Ni bu gad, hwyliad hefelydd gyfred,
Er pan fu weithred waith Arderydd.
Breisclew Mon, mwynfawr Wyndodydd,
Bryn Derwyn clo byddin clodrydd,
Ni bu edifar y dydd i cyrchawdd,
Cyrch ehofn essillydd.
Gwelais wawr ar wyr lluosydd,
Fal gwr yn gwrthladd cywilydd,
A welei Lewelyn, lawenydd dragon,
Ynghymysc Arfon ac Eiddionydd,
Nid oedd hawdd llew aerflawdd llüydd,
I dreissiaw gar Drws Daufynydd,
Nis plygodd Mab Dyn bu doniawg ffydd,
Nis plycco Mab Duw yn dragywydd.
IV.
Terfysc taerllew glew, glod ganhymdaith,
Twrf torredwynt mawr uch mor diffaith,
Taleithiawg deifniawg dyfniaith Aberffraw,
Terwyn anrheithiaw, rhuthar onolaith.
Tylwyth, ffrwyth, ffraethlym eu mawrwaith,
Teilwng blwng, blaengar fal goddaith,
Taleithawg arfawg aerbeir Dinefwr,
Teilu hysgwr, ysgwfl anrhaith.
Telediw gad gywiw gyfiaith,
Toledo balch a bylchlafn eurwaith,
Taleithawg Mathrafal, maith yw dy derfyn,
Arglwydd Lewelyn, lyw pedeiriaith,
Sefis yn rhyfel, dymgel daith,
Rhag estrawn genedl, gwyn anghyfiaith,
Sefid Brenin nef, breiniawl gyfraith,
Gan eurwawr aerbeir y teir taleith.
V.
Cyfarchaf i Dduw o ddechrau moliant,
Mal i gallwyf orau,
Clodfori o’r gwyr a geiriau
I’m pen, y penaf a giglau,
Cynnwrf tân, lluch faran llechau,
Cyfnewid newydd las ferau,
Cyfarf wyf a rhwyf, rhudd lafnau yngnif,
Cyfoethawg gynnif cynflaen cadau.
Llewelyn nid llesg ddefodau,
Llwybr ehang, ehofn fydd mau,
Llyw yw hyd Gernyw aed garnedd i feirch,
Lliaws ai cyfeirch, cyfaill nid gau,
Llew Gwynedd gwynfeith ardalau,
Llywiawdr pobl, Powys ar Dehau,
Llwyrwys caer, yn aer, yn arfau,
Lloegr breiddiaw am brudd anrheithiau,
Yn rhyfel, ffrwythlawn, dawn diammau,
Yn lladd yn llosci yn torri tyrau,
Yn Rhos a Phenfro, yn rhysfäau Ffrainc,
Llwyddedig i ainc yn llüyddau.
Hil Gruffydd, grymmus gynneddfau,
Hael gyngor, gyngyd wrth gerddau,
Hylathr i ysgwyd, escud barau gwrdd,
Hylym yn cyhwrdd cyhoedd waedffrau.
Hylwrw fwrw far, gymmell trethau,
Hawlwr gwlad arall gwledig riau,
Harddedd o fonedd, faen gaerau dreisddwyn,
Hirbell fal Fflamddwyn i fflamgyrchau.
Hwylfawr ddreig, ddragon cyfeddau,
Heirdd i feirdd ynghylch ei fyrddau,
Hylithr i gweleis ddydd golau i fudd,
Ai feddgyrn wirodau.
Iddaw i gynnal cleddyfal clau,
Mal Arthur wayw dur i derfynau,
Gwir frenin Cymru cymmreisc ddoniau,
Gwrawl hawl boed hwyl o ddehau.
IX. ODLAU’R MISOEDD,
I Sir Gruffydd Llwyd o Dref-garnedd a Dinorweg yn Arfon; allan or Llyfr Coch o Hergest, yngholeg yr Iesu yn Rhyd Ychen. Gwilym Ddu o Arfon ai cant. 1322.
Neud cyn nechrau Mai mau anrhydedd,
Neud aeth ysgwaeth a maeth a medd,
Neud cynhebyg, ddig, ddygn adrossedd drist,
Er pan ddelid Crist, weddw athrist wedd!
Neud cur a lafur im wylofedd,
Neud cerydd Dofydd, nad rhydd rhuddgledd.
Neud cof sy ynnof, ys anwedd ei faint,
Neud cywala haint, hynt diryfedd.
Neud caeth im dilyd llid llaweredd,
Neud caith Beirdd cyfiaith am eu cyfedd.
Neud caethiwed ced, nad rhydd cydwedd Nudd,
Cadrwalch Ruffydd, brudd, breiddin tachwedd,
Neud cwyn Beirdd trylwyn, meddw ancwyn medd,
Neud cawdd im anawdd, menestr canwledd,
Neud carchar anwar enwiredd Eingl-dud,
Aerddraig Llan Rhystud funud fonedd.
Neud nim dyhudd budd, bum arygledd,
Neud nam dilyd llid, lliaws blynedd.
Neud nam dawr, Duw mawr, maranedd, Nef glyw,
Neud nad rhydd fy llyw, llew Trefgarnedd,
Neud trwm oi eisiau dau digyfedd.
Neu’r wyr Beirdd canwlad, nad rhad rheufedd,
Neud ef arwydd gwir, neud oferedd gwyr,
Wrth weled f’ eryr yn ei fowredd;
Neud truan i’m gwân gwayw lledfrydedd,
Neud trwydded galed im amgeledd.
Neud trymfryd Gwynedd, gwander dyedd braw:
Neud hwy eu treisiaw am eu trossedd.
Neud trahir gohir gloyw babir gledd,
Oedd trablwng echwng Achel ddewredd.
Neud trai cwbl or Mai, mawredd allwynin,
Neud mis Mehefin weddw orllin wedd.
Neud mis Mehefin, mau hefyd gystudd,
Neud nam rhydd Gruffydd wayw rhudd yn rhyd.
Neum rhywan im gwân gwayw cryd engiriawl,
Neud am Ddraig urddawl didawl im dyd.
Neum erwyr om gwyr im gweryd Crist Ner,
Neud arfer ofer, Beirdd nifer byd.
Neud arwydd nam llwydd lledfryd im calon,
Neud eres nad tonn honn ar ei hyd.
Mau ynnof mowrgof am ergyd gofal,
Am attal arial Urien yngryd.
Mal cofain cywrain Cywryd, fardd Dunawd,
Meu im Dreig priawd gwawd ni bo gwyd.
Mau gwawdgan Afan, ufuddfryd ffrwythlawn,
O gof Gadwallawn, brenhinddawn bryd.
Ni wn waith gwaywdwn, gwawd ddihewyd clod,
A thi heb ddyfod pa dda bod byd?
Neud wyr pawb yn llwyr, lleyrfryd gynnat,
Nad hylithr aur mâl mal oddiwrthyd.
Nid oes nerth madferth ym myd, oth eisiau,
Gwleddau na byrddau na Beirdd ynghlyd.
Nid oes lys ysbys, esbyd neud dibeirch,
Nad oes meirch na seirch na serch hyfryd.
Nad oes wedd na moes, masw ynyd yw’n gwlad,
Nad oes mad eithr gwad a gwyd.
Neud gwagedd trossedd, traws gadernid Môn,
Neud gweigion Arfon is Reon ryd.
Neud gwann Wynedd fann, fen ydd ergyd cur,
Neud gwael am fodur eglur oglyd.
Neud blwyddyn i ddyn ddiofryd a gar,
Neud blaengar carchar, grym aerbar gryd.