[10.12] Morbō exstīnctus (exstinguō) means that he died a natural death. We are to feel a contrast here to the miraculous disappearance of Romulus, as described on page 7.
[10.13] sepeliō.
[10.14] duo deinceps rēgēs: ‘two successive kings.’ When an adverb like deinceps stands between an adjective and a noun, it has the value of an adjective.
[10.15] acc. of extent of time: H 417 (379): M 513: A 256, 2: G 336: B 181. See also [p. xvii], D 1.
[Text-only version] [IV.] Tullus Hostīlius, Rōmānōrum rēx tertius
673-641 B.C.
Mortuō[16] Numā Tullus Hostīlius rēx creātus est. Hīc nōn
sōlum proximō[17] rēgī dissimilis, sed ferōcior etiam Rōmulō[18] fuit.
Eō rēgnante[1] bellum inter Albānōs et Rōmānōs exortum[2] est.
Ducibus[3] Hostīliō et Fūfetiō placuit rem[4] paucōrum certāmine[5]
[5] fīnīrī. Erant apud Rōmānōs trigeminī frātrēs Horātiī, trēs apud
Albānōs Cūriātiī. Cum[6] eīs agunt rēgēs ut prō suā quisque
patriā dīmicent[7] ferrō. Foedus[8] īctum est eā[9] lēge, ut, unde[10]
victōria, ibi imperium esset.
Īctō foedere trigeminī arma capiunt et in medium inter duās
[10] aciēs prōcēdunt. Cōnsēderant utrimque duo exercitūs. Datur
sīgnum, īnfēstīque[11] armīs ternī[12] iuvenēs, māgnōrum[13] exercituum
animōs gerentēs, concurrunt. Ut prīmō concursū increpuēre[14]
arma micantēsque fulsēre[15] gladiī, horror ingēns spectantēs[16]
perstringit. Cōnsertīs[17] deinde manibus, statim duo Rōmānī alius
[15] super alium exspīrantēs cecidērunt[18]; trēs Albānī vulnerātī. Ad[19]
cāsum Rōmānōrum conclāmāvit gaudiō exercitus Albānus. Rōmānōs
iam spēs tōta dēserēbat. Ūnum Horātium trēs Cūriātiī
circumsteterant.[20] Forte[21] is integer fuit; sed quia tribus impār
erat, ut distraheret hostēs, fugam capessīvit,[22] singulōs[23] per intervālla
[20] secūtūrōs esse ratus. Iam aliquantum[1] spatiī ex eō locō,
ubi pūgnātum est, aufūgerat, cum respiciēns videt ūnum ē Cūriātiīs
haud procul ab sēsē abesse. In[2] eum māgnō impetū redit,
et dum Albānus exercitus inclāmat[3] Cūriātiīs ut opem ferant
frātrī, iam Horātius eum occīderat. Alterum[4] deinde, priusquam[5]
[25] tertius posset[5] cōnsequī, interfēcit.
Iam singulī[6] supererant,[7] sed nec spē nec vīribus parēs.[8] Alter[9]
erat intāctus ferrō et geminātā victōriā ferōx[10]; alter fessum[11] vulnere,
fessum cursū trahēbat[12] corpus. Nec illud proelium fuit.
Rōmānus exsultāns male sustinentem arma Cūriātium cōnficit,[13]
[30] iacentem[14] spoliat. Rōmānī ovantēs[15] ac grātulantēs Horātium
accipiunt et domum[16] dēdūcunt. Prīnceps ībat Horātius, trium frātrum
spolia prae sē gerēns. Cuī[17] obvia fuit soror, quae dēspōnsa
fuerat ūnī ex Cūriātiīs, vīsōque[18] super umerōs frātris palūdāmentō
spōnsī, quod ipsa cōnfēcerat, flēre et crīnēs[19] solvere coepit. Movet
[35] ferōcis iuvenis animum complōrātiō sorōris in tantō gaudiō pūblicō;
itaque strictō[20] gladiō trānsfīgit puellam, simul eam verbīs[21] increpāns:
“Abī[22] hinc cum immātūrō amōre ad spōnsum, oblīta[23]
frātrum, oblīta patriae. Sīc eat,[1] quaecumque Rōmāna lūgēbit
hostem.”
[40] Atrōx id vīsum est facinus[2] patribus[3] plēbīque; quārē raptus
est in iūs[4] Horātius et apud iūdicēs condemnātus. Iam accesserat
līctor[5] iniciēbatque[6] laqueum. Tum Horātius ad populum prōvocāvit.
Intereā pater Horātiī senex prōclāmābat fīliam suam iūre
caesam[7] esse; et iuvenem amplexus[8] spoliaque Cūriātiōrum
