[287] "Multis piis hominibus in Gallia exustis grave passim apud Germanos odium ignes illi excitaverant, sparsi sunt, ejus restinguendi causa, improbi ac mendaces libelli, non alios tam crudeliter tractari, quam Anabaptistas ac turbulentos homines, qui perversis deliriis non religionem modo sed totum ordinem politicum convellerent.... Haec mihi edendae Institutionis causa fuit, primum ut ab injusta contumelia vindicarem fratres meos, quorum mors pretiosa erat in conspectu Domini; deinde quum multis miseris eadem visitarent supplicia, pro illis dolor saltem aliquis et sollicitudo exteras gentes tangeret" (Praefatio in Psalmos. See "Historia Litteraria de Calvini Institutione." in Scrinium Antiquarium, ii. 452).

[288] Baum, i. 206. "Telles gens," says Calvin, "seroient contents qu'il n'y eust ne loy, ne bride au monde. Voilà pourquoy ils ont basti ce beau libvre De non comburendis Haereticis, où ils out falsifié les noms tant des villes que des personnes, non pour aultre cause sinon pource que le dit livre est farcy de blasphèmes insupportables" (Bonnet, ii. 18).

[289] De Haereticis a civili Magistratu puniendis, 1554.

[290] "Absit autem a nobis, ut in eos, qui vel simplicitate peccant, sine aliorum pernicie et insigni blasphemia, vel in explicando quopiam Scripturae loco dissident a recepta opinione, magistratum armemus" (Tractatus Theologici, i. 95).

[291] This was sometimes the practice in Catholic countries, where heresy was equivalent to treason. Duke William of Bavaria ordered obstinate Anabaptists to be burnt; those who recanted to be beheaded. "Welcher revocir, den soll man köpfen; welcher nicht revocir, den soll man brennen" (Jörg, p. 717).

[292] "Ex quibus omnibus una conjunctio efficitur, istos quibus haeretici videntur non esse puniendi, opinionem in Ecclesiam Dei conari longe omnium pestilentissimam invehere et ex diametro repugnantem doctrinae primum a Deo Patre proditae, deinde a Christo instauratae, ab universa denique Ecclesia orthodoxa perpetuo consensu usurpatae, ut mihi quidem magis absurde facere videantur quam si sacrilegas aut parricidas puniendos negarent, quum sint istis omnibus haeretici infinitis partibus deteriores" (Tract. Theol. i. 143).

[293] "Verum est quod correctione non exspectata Ananiam et Sapphiram occidit Petrus. Quia Spiritus Sanctus tunc maxime vigens, quem spreverant, docebat esse incorrigibiles, in malitia obstinatos. Hoc crimen est morte simpliciter dignum et apud Deum et apud homines. In aliis autem criminibus, ubi Spiritus Sanctus speciale quid non docet, ubi non est inveterata malitia, aut obstinatio certa non apparet aut atrocitas magna, correctionem per alias castigationes sperare potius debemus" (Servetus, Restitutio Christianismi, 656; Henry, iii. 235).

[294] "Nam si venerit, modo valeat mea authoritas, vivum exire nunquam patiar" (Calvin to Farel, in Henry, iii. Append. 65; Audin, Vie de Calvin, ii. 314; Dyer, 544).

[295] "Spero capitale saltem fore judicium; poenae vero atrocitatem remitti cupio" (Calvin to Farel, Henry, iii. 189). Dr. Henry makes no attempt to clear Calvin of the imputation of having caused the death of Servetus. Nevertheless he proposed, some years later, that the three-hundredth anniversary of the execution should be celebrated in the Church of Geneva by a demonstration. "It ought to declare itself in a body, in a manner worthy of our principles, admitting that in past times the authorities of Geneva were mistaken, loudly proclaiming toleration, which is truly the crown of our Church, and paying due honour to Calvin, because he had no hand in the business (parcequ'il n'a pas trempé dans cette affaire), of which he has unjustly borne the whole burden." The impudence of this declaration is surpassed by the editor of the French periodical from which we extract it. He appends to the words in our parenthesis the following note: "We underline in order to call attention to this opinion of Dr. Henry, who is so thoroughly acquainted with the whole question" (Bulletin de la Société de l'Histoire du Protestantisme Français, ii. 114).

[296] "Qui scripserunt de non plectendis haereticis, semper mihi visi sunt non parum errare" (Farel to Blaarer, Henry, iii. 202). During the trial he wrote to Calvin: "If you desire to diminish the horrible punishment, you will act as a friend towards your most dangerous enemy. If I were to seduce anybody from the true faith, I should consider myself worthy of death; I cannot judge differently of another than of myself" (Schmidt, Farel und Viret, p. 33).