Cyclópés autem pástórés erant quídam quí ínsulam Siciliam et praecipué montem Aetnam incolébant; ibi enim Volcánus, praeses fabrórum et ígnis repertor, cúius serví Cyclópés erant, officínam suam habébat.
Graecí igitur simul ac mónstrum vídérunt, terróre paene exanimátí in interiórem partem spéluncae refúgérunt et sé ibi abdere cónábantur. Polyphémus autem (síc enim Cyclóps appellábátur) pecus suum in spéluncam compulit; deinde, cum saxó ingentí portam obstrúxisset, ígnem in mediá spéluncá fécit. Hóc factó, oculó omnia perlústrábat, et cum sénsisset hominés in interióre parte spéluncae esse abditós, mágná vóce exclámávit: "Quí hominés estis? Mercátórés an latrónés?" Tum Ulixés respondit sé neque mercátórés esse neque praedandí causá vénisse; sed á Tróiá redeuntís ví tempestátum á réctó cursú dépulsós esse. Órávit etiam ut sibi sine iniúriá abíre licéret. Tum Polyphémus quaesívit ubi esset návis quá vectí essent; sed Ulixés cum sibi máximé praecavendum esse bene intellegeret, respondit návem suam in rúpís coniectam omnínó fráctam esse. Polyphémus autem núlló respónsó dató duo é sociís manú corripuit, et membrís eórum dívulsís carnem dévoráre coepit.
86. A DESPERATE SITUATION
Dum haec geruntur, Graecórum animós tantus terror occupávit ut né vócem quidem édere possent, sed omní spé salútis dépositá mortem praesentem exspectárent. Polyphémus, postquam famés hác tam horribilí céná dépulsa est, humí próstrátus somnó sé dedit. Quod cum vídisset Ulixés, tantam occásiónem reí gerendae nón omittendam arbitrátus, in eó erat ut pectus mónstrí gladió tránsfígeret. Cum tamen nihil temeré agendum exístimáret, cónstituit explóráre, antequam hóc faceret, quá ratióne ex spéluncá évádere possent. At cum saxum animadvertisset quó introitus obstrúctus erat, nihil sibi prófutúrum intelléxit sí Polyphémum interfécisset. Tanta enim erat éius saxí mágnitúdó ut né á decem quidem hominibus ámovérí posset. Quae cum ita essent, Ulixés hóc cónátú déstitit et ad sociós rediit; quí cum intelléxissent quó in locó rés essent, núllá spé salútis oblátá dé fortúnís suís déspéráre coepérunt. Ille tamen né animós démitterent vehementer hortátus est; démónstrávit sé iam anteá é multís et mágnís perículís évásisse, neque dubium esse quín in tantó discrímine dí auxilium látúrí essent.
87. A PLAN FOR VENGEANCE
Ortá lúce Polyphémus iam é somnó excitátus idem quod hesternó dié fécit; correptís enim duóbus é reliquís virís carnem eórum sine morá dévorávit. Tum, cum saxum ámóvisset, ipse cum pecore suó ex spéluncá prógressus est; quod cum Graecí vidérent, mágnam in spem sé post paulum évásúrós vénérunt. Mox tamen ab hác spé repulsí sunt; nam Polyphémus, postquam omnés ovés exiérunt, saxum in locum restituit. Reliquí omní spé salútis dépositá lámentís lacrimísque sé dédidérunt; Ulixés véró, quí, ut suprá démónstrávimus, vir mágní fuit cónsilí, etsí intellegébat rem in discrímine esse, nóndum omnínó déspérábat. Tandem, postquam diú haec tótó animó cógitávit, hóc cónsilium cépit. É lígnís quae in spéluncá reposita erant pálum mágnum délégit. Hunc summá cum díligentiá praeacútum fécit; tum, postquam sociís quid fierí vellet ostendit, reditum Polyphémí exspectábat.
88. A GLASS TOO MUCH
Sub vesperum Polyphémus ad spéluncam rediit, et eódem modó quó anteá cénávit. Tum Ulixés útrem víní prómpsit, quem forte (id quod eí erat salútí) sécum attulerat; et postquam mágnum póculum vínó complévit, mónstrum ad bibendum próvocávit. Polyphémus, quí numquam anteá vínum gustáverat, tótum póculum statim exhausit; quod cum fécisset, tantam voluptátem percépit ut iterum et tertium póculum replérí iusserit. Tum, cum quaesívisset quó nómine Ulixés appellárétur, ille respondit sé Néminem appellarí; quod cum audívisset, Polyphémus ita locútus est: "Hanc, tibi grátiam pró tantó benefició referam; té postrémum omnium dévorábó." Hóc cum díxisset, cibó vínóque gravis recubuit et breví tempore somnó oppressus est. Tum Ulixés sociís convocátís, "Habémus," inquit, "quam petiimus facultátem; né igitur tantam occásiónem reí gerendae omittámus."
89. THE BLINDING OF POLYPHEMUS
Hác órátióne habitá, postquam extrémum pálum ígní calefécit, oculum Polyphémí dormientis ferventí lígnó perfódit; quó factó omnés in díversás spéluncae partís sé abdidérunt. At ille subitó illó dolóre oculí é somnó excitátus clámórem terribilem sustulit, et dum per spéluncam errat, Ulixem manú prehendere cónábátur; cum tamen iam omnínó caecus esset, núlló modó hóc efficere potuit. Intereá reliquí Cyclópés clámóre audító undique ad spéluncam convénérunt, et ad introitum adstantés quid Polyphémus ageret quaesívérunt, et quam ob causam tantum clámórem sustulisset. Ille respondit sé graviter vulnerátum esse et mágnó dolóre adficí. Cum tamen posteá quaesívissent quis eí vim intulisset, respondit ille Néminem id fécisse; quibus rébus audítís únus é Cyclópibus: "At sí némó," inquit, "té vulnerávit, haud dubium est quín cónsilió deórum, quibus resistere nec possumus nec volumus, hóc supplició adficiáris." Hóc cum díxisset, abiérunt Cyclópés eum in ínsániam incidisse arbitrátí.