Although the third ventricle is described in all the twenty-five editions of Mondino, many of which are illustrated, they present no drawing of it except the wretched little diagram of J. A. Muelich (Johannes Adelphus) in 1513, which we here reproduce (Fig. 22). The confusion, however, to which the idea of a third ventricle gave rise influenced anatomy almost as late as the seventeenth century, and is illustrated in the anatomical figures of a late edition of Hans von Gersdorff (1556),[216] where the trachea is actually shown opening into the left ventricle (Fig. 23). It was Vesalius who took the first great step towards the discovery of the circulation of the blood, by firmly maintaining that the interventricular septum was solid and contained neither passages nor intermediate ventricle.[217]
Fig. 23. From Hans von Gersdorff, Feldt und Stattbüch bewerter Wundartznei, Frankfurt, 1556. The trachea (d) is represented as opening directly into the heart.
VI. Italian Text
MS. Canonici Ital. 237
Hyeronimi manfredi ad Magnificum & potentem dominum ac militem Iohannem Bentiuolum insequens opus de corporis humani anothomia exordium.
[folio 1 verso] Opportet de sapientia admirari creatoris ut XVº de utilitate particularum scribitur a Galieno. Cum enim membrorum nostri corporis admirabilem Galienus aspiceret Armoniam predictum sermonem explicauit: ut nos ad dei sublimis et gloriosi admiranda opera commoueret: Quamuis nostra cognitio a dei compraehensione deficiat: unde et Seneca XLª epistola ad Lucillum ait quid deus sit incertum est habitat in nobis: Sed deum mouemur inuocare eius sapientiam mirabiliter contemplantes. Quanta enim fuerit summi opificis in producendo res sapientia quanta eius solicitudo et prudentia opera profecto nature declarant: unde et psalmista mirabilia sunt opera tua deus, et alibi celi enarrant gloriam dei et opera manuum eius annuntiat firmamentum. Quis enim talia et tanta inspitiens creatorem suum abneget et eius potentiam? Inscipiens quidem erit hic iuxta illud psalmiste dixit inscipiens in corde suo non est deus. Sublimis autem dei multiplitia et diuersa fuere opera. Creauit enim duplitia entium genera scilicet corruptibilia et incorruptibilia; et in utrisque suam admirabilem sapientiam, suamque [folio 2 recto] infinitam potentiam ostendit. Totam enim entis latitudinem nihil prorsus de spetiebus, quas ab aeterno in mente sua retinuit obmittens perfulciuit, et eas quas ab aeterno in sua habebat essentia ad aliud esse procreauit, ut in indiuiduis esse haberent: quae in suae maiestatis lumine existebant: et uniuscuiusque spetiei modo perfecit ac uarietates per esse quod in singularibus habent (natura mediante & cum lege) imposuit. Admirantur angelorum caetus obstupent hominum intellectus tantae maiestatis opera mirabilia: ut hoc summo bono: hoc perfectissimo ente nihil melius excogitari possit. O admirabilem maiestatem, O deitatem incompraehensibilem, O inefabilem potentiam: Quis te negliget? Quis te non insequetur? Quis in operibus tuis non delectabitur?
Omnis igitur qui in operum dei gloriosi intuitu delectatur, hic prudens et non inscipiens est: hic dignus homo: hic intellectu non caret. Cum igitur tua illustris Dominatio Iohannes bentiuole magnanimis praesenti anno ex sui qua solet humanitate ad cuiusdam hominis defuncti anothomiam uno semel uidere non fuerit dedignata ob sui intellectus dignitatem qui semper alta intelligere concupiscit, cumque tu opera tam naturae miranda in anothomizato incaepisti uidere corpore tunc haec intelligendi creuit animus tua digna [folio 2 verso] creuit uoluntas: Et me hyeronimum Manfredum ad hoc opus de anothomia intitulatum materno sermone tuo dignissimo nomini inscribere concitasti: (ut omnino sicut debeor) rem gratam tuae faciam dominationi: In hoc enim tui agnoui dignitatem intellectus, tui ingenii solertiam quod in rebus naturae mirandis tuum peruoluas intellectum. Hoc enim opusculum quantum melius potui ex uariis antiquorum uoluminibus exserpsi ac id abreuiaui: nec eumdem forte tenui ordinem ut illi: et ipsum materno composui sermone ut opus hoc delectabilius tuae sit magnificentie.
Accipe igitur magnifice et potens domine hoc opus de corporis humani anothomia tuo dignisimo nomini intitulatum, ea benignitate et humanitate, qua soles: et animo illari ac gratioso id accepta: qui satis tibi erit delectabile et perplacebit quia dignum est opus: Vale miles magnanimis, et solito ama.