THE CONSPIRACY OF CATILINE, 63 B.C. (2)
The End of Catiline.
Sed confecto proelio tum vero cerneres, quanta audacia quantaque vis animi fuisset in exercitu Catilinae. Nam fere, quem quisque vivus pugnando locum ceperat, eum, amissa anima, corpore tegebat. Pauci autem, quos medios cohors praetoria disiecerat, 5 paulo divorsius, sed omnes tamen advorsis volneribus conciderant. Catilina vero longe a suis inter hostium cadavera repertus est, paululum etiam spirans ferociamque animi, quam habuerat vivus, in voltu retinens. Postremo ex omni copia neque in 10 proelio neque in fuga quisquam civis ingenuus captus est. Ita cuncti suae hostiumque vitae iuxta pepercerant. Neque tamen exercitus populi Romani laetam aut incruentam victoriam adeptus erat; nam strenuissumus quisque aut occiderat in proelio, aut 15 graviter volneratus discesserat. Multi autem, qui de castris visundi aut spoliandi gratia processerant, volventes hostilia cadavera, amicum alii, pars hospitem aut cognatum reperiebant; fuere item, qui inimicos suos cognoscerent. Ita varie per omnem 20 exercitum laetitia, maeror, luctus atque gaudia agitabantur.
Sallust, Bellum Catilinae, 61.
5 cohors praetoria: a corps d’élite, specially organised as a bodyguard of the general (praetor = praeitor, prae + eo), dating from the time when the praetores was the older name of the consuls (= colleagues).
8 etiam (= adhuc) = still. Cf. Verg. Aen. vi. 485 etiam currus etiam arma tenentem.
11 civis ingenuus, i.e. a free citizen born of free citizens.
12 Ita cuncti . . . pepercerant = so unsparing had they all been alike of their own and their opponents’ lives.—Pollard.
21 laetitia = joy manifested, gaudia = joy felt.
luctus = grief shown by outward signs, e.g. by dress.