[1] Ruodolfi V. Liobae c. 10. Libellus supplex § 10.

[2] Catalogus abbatum in Böhmers Fontes III, 162; MG. SS. XIII, 272. Clemens wird als Lehrer an Ludwigs des Frommen Hofe erwähnt, er widmete in recht guten Versen dem jungen Lothar ein grammatisches Werk, Grammatici Lat. ed. Keil I p. XXI; cf. Dümmler, Ostfr. II, 649, Hauréau, Singularités p. 23. Keil, de grammaticis quibusdam latinis inf. aet. (Erlanger Univ.-Progr. 1868), p. 9-17. Dümmler, NA. IV, 258; Poet. Lat. II, 670.

[3] MG. Poet. Lat. I, 392. Trithemius nennt als Schüler Hrabans (Vita I, cap. 3): „Joannes monachus Fuldensis, patria Francus orientalis, poeta et musicus insignis; qui et plura scripsit et cantum ecclesiasticum primus apud Germanos varia modulatione composuit.“ Angef. v. Gerbert, De cantu et musica sacra I, 282. Leider eine ganz unzuverlässige Quelle. — Caspar Barth, Advers. l. XXXII, c. 12, col. 1486, führt die Verse an: „Felicitatis regula Hac fine semper constitit“ von einem Fulder Mönch Erinfrid „a. 806 ut vita ejus testatur“. Die Hs. „e bibl. Martispurg.“ enthielt „alia talia“ u. Briefe. Leider habe ich keine weitere Spur davon finden können.

[4] Libellus supplex Monachorum Fuldensium, Carolo Magno Imperatori porrectus. Broweri Antt. Fuld. p. 212. Schannat, Cod. Probb. p. 84. Mab. IV, I, 260-262. Vgl. über diese Vorgänge B. Simson, Lud. d. Fr. I, 371 bis 374. Die S. 373 Anm. 9 angef. Stelle des Libellus kann ich aber nur darauf beziehen, daß keine Acte weltlicher Gerichtsbarkeit und kein Marktverkehr auf dem Klosterplatz stattfinden sollen. Die Worte des Cod. Fuld. Ann. Lauriss. min. a. 807: ‚Aufugiunt pueri puerorum et pessime custos Consiliis pravis‘ sind, wie Simson bemerkt, vielleicht aus einem verlorenen Gedicht.

[5] Vita S. Sturmi ed. Pertz MG. SS. II, 365-377. Bei Migne CV, 421-444 nach Mabillon. Uebersetzt von W. Arndt mit dem Leben des heiligen Bonifatius; von K. Schwartz mit beachtenswerthen Erläuterungen in 2 Fulder Programmen, 1856 und 1858. Ebert II, 104-106. Die vermißte Bamberger Hs. ist in Würzburg, Arch. VII, 109.

[6] Waitz bezweifelt, ob es überhaupt vollendet war. Vgl. O. Cl. Th. Richter: Wizo u. Bruun, 2 Gelehrte im Zeitalter Karls d. Gr. und die ihren gemeinsamen Namen Candidus tragenden Schriften, Progr. d. Leipz. städt. Realgymn. 1890.

[7] Vita Eigilis, Broweri Sidera Germaniae, Schannat, Cod. Probb. 88 bis 114. Daraus Mab. IV, 1, 217-246; Migne CV, 381-422. Waitz (nur die Prosa) SS. XV, 221-233, aber auch ohne handschriftliche Hülfsmittel. Uebers. v. Grandaur 1888, Geschichtschr. 25 (IX, 10). Ebert II, 330. In der Würzb. Bibliothek ist eine von Bruun geschriebene Regula S. Benedicti, Forsch. VI, 119.

[8] Auch bei Dümmler, Poet. Lat. II, 94-117.

[9] Daraus wiederholt bei Jul. v. Schlosser: Eine Fulder Miniat. Hs. d. Hofbibl. Jahrb. d. kunsthist. Sammlungen d. A. H. Kaiserh. XIII. mit Studien über die Fulder Kunstschule.

[10] Kunstmann I. l. Wackernagels Litteraturgeschichte S. 52. Bach, Hrabanus Maurus der Schöpfer deutschen Schulwesens, Zimmermanns Zeitschrift für Alt. II, 636. Ebert II, 120-146. Hauck II, 562 ff. Will, Regesten d. Mainzer Erzbb. I, p. XIX-XXIV. Opera ed. Colvener. 1627. Migne CVII-CXII. Seine Gedichte, unter denen manche von geschichtlicher Bedeutung, gab Chr. Brower 1617 als Anhang zum Venantius Fortunatus; daraus schöpften die Späteren; jetzt Poet. Lat. II, 154-258. Vgl. NA. IV, 286-294. 581. Dümmler, Ostfr. I, 315-320. 404-410. Allg. D. Biogr. XXVII, 66-74. Derselbe über eine verschollene Fuld. Briefsammlung des neunten Jahrhunderts, Forsch. V, 369-395 (Nachtr. XXIV, 421-425), eine Sammlung der von den Magd. Centuriatoren erhaltenen Fragmente einer wichtigen Fuldischen Briefsammlung von c. 818 bis 870. S. auch oben [→ S. 219] über Vegetius. — Ueber die von Koeberlin bekannt gemachte Würzb. Hs. seines Comm. zum Matthaeus s. L. Traube, NA. XVII, 458. Ueber seine Briefe an Hinkmar Schepss, NA. XI, 130.