[48.7] possessive dative: ‘no one has a doubt.’
[48.8] Cf. [p. 39, n. 4].
[48.9] = rem pūblicam.
[48.10] abl. of means. With cunctandō cf. morā, [l. 19], and cunctātiōne, [l. 109].
[48.11] id . . . posset: ‘accomplished this, that it should be impossible to overthrow Rome.’ nē . . . posset is a clause of purpose, in apposition with id.
[Text-only version] [XX.] Aemilius Paulus et Terentius Varrō
Hannibal[12] in Āpūliam pervēnerat. Adversus eum Rōmā
profectī sunt duo cōnsulēs, Aemilius Paulus et Terentius
Varrō. Paulō Fabiī cunctātiō magis placēbat; Varrō[1] autem, ferōx
et temerārius, ācriōra sequēbātur cōnsilia. Ambō cōnsulēs ad
[5] vīcum, quī Cannae appellābātur, castra commūnīvērunt. Ibi
deinde Varrō, invītō[2] conlēgā, aciem īnstrūxit et sīgnum pūgnae
dedit. Hannibal autem ita cōnstituerat aciem, ut Rōmānīs[3] et
sōlis radiī et ventus ab oriente pulverem adflāns adversī
essent. Victus caesusque est Rōmānus exercitus; nūsquam graviōre
[10] vulnere adflīcta est rēs pūblica. Aemilius Paulus tēlīs obrutus
cecidit: quem cum mediā in pūgnā sedentem in saxō opplētum cruōre
cōnspexisset quīdam tribūnus mīlitum, “Cape” inquit “hunc
equum et fuge, Aemilī.[4] Etiam sine tuā morte lacrimārum satis
lūctūsque est.” Ad ea cōnsul[5]: “Tū[6] quidem macte virtūte
[15] estō! Sed cavē[7] exiguum tempus ē manibus hostium ēvādendī
perdās! Abī, nūntiā patribus ut urbem mūniant ac prius quam
hostis victor adveniat, praesidiīs fīrment. Mē in hāc strāge meōrum
mīlitum patere[8] exspīrāre.” Alter cōnsul cum paucīs equitibus
Venusiam perfūgit. Cōnsulārēs aut praetōriī occidērunt
ĀNULUS [20] vīgintī, senātōrēs captī aut occīsī trīgintā, nōbilēs
virī trecentī, mīlitum quadrāgintā mīlia, equitum
tria mīlia et quīngentī. Hannibal in[9] tēstimōnium
victōriae suae trēs modiōs aureōrum ānulōrum[10]
Carthāginem mīsit, quōs dē manibus
[25] equitum Rōmānōrum et senātōrum dētrāxerat.
Hannibalī victōrī cum cēterī grātulārentur suādērentque ut
quiētem iam ipse sūmeret et fessīs mīlitibus daret, ūnus ex ēius
praefectīs, Maharbal, minimē[1] cessandum ratus, Hannibalem
hortābātur ut statim Rōmam pergeret, diē quīntō victor in
[30] Capitōliō epulātūrus.[2] Cumque Hannibal illud nōn probāsset,
Maharbal “Nōn omnia nīmīrum” inquit “eīdem[3] diī dedēre.
Vincere scīs, Hannibal; victōriā ūtī nescīs.” Mora hūius diēī satis
crēditur salūtī[4] fuisse urbī[4] et imperiō.[4] Hannibal cum victōriā
posset ūtī, fruī māluit, relīctāque Rōmā in Campāniam dīvertit,
[35] cūius[5] dēliciīs mox exercitūs ārdor ēlanguit, adeō ut vērē dictum
sit Capuam[6] Hannibalī Cannās fuisse.