Quid autem de corporis uoluptatibus loquar, quarum appetentia quidem plena est anxietatis; satietas uero poenitentiae? Quantos illae morbos, quam intolerabiles dolores quasi quendam fructum nequitiae fruentium solent referre corporibus! Quarum motus quid habeat iucunditatis, ignoro. Tristes uero esse uoluptatum exitus, quisquis reminisci libidinum suarum uolet, intelleget. Quae si beatos explicare possunt, nihil causae est quin pecudes quoque beatae esse dicantur quarum omnis ad explendam corporalem lacunam festinat intentio. Honestissima quidem coniugis foret liberorumque iucunditas, sed nimis e natura dictum est nescio quem filios inuenisse tortorem; quorum quam sit mordax quaecumque condicio, neque alias expertum te neque nunc anxium necesse est admonere. In quo Euripidis mei sententiam probo, qui carentem liberis infortunio dixit esse felicem.
VII.
Now what should I speak of bodily pleasures, the desire of which is full of anxiety, and the enjoying of them breeds repentance? How many diseases, how intolerable griefs bring they forth in the bodies of their possessors, as it were the fruits of their own wickedness! I know not what sweetness their beginnings have, but whosoever will remember his lusts shall understand that the end of pleasure is sadness. Which if it be able to cause happiness, there is no reason why beasts should not be thought blessed, whose whole intention is bent to supply their corporal wants. That pleasure which proceedeth from wife and children should be most honest; but it was too naturally spoken, that some tormentor invented children, whose condition, whatsoever it be, how biting it is, I need not tell thee, who hast had experience heretofore, and art not now free from care. In which I approve the opinion of Euripides, who said that they which had no children are happy by being unfortunate.[129]
[129] Cf. Androm. 420.
VII.
Habet hoc uoluptas omnis,
Stimulis agit fruentes
Apiumque par uolantum
Vbi grata mella fudit,
Fugit et nimis tenaci 5
Ferit icta corda morsu.
VII.
All pleasure hath this property,
She woundeth those who have her most.
And, like unto the angry bee
Who hath her pleasant honey lost,
She flies away with nimble wing
And in our hearts doth leave her sting.
VIII.
Nihil igitur dubium est quin hae ad beatitudinem uiae deuia quaedam sint nec perducere quemquam eo ualeant ad quod se perducturas esse promittunt. Quantis uero implicitae malis sint, breuissime monstrabo. Quid enim? Pecuniamne congregare conaberis? Sed eripies habenti. Dignitatibus fulgere uelis? Danti supplicabis et qui praeire ceteros honore cupis, poscendi humilitate uilesces. Potentiamne desideras? Subiectorum insidiis obnoxius periculis subiacebis. Gloriam petas? Sed per aspera quaeque distractus securus esse desistis. Voluptariam uitam degas? Sed quis non spernat atque abiciat uilissimae fragilissimaeque rei corporis seruum? Iam uero qui bona prae se corporis ferunt, quam exigua, quam fragili possessione nituntur! Num enim elephantos mole, tauros robore superare poteritis, num tigres uelocitate praeibitis? Respicite caeli spatium, firmitudinem, celeritatem et aliquando desinite uilia mirari. Quod quidem caelum non his potius est quam sua qua regitur ratione mirandum. Formae uero nitor ut rapidus est, ut uelox et uernalium florum mutabilitate fugacior! Quod si, ut Aristoteles[130] ait, Lynceis oculis homines uterentur, ut eorum uisus obstantia penetraret, nonne introspectis uisceribus illud Alcibiadis superficie pulcherrimum corpus turpissimum uideretur? Igitur te pulchrum uideri non tua natura sed oculorum spectantium reddit infirmitas. Sed aestimate quam uultis nimio corporis bona, dum sciatis hoc quodcumque miramini triduanae febris igniculo posse dissolui! Ex quibus omnibus illud redigere in summam licet, quod haec quae nec praestare quae pollicentur bona possunt nec omnium bonorum congregatione perfecta sunt, ea nec ad beatitudinem quasi quidam calles ferunt nec beatos ipsa perficiunt.