6. Ramusio’s Printed Text.
Quando si parte dall’Isola Pentan, e che s’è navigato circa a cento miglia per Scirocco, si truova l’Isola di Giaua Minore. Ma non è però cosi picciola, che non giri circa due mila miglia a torno a torno. Et in quest’isola son’otto reami, et otto Re. Le genti della quale adorano gl’idoli, & in ciascun regno v’è linguaggio da sua posta, diverso dalla favella de gli altri regni. V’è abbondanza di thesoro, & di tutte le specie, & di legno d’aloe, verzino, ebano, & di molte altri sorti di specie, che alla patria nostra per la longhezza del viaggio, & pericoli del navigare non si portano, ma si portan’alla provincia di Mangi, & del Cataio.
Hor vogliamo dire della maniera di questi genti di ciascuna partitamente per se, ma primamente è da sapere, che quest’isola è posta tanto verso le parti di mezo giorno, che quivi la stella Tramontana non si puo vedere, & M. Marco fu in sei reami di quest’isola, de’ quali, qui se ne parlerà, lasciando gli altri due che non vidde.
LATIN.
7. MS. of Paris Library, 3195. (Geographic Latin.)
Quando homo recedit de insula de Pentay et vadit per silochum sentum miliaria, invenit insulam minorem de Java, et est ista insula parva et durat duo millia miliaria; et de istâ insulâ computabo vobis omnia. Super istâ insulâ sunt octo regna, in sex quorum ego Marcus fui, scilicet in regnis Ferlech, Basman, Samara, Dragoiam, Lambri et Fanfur. In aliis autem duobus non fui; et secundum quod sunt octo regna, ita sunt octo reges coronati, et sunt omnes idolatrae. Et quodlibet istorum regnorum habet linguam per se. Ibi est magna abundantia thesauri et de omnibus caris speciebus; et dicam vobis de istâ insulâ quaedam quae videbuntur mirabilia. Ista insula est tantum versus meridiem quod tramontana non videtur ibi nec parvum nec multum. Postquam diximus vobis de insulâ et de regnis ipsius, nunc computemus de moribus hominum ipsius insulae, et primo de regno Ferlech.
8. Pipino’s Version (British Museum, King’s Libr. 14 c. xiii.).
Ultra insulam Pentham per Syrocum post miliaria centum invenit insulam quæ dicitur Jaua Minor quæ in suo ambitu continet miliaria duo milia. Ibi sunt octo regna cum singulis regibus et est ibi propria lingua. Et omnis habitatores insulæ ydolatrie sectatores sunt. Ibi est omnium aromatum copia, quarum similitudinem nunquam vidimus citra mare. Hec insula in tantum est ad meridiem posita, quod de ipsâ insula Polus Articus videri non poterit stella seu illa quæ vulgariter dicitur Tramontana. Ego autem Marcus fui in sex regnis hujus insulæ, sc. in regnis Ferlech, Basman, Samara, Dragoian, Lambri et Famsur. In aliis autem duobus non fui. Et primo dicam de regno Ferlech.
9. Version of Cicogna MS. in Museo Civico, Venice.
Ab ynsulâ Pentain cerca 100 mil. versus Syroch est ynsula Jaua que licet Minor dicatur per respectum alterius supradicte est in circuitus [sic] 2000 mil. et plus. In ipsâ enim sunt 8 regna singuli[2] et reges, et habet quodlibet regnum per se proprium ydeoma, et est in ipsâ tesaurus multus valde et species magni valoris multe, et lignum aloes et spica, et multe diverse species que nunquam in nostris partibus apportantur. Et est hec ynsula in tantum versus meridiem possita quod Polus Articus breviter non apparet.