Ōlāfr konungr Tryggvason stōð ī lypting ā Orminum, ok skaut optast um daginn, stundum bogaskoti, en stundum gaflǫkum, ok jafnan tveim sęnn. Hann sā fram ā skipit, ok sā sīna męnn reiða sverðin ok hǫggva tītt, ok sā at illa bitu; mælti þā hātt: 'hvārt reiði þēr svā slæliga sverðin, er ek sē at ekki bīta yðr?' Maðr svarar: 'sverð vār eru slæ ok brotin mjǫk.' Þā gekk konungr ofan ī fyrirrūmit ok lauk upp hāsætis-kistuna, tōk þar ōr mǫrg sverð hvǫss, ok fekk mǫnnum. En er hann tōk niðr hinni hœgri hęndi, þā sā męnn at blōð rann ofan undan bryn-stūkunni; en engi vissi hvar hann var sārr.

Mest var vǫrnin ā Orminum ok mannskœðust af fyrirrūms- mǫnnum ok stafnbūum; þar var hvārttvęggja, valit mest mann-fōlkit ok hæst borðin. En lið fell fyrst um mitt skipit. Ok þā er fātt stōð manna upp um siglu-skeið, þā rēð Eirīkr jarl til upp-gǫngunnar, ok kom upp ā Orminn [við fimtānda mann]. Þā kom ī mōt honum Hyrningr, māgr Ōlāfs konungs, með sveit manna, ok varð þar inn harðasti bardagi, ok lauk svā, at jarl hrǫkk ofan aptr ā Barðann; en þeir męnn er honum hǫfðu fylgt fellu sumir, en sumir vāru særðir. Þar varð ęnn in snarpasta orrosta, ok fellu þā margir męnn ā Orminum. En er þyntisk skipan ā Orminum til varnarinnar, þā rēð Eirīkr jarl annat sinn til uppgǫngu ā Orminn. Varð þā ęnn hǫrð við-taka. En er þetta sā stafnbūar ā Orminum, þā gengu þeir aptr ā skipit, ok snūask til varnar mōti jarli, ok veita harða viðtǫku. En fyrir þvī at þā var svā mjǫk fallit lið ā Orminum, at vīða vāru auð borðin, tōku þā jarls męnn vīða upp at ganga. En alt þat lið er þā stōð upp til varnar ā Orminum sōtti aptr ā skipit, þar sem konungr var.

Kolbjǫrn stallari gekk upp ī lypting til konungs; þeir hǫfðu mjǫk līkan klæða-būnað ok [vāpna], Kolbjǫrn var ok allra manna mestr ok frīðastr. Varð nū ęnn ī fyrirrūminu in snarpasta orrosta. En fyrir þā sǫk at þā var svā mikit fōlk komit upp ā Orminn af liði jarls sem vera mātti ā skipinu, en skip hans lǫgðu at ǫllum megin utan at Orminum, en lītit fjǫl-męnni til varnar mōti svā miklum hęr, nū þōtt þeir męnn væri bæði stęrkir ok frœknir, þā fellu nū flestir ā lītilli stundu. En Ōlāfr konungr sjālfr ok þeir Kolbjǫrn bāðir hljōpu þā fyrir borð, ok ā sitt borð hvārr. En jarls męnn hǫfðu lagt utan at smā-skūtur, ok drāpu þā er ā kaf hljōpu. Ok þā er konungr sjālfr hafði ā kaf hlaupit, vildu þeir taka hann hǫndum, ok fœra Eirīki jarli. En Ōlāfr konungr brā yfir sik skildinum, ok steypðisk ī kaf; en Kolbjǫrn stallari skaut undir sik skildinum, ok hlīfði sēr svā við vāpnum er lagt var af skipum þeim er undir lāgu, ok fell hann svā ā sæinn at skjǫldrinn varð undir honum, ok komsk hann þvī eigi ī kaf svā skjōtt, ok varð hann hand-tękinn ok dręginn upp ī skūtuna, ok hugðu þeir at þar væri konungrinn. Var hann þā leiddr fyrir jarl. En er þess varð jarl varr at þar var Kolbjǫrn, en eigi Ōlāfr konungr, þā vāru Kolbirni grið gefin. En ī þessi svipan hljōpu allir fyrir borð af Orminum, þeir er þā vāru ā līfi, Ōlāfs konungs męnn; ok sęgir Hall- freðr vandræða-skāld, at Þorkęll nęfja, konungs brōðir, hljōp sīðast allra manna fyrir borð.

Svā var fyrr ritat, at Sigvaldi jarl kom til fǫruneytis við Ōlāf konung ī Vindlandi, ok hafði tīu skip, en þat hit ellifta, er ā vāru męnn Āstrīðar konungs-dōttur, konu jarls. En þā er Ōlāfr konungr hafði fyrir borð hlaupit, þā œpði hęrrinn allr sigr-ōp, ok þā lustu þeir ārum ī sæ Sigvaldi jarl ok hans męnn, ok röru til bardaga. En sū Vinda- snękkjan, er Āstrīðar męnn vāru ā, röri brott ok aptr undir Vindland; ok var þat margra manna māl þegar, at Ōlāfr konungr mundi hafa steypt af sēr brynjunni ī kafi, ok kafat svā ūt undan langskipunum, lagizk sīðan til Vindasnękkj- unnar, ok hęfði męnn Āstrīðar flutt hann til lands. Ok eru þar margar frā-sagnir um fęrðir Ōlāfs konungs gǫ̈rvar sīðan af sumum mǫnnum. En hvęrn veg sem þat hęfir verit, þā kom Ōlāfr konungr Tryggvason aldri sīðan til rīkis ī Noregi.

VII. Auðun

Maðr hēt Auðun, Vest-firzkr at kyni ok fē-lītill; hann fōr utan vestr þar ī fjǫrðum með um-rāði Þorsteins bōnda gōðs, ok Þōris stȳri-manns, er þar hafði þegit vist of vetrinn með Þorsteini. Auðun var ok þar, ok starfaði fyrir honum Þōri, ok þā þessi laun af honum--utan-fęrðina ok hans um-sjā. Hann Auðun lagði mestan hluta fjār þess er var fyrir mōður sīna, āðr hann stigi ā skip, ok var kveðit ā þriggja vetra bjǫrg. Ok nū fara þeir utan heðan, ok fęrsk þeim vel, ok var Auðun of vetrinn ęptir með Þōri stȳrimanni; hann ātti bū ā Mœri. Ok um sumarit ęptir fara þeir ūt til Grœn-lands, ok eru þar of vetrinn. Þess er við getit at Auðun kaupir þar bjarn-dȳri eitt, gǫ̈rsimi mikla, ok gaf þar fyrir alla eigu sīna. Ok nū of sumarit ęptir þā fara þeir aptr til Noregs, ok verða vel reið-fara; hęfir Auðun dȳr sitt með sēr, ok ætlar nū at fara suðr til Danmęrkr ā fund Sveins konungs, ok gefa honum dȳrit. Ok er hann kom suðr ī landit, þar sem konungr [var fyrir], þā gęngr hann upp af skipi, ok leiðir ęptir sēr dȳrit, ok leigir sēr hęr-bęrgi. Haraldi konungi var sagt brātt at þar var komit bjarndȳri, gǫ̈rsimi mikil, 'ok ā Īs-lęnzkr maðr.' Konungr sęndir þegar męnn ęptir honum, ok er Auðun kom fyrir konung, kvęðr hann konung vel; konungr tōk vel kvęðju hans, ok spurði sīðan: 'āttu gǫ̈rsimi mikla ī bjarndȳri?' Hann svarar, ok kvezk eiga dȳrit eitthvęrt. Konungr mælti: 'villtu sęlja oss dȳrit við slīku verði sem þū keyptir?' Hann svarar: 'eigi vil ek þat, herra!' 'Villtu þā,' sęgir konungr, 'at ek gefa þēr [tvau verð slīk], ok mun þat rēttara, ef þū hęfir þar við gefit alla þīna eigu.' 'Eigi vil ek þat, herra!' sęgir hann. Konungr mælti: 'villtu gefa mēr þā?' Hann svarar: 'eigi, herra!' Konungr mælti: 'hvat villtu þā af gǫ̈ra?' Hann svarar: 'fara,' sęgir hann, 'til Danmęrkr, ok gefa Sveini konungi.' Haraldr konungr sęgir: 'hvārt er, at þū ert maðr svā ūvitr at þū hęfir eigi heyrt ūfrið þann er ī milli er landa þessa, eða ætlar þū giptu þīna svā mikla, at þū munir þar komask með gǫ̈rsimar, er aðrir fā eigi komizk klakk-laust, þō at nauð-syn eigi til?' Auðun svarar: 'herra! þat er ā yðru valdi, en engu jātum vēr ǫðru en þessu er vēr hǫfum āðr ætlat.' Þā mælti konungr: 'hvī mun eigi þat til, at þū farir leið þīna, sem þū vill, ok kom þā til mīn, er þū fęrr aptr, ok sęg mēr, hvęrsu Sveinn konungr launar þēr dȳrit, ok kann þat vera, at þū sēr gæfu-maðr.' 'Þvī heit ek þēr,' sagði Auðun.

Hann fęrr nū sīðan suðr með landi, ok ī Vīk austr, ok þā til Danmęrkr; ok er þā uppi hvęrr pęnningr fjārins, ok verðr hann þā biðja matar bæði fyrir sik ok fyrir dȳrit. Hann kömr ā fund ār-manns Sveins konungs, þess er Āki hēt, ok bað hann vista nakkvarra bæði fyrir sik ok fyrir dȳrit: 'ek ætla,' sęgir hann, 'at gefa Sveini konungi dȳrit.' Āki lēzk sęlja mundu honum vistir, ef hann vildi. Auðun kvezk ekki til hafa fyrir at gefa; 'en ek vilda þō,' sęgir hann, 'at þetta kvæmisk til leiðar at ek mætta dȳrit fœra konungi.' 'Ek mun fā þēr vistir, sem it þurfið til konungs fundar; en þar ī mōti vil ek eiga hālft dȳrit, ok māttu ā þat līta, at dȳrit mun deyja fyrir þēr, þars it þurfuð vistir miklar, en [fē] sē farit, ok er būit við at þū hafir þā ekki dȳrsins.' Ok er hann lītr ā þetta, sȳnisk honum nakkvat [ęptir sem] ārmaðrinn mælti fyrir honum, ok sættask þeir ā þetta, at hann sęlr Āka hālft dȳrit, ok skal konungr sīðan meta alt saman. Skulu þeir fara bāðir nū ā fund konungs; ok svā gǫ̈ra þeir: fara nū bāðir ā fund konungs, ok stōðu fyrir borðinu. Konungr īhugāði, hvęrr þessi maðr myndi vera, er hann kęndi eigi, ok mælti sīðan til Auðunar: 'hvęrr er-tu?' sęgir hann. Hann svarar: 'ek em Īslęnzkr maðr, herra,' sęgir hann, 'ok kominn [nū utan af Grœnlandi, ok nū] af Noregi, ok ætlaða-k at fœra yðr bjarndȳri þetta; keypta-k þat með allri eigu minni, ok nū er þō ā orðit mikit fyrir mēr; ek ā nū hālft eitt dȳrit,' ok sęgir konungi sīðan, hvęrsu farit hafði með þeim Āka ārmanni hans. Konungr mælti: 'er þat satt, Āki, er hann sęgir?' 'Satt er þat,' sęgir hann. Konungr mælti: 'ok þōtti þēr þat til liggja, þar sem ek sętta-k þik mikinn mann, at hępta þat eða tālma er maðr gǫ̈rðisk til at fœra mēr gǫ̈rsimi, ok gaf fyrir alla eign, ok sā þat Haraldr konungr at rāði at lāta hann fara ī friði, ok er hann vārr ūvinr? Hygg þū at þā, hvē sannligt þat var þinnar handar, ok þat væri makligt, at þū værir drepinn; en ek mun nū eigi þat gǫ̈ra, en braut skaltu fara þegar ōr landinu, ok koma aldri aptr sīðan mēr ī aug-sȳn! En þēr, Auðun! kann ek slīka þǫkk, sem þū gefir mēr alt dȳrit, ok ver hēr með mēr.' Þat þękkisk hann, ok er með Sveini konungi um hrīð.

Ok er liðu nakkvarir stundir, þā mælti Auðun við konung: 'braut fȳsir mik nū, herra!' Konungr svarar hęldr seint: 'hvat villtu þā,' sęgir hann, 'ef þū vill eigi með oss vera?' Hann sęgir: 'suðr vil ek ganga.' 'Ef þū vildir eigi svā gott rāð taka,' sęgir konungr, 'þā myndi mēr fyrir þykkja ī, er þū fȳsisk ī braut'; ok nū gaf konungr honum silfr mjǫk mikit, ok fōr hann suðr sīðan með Rūm-fęrlum, ok skipaði konungr til um fęrð hans, bað hann koma til sīn, er kvæmi aptr. Nū fōr hann fęrðar sinnar, unz hann kömr suðr ī Rōma-borg. Ok er hann hęfir þar dvalizk, sem hann tīðir, þā fęrr hann aptr; tękr þā sōtt mikla, gǫ̈rir hann þā ākafliga magran; gęngr þā upp alt fēit þat, er konungr hafði gefit honum til fęrðarinnar; tękr sīðan upp staf-karls stīg, ok biðr sēr matar. Hann er þā kollōttr ok hęldr ū-sælligr; hann kömr aptr ī Danmörk at pāskum, þangat sem konungr er þā staddr; en ei þorði hann at lāta sjā sik; ok var ī kirkju- skoti, ok ætlaði þā til fundar við konung, er hann gengi til kirkju um kveldit; ok nū er hann sā konunginn ok hirðina fagrliga būna, þā þorði hann eigi at lāta sjā sik. Ok er konungr gekk til drykkju ī hǫllina, þā mataðisk Auðun ūti, sem siðr er til Rūmfęrla, meðan þeir hafa eigi kastat staf ok skreppu. Ok nū of aptaninn, er konungr gekk til kveld- sǫngs, ætlaði Auðun at hitta hann, ok svā mikit sem honum þōtti fyrr fyrir, jōk nū miklu ā, er þeir vāru druknir hirðmęnninir; ok er þeir gengu inn aptr, þā þękði konungr mann, ok þōttisk finna at eigi hafði frama til at ganga fram at hitta hann. Ok nū er hirðin gekk inn, þā veik konungr ūt, ok mælti: 'gangi sā nū fram, er mik vill finna; mik grunar at sā muni vera maðrinn.' Þā gekk Auðun fram, ok fell til fōta konungi, ok varla kęndi konungr hann; ok þegar er konungr veit, hvęrr hann er, tōk konungr ī hǫnd honum Auðuni, ok bað hann vel kominn, 'ok hęfir þū mikit skipazk,' segir hann, 'sīðan vit sāmk'; leiðir hann ęptir sēr inn, ok er hirðin sā hann, hlōgu þeir at honum; en konungr sagði: 'eigi þurfu þēr at honum at hlæja, þvī at bętr hęfir hann sēt fyr sinni sāl [hęldr] en ēr.' Þā lēt konungr gǫ̈ra honum laug, ok gaf honum sīðan hlæði, ok er hann nū með honum. Þat er nū sagt einhvęrju sinni of vārit at konungr bȳðr Auðuni at vera með sēr ā-lęngðar, ok kvezk myndu gǫ̈ra hann skutil-svein sinn, ok lęggja til hans gōða virðing. Auðun sęgir: 'Guð þakki yðr, herra! sōma þann allan er þēr vilið til mīn lęggja; en hitt er mēr ī skapi at fara ūt til Īslands.' Konungr sęgir: 'þetta sȳnisk mēr undarliga kosit.' Auðun mælti: 'eigi mā ek þat vita, herra!' sęgir hann, 'at ek hafa hēr mikinn sōma með yðr, [en] mōðir mīn troði stafkarls stīg ūt ā Īslandi; þvī at nū er lokit bjǫrg þeiri er ek lagða til, āðr ek fœra af Īslandi.' Konungr svarar: 'vel er mælt,' sęgir hann, 'ok mannliga, ok muntu verða giptu-maðr; [þessi einn var svā hlutrinn, at] mēr myndi eigi mis-līka at þū fœrir ī braut heðan; ok ver nū með mēr þar til er skip būask.' Hann gǫ̈rir svā.

Einn dag, er ā leið vārit, gekk Sveinn konungr ofan ā bryggjur, ok vāru męnn þā at, at būa skip til ȳmissa landa, ī austr-veg eða Sax-land, til Svīþjōðar eða Noregs. Þā koma þeir Auðun at einu skipi fǫgru, ok vāru męnn at, at būa skipit. Þā spurði konungr: 'hvęrsu līzk þēr, Auðun! ā þetta skip?' Hann svarar: 'vel, herra!' Konungr mælti: 'þetta skip vil ek þēr gefa, ok launa bjarndȳrit.' Hann þakkaði gjǫfina ęptir sinni kunnustu; ok er leið stund, ok skipit var albūit, þā mælti Sveinn konungr við Auðun: 'þō villtu nū ā braut, þā mun ek nū ekki lętja þik, en þat hęfi ek spurt, at ilt er til hafna fyrir landi yðru, ok eru vīða öræfi ok hætt skipum; nū brȳtr þū, ok tȳnir skipinu ok fēnu; lītt sēr þat þā ā, at þū hafir fundit Svein konung, ok gefit honum gǫ̈rsimi.' Sīðan sęldi konungr honum leðr-hosu fulla af silfri, 'ok ertu þā ęnn eigi fē-lauss með ǫllu, þōtt þū brjōtir skipit, ef þū fær haldit þessu. Verða mā svā ęnn,' sęgir konungr, 'at þū tȳnir þessu fē; lītt nȳtr þū þā þess, er þū fannt Svein konung, ok gaft honum gǫ̈rsimi.' Sīðan drō konungr hring af hęndi sēr, ok gaf Auðuni, ok mælti: 'þō at svā illa verði, at þū brjōtir skipit ok tȳnir fēnu, eigi ertu fēlauss, ef þū kömsk ā land, þvī at margir męnn hafa gull ā sēr ī skips-brotum, ok sēr þā at þū hęfir fundit Svein konung, ef þū hęldr hringinum; en þat vil ek rāða þēr,' sęgir hann, 'at þū gefir eigi hringinn, nema þū þykkisk eiga svā mikit gott at launa nǫkkurum gǫfgum manni, þā gef þeim hringinn, þvī at tignum mǫnnum sōmir at þiggja, ok far nū heill!'