[7] Poet. Lat. I, 579. Daß der Verf. Prudens geheißen, widerlegt L. Traube, Karol. Dicht. S. 65, u. gibt Verbesserungen zum Text.
[8] Poet. Lat. II, 701. Der Prolog gedruckt bei A. Mai, Nova Coll. IX, 369.
[9] Prudentius und die Bert. Annalen, Riga 1875. Vgl. die Rec. von F. Dahn in Lit. Centralblatt 1876 S. 848. Baehr S. 453-456. C. v. Noorden, Hincmar S. 152. Sein Latein ist mangelhafter, als man von Pr. erwarten sollte. Aber auch Hincmar hat auf die Form wenig Sorgfalt verwandt.
[10] Auctt. antt. IV, 2, p. XXII, anerkannt v. Dümmler, Ostfr. III, 683.
[11] Als Verfasser der Annalen nennt ihn Richer im Prolog seiner Geschichte. Ueber deren Glaubwürdigkeit v. Noorden S. 153. E. Büchting, Glaubwürdigkeit Hincmars v. R. im 3. Theil der Ann. Bert. Hall. Diss. 1887. — Hincmari Opuscula et epp. ed. Cordesius, Par. 1615, 4. Opera ed. Sirmond 1645, f. Neuer Abdruck bei Migne Vol. CXXV. CXXVI. Seine Gedichte Poet. Lat. III, 406-420. Verz. bei Schrörs, S. 512-588. Zwei neue entdeckte hat Gundlach herausgegeben, Zts. f. Kirchengesch. X, S. 92-145. 258-310, das Gutachten gegen Rothad, Schrörs n. 134, und die erste Schrift gegen Gotschalk (849 od. 850) an die „filii simplices“ seiner Gemeinde. Vgl. C. v. Noorden, Hincmar Erzb. v. Rheims 1863, rec. von Wenck, Hist. Zts. XI, 222, von Dümmler im Litt. Centralbl. 1864 Sp. 1197. Dümmler, Ostfr. III, 210-213; auch NA. IV, 536-538. Heller, Allg. D. Biogr. XII, 438-456. Schrörs, H. v. R. Sein Leben u. seine Schriften, Freib. 1884, rec. v. Dümmler im Centralbl. 1884, Sp. 1197. In diesen Werken sind auch die übrigen geschichtlich wichtigen Schriften Hincmars besprochen und ausgebeutet. Seine für Karlmann geschriebene Darstellung der Regierungsweise Karls des Großen ist oben [S. 252] erwähnt. Vgl. Dirksen, Hinterlassene Schriften II, 130-841: H. als Kenner der Quellen des römischen Rechts. Hincmar befahl seinem Clerus 852 § 8, den compotus d. h. die Osterberechnung zu lernen (Marlot, Hist. Rem. I, 418). Damit verbindet Bock bei Weiß, K. Alfred S. 31, die Inschrift bei Varin, Archives admin. de Reims I, 334, wonach der Probst Sicfarius von Saint-Remi, der kurz vor Hincmar dem Kloster vorstand und Gregors Moralien abschreiben ließ, eine Schule baute: „Huic claustro pollent studio loca compotis apta“ etc. Compotis als Gen. nach Traube, O Roma p. 373. 847 war Sigloardus presb. caput scholae S. Remensis ecclesiae, Marlot I, 390. Polyptyque de l'abb. de St. Remi ed. Guérard p. 57. — Geschichtlich wichtig sind auch die Parteischriften: Narratio clericorum Remensium, qualiter Ebbo Rem. archiep. depositus, mox restitutus ac iterum dejectus est, bei Duchesne II, 340. Bouquet VII, 277, und Apologeticon Ebbonis, Bouquet VII, 281. — Die Translatio S. Remigii, der 882 wegen der Normannen nach Epernai, von da nach Orbais, 883 von Fulco zurückgebracht wurde (Acta SS. Oct. I, 170) enthält fast nichts, was nicht auch bei Flodoard steht. Die griech. Verse im cod. Laudun. 444 sind an Hincmar von Laon gerichtet nach L. Traube, O Roma nob. p. 363.
[12] Annales Vedastini ed. Pertz, MG. SS. I, 516-531, und nach Auffindung der Brüsseler Handschrift in verbessertem Abdruck II, 196-209; Facs. in Arndts Schriftt. 18. Vgl. Dümmler, de Arnulfo rege p. 176. Uebersetzt von Jasmund bei den Ann. Bert.
[13] Monumenta Vedastina minora, SS. XV, 396-405: I. Ex Miraculorum l. I. auct. Haimino. II. Ex libro II auct. Ulmaro aliisque (vgl. aber S. 1315). III. Sermo de relatione S. Vedasti. IV. Ex Apparitione S. Vedasti auctore Huberto presbytero, Haimin gewidmet.
[14] S. 682, 32 l. campi suda; der angeführte Vers ist, wie ich von Dümmler erfahren, Prudentii Psychom. 637. Die Ausgabe von Dehaisnes, Les Annales de Saint-Bertin et de Saint-Vaast, suivis de fragments d'une chronique inédite, 1871, war verfehlt, s. Monod, Revue crit. 1872, I, S. 242 bis 254; G. Waitz, GGA. 1873, S. 1-9; W. Arndt, HZ. XXXI, 167-171. Eine ältere Compilation bis zum 6. Jahr des Heraclius, welche hierin benutzt scheint, beschreibt Mommsen NA. XVI, 430. — MG. SS. XIII, 710: Ex Guimanni libro de possessionibus S. Vedasti; p. 750: Catal. epp. Atrebatensium; p. 382: Series abbatum S. Vedasti, e cod. sacc. IX. abweichend von der sonst überlieferten Folge.
[15] Von den unbedeutenderen kleinen Annalen, welche doch häufig einzelne schätzbare Nachrichten enthalten, erwähne ich Ann. S. Quintini Veromandenses ed. Bethmann SS. XVI, 507, von 793-994 meist gleichzeitig, aber dürftig; Engolismenses ed. Pertz SS. XVI, 485, von 815-870 und noch dürftiger fortgesetzt 886-930. 940-991 (daraus mit einigen Zusätzen Chron. Aquitanicum SS. II, 252, und Ann. Engolismenses SS. IV, 5); Lugdunenses I, 110 von 769-841 (Catal. archiepp. Lugd. s. IX. s. NA. VIII, 624); Masciacenses SS. III, 169 von 732-821 und fortgesetzt 832-1013, von Massai im Berry; Verse auf dieses Kloster unter dem Abt Odo (935 bis 967) verfaßt, bei Senebier, Catal. des Manuscrits de Genève p. 130; H. Hagen, Carm. med. aevi, p. 112; Ann. Floriacenses II, 254 von 864 bis 1060; Nivernenses a. 509-1188, SS. XIII, 88-91; S. Victoris Massilienses (darin Barcinonenses) 538-1542, SS. XXIII, 1-7; vgl. Arnold S. 61; Kritik d. Ausgabe, u. Ausgabe v. Albanès, Mélanges d'Arch. et d'hist. VI. de l'École franç. de Rome. Dazu Todtenklage um den 1017 gest. Grafen Raimond von Barcelona, NA. III, 407. Zwischen 1330 und 1338, angeblich nach einer verlorenen Chronik über und aus Karls des Kahlen Zeit verfaßt, in der That aber ganz fabelhaft, begründet auf ein zur Bewirkung der Canonisation spät verfaßtes Leben ist: Le roman en vers de très excellant, puissant et noble homme Girard de Rossillon, jadis duc de Bourgogne, publié par Mignard, à Paris 1858; vgl. Revue hist. VIII, 216; Paul Meyer: La Légende de Girart de R. in d. Zts. Romania, 1879. Uebers. mit Einl. von dems. 1884. A. Stimming: Ueber d. provenz. G. de R. 1888.
[16] Abbonis de bellis Parisiacae urbis libri III ed. Pertz, MG. SS. II, 776 bis 805. Sep. Abdr. 1871. Vgl. E. A. Freemann's Essay: The early sieges of Paris. Dümmler, NA. IV, 556. Das dritte Buch, hinzugefügt, um der heiligen Dreizahl zu genügen, ist nur allegorisch gramm. Inhalts und besteht fast ganz aus seltenen, schwer verständlichen Worten. Doch ist es mit Glossen für den Unterricht versehen u. auch abgesondert abgeschrieben, gedr. in Mangearts Catal. de Valenc. S. 656-659. Abbo's Klosterbruder Aimoin giebt in seinen zwei Büchern de S. Germani miraculis ebenfalls Nachrichten über frühere Verheerungen der Normannen; s. über seine Schriften Baehr S. 243; Ebert II, 352, NA. IV, 543. Vgl. NA. XII. 447, über eine K. Odo gewidmete poet. Bearbeitung. Die von Aimoin aufgenommene Translatio S. Germani a. 845 Anal. Boll. II, 69-98, MG. SS. XV, 10-16. Translatio S. Mederici (Mab. III, 1, 14. Acta SS. Aug. II, 524) in Paris 884 durch Bischof Gauslin, Abt von St. Germain und St. Denis, enthält sonst keine Nachrichten. Translatio S. Bertae (Mab. III, 1, 454. Acta SS, Jul. II. 54) von Blangi bei Amiens 895 nach Erstein im Elsaß, um sie vor den Normannen zu retten, gedenkt einer Synode zu Tribur, wo die Aebtissin Rotrudis von Erstein anwesend war. Auszug Ex Miraculis et transl. S. B. ed. L. de Heinemann, SS. XV, 564.