| —— | MILANAU. | KAYAN. | PAKATAN. |
| Straight | tigah | tuto | mato’ |
| Crooked | piko, pikok | kauwi | kaliong kaliong |
| Square | ampat papak, pak | tepahak | lipat, liñgit |
| Round | gulong | biliong | atup |
| Long | lalau | aruh | ijé |
| Broad | aiyoh | berang | uñgei |
| Thick | kapal, kapan | kapan | kapan |
| Thin | dipis | ngipi | meliring |
| Deep | tumal, tebun | delum | melolom |
| Shallow | té | ||
| High | regau | bo | mauo |
| Short | dadit, kadit | biek | ujo |
| Without | auīr, kauīr | auwa | api, lipo |
| Within | wang, kadalum | amin | lalum |
| Light (in weight) | paiying | nian | melang |
| Heavy | bahat | bahat | mawat |
| Above | amau, mamau | usun | mau o |
| Below | ibah | idah | lué |
| Behind | buta, likut | baleh | api lauo |
| Before | jau-ai | talatan | tobata |
| Between | patas, gahut | hang | gat |
| Here | kidé, idai | teni | iti |
| There | kidūn, inun | tenan | iri |
| Far | mĕjū | su | moju |
| Near | segah | jelang | deteri manjo |
| Where | gua-an, hahn | santeno | pahen |
| At | gnau | to | |
| To | tūgūn | ||
| From | kūman, keman | man | to maia |
| All | gruh | limlin | hing gaké |
| Many | dida, bunah | mahum | uñgat |
| Few | jimit, sisit | okedok | mari |
| Small | gomit, sisit | ok | isi |
| Large | ay-ung, ayoh | ayah | uñgei |
| Like | sama, pesoh | chepiah | jabalu |
| Now | ahālu, nahu | krehini | ah |
| When | pidang | heran | lipa |
| Then | sunĭ | para | |
| To-morrow | lesung, laumasuk | jima | lamasok |
| Yesterday | sabi, lau mai | dahalum | alommalom |
| Old | melai, garu-puhun | lumeh | matui |
| New | jakin, uba | maharing | uwa |
| Motion | lakau | tepanau | |
| Slow | melai, luhuei | tepat | malia |
| Rapid | jūk, seli | nian | maro |
| Strike | pŭr | nukal | bek |
| Break | pesa’, pelak | brong | mota |
| Open | kab, ukah | lueh | ukah |
| Shut | tabūn | kap | jinut |
| Lift | makat | amju | akat |
| Throw | galang, barang | buht | ting |
| Wet | basah | basah | basoh |
| Dry | mūang, bahung | megaang | adang |
| Sound | señgau, serau | nau | hau |
| Light | tahung | malah dan | alau |
| Darkness | padam, kelam | ledam | sigalup |
| Black | bilam | pitam | horommorom |
| White | putih | borah | buak |
| Red | sat, sak | belah | arang arang |
| Yellow | kunyit | jemit | |
| Blue | biru | using | |
| Green | gadong | gadong | ujang arang arang |
| Country | tăd | bila | |
| Earth | tanah | tanah | tanoh |
| Stone | sanau, bato | bato | bato |
| Gold | mas | mah | |
| Silver | perak | perak | |
| Iron | bisi | titau | malat |
| Mountain | tugong | ngalang | tong |
| Valley | deta, pating | akeng | gatong |
| Cave | lubong | lubang bok | bobang |
| Hill | tagah | ngalang ok | tong malui |
| Plain | lalang | nha | data |
| Island | sah | busong | palui |
| Water | anūm | atah | danum |
| Sea | dāt, sabung | ngeoh | kala |
| River | sungei | ungah | bila |
| Wind | pañgai, bario | bahoi | balu |
| Hurricane | buñgas, bario lagah | mengah | balu makokop |
| Cloud | mabat, duruoh | langat | aun |
| Rainbow | iang añgan, jajiling | lingyating | bukang |
| Rain | ujan | usan | langut |
| Lightning | skilit | kilat | bali |
| Thunder | litū, prah | barareh | bali |
| Day | lau | dau | alau |
| Night | lemui | malam | malam |
| Morning | tumu, masu | niup | alau |
| Sun | matalau | matadau | matalau |
| Noon | kedang lau | dau nagrang | alau marapuru |
| Sky | lanyit | lungit | lañgit |
| Moon | bulan | bulan | bulan |
| Star | betohun | lauing | letuen |
| Hot | lesu | anit dau | melahu |
| Fire | apui | apui | apui |
| Burn | tinū, sidap | tutong | asik |
| Smoke | anūs, tugun | lesun | sun |
| Ashes | abo | aroh | au |
| Cocoa-nut | nyoh | nyoh | tuporu |
| Plantain | balak | uteh | jusang |
| Paddy | padai | pareh | pari |
| Rice | bahar | baha | benai |
| Pumpkin | labo | tinun aloh | entakei |
| Yam | obei | oveh | ubi |
| Seed | bahah | wang | bah |
| Tree | basoh | keioh | karing |
| Root | akai | akah | oka |
| Leaf | duhun | itun | daun |
| Flower | bedak | idang | buñgo |
| Fruit | buah | buah | buah |
| Raw | tah | letah | ata |
| Ripe | sak | sak | ak |
| Tiger | koleh | koleh | |
| Bear | makop | bruang | makup |
| Horse | kudah | ||
| Buffalo | karbau | kaleo | karbau |
| Cow | sapi marau | ||
| Goat | muh | kadeng | |
| Dog | asau | aso | asu |
| Hog | babui | baboi | bauwi |
| Monkey | bedok | kuyal | kiat |
| Cat | ngau | cheng | maiau |
| Mouse | belabau | chit | |
| Rat | belabau pagong | lavoh | belauo |
| Squirrel | bap | telih | sirik |
| Bird | manōk | manok | purit |
| Domestic fowl | siaū | niap | siap |
| Duck | itek | ||
| Kite | kimīū kang | niau | niau |
| Sparrow | gerit | tegih | purit |
| Swallow | kalau pisan, salar | belini | |
| Crow | kah | purit aromarom | |
| Cage | sakar | bakah | lakit |
| Snake | dīpa, peñganan | nipa | asei |
| Frog | bekūrek, wak | wak | buja |
| Fish | jen | masih | bajo |
| Crab | gatām, tekeh | nitiké | |
| Prawn | padak | orang | suat |
| Butterfly | belabāng, selababang | ||
| Bee | añge’, señgut | iñgat | siñgut |
| Fly | lañg au | lañgo | lañgo |
| Mosquito | krias | amak | niamok |
| Louse | kutaū | butoh | kutu |
| Ant | udap | kalirang | ula |
| Spider | berūmong, belakawa | kalawa | |
| Horn | ohun | hoñg | uwong |
| Tail | ikui | ekoh | ikui |
| Feather | bulau | buloh | bulu |
| Wings | kalapayang, bebui | kapayang | ilap |
| Egg | telūi | teloh | telur |
| Honey | jūrū | telang | danum siñgut |
| Wax | lilin | laha | lilin |
| Body | apa, biuh | luhong | kuñga |
| Head | ūlaū | kahong | ulok |
| Hair | bok | bok | belutok |
| Face | jaueī | nang | ba |
| Ear | liñga | apang | bakit |
| Eye | mata | matang | mato |
| Nose | udong | arong | urong |
| Cheek | pipei | bah | ba |
| Mouth | bah | bawa | |
| Lip | bujul, bujun | liñgil bawa | |
| Tooth | nyipan | ipan | lañgoli |
| Tongue | jilah | jilah | jela |
| Hand | agam, pang | usuh | loñgo |
| Finger | brañgau | ikeng | tuju |
| Thumb | brañgau poh | ikeng ayah | inan tuju |
| Nail | silau | eloh | ilu |
| Belly | nai, tenaheng | butit | puong |
| Foot | betis, pahuh | udak | bati |
| Bone | tulang | tulang | |
| Flesh | sīn | sin | oyi |
| Skin | kulit | kulit | |
| Fat | maniak, piong | madong | mapiong |
| Lean | mās megaeh | niyang | me’ |
| Blood | darah | niyang dah | dah |
| Saliva | lujah | lurah | danum jela |
| Sweat | sinak | umah | peloi |
| Hard | saiēk | maing | makokop |
| Soft | dūmūi, lemeik | lemah | meluko |
| Hot | lasu | lasu | lua |
| Cold | siñgūr, siñganiam | ngam | mañgen merarum |
| Thirsty | krañg | laveh | agang |
| Hungry | jilă | laoh | mitil |
| Sour | masam | masam | masom |
| Sweet | ngialiang | leng | mamis |
| Bitter | byis | paieh | mapeit |
| Smell | būn | bun | bun |
| Fragrant | jueh bun | boaram (bauarum) | jan bun |
| Stinking | bun madam | laiyu bun | jot bun |
| Sick | băjī, madam | prah | maparo |
| Dead | kabas, kebeh | mateh | makabo |
| Drink | tūtang | kuman | niup |
| See | nădīang, ngiang | ngiang | mipo |
| Laugh | paglam | keseng | mohong |
| Weep | nañgi | nañgi | |
| Kiss | anak, manak | marak | meñgaruk |
| Speak | oba, pubah | tanaran | pelabu |
| Be silent | kadap, sarawan | meloh | koring |
| Hear | tuyang, ta’ah | ngring | kariñgo |
| Lift | makh | juh | akat |
| Walk | sibal, lakau | panoh | makiap |
| Run | buraū | lap | mago |
| Stand | kadang | bitih | manakaring |
| Sit | kudu | teñgoh | muruk |
| Climb | tīkūd, nikad | nakar | menikit |
| Sleep | tedūi, melut | tuduh | matarui |
| Awake | pega, makat | maaur | matia |
| Recollect | iñgat | tedoh | katom |
| Know | tehu | jaieh | matiwo |
| Forget | lelū | adoh | jakunak |
| Ask | klabaū, nalabau | metang | jajam ipo |
| Answer | ūlang, mulang | niuneh | tañgok |
| Understand | tahau | jahm | |
| Yes | iyu, niuh | aieh | oso |
| No | năbe, enam | jan | di |
| Beautiful | dau, jiuh wah | saiyu | jan |
| Ugly | batau jahat, jehek wah | jahak | jut bawa |
| Pleased | luh, agen | ikum | luko |
| Sorry | susah | brah | |
| Afraid | mamo, bout | takut | maut |
| Shame | mīah | tahih | meñgala |
| Love | tilang | masih | ilo |
| Hate | bĕsī | jan ikum | maparu |
| Anger | mūras | busak | lohoi |
| Wish | luh | ikum | lu |
| Right | tiga | marong | mato |
| Wrong | salah | jan marong | mela |
| Good | jīā | saiyu | jan |
| Bad | jehek | jahak | jut |
| True | atang, senau | lan | mato |
| False | pemūde, selbeh | sakwe’ | |
| Wait | ati, lulau | kavoh | iyo |
| Come | lebib, kahai | nenih | labi |
| Go | mule, luwat | kakah | ane |
| Meet | batopoh | sabong | pasăba |
| Hide | plim, sihok | nyok | molim |
| Search | iniang, nginoh | ilu | ipo |
| Find | kena | ala | |
| Give | bih | maieh | tuja |
| Take | alap, apan | apih | apen |
| Bring | īgīh | grih | itong |
| Take away | igih, agah | grih kap | apen |
| Kill | benūh | itih | kabo |
| I | ako’ | akui | hok |
| Mine | ako bin | akui pun | hok laket |
| Thou | kawan, ikah | kalunan | ko |
| Thine | ikah bin | hih pun | ko laket |
| He, she, it. | idūn, ngiah | ikah | ero |
| His, &c. | ngiah bin | ikah itih pun | ero laket |
| We (_inclusive or absolute_) | telut | itam | ta |
| Our (_inclusive_) | telut bin | itam pun | ta laket |
| We (_exclusive or relative_) | kami | kami | kai |
| Our (_exclusive_) | kami pat | kami pun | kai laket |
| You | ikah | ikah | |
| Your | ikah bin | ||
| They | sepat | ||
| Their | sepat bin | ||
| This | īh | ini | muto |
| That | idun | inéh | mona |
| Which | han | inoh | |
| Who | iya saih | inoh ik | hi |
| What | wanau | inoh | hawa |
| Food | kūn | kanih | ñgoku |
| Rice boiled (_nasi_) | naseh | kanan | asi |
| Sugar | gula | jatan | |
| Oil | nīūh | telang, usun | nio |
| Milk | soh | u | |
| Flesh | sin | nahang | oi |
| Boil | isak, midah | taring | |
| Broil | sirai, bahang | sehe | aling |
| Salt | siah | niah | ijo |
| Clothes | asak, sungup | davan | oñgup |
| Earring | tading | isan | subang |
| Chawat | bai | bah | bai |
| House | lebūh | umah | lau labu |
| Wood | kayo | kayoh | |
| Posts | dirih | jeheh | patun |
| Door | abusukud | bataman | kobuko |
| Ladder | tagá | sahn | ojan |
| Bed | kadau tudūi ideh | tilong | lakid maturui |
| Mat | jalī | brat | jálí |
| Box | kaban | peteh | |
| Road | arū, sawah | ulan | anun |
| Bridge | jaman | palang | ojan |
| Bow | |||
| Arrow | |||
| Spear | bakit | bakir | bañgoñg |
| Sword | pedang | pedang | |
| Chopping knife | tui, barogah | malat | butut, garoja |
| Boat | tamui | ||
| Canoe | tūnan, salūi | arok | alui |
| Spirit | taū | toh | otu |
| Man | tulai, tanawan | lakeh | ale |
| Woman | marau | doh | oro |
| Husband | lai, sawah | lakeh doh | alé |
| Wife | maraū | doh dah | oro |
| Father | ama’ | ameh | aman |
| Mother | ina’ | indeh | inan |
| Grandfather | ipo’, akeh | ukuh | aki |
| Child | ugut | apang | |
| Son | anak lai | anak lakeh | anak alé |
| Daughter | anak marau | anak doh | anak oro |
| Brother | janak lai, tatat lai | aren lakeh | naken alé |
| Sister | janak marau, tatat marau | aren dob | naken oro |
| Old | lake’ | dab muku | toké |
| Young | jemanak | dah niam | iyong |
| Boy | jemanak lai | makeh | iyong isi |
| Girl | jemanak lūas or marau | nyen doh | iyong oro |
I must draw attention to the letter represented by ng in English. In pronouncing the words in these vocabularies, it must be remembered that, whether marked or not, the Malay letter has the sound of the ng in “singing,” and that the g must not be pronounced with the following syllable.
APPENDIX D.
Languages of Northern Borneo.
| —— | IDA’AN. | BISAYA. | ADANG (MURUT). |
| Numerals:— | |||
| One | iso, san | sabulang | |
| Two | duo | dua | |
| Three | telo | telo | |
| Four | apat | ampat | |
| Five | limo | lima | |
| Six | anam | anam | |
| Seven | turo | turo | |
| Eight | walo | walu | |
| Nine | siam | ewa | |
| Ten | opod | pulo | |
| Eleven | opod dam iso | pelud cha | |
| Twenty | duo nopod | pelud dua | |
| A hundred | atus, san atus | ||
| Day | adau, tadau | adau | chaw |
| Night | sedap | mentiong potong | rachăm |
| Morning | suab nakapia | bukatadau | kamuka |
| Evening | tawañg-an | ||
| Yesterday | kăniab | kiniab | seladi |
| To-morrow | suab | suab | napā |
| Day after do. | suab dina | ||
| Light | okalub | miang | machang |
| Name | naran | ||
| Use | guno (muni) | ||
| The same | bagal | ||
| Food | takanan | akanakan | |
| Rice | ogas, wagas | nubur (nasi) | |
| Kaladi | gual | ||
| Yam | kaso | ||
| Kribang | wei | ||
| Fowl | manok | lahal | |
| A cock | piak | ||
| Salt | silan | uson | |
| Plaintain | punti | ba’ong | |
| Cocoa-nut | piasau | bua butan | |
| Flesh | ansi | ansi | wang |
| Fat | lambon, lunak | lunok | lumo’ |
| Tobacco | sigup | ||
| Fish | sada | sada | lawid |
| Arrack | tuak bahar talak tinamul | ||
| Padi | parei | parei | pade’ |
| Milk | gatas | ||
| Oil | umau | umau | |
| Water | waig | aig | pa |
| Fire | apui | apui | apui |
| Smoke | lisun | lisun | rapun |
| Ashes | ahun | a’u | |
| Egg | antalun | lampuni | |
| Price | arga | ||
| Charcoal | tahun | ||
| Tree | guas, puhn kaya | puhn | pohun |
| Branch | rahan | ||
| Leaf | rahun | daun | daun |
| Flower | usak | usak | usak |
| Bark | kulit | ||
| Root | gamut | amut | war |
| Gutta | pulut | ||
| Fruit | uah | buah | buah |
| Seed | linso | umi | ilong |
| Plants | tanaman | ||
| Pitcher do. | kaku anga | ||
| Rattan | tuei | ||
| Bambu | ragup | ||
| “Batang” trunk | wabañgan | ||
| Moss | rañgilut | ||
| Thorn | rugi | ||
| Pinang | lakang | ||
| Young do. | lugus | ||
| Country | pagun | pagun | bawang |
| Earth | tanah | tanah | tanah |
| Stone | watu | batu | batu |
| River | bawang | bawang | pa |
| Mountain | bukid | bukid | turud dita |
| Valley | parong | aroi | |
| Cave | luang | luang | lobang |
| Plain | kapayan | gana | balad |
| Sea | rahat | laut | pa nawap |
| Island | pulau | pulau | penulong |
| Wind | ibut | loñgos | bario |
| Storm | tañgus | ||
| Rainbow | meluntong | melintong | takang |
| Rain | rasam | rasam | mudan |
| Lightning | kadumaat | kaduma’at, longganit | lalam |
| Thunder | garut | sengkarut, lalam | lugo |
| Sun | matadau | mata-adau | chaw |
| Sand | oggis | ||
| Moon | ulan | bulan | bulan |
| Stars | rambituan | bintang | gatuan |
| Road | ralan | ||
| Forest | talunan | ||
| Lake | ranau | ||
| Deer | tambang | tambang | priau |
| Bear | buhuang | ||
| Horse | kuda | ||
| Buffalo | karbau | ||
| Cow cattle | sapi | ||
| Goat | kambing | ||
| Dog | asu | asu | okaw |
| Hog | bakas | bau-hi | barak |
| Wild hog | ramo | baka’ | |
| Cat | tuñg-au | using | kuching |
| Monkey | kara | kara | koyad |
| Rat | ikus | tikus | |
| Snake | lanut | lanut | mampa’ |
| Butterfly | galamambang | kalabang | berăpang |
| Beetle | anggiloung | ||
| Domestic bee | kalulut | ||
| Bee | tañgiñgat | mutit | sikan |
| Mosquito | sisit | kalias | tokong |
| Sandfly | ritak | ||
| Ant | kilau | kilau | dra |
| Horn | sungu | nga | |
| Hair | ulu | ||
| Tail | tiku | iku | iyor |
| Feather | alad | ||
| Egg | antalu | lampuni | |
| Honey | paha | leng | duro |
| Wings | tulut | alan | ilad |
| Half | siñggaran | ||
| Trade | bilian | ||
| A “dustar” | sigar | ||
| House | lamin, walei | alei | |
| Wood | seduan | ||
| Posts | trigi | rigi | |
| “Ataps” (mats) | tahap | ||
| Door | sesuanan | kārbon | |
| Ladder | tukat | tukad | |
| Window | tatiga-an | ||
| Fireplace | dapu-an | ||
| Bed (sleeping mat) | tikam modop | lubok | |
| Mat | tikam | ikam | |
| “Priok” pot | kuran | ||
| Hut | sulap | ||
| A measure | tuñgap | ||
| Pillow | roei | ||
| White man | kambura | ||
| Man | kadayan | mianei | |
| People | suang | ||
| A man | kusei, ngulun | mianei | |
| Woman | tandu | kimo | |
| Husband | kusei | ano’ | |
| Wife | sawa, sau | sau-o | |
| Father | ama | yama | |
| Mother | ina | indu | |
| Grandfather | adu aki | yaki | |
| Grandmother | adu | ||
| Child | anak | ||
| Virgin | samandak | ||
| Kiss | siñgud | narokadong | |
| Cloth | umut | ||
| “Chawat” | santut | sirot | |
| Spear | andus | bangkau | |
| “Parang” | dañgol | madi | |
| Knife | peis | ||
| Shield | taming | ||
| Sword | pedang | ||
| A spirit | ragun | lematei | |
| Iron | besi | ||
| Brass wire | saring | ||
| “Bidang” | ganap | ||
| Earring | anting anting | ||
| Needle | dalat | ||
| Jacket | rasuk-garong | ||
| Sheet | ramut | ||
| Body | inan | inan | burur |
| Head | ulu | ulu | ulu |
| Hair | tabuk | abuk | bok |
| Face | turas | rabas | monong |
| Ear | teliñgo | teliñgo | |
| Eye | mato | mato | |
| Eyebrow | kirei | ||
| Nose | tadong | adong | |
| Mouth | kabang | kabañg | tang |
| Lip | munong | ||
| Tooth | nipun | ipun | lipan |
| Tongue | lelah | lelah | lebah |
| Cheek | piñgas | ilan | piñg-it |
| Neck | lio | ||
| Shoulder | liawa | ||
| Armpit | pakilok | ||
| Hand | palad | loñg-on | tichu, palad |
| Finger | tentuduk | buatichu | |
| Thumb | malahing | indu loñgon | tuju tapo |
| Nail | sandulu | siñg-ilu | selon |
| Breasts | susu | ||
| Belly | tenai | tenai | batak |
| Navel | pusat | ||
| “Kamaluan” m | tali | ||
| “Kamaluan” f | tato tata’ | ||
| Thigh | paw | ||
| Knee | atud | ||
| Calf | dakud | ||
| Foot | lapak | atis | palad kukud |
| Bone | tulang | ||
| Blood | raha | ra | |
| Flesh | ansi | ng’giri | wang |
| Fat | lambon | lunok | lumo |
| Skin | kulit | kubil | |
| Saliva | luja | jimpi | aka |
| Sweat | tumus | umos | pana |
| Elbow | siku | ||
| Fathom | dapo | ||
| String, &c. | toggis | ||
| To roll up | lapiau | ||
| Cover, lid | sompon | ||
| Thief | penakau | ||
| Good | rañggoi | munsi | |
| Bad | arahat | rat | |
| Right | rañggoi, ingka | bunoi | |
| Wrong | sala’ | ||
| Tall | kawas | ||
| Long | naro | auad | rawir |
| Short | sariba | riba | benua |
| Sweet | momis | mamis | |
| Nice | wasi | ||
| Bitter | pait | pait | |
| Sharp | taram | ||
| Blunt | amo, katagu | ||
| Old (tuah) | lai-ing (lai-ag?) | kako | |
| Young | mulok | tari | |
| Old (lama) | laid, kilo | laid, matuo | maun |
| New | wago | ago | baro |
| Hot | lasu | lasu | |
| Cold | sagid | sagit | tenab |
| Wet | eiapas | masah | bah |
| Dry | magintu | kala’ | takaring |
| True | ranggoi | bunor | |
| False | udut | bawa | |
| Ugly | arahat | rat | |
| Pretty | osonang | monsei | |
| Large | gaio, kagaio | gaio | raya |
| Small | koré | diok | madi |
| Heavy | magat, bagat [wagat, ogat | magat | brat |
| Light | gan | gan | rahan |
| All | timong | sañgai | abiabi |
| Many | gamo, sapo | suang | mulamula |
| Few | koré-koré | diok | sesut |
| Like | bagal (“mirad”) | sama paras | pahad lea |
| Different | suei | ||
| Slow | boei | boei | dadan |
| Rapid | gompas | deros | mauwar |
| Heavy as rain | gompas | ||
| Thirsty | tuhan | kalalio | |
| Hungry | losun | mitil | |
| Striking | buntong | ||
| Sick | sagid | duol | |
| Dead | matei | matei | |
| Sorry | susah | gagau | |
| Angry | magulau | siau | |
| Straight | tulid | tulid | sŭn |
| Crooked | brakilong | belengkok | kelo’ |
| Square | apat, persagi | ampat pensagi | lepingpat |
| Round | urud | taburor | |
| Broad | kalab | lebah | raya |
| Thick | kapah | kapah | kapal |
| Thin | mipis | nipis | nipi |
| Shallow | tutun | ||
| Deep | ralam | lalum | |
| Black | eitom | hitom | mitam |
| White | purak | purak | buda |
| Red | ragang | ragang | sia |
| Yellow | silau | chilau | berar |
| Sore | owal | ||
| Raw | matah’ | matah | matah |
| Ripe | mansak | mansak | lak |
| Dirty | amut | ||
| Clean | aro’k | ||
| Hard | kadau | kodau | tua |
| Soft | lumi | lembut | leia |
| Enough | ganap | ||
| “Korang” wanting | amo, karuñgut | ||
| Pregnant | betian | ||
| Slippery | lamau, lamo | ||
| Clever | tutun | ||
| Quick | jajaran | ||
| Right | ganan | ||
| Left | gibang | ||
| Rough | sanilu | ||
| Bold and brave | siau | ||
| I or we | yeho, yai dugu | jami | |
| You | dia | ikan | |
| He or they | idia | iyo | |
| Who | sei | iseo | |
| What | nono | a’an | |
| This | iti | tio | |
| That | ina | sulo | |
| Here | diti | ditio | dini |
| There | ilo, dilo | sulu | dŭng-a |
| Where | nambo | domboi | dapei-a |
| Far | sadu | sado | madi |
| Near | sămak, sămok | somok | monăng |
| Without | saribau | ribau | lemela’ |
| Within | saralam | selalam | metakap |
| Above | kawas | ribau | duñgeilun |
| Below | sariba | sua | meilena |
| Behind | likud | likud | katad |
| Before | dibrus | derabas | lepa monong |
| Between | palatan | rang | |
| To | ka | ||
| Previously | gahulu | ||
| From | masunut | ||
| Not yet | eiso po | ||
| Yes | aw | awe | |
| No | eiso | ŭnjob | |
| Now | kirakira | kila | năpŭ |
| When | sañgira | memburo | idan |
| Afterwards | turi, tahuri | turi | muchi |
| In this way | inka’, pinka’ | ||
| In that way | inka-i | ||
| How many | sangkora, gamo | ||
| Presently | ruhei | ||
| More | aro | ||
| To eat | mengakan | ||
| To see | magintong | lintong | |
| To drink | menginum | ||
| To laugh | magirak | girak | |
| To weep | miad | giad | |
| To kiss | maniñgud | narokadong | |
| To speak | boras | betuntut | |
| To be silent | mada | gorom | |
| To hear | makinañgo | koroñgo | |
| To lift | kakatan | teñgañgo | |
| To walk | manau | manau | |
| To run | magidu | midu | |
| To stand | mindahau | kakat | |
| To sit | mirikau | koko | |
| To climb | midakud | nakod | |
| To sleep | modop | modop | |
| To awake | tumanag, tuñgag | tidong | |
| To recollect | insam | ||
| To know | pandei, mila | pandei | |
| To forget | aliwan | kalamuan | |
| To ask for | makiano | ||
| To wait | magandad | ninteo | |
| To come | sikei | mikot | |
| To go | mañgai, pagidu | midu | |
| To meet | bertemu | ||
| To hide | lisuk | mensusut | |
| To search | magi-om | yumo | |
| To give | noan | menak | |
| To bring | oito | mito | |
| To kill | sañgat, meniangat | metai-o | |
| To wound | suhat | ||
| To sow | memambri | ||
| To plant | meñgasuk | ||
| To fight | meñgulan, merasang | ||
| To trade | berdagang | ||
| To buy | bili | ||
| To sell | taranan | ||
| To cheat | menipu | ||
| To steal | menakau, menikus | ||
| To marry | menasawa | ||
| To bear children | berganak | ||
| To grow | samuni | ||
| To shout | meniangkis | ||
| “Ada” | warah | ||
| “Habis” | awi, ei, nei | ||
| To shade | osorong | ||
| To swim | samadoi | ||
| To arrive | korokod | ||
| To wash | miñg isu | ||
| To bathe | madsiu, padsiu | ||
| To want | saga | ||
| Don’t | ada | ||
| To burn | tutud | ||
| “He says” | kadsio | ||
| To play | berunsei | ||
| To tie | kagus | ||
| “Gurau” | bersibak | ||
| “Amput” | berkiu | ||
| To hug | gapus | ||
| To lay hold of | migit, makahei | ||
| To desire | saga’ | ||
| To return | sagulei | ||
| To take a wife | kasawa | ||
| „ husband | memañgat | ||
| High | sau-at | dita | |
| To strike | pudo | mapar | |
| To break | petul | motul | |
| To open | bika | ngukab | |
| To shut | beno | nutub | |
| To lift | tenañg-o | năkang | |
| To throw | menokon | mapat | |
| To sound | katab | buri | |
| Darkness | potong | racham | |
| Green | |||
| Iron | basi | belawan | |
| Hill | bukid diok | turud, murud | |
| Hurricane | tañgus | ribut | buri mawar |
| West | surapadau | ||
| East | matadayau | ||
| Cloud | laput | ||
| Noon | tampakadau | topud chaw | |
| Sky | adau | ||
| To burn | tudo | sensuli | menunoh |
| To smoke | lisun | lisun | rapun |
| Rice | agas, wagas | agas | brah |
| Pumpkin | tawadak | belabu | |
| Yam | kaso | ubi | |
| Mouse | ikus | labaw | |
| Squirrel | niamo | ||
| Bird | manok | suit | |
| Kite | kanio | kanio | |
| Sparrow | pirit | pirit | |
| Swallow | senkalayang | kalua | |
| Crow | mangkak | brengkak | |
| Cage | kuruñgan | ||
| Frog | sei | sit | |
| Crab | kuyu | kra | |
| Prawn | tentudik | ||
| Fly | pañgat | ||
| Spider | senkalang | ||
| Wax | ulih | ||
| Thirsty | kalalio | pring | |
| Hungry | mitil | lau | |
| Smell | kiabau | mau | |
| Fragrant | munsei | ||
| Stinking | buntong | mutong | |
| Dead | matei | matei | |
| Answer | sumbarau | ||
| Pleased | nako | ||
| Afraid | lemakak | ||
| Shame | mikum | ||
| Love | ngako | ||
| Hate | baji | ||
| Wish | ngako | ||
| Right | bunor | ||
| Find | malak | ||
| Take | lapo | ||
| Boil | sunsam | ||
| Broil | sinalau | ||
| Earring | subang | ||
| Road | langgaio | ||
| Bridge | pentaran | ||
| Boat | padas | ||
| Canoe | padasdiok | ||
| Son | mianei | ||
| Daughter | kimo | ||
| Brother | sitari | ||
| Sister | sitari kimo | ||
| Girl | anak agu | ||
| Shallow (as water) | tutun | ||
| Tin | simara’ | ||
| Sweet potato | wei | ||
| Kaladi | gual | ||
| A cock | piak | ||
| Ask for | makiano |
APPENDIX E.
Though this list was given me by an educated Lanun, I doubt whether the blanks I have left should be filled up with the Malay word, as he said, because it is very possible that, as he had had little intercourse with his countrymen for many years, he may have forgotten the words.
| —— | MALAY. | LANUN. |
| Straight | lūrūs | matidu |
| Crooked | bengkok | becōg |
| Square | ampat persagi | „ |
| Round | bulat | „ |
| Long | panjang | melendu |
| Broad | lebar | maulad |
| Thick | tabal | makapal |
| Thin | nipis | manipis |
| Deep | dalam | madalam |
| High | tiñggi | mapuro |
| Short | pendek | mababa |
| Without | deluar | segămau |
| Within | dedalam | sisedalam |
| Light (in weight) | riñgan | demaugat |
| Heavy | brat | maugat |
| Above | de atas | sekapruan |
| Below | de bawa | sekababa-an |
| Behind | de blakañg | selikud |
| Before | de muka | sesuñguran |
| Between | antara | „ |
| Here | sini | sika |
| There | sana | ruka |
| Far | jauh | muatan |
| Near | dekat | maubé |
| Where | mana | autuna |
| At | de | „ |
| To | ka | a |
| From | deri | si |
| All | samoa | lañgunyen |
| Many | baniak | madākal |
| Few | sedikit | meitu |
| Small | kechil | meitu |
| Large | besar | mala |
| Like | serūpa | magīsan |
| Now | sakarañg | amei |
| When | bila | |
| Then | kamudien | maŭri |
| To-morrow | besok | amag |
| Yesterday | kulmari | dua gua i dĕn |
| Old | lama | matei dĕn |
| New | bharu | bagu |
| Slow | lambat | malūmbat |
| Rapid | laju | magā-an |
| Strike | pukul | basal |
| Break | pechah | maupak |
| Open | buka | |
| Shut | tutup | |
| Lift | angkat | sepūat |
| Throw | lontar | pelāntig |
| Wet | basah | moasah |
| Dry | kring | magañgu |
| Sound | bunyi | uni |
| Light | trañg | malīwānug |
| Darkness | glap | malībutăng |
| Black | hitam | māhitam |
| White | putih | maputih |
| Red | merah | marega |
| Yellow | kuning | bināning |
| Blue | biru | |
| Green | ijau | |
| Country | negri | iñgud |
| Earth | tanah | lupa |
| Stone | batu | watu |
| Gold | mas | bulāwan |
| Silver | perak | |
| Iron | besi | putau |
| Mountain | gunong | palau |
| Valley | lembah | |
| Cave | guah | pasu |
| Hill | bukit | gunoñg |
| Plain | padang | |
| Island | pulau | |
| Water | ayer | aig |
| Sea | laut | kaludan |
| River | sungei | |
| Air | udara | |
| Wind | añgin | ūndū |
| Hurricane | ribut | |
| North | utara | |
| West | barat | |
| South | salātan | |
| East | timor | |
| Cloud | awan | |
| Rainbow | palañgi | datu bagua |
| Rain | ujan | |
| Lightning | kilat | |
| Thunder | tagar | gūntūr |
| Day | hari | gau-ī |
| Night | malam | magabī |
| Morning | siañg | mapīta |
| Sun | matahari | |
| Noon | tañgah hari | |
| Sky | lañgit | |
| Moon | bulan | ulan |
| Star | bintang | bituan |
| Hot | panas | mai-au |
| Fire | api | apūī |
| Burn | bakar | pegīau (ăngka) |
| Smoke | asap | bŭl |
| Ashes | abu | |
| Cocoa-nut | kalapa | nīūg |
| Plantain | pisang | saging |
| Paddy | padi | ilau |
| Rice | bras | bĕgas |
| Pumpkin | labū | |
| Yam | ubi | |
| Seed | biji | |
| Tree | puhn | |
| Root | akar | |
| Leaf | daun | raun |
| Flower | buñga | |
| Fruit | buah | |
| Raw | mantah | mélau |
| Ripe | masak | mialütū |
| Elephant | gajah | |
| Tiger | rimau | |
| Deer | rusa | seladŭng |
| Bear | bruang | |
| Horse | kuda | |
| Buffalo | karbau | |
| Cow | sapi betina | sapi babai |
| Goat | kambing | |
| Dog | anjing | asu |
| Hog | babi | babūi |
| Monkey | munyit | |
| Cat | kuching | bédŏng |
| Mouse | (kechil) tikus | ria (maitū) |
| Rat (besai) | tikus | dumpau |
| Squirrel | tupei | |
| Bird | burong | papanok |
| Domestic fowl | ayam | |
| Duck | itek | |
| Kite | alang | |
| Sparrow | pipit | papanok |
| Swallow | layang layang | lelāyang |
| Crow | gagak | |
| Cage | sangkar | kuroñgan |
| Snake | ular | nipai |
| Frog | katak | babak |
| Fish | ikan | seda |
| Crab | katam | leăgan |
| Prawn | udang | |
| Coral | karang buñga | |
| Butterfly | kūpū | |
| Bee | lebah | tabūan |
| Fly | lalat | |
| Mosquito | niamok | |
| Louse | kuku | |
| Ant | semūt | |
| Spider | laba laba | |
| Horn | tandok | |
| Tail | ikur | ikug |
| Feather | bulu | bumbul |
| Wings | sayap | |
| Egg | telur | urak |
| Honey | madu | |
| Wax | lilin | taru |
| Body | badan | gināu-a |
| Head | kapala | ulu |
| Hair | rambut | bok |
| Face | muka | biyas |
| Ear | teliñga | |
| Eye | mata | |
| Nose | idong | ngirong |
| Cheek | pipi | |
| Mouth | mulut | ngari |
| Lip | bibir | |
| Tooth | gigi | ngipan |
| Tongue | ledah | |
| Hand | tañgan | lima |
| Finger | jari | kamai |
| Thumb | ibu jari | |
| Nail | kuku | |
| Belly | prūt | tian |
| Foot | kaki | ay |
| Bone | tulang | tulun |
| Flesh | daging | sapu |
| Skin | kulit | |
| Fat | gumok | masăbūa |
| Lean | krus | megăsā |
| Blood | dara | rugu |
| Saliva | ludah | |
| Sweet | peluh | ating |
| Hard (as a stone) | kras | matagas |
| Soft | lunak | melemak |
| Hot | panas | mai-aū |
| Cold | sejūk | matănggan |
| Thirsty | aus | kaur |
| Hungry | lapar | megūtan |
| Sour | masam | |
| Sweet | manis | |
| Bitter | pait | |
| Smell | bau | |
| Fragrant | harum | mapīa bau |
| Stinking | anyir | maratai bau |
| Sick | sakit | masakit |
| Dead | mati | matai |
| Eat | makan | kuman |
| Drink | minum | |
| See | lihat | ilai |
| Laugh | tertawa | |
| Weep | tañgis | semăgŭd |
| Kiss | chium | |
| Speak | kata | taroh |
| Be silent | diam | gūmănŭg |
| Hear | duñgar | makănŭg |
| Lift | angkat | sepuat |
| Walk | jalan | lumalakan |
| Run | lari | melagui |
| Stand | dīri | tumatindug |
| Sit | duduk | muntud |
| Climb | panjat | pamusug |
| Sleep | tidor | tūmūrūg |
| Awake | bañgūn | |
| Recollect | kanal | |
| Know | tau | kataūan |
| Forget | lupa | kalipatan |
| Ask | preksa | |
| Answer | saut | sŭmbŭg |
| Understand | mengarti | matau |
| Yes | iya | |
| No | tidak | da |
| Beautiful | elok | mapia |
| Ugly | rupa jahat | marāta |
| Pleased | suka | mesūap |
| Sorry | susah | |
| Afraid | takut | kaluk |
| Shame | malu | kaya |
| Love | kasūka-an | masūat |
| Hate | binchi | |
| Anger | marah | membuñgūt |
| Wish | man | kiūgan |
| Right | betul | metidū |
| Wrong | salah | masalah |
| Good | baik | mapīa |
| Bad | jahat | marāta |
| True | benar | |
| False | dusta | būkŭg |
| Wait | nanti | gūmaganŭg |
| Come | datang | makōma |
| Go | pergi | sŭmong |
| Meet | temu | |
| Hide | bunyi(s)tapok | tapok |
| Search | chari | pengileī |
| Find | dapat | makūa |
| Give | kasih | begai |
| Take | ambil | kūa |
| Bring | bawa | sepūat |
| Take away | kaluarkan | gūmaū |
| Kill | bunoh | |
| I | aku | sakŭn |
| Mine | aku punia | quon sakŭn |
| Thou | angkau | sekā |
| Thine | angkau punia | quonka |
| He, she, it | diya | gīa |
| His, &c. | diya punia | quon gīa |
| We (_inclusive or absolute_) | sakŭn | |
| Our (_inclusive_) | quon akŭn | |
| We (_exclusive or relative_) | sakŭn | |
| Our (_exclusive_) | quon akŭn | |
| You | angkau | sekā |
| Your | angkau punia | quon kā |
| They | diya | gīa |
| Their | diya punia | quon gīa |
| This | ini | |
| That | itu | |
| Which | iang | |
| Who | siapa | antāwa |
| What | apa | antūna |
| Food | makān-an | |
| Rice, boiled | nasi | băgās |
| Sugar | gula | |
| Oil | miniak | lanah |
| Milk | susu | |
| Flesh | daging | sapu |
| Boil | rebus | |
| Broil | goring | |
| Salt | garam | timūs |
| Clothes | pakei-an | |
| Earring | krabu | |
| Chawat | chawat | bilad |
| House | rumah | wali |
| Wood | kayu | |
| Posts | tiang (rumah) | |
| Door | pintu | |
| Ladder | tangga | |
| Bed | tumpat tidor | tūrūgan |
| Mat | tikar | dŭmpas |
| Box | peti | kaban |
| Road | jalan | malakau |
| Bridge | jambātan | |
| Bow | panah | |
| Arrow | anak panah | |
| Spear | tombak | bangkau |
| Sword | pedang | |
| Chopping-knife | parang | puduk |
| Boat | prahu | awang |
| Canoe | sampan | |
| Spirit | hantu | |
| Man | lakilaki | mama |
| Woman | perampuan | babai |
| Husband | laki | karūma |
| Wife | bini | karūma |
| Father | bapa | ama |
| Mother | ma | ina |
| Grandfather | nenek | |
| Child | anak | wata |
| Son | anak lakilaki | wata mama |
| Daughter | anak perampuan | wata babai |
| Brother | sudara lakilaki | pegari mama |
| Sister | sudara perampuan | pegari babai |
| Old | tuah | lukus |
| Young | muda | meñguda |
| Boy | budak | wata |
| Girl | anak dara | raga |
THE END.
London: Printed by Smith, Elder & Co., Little Green Arbour Court, Old Bailey, E.C.