[1042] ‘Quis, quaeso, Christianorum sensatus non diceret malos illos sacerdotes et clericos, quos divini officii tempore videret larvatos, monstruosis vultibus, aut in vestibus mulierum, aut lenonum, vel histrionum choreas ducere in choro, cantilenas inhonestas cantare, offas pingues supra cornu altaris iuxta celebrantem missam comedere, ludum taxillorum ibidem exercere, thurificare de fumo fetido ex corio veterum sotularium, et per totam ecclesiam currere, saltare, turpitudinem suam non erubescere, ac deinde per villam et theatra in curribus et vehiculis sordidis duci ad infamia spectacula, pro risu astantium et concurrentium turpes gesticulationes sui corporis faciendo, et verba impudicissima ac scurrilia proferendo?’
[1043] ‘Concludimus, quod a vobis praelatis pendet continuatio vel abolitio huius pestiferi ritus; nam ipsos ecclesiasticos ita dementes esse et obstinatos in hac furia non est verisimile, quod si faciem praelati reperirent rigidam et nullatenus flexibilem a punitione cum assistentia inquisitorum fidei, et auxilio brachii saecularis, quam illico cederent aut frangerentur. Timerent namque carceres, timerent perdere beneficia, perdere famam et ab altaribus sacris repelli.’
[1044] T. Boutiot, Hist. de la Ville de Troyes (1870-80), ii. 264; iii. 19. A chapter decree of 1437 lays down that a vicar who has served as ‘archbishop’ and has subsequently left the cathedral and returned again, need not serve a second time. It was doubtless an expensive dignity.
[1045] Boutiot, op. cit. iii. 20; A. de Jubainville, Inventaire sommaire des Archives départementales de l’Aube, i. 244 (G. 1275); P. de Julleville, Les Com. 35, Rép. Com. 330; A. Vallet de Viriville, in Bibl. de l’École des Chartes, iii. 448. The letter of Jean Leguisé to Louis de Melun is printed in Annales archéologiques, iv. 209; Revue des Soc. Savantes (2nd series), vi. 94; Journal de Verdun, Oct. 1751, and partly by Rigollot, 153. It is dated only Jan. 23, but clearly refers to the events of 1444-5. The Ordonnance of Charles VII is in Martene and Durand, Thesaurus Novus Anecdotorum, i. 1804; H. Denifle, Chartularium Univ. Paris, iv. 657. Extracts are given by Ducange, s. v. Kalendae. The king speaks of the Troyes affair as leading to the Theological Faculty’s letter. It is permissible to conjecture that he was moved, no doubt by the abstract rights and wrongs of the case, but also by a rumour spread at Troyes that he had revoked the Pragmatic Sanction. For, as a matter of fact, Peter of Brescia, the papal legate, was trying hard to get him to revoke it.
[1046] Boutiot, op. cit. i. 494, iii. 20. The chapters of St. Stephen’s and St. Urban’s and the abbey of St. Loup all continued to make payments for their feasts after 1445. They may have been pruned of abuses. In the sixteenth century the Comte of Champagne pays five sous to the ‘archevesque des Saulx’ at St. Stephen’s, and this appears to be the droit charged upon the royal demesne up to 1789.
[1047] Chérest, 66, from Acta Capitularia (Dec. 4, 1444) in Bibl. Nat. Cod. Paris. 1014 and 1351 ‘De servitio dominicae circumcisionis, viso super hoc statuto per quemdam legatum edito, et consideratis aliis circa hoc considerandis, et ad evitandum scandala, quae super hoc possent exoriri, ordinatum fuit unanimiter et concorditer, nemine discrepante, quod de caetero dictum servitium fiet, prout iacet in libro ipsius servitii, devote et cum reverentia; absque aliqua derisione, tumultu aut turpitudine, prout fiunt alia servitia in aliis festis, in habitibus per dictum statutum ordinatis, et non alias, et voce modulosa, absque dissonantia, et assistant in huiusmodi servitio omnes qui tenentur in eo interesse, et faciant debitum suum absque discursu aut turbatione servitii, potissime in ecclesia; nec proiiciatur aqua in vesperis super praecentorem stultorum ultra quantitatem trium sitularum ad plus; nec adducantur nudi in crastino festi dominicae nativitatis, sine brachis verenda tegentibus, nec etiam adducantur in ecclesia, sed ducantur ad puteum claustri, non hora servitii sed alia, et ibi rigentur sola situla aquae sine lesione. Qui contrarium fecerit occurrit ipso facto suspensionis censuram per dictum statutum latam; attamen extra ecclesiam permissum est quod stulti faciant alias ceremonias sine damno aut iniuria cuiusquam.’ The proceedings on the day after the Nativity are probably explained by the election of the precentor on that day (after Vespers). The victims ducked may have failed to be present at the election; but cf. the Easter prisio (ch. vii).
[1048] Saint-Marthe, Gallia Christiana, xii. 96, partly quoted by Ducange, s. v. Kalendae. The bishop describes the feast almost in the ipsissima verba of the Paris Theologians, but in one passage (‘nudos homines sine verendorum tegmine inverecunde ducendo per villam et theatra in curribus et vehiculis sordidis, &c.’) he adds a trait from the Sens chapter act just quoted.
[1049] Chérest, 68. The councils of Sens in 1460 and 1485 (p. 300) are for the province. That of 1528 (sometimes called of Sens, but properly of Paris) is national. They are not evidence for the feast at Sens itself.
[1050] Ibid. 72 ‘Insolentias, tam de die quam de nocte, faciendo tondere barbam parte, ut fieri consuevit, in theatro ... ac ludere personagia, die scilicet circumcisionis Domini.’ The shaven face was characteristic of the mediaeval fool, minstrel, or actor (cf. ch. ii). Dreves, 586, adds that Tallinus Bissart, the precentor of this year, was threatened with excommunication.
[1051] Ibid. 75.