Maiores nostros sua probitate contentos modum suum ædificandi parva cum arte et elegantia quondam exercuisse (viri singulari virtute cumulatissimi) nemo est qui nesciat. Contenit siquidem ipsa mediocritate, domos et habitacula magno sine luxu et splendore construebant et inhabitabant. Eo tandem est perventum, ut ingeniis plusculum iam expergefactis fiant et adstruantur ædificia passim non incelebria. Nempe ab illo tempore quo magnanimus ille Rex, totius Italiæ terror, Carolus Octavus, non sine magna gloria victor Neapoli rediit, ars ipsa ædificandi sane quamvenusta, Dorica et Ionica, item Italica, totam hic apud Galliam exerceri cœpit bellissime. Ambasiæ, Gallioni, Turoniæ, Blesis, Parrhisiis et aliis centum nobilibus locis, publice et private conspicua iam ædificia cernere licet antiqualia. Licet, inquam, adeo nitida et ad unguem exculpta dispicere multa, ut non modo Italos, imo Dores et Iones, Italorum magistros, ipsi Galli vincere videantur et iudicentur manifestissime. Rebus huiusmodi et ingeniis tam excellenter florentibus optimum esse duxi rem admodum utilem non ingratus obferre, diligensque superaddere, Leo Baptista Albertus, author in architectura et familiaris et luculentus, apud me quasi sopitus delitescebat. Visus est dignissimus qui tempestive iam pro claris et melioribus ingeniis oblectandis et adiuvandis in Gallia daretur impressioni. Dignissimus, inquam, visus est mihi, et eo maxime, quod et libri ipsi decem, quibus totum opus constat, per capita sunt distincti. Ipsa capita vir bonis literis eruditus Robertus Duræus Fortunatus, meus apud suum collegium Plesseiacum Parrhisiis quatuor annos quibus docebam olim primarius, accurate et diligenter digessit, mihi exscribenda non gravate dono dedit. Exscripsi opusque totum, insuper elimavi, mendis quamplurimis defecavi, succum textus in margine transcripsi, chalcographo imprimendum dedi. Sinite, oro, viri Biturigum celeberrimi, opus egregium in bonorum omnium ingeniorum et studiosorum manus sub nomine vestro mihi semper excolendo fœliciter exire haberi, legi.
Valete patriæ columina et ornamenta speciosissima.
Parrhisiis, e regione collegii Coqueretici, XV kal. septembris M. D. xij.
CIVIS.
Leonis Baptistæ Alberti Florentini, viri clarissimi, de re ædificatoria opus elegantissimum et quammaxime utile, accuratissime Parisius in Sole Aureo vici Divi Jacobi impræssum, opera magistri Bertholdi Rembolt et Ludovici Hornken, in eodem vico ad intersignium Trium Coronarum, e regione Divi Benedicti commoran. Anno Domini M. D. XII, die vero xxiii Augusti.
Godofredus Torinus Bituricus Philiberto Baboo, viro modestissimo, S. P. D.
Itinerarium multis iam annis, vir ornatissime, situ propemodum obsitum, quum ab amico michi semper excolendo Christophoro Longuolio, viro sine controversia studiorum omnium bonorum excellentissimo, iam ab hinc quatuor annos commodo primum exscribendum accepissem, unum tibi manu mea scriptum, forma quidem non usque quaque ineptum, ad te ex Parrhisiis in Turoniam mittere venerat in mentem. Viro cuius etiam nomini lubens parco ad te dederam portandum; verum ipse alii nescio cui, te, me, et sua fide posthabitis, satis impudenter dono dedit. Labore meo sic ego frustratus, alterum tibi conscribere maturabam, nisi ipse Longuolius, qui exemplar iam olim ex Morinis adportaverat, et michi, ut dixi, commodo dederat, nuper ex Pictavis Parrhisios adveniens, monuisset imprimendum curarem. Curavi equidem, nominibus opidorum seiunctim et seriatim coordinatis, additis etiam suo loco plusculis aliter in altero exemplari scriptis. Feci et indicem, quo facillime quodcumque opidi et loci nomen in toto opere disquiri possit. Mirabitur fortassis aliquis ipsius operis stilum, interdum etiam nonnullis in locis latinitatem. Stilum ipsum satis laudabit studiosus; latinitatem vero antiquæ illi ætati lector non malivolus condonabit. Multa subemendassem Ptholomeo, Strabone, Dionysio, Mela, Plinio, Solino et authoribus aliis aliquot non omnino aspernandis usus, sed et authori augusto reverentiam, et exemplari admodum vetusto synceritatem observans, nichil immutare volui, Longuolii mei in aliud tempus studia vigilantissima, vel alicujus Hermolai limam exactissimam expectans. Unum est quod hic tangere non verebor, authoris nomen in exemplari fuisse meo judicio imperfectum (nam et Antoninus Augustus inscribitur). Ab Hermolao, viro alioqui nitido, Antoninus multis in locis apud suas in Plinium castigationes allegatur. Viderint qui legent. In textu exemplar ipsum secutus sum. In inscriptione libri Hermolaum sum imitatus. Laborem meum quantulumcumque tibi (ut debeo), animo nequaquam ingrato, nuncupatim dico. Suscipe, oro, qua fronte et optima quæque soles, et permitte studiosissimorum quemque per insignes mille urbes, te duce, cum hoc itinerario venire. Vale, studiorum meorum succollator humanissime.
Parrhisiis, e regione collegii Coqueretici, 14 calendas septembris 1512.
CIVIS.