7-8 qui . . . interemisset: aimed at Cicero for his share in the summary execution of the Catilinarians 63 B.C. Mommsen calls it a judicial murder. Undoubtedly the Senate had not the power of sentencing citizens to death. But Cicero argues that the legal effect of the Senatus consultum ultimum was to disenfranchise Lentulus and his associates, and to place them in the position of outlaws.

12-13 Non caruerunt . . . Pompeius: Caesar having in vain tried to win him over abandoned him to his fate, and Pompeius basely deserted him.

15 dividendo agro Campano, i.e. by Caesar’s Agrarian Law of 59 B.C., to provide for Pompey’s veterans.

18 Anni Milonis: the bravoes of Milo protected from disturbance the voters engaged in sanctioning the decree for the recall of Cicero.

19 Numidici, i.e. Q. Caecilius Metellus, general against Jugurtha, superseded by Marius and forced to retire to Rhodes.

[B45]

CICERO IN EXILE, March 58 B.C.-August 57 B.C. (2)
His Return.

Pr. Nonas Sextiles Dyrrachio sum profectus, ipso illo die, quo lex est lata de nobis; Brundisium veni Nonis Sextilibus: ibi mihi Tulliola mea fuit praesto natali suo ipso die, qui casu idem natalis erat et Brundisinae coloniae et tuae vicinae Salutis; quae 5 res animadversa a multitudine summa Brundisinorum gratulatione celebrata est. Ante diem vi Idus Sextiles cognovi, cum Brundisii essem, litteris Quinti, mirifico studio omnium aetatum atque ordinum, incredibili concursu Italiae legem comitiis 10 centuriatis esse perlatam: inde a Brundisinis honestissimis ornatus iter ita feci, ut undique ad me cum gratulatione legati convenerint. Ad urbem ita veni, ut nemo ullius ordinis homo nomenclatori notus fuerit, qui mihi obviam non venerit, praeter eos 15 inimicos, quibus id ipsum, se inimicos esse, non liceret aut dissimulare aut negare. Cum venissem ad portam Capenam, gradus templorum ab infima plebe completi erant, a qua plausu maximo cum esset mihi gratulatio significata, similis et frequentia 20 et plausus me usque ad Capitolium celebravit, in foroque et in ipso Capitolio miranda multitudo fuit. Postridie in senatu, qui fuit dies Nonarum Septembr., senatui gratias egimus.

Cicero, Ep. ad Att. iv. 1.