CICERO’S RECANTATION, 56 B.C.
In praise of Caesar.
Itaque cum acerrimis nationibus et maximis Germanorum et Helvetiorum proeliis felicissime decertavit: ceteras conterruit, compulit, domuit, imperio populi Romani parere assuefecit, et quas regiones, quasque gentes nullae nobis antea litterae, 5 nulla vox, nulla fama notas fecerat, has noster imperator nosterque exercitus et populi Romani arma peragrarunt. Semitam tantum Galliae tenebamus antea, patres conscripti; ceterae partes a gentibus aut inimicis huic imperio, aut infidis, aut 10 incognitis, aut certe immanibus et barbaris et bellicosis tenebantur; quas nationes, nemo umquam fuit, quin frangi domarique cuperet; nemo sapienter de republica nostra cogitavit iam inde a principio huius imperi, quin Galliam maxime timendam huic 15 imperio putaret; sed propter vim ac multitudinem gentium illarum numquam est antea cum omnibus dimicatum. Restitimus semper lacessiti. Nunc denique est perfectum, ut imperii nostri terrarumque illarum idem esset extremum. 20
Cicero, de Provinciis Consularibus, § 33.
3 compulit = checked, usu. = to constrain.
5 nullae litterae = no book.
8 Semitam tantum Galliae = it was but a strip of Gaul.—W. F. Semita (se + mi = go aside, cf. meo, trames) = lit. a narrow way, path.
13-14 nemo . . . cogitavit = there never has been a prudent statesman.—W. F.
17 cum omnibus, i.e. with the Gauls as a nation.
19-20 ut imperi . . . extremum, i.e. that our Empire extends to the utmost limits of that land.