(vide dictamen seu fabulam de nemone et Marcolfo in libro flavio apologorum Cyrilli a k. 138 et postea hic a k. 108[A] et in codice Summe Reimundi a k. 133.)
Si dimisero eos ieiunos, deficient in via. Morem laudabilem observando in huius sermonis exordio divinam gratiam impetrando, sine qua nec predicator fructificat nec auditores edificantur, devotis mentibus aspiremus in hac gracia consequenda, christiferam virginem et matrem domini archangelica salutatione devote salutemus, dicentes mente pia Ave Maria. Egregii domini mei multum graciosi! Thema vestris reverentiis propositum habetur Marci octavo capitulo, ex quo quidam ydiote et stulti homines, naturas rerum et commoda ignoran tes, utilitatem ieiunii commendare presumunt. Idcirco ne dictorum error aliquos christifidelium seducat in heresim, philosophorum sententiis, qui de naturis rerum subtiliter perscrutantur, ipsius ieiunii ostendemus proprietates. Jeiunium enim tribus modis consideratur: primo secundum se, et sic nichil est formaliter, sed est quedam privatio cibi. Modo privatio nichil est, ut patet primo phisicorum, et sic ieiunium non est ens, et per consequens non est bonum, quia ens et bonum convertuntur, secundo metaphisice. Item illud non est bonum, in cuius contrario consistit summa felicitas hominis; sed in voluptate, que est contraria ieiunio, consistit summa felicitas hominis etc. Minor probatur, quia felicitas hominis consistit in illo quod est primum motivum appetitus. Modo voluptas est huiusmodi, quia in tantum movet voluptas appetitum, quod vix alia fiunt quam voluptuosa. Et in signum istius tam a sapientibus quam insipientibus appetitur ipsa voluptas. Pater per Aristotelem primo ethicorum: omnia voluptuose bonum appetunt. Item id quod inclinat se ad simpliciter malum, non est bonum nec laudabile, quod probatur; nam ieiunium inclinat se ad abstinentiam, sed illud quandoque est causa mortis, sed mors est simpliciter malum, quia omnium terribilium mors est terribilissimum, ut patet per Aristotelem 3 o ethicorum, quia in naturalibus desideriis pauci peccant.
Secundo ieiunium consideratur quantum ad ipsum ieiunantem, et ut sic quandoque communicat cum dampnatis et demonibus, qui perpetuo tempore ieiunant, et per consequens est vilis conditio. Item facit ipsum ieiunantem iracundum, ociosum, invidum et tristem. Nam ira generatur ex embolitione sagwinis circa cor, cum cor sit principalissimum membrum ani malis. Item ex alio facit hominem ociosum, nam ex nimia aviditate, per quam implet ventrem suum, quod debite digerere non potest, et sic sequitur debilitatio membrorum et per consequens ociositas. Item facit hominem invidum, nam invidia fit ex prosperitate maioris boni proximi quam sibi. Sed non ieiunans maius bonum consequitur in comedendo sepe delectabilia et delicata quam ieiunans, et sic ieiunans erit invidus. Talem invidiam videntur habere Rustici erga presbiteros et nobiles, ut patet ex natura in tractatu Rusticorum capitulo Gracia plena, unde Boecius de consolatione philosophie: Natura dat unicuique quod suum est et quod appetit. Item ieiunium facit ieiunantem tristem, et illud est notorium quasi de omnibus, quia omnes ieiunantes ut frequenter dolent capita, quia tristicia causatur ex constrictione sagwinis circa cor, modo talis constrictio fit ieiunantibus, igitur etc. Item facit hominem avarum, nam ille qui consuevit parum expendere pro expensis, acquirit sibi habitum ad difficulter dandum, et sic erit illiberalis et avarus, cum consuetudo sit altera natura, secundo phisicorum etc. Item facit hominem infirmum, quia deficiente nutrimento naturali non habet calor aliquid in quo agat, unde possit fieri restauratio deperditi, et sic sequitur debilitatio membrorum et per consequens infirmitas. Etiam patet illud auctoritate philosophi de regimine sanitatis loquendo ad Allexandrum: O Allexander, cum appetis comedere, viriliter comede; alioquin stomachus tuus implebitur malis vaporibus, ratione quorum sequitur turbatio cerebri, igitur etc.
Tercio consideratur ieiunium quantum ad ipsum finem (scilicet virtutum adipiscendarum habitum acquirendum) cuius contrarium est verum, quia secundum philosophum secundo de animalibus, animalia sunt magis apta ad coitum ieiuna quam cibata, cuius ratio est, quia quando animalia sunt ieiuna, tunc meatus per quos transit humidum, sunt aperti et sic magis et aptius potest fluere humidum radicale in ieiunis quam cibatis, cum ibi sint meatus clausi, et in istius signum frequentius fiunt pollutiones quam alias, et illud non ordinatur in bonum finem, quod directe contrariatur nature: modo ieiunium directe contrariatur nature. Maior probatur, quia deus et natura nichil agunt frustra, ut patet tercio de anima. Sed minor probatur quia naturalis appetitus hominis inclinatur ad susceptionem cibi et potus propter deperditi restaurationem: modo ad oppositum eius inclinat ieiunium, et sic ieiunium probatur per auctoritates philosophorum esse vile et inutile.
Item probatur per auctoritates sacre scripture ieiunium esse vanum et inutile, primo Johannis sexto: Cum multa turba esset cum Jhesu, dixit ad Philippum: Unde ememus panes ut hii comedant? Non dixit: ut hii ieiunium servarent. Item ut sufficienter comederent et biberent attestante psalmista: Omnia subiecisti sub pedibus eius, oves et boves etc. Item Jacob dedit patri suo escas quibus libenter vescebatur, et ab hoc consecutus est beuedictionem patris. Item legitur in Daniele: Precepit angelus Abacuck ut faceret Danieli prandium in lacum leonum, ut comederet, non ut ieiunaret. (Et ecclesiastes ter cio: Omnis enim homo qui comedit et bibit et videt bonum de labore suo, hoc donum dei est. Et ibidem quinto: Hoc itaque visum est michi, ut comedat quis et bibat et fruatur leticia ex labore suo. Et omni homini cui dedit deus divicias atque substantiam, potestatemque ei tribuit ut comedat ex eis et fruatur parte sua et letetur de labore suo, hoc est donum dei. Et infra sexto capitulo in principio: Est et aliud malum quod vidi sub sole et quidem frequens apud homines, vir cui dedit deus divicias et substantiam et honorem, et nichil deest anime sue ex omnibus que desiderat, nec tribuit ei potestatem deus ut comedat ex eo, sed homo extraneus vorabit illud; hoc vanitas et magna miseria est. Et ibidem octavo capitulo: Laudavi igitur leticiam quod non esset homini bonum sub sole, nisi quod comederet et biberet atque gauderet, et hoc solum secum aufferret de labore suo omnibus diebus vite sue, quos dedit ei deus sub sole. Et capitulo nono: Vade ergo et comede in leticia panem tuum, et bibe cum gaudio vinum tuum, quia deo placent opera tua.)
Si per aliquos inveniatur in sacra scriptura videlicet quod sanctus Petrus ceterique apostoli habeant vigilias in quibus est ieiunandum, respondetur: bene est, secundum antiquos et eius veram interpretationem vigilia dicitur a vigilando et non a ieiunando, et ergo in vigiliis vigilemus et comedamus, et si dicunt quod patres nostri ieiunarunt in deserto, dicitur: verum est, quia cibum habere non potuerunt, et sic omnes auctoritates sacre pagine intelliguntur, quando cibum habere non possumus nec appetitum comedendi habemus, quia tunc est vicium nature. Item ewangelium Mathei 15: Omne quod intrat os, non coinquinat hominem. Item si dicitur, an liceret nobis bibere, respondetur quod sic, ymmo fortissime, ut temperetur cibus ad fluendum ad singula membra, ut fiat digestio bona, unde Johannis secundo, cum dominus aquam convertit in vinum, dixit: Afferte architriclino ut gustaret etc. et loquebatur desuper habundantius, ne forte parcitas videatur his esse. Unde Salomon canticorum quinto: Comedite et bibite et inebriamini, karissimi, quia vinum letificat cor hominis. (Et ecclesiastes secundo: Nonne melius est comedere et bibere et ostendere anime sue bona de laboribus suis? et hoc de manu dei est. Quis ita devorabit et deliciis affluet ut ego? Jeremie 25. Hec dicit dominus: Bibite et inebriamini et vomite et cadite, et infra ibidem: Cumque noluerint accipere calicem de manu tua, ut bibant, dices ad eos: Hec dicit dominus exercituum: Bibentes bibetis.)
De quibus magister Jo. Egg ceterique causarum curie procuratores solenniter et expresse protestantur magnis haustis una cum Georgio Lederlin optimo potatore per diocesem Augustensem una cum aliis quam pluribus eorum sociis, quorum nomina iam latent sub vino ytalico. Cum igitur ieiunium nichil sit formaliter quantum ad primum, quia multa incommoda proveniunt ex eo, quantum ad secundum, et privat hominem suo fine naturali, quantum ad tercium, patet per se, quia manifestum et notorium, unde ecclesiastes: Nichil video sub sole observare nisi comedere et bibere et bonum tempus sibi ha bere, quod sanctus Marcus fideliter conservavit loco preallegato dicens: Si dimisero eos ieiunos etc. Ista sum vestris reverenciis propositurus fideliterque suadeo, ut nun ieiunetis, sed fortiter cum bono appetitu comedalis et bibatis“.
Es ist kaum zu bezweifeln, daſs diese Ermahnung viel sorgfältiger befolgt wurde, wie manche andere Predigt.
Fußnote:[A] Obgleich deutlich k. geschrieben ist, scheint doch fol. 108 gemeint, wo nach alter Zählung die historia Neminis steht.