sei sick tau Apostels maken, weit nicks von Gott un Himmelriek un Erlöser. Ne, ehr Evangelium lud’t: Lat’t uns eten un drinken, denn morgen sünd wi dod. Sei lopen de Lüd mit Zettels in ’t Hus dat sei ut de Kirch uttreden sallen un führen Lästerwürd up ehr Lippen, dat en Christenminschen dat kolt äwer den ganzen Liw löppt. Tau helpen is ehr nich, wenn ’t einen ok leed deit, dat sei so stiwnackig up de Höll losstüren. — Äwer sünd dei, dei sick för dat Evangelium schämen, nich de Legsten un irst recht nich de Allerlegsten, so sünd sei doch lang nich, as sei wesen müßten. Dat ick ’t gradut segg, sei sünd de Bangbüxen unner de Christen. Obschonst sei recht gaud weiten, wo herrlich dat Evangelium von Christus is, un obschonst sei in ’n Stilln ok sülwen dornah verlangen, so hewwen sei doch nich den Maud, sick apen tau den Herrn Christus tau hollen un för sin Riek un Kirch intautreden. So drist un frech de Spötter sünd, so bang un ängstlich sünd sei. Wenn sei mit dat Gesangbauk in de Hand seihn würden, wenn sei up de Arbeitsstäd sick mit en Wurd för de Kirch inleggen würden, sei künnen jo utlacht un schabernackt warden! Oder wenn sei in en vörnehm Gesellschaft ehren Christenglowen bekennten, dat künnen ehr jo all de hogen Herrschaften mit den groten Geldbütel un mit de grot Bildung äwel nehmen. Du leiwe Gott, wenn de Christen in de grugligen Verfolgungstiden ebenso bang west wiren! Denn geww ’t kein Kirch un kein Evangelium mihr, un de Düwel hadd noch mihr Gewalt, as hei hüt all hett. Un wenn Doktor Martin Luther so bang west wir, denn wir dat mit de Reformation ebenso flink wedder utwest, as dat anfungen hadd. Denn hadd hei up den Riksdag tau Worms för Kaiser un Rik gewis seggt: »Hir stah ick un nehm alles trügg, wat ick gegen Papst un Ablaß seggt un schrewen heww, wenn ji mi blot nicks tau leden dauht. Hir stah ick un bidd juch von Himmel bet tau’r Ird, lat’t mi blot wedder heil ut de Dör. Verbrennt min Schriften ein nah de anner, man blot nich mi sülwen. Mag ut dat Evangelium von Christus warden, wat will, ick will dormit nicks mihr tau dauhn hewwen, un bün froh, wenn ick min Brot in Freden eten kann.« Äwer wat säd Luther? »Hir stah ick, ick kann nich anners, Gott help mi. Amen.« Nich blot as en rechten dütschen Mann stünn hei dor, nich blot as en gewaltigen Helden, stark as en Eikbom un höger as uns’ Nikolai-Torm, sondern hei stünn ok dor as en echten Christenminschen un Jesusjünger, dei dörch sinen Glowen lewt. Un dorüm hett em Gott den Sieg schenkt un wi hewwen de Reformation un dat Evangelium un all de Herrlichkeiten, dei dormit tausamenhängen.
Un somit is denn de Frag beantwurt’t: woans wi uns tau dat Evangelium stellen möten? Nich as de Glikgiltigen, dei sick wat schämen süllen; nich as de Gegners, dei sick irst recht wat schämen süllen; ok nich as de Bangbüxen, dei sick schämen süllen, dat sei sick för dat Evangelium schämen, sondern as Luther un Paulus un all dei, wecke von Harten an dat Evangelium glöwt un mit Wurd un Wark ehren Glowen bekennt hewwen. »Ick schäm’ mi wegen dat Evangelium von Christus nich,« so sall dat hüt un alle Dag bi uns heiten, denn ward dat Evangelium ebenso gaud, as dat de glöwigen Juden un Griechen selig makt hett, ok uns Meckelbörger un Wismeraner selig maken. Un wer dormit inverstahn is, dei segg in sin Hart mit mi:
»Amen«.
7.
Plattdütsch Predigt
holl ’n up denn plattdütschen Volksdag, 3. Juli 1921 in Rostock in de St. Marienkirch, von Paster Schliemann in Toitenwinkel äwer Ap.-Gesch. 2,1-13.
Vör lange Johren sall mol ne Tid west sin, wo de Lüd all tosamen ein Sprak hatt hebben. För gewiß is, dat wi vel Fründschaft bet achter nah Asien hen hebben, de von uns’ Blaut sünd un de bloten de Sünn butwennig brun farwt hett, un ok dat, dat uns’ Vörvadders mol einer bi den annern wahnen deden un sick verstahn hebben. Vel, dat de Lüd sick hüt so falsch sünd, kümmt dorvon, dat se einer denn annern nich mihr verstahn, dat de Franzos anners redt as de Dütsche un de Engländer noch wedder anners as de beiden. Ick weit woll, dat se up de hogen Schaulen de frömden Spraken lihren un uns’ Ministers sitten nich as nen Dowen mank de annern, wenn de ehr wedder en grawes Wurt tau seggen hebben. Ok nich as nen Kranken, denn de Dokters mit gelihrte Würt denn Kopp wirrig maken, wil hei se hürt, äwer nich versteiht. Verstahn un verstahn is wat anners. Dor hürt mihr tau, as Vokabeln lihren. In de Sprak von ein Volk wist sick ok dat Hart von ein Volk.
So as ick sprek, so as ick bün. Jeder ein redt dat denn un wenn mol ut, woans em üm dat Hart is. Wenn einer vel slichte Würt in sin’n Mun’n hett, denn weit ick, dat hier binnen n’ gläunig Füer brennt. Un wenn hei de ganze Tierwelt so kortweg ümmer bi de Hand hett, denn weit ick, dat hei all vel Strit hatt hett. Wenn de Franzosen ümmer ehr »revanche« schrie’n, denn weit ick ok, dat se mindag nich vergeten können. Bismarck sed mol von ehr: De Franzos, seggt hei, schriwwt anners, as hei sprekt, dorvon is hei nich tru un uprichtig. Natürlich is de Sprak man blot ’n Kled, dat ein Volk sick ümhängt, un achter dat se noch allerhand versteken känen, äwer ut dat Kled, dat einer anhett, süht man ok sinen Gesmack. Un nahsten warden denn de Kleder wider verpaßt, so as se in ne grote Familie ok de Reih’ rünner gahn möten. Un all de jung’ Franzosen oder Engländer oder Dütschen möten denn in de Schaul dat Kled verpassen lihren, dat ehr Vörvadders ehr bestellt hebben. Is ’t smutzig, helpt nich, is ’t sauber, mag ’t gaud wesen. För gewiß is ’t blot, dat se rinner möten un nu de Kleder de Lüd’ so moken, as man seggt, oder mit anner Wurt, dat de Sprak nu denn Minschen makt, so as de Minsch mol de Sprak mokt hett.