81 It is such cases as these that sometimes perplex us in our consideration, when the point in which justice is violated does not seem so very significant, but the consequences of such slight transgression seem exceedingly important. For example, it was not so very wrong morally, in the eyes of Marius,[BP] to overreach his colleagues and the tribunes in turning to himself alone all the credit with the people; but to secure by that means his election to the consulship, which was then the goal of his ambition,[BQ] seemed very greatly to his interest. But for all cases we have one rule, with which I desire you to be perfectly familiar: that which seems expedient must not be morally wrong; or, if it is morally wrong, it must not seem expedient. What follows? Can we account either the great Marius or our Marius Gratidianus a good man? Work out your own ideas and sift your thoughts so as to see what conception and idea of a good man they contain. Pray, tell me, does it coincide with the character of your good man to lie for his own profit, to slander, to overreach, to deceive? Nay, verily; anything but that!

82 Is there, then, any object of such value or any advantage so worth the winning that, to gain it, one should sacrifice the name of a "good man" and the lustre of his reputation? What is there that your so-called expediency can bring to you that will compensate for what it can take away, if it steals from you the name of a "good man" and causes you to lose your sense of honour and justice? For what difference does it make whether a man is actually transformed into a beast or whether, keeping the outward appearance of a man, he has the savage nature of a beast within?

XXI. Quid? qui omnia recta et honesta neglegunt, dum modo potentiam consequantur, nonne idem faciunt, quod is, qui etiam socerum habere voluit eum, cuius ipse audacia potens esset? Utile ei videbatur plurimum posse alterius invidia; id quam iniustum in patriam et quam turpe esset, non videbat. Ipse autem socer in ore semper Graecos versus de Phoenissis habebat, quos dicam, ut potero, incondite fortasse, sed tamen, ut res possit intellegi:

Eur. Phoen. 524-525

Nam sí violandum est iús, regnandi grátia

Violándum est; aliis rébus pietatém colas.

Capitalis [Eteocles vel potius Euripides],[337] qui id unum, quod omnium sceleratissimum fuerit, exceperit! 83 Quid igitur minuta colligimus, hereditates, mercaturas, venditiones fraudulentas? ecce tibi, qui rex populi Romani dominusque omnium gentium esse concupiverit idque perfecerit! Hanc cupiditatem si honestam quis esse dicit, amens est; probat enim legum et libertatis interitum earumque oppressionem taetram et detestabilem gloriosam putat. Qui autem fatetur honestum non esse in ea civitate, quae libera fuerit quaeque[338] esse debeat, regnare, sed ei, qui id facere possit, esse utile, qua hunc obiurgatione aut quo potius convicio a tanto errore coner avellere? Potest enim, di immortales! cuiquam esse utile foedissimum et taeterrimum parricidium patriae, quamvis is, qui se eo obstrinxerit, ab oppressis civibus parens nominetur? Honestate igitur dirigenda[339] utilitas est, et quidem sic, ut haec duo verbo inter se discrepare, re unum sonare videantur.

84 Non habeo, ad volgi opinionem quae maior utilitas quam regnandi esse possit; nihil contra inutilius ei, qui id iniuste consecutus sit, invenio, cum ad veritatem coepi revocare rationem. Possunt enim cuiquam esse utiles angores, sollicitudines, diurni et nocturni metus, vita insidiarum periculorumque plenissima?

Inc. Fab., Ribbeck2, 651

Múlti iniqui atque ínfideles régno, pauci bénivoli,[340]