[98] Plut. Cato maj. 3.

[99] Plut. Cor. 24.

[100] See the section on the censor.

[101] Paulus in Dig. 28, 2, 11 “in suis heredibus evidentius apparet continuationem dominii eo rem perducere, ut nulla videatur hereditas fuisse, quasi olim hi domini essent, qui etiam vivo patre quodammodo domini existimantur.” What the filius familias acquires by the death of his father is merely libera bonorum administratio.

[102] Gell. i. 9 “Tamquam illud fuit anticum consortium, quod jure atque verbo Romano appellabatur ‘ercto non cito’”; Serv. in Aen. viii. 642 “‘citae’ divisae, ut est in jure ‘ercto non cito,’ id est patrimonis vel hereditate non divisa.”

[103] Gell. xv. 27 “Isdem comitiis, quae ‘calata’ appellari diximus, et sacrorum detestatio et testamenta fieri solebant. Tria enim genera testamentorum fuisse accepimus; unum, quod calatis comitiis in populi contione fieret, alterum in procinctu, cum viri ad proelium faciendum in aciem vocabantur, tertium per familiae emancipationem, cui aes et libra adhiberetur”; Gaius ii. 101 “aut calatis comitiis faciebant, quae comitia bis in anno testamentis faciendis destinata erant; aut in procinctu, id est, cum belli causa arma sumebant.” Cf. Ulpian (Reg. 20, 2) on the testamentorum genera tria.

[104] This testament is never associated with adrogation, although this took place before the same assembly.

[105] In Gell. (cited n. 1) it is associated with the sacrorum detestatio (see p. 16), and perhaps this was its main object. The pontiffs and people had to be satisfied that the sacra would be continued and the family not become extinct.

[106] See the passages of Gellius, Gaius, and Ulpian, cited n. 1, and compare Festus p. 225 “procincta classis dicebatur, cum exercitus cinctus erat Gabino cinctu confestim pugnaturus.” In the second century B.C. we find some kind of military testament, called by this name, made by Roman soldiers in Spain (Velleius ii. 5 “facientibus ... omnibus in procinctu testamenta, velut ad certam mortem eundum foret”).

[107] Gaius ii. 102 “Qui neque calatis comitiis, neque in procinctu testamentum fecerat, is, si subita morte urguebatur, amico familiam suam, id est, patrimonium suum mancipio dabat, eumque rogabat, quod cuique post mortem suam dari vellet.”