[3] Table of Contents.
[The page numbers refer to O'Callaghan's Reprint.]
| Page. | |
| I RIVERS of New France; nature of the soil; wild beasts, fish, birds, etc. | 5 |
| II Homes and household economy of the Canadians; diseases; treatment of the sick and of the dead | 16 |
| III Mode of warfare; weapons; cruelty to prisoners | 27 |
| IV Mental characteristics; care of the body; food: feasts; household utensils; religion and superstitions | 33 |
[344 §. x.] De regione ac moribus Canadensium, seu barbarorum Novæ Franciæ.
FLUMINA NOVÆ FRANCIÆ; SOLI NATURA; FERÆ, PISCES, AVES, & C.
DUO sunt in Nova Francia majores fluvii. Unus ab indigenis Canada nominatus, & à quo tota regio nomen traxit, nunc fluvius Sancti Laurentii dicitur, & ab occasu in ortum amplissimo fluit alveo. Alter, cui nomen Missisipus, per vasta, & ignota magnam adhuc partem, terrarum spatia fertur à Septentrione in Meridiem. Habent hoc singulare hujus regionis fluvii, quòd certis in locis ex editiore solo præcipitant in humiliorem planitiem ingenti cum strepitu. Ea loca saltus vocant Franci. Catadupa recte dixeris, qualia in Nilo celebrantur. Aqua tota fluminis, in morem arcuati fornicis, ita sæpe cadit, ut infra suspensum altè amnem sicco vestigio transire liceat. Barbari, cum huc ventum est, suas naviculas, è levi compactas cortice, imponunt humeris, & in placidam fluminis, alveo depressiore fluentis, partem eas deportant, cum sarcinulis. Urbs novæ Franciæ primaria Kebecum nuncupatur, S. Laurentii fluvio imposita. Cœlo salubri tota regio utitur; at hyeme frigida, & diuturna vexatur. Hanc efficit partim fluminum & lacuum crebritas; partim opacitas & amplitudo [246] nemorum, quæ vim solis calidam infringunt; denique nivium copia, quibus terra tres quatuorve menses, in iis locis quæ ab Boream propius accedunt, & eidem ac vetus Gallia parallelo subjacent, continenter inhorrescit. Humus omnium arborum plantarumque feracissima, præsertim ubi excisæ silvæ locum culturæ majorem præbuerunt. Quadrupedes eædem, quæ in Europa: nonnullæ regionis propriæ sunt, ut alces. Magnam belluam indigenæ appellant. Id nominis invenit à mole corporis: bovem enim æquat magnitudine. Mulum capite refert; cervum cornibus, pedibus, & cauda. Eam canibus immissis barbari agitant; defatigatam conficiunt jaculis & missilibus. Si desunt venatici canes, ipsi vicem illorum obeunt. Per medias quippe nives incredibili celeritate gradiuntur, ac ne corporis pondus vestigia pedum altius in nivem deprimat, substernunt plantis, inseruntque pedibus, lata reticula, illis simillima, quibus pilam lusores vulgò pulsant. Hæc reticula, spatium nivis ac soli satis magnum amplexa, currentes facile sustinent. Alces vero crura exilia defigens alte in nivem, ægrè se expedit. Illius carnibus vescuntur, teguntur pelle, ungula posterioris sinistri pedis sanantur. Huic ungulæ mira quædam & multiplex virtus inest, medicorum celeberrimorum testimonio commendata. Valet in primis adversus morbum comitialem, sive admoveatur pectori, qua parte cor micat; sive indatur palæ annuli, quem digitus lævæ minimo proximus gestet; sive demum teneatur [248] in ejusdem sinistræ vola, in pugnum contracta. Nec minorem vim habet ad sanandam pleuritidem, capitis vertigines, & sexcentos alios, si credimus expertis, morbos.
Alterum animantis genus illic notissimum & frequentissimum est fiber, cujus pelle, cum Europæis mercibus mutanda, commercii Canadensis ratio fere tota constat. Color castaneæ colorem imitatur; modus cor[po]ris idem, qui exigui vervecis: curti pedes & ad natandum compositi, nam in aquis perinde ac in terra degit; cauda glabra, crassa & plana, quæ natanti pro gubernaculo sit: dentes duo, majores ceteris, ex ore utrimque prominent: iis tanquam gladio & serra utuntur fibri ad arbores exscindendas, cum domos extruunt; in iis enim fabricandis mira pollent industria. Eas ponunt ad lacuum fluviorumve ripas: muros è stipitibus componunt, interjecto cespite uliginoso ac tenaci, calcis instar; vix ut multa vi effringi opus & convelli possit. Tota casæ fabrica variis contignationibus distinguitur: infima è transversis lignis crassioribus constat, instratis desuper ramis, ac relicto foramine & ostiolo, per quod in fluvium subire, cum videtur, possint: Hæc modice supra fluminis aquam exstat, aliæ assurgunt altius, in easque, si fluvius intumescens imum tabulatum vicerit, se receptant. In una è superioribus contignationibus cubant; præbet molle stratum alga siccior, & arborum muscus, quo se tutantur a frigore; in altera penum habent, & provisa in hyemem cibaria. Ædificium fornicato [250] tecto clauditur. Sic hyemem exigunt: nam æstate, opacum in ripis frigus captant, aut undis immersi calores æstivos fugiunt. In una sæpe domo ingens, & multorum capitum familia stabulatur. Quod si loci premuntur angustiis, discedunt juniores ultro, & sua sibi domicilia moliuntur. In eam curam incumbunt sub prima autumni frigora, & mutuas sibi invicem operas commodant, tum ad secanda ligna, tum ad comportanda, ita ut plures uni eidemque succedant oneri, & ingentia ramalia, nemorisque stragem, devehant. Si quem fluvium nanciscuntur ad suos accommodatum usus, non tamen satis alto gurgite, struunt aggerem coercendis aquis, donec ad idoneam altitudinem assurgant. Ac primo quidem arbores grandiores arrodendo dejiciunt: deinde transversas ab una ripa ducunt ad alteram. Duplicem versum & ordinem arborum faciunt; relicto inter illas obliquè sic positas spatio sex fere pedum, quod referciunt cæmentis, argilla, ramis, tam solerter, nihil ut perfectius à summo architecto expectes. Operis longitudo major minorve est, pro fluvii, quem coercere volunt, modo. Ducenûm aliquando passuum ejusmodi aggeres reperti. At, si amnis plus justo intumescit, diffringunt aliquam molis partem, ac tantum emittunt aquæ, quantum satis videtur.
Ut feris silvæ, sic piscibus abundant flumina. Unus est in Iroquæorum lacu, de quo nihil à priscis legitur proditum scriptoribus. Causarus ab indigenis vocatur: octo pedes longus, aliquando decem. Crassitudo, [252] humani femoris; color leucophæus, candido tamen propior; squamis totus horret tam duris, tamque validè consertis, ut aciem pugionis, & hastilium, excludant. Caput amplum, & cranio præduro, tanquam casside, munitum. Hinc piscis armati nomen illi à Gallis inditum. Et vero perpetua cum aliis piscibus bella gerit, quorum exitio pascitur. Pro telo rostrum immane gerit, humani brachii longitudine, gemino dentium ordine instructum. Hoc venabulo non solum reliquos mactat pisces, verum etiam avibus, cum mutare dapes cupit, insidiatur & illudit. Eam ob rem occultat se inter carecta: rostrum exertat aquis, ac paulisper diducit. Sic perstat immotus donec accedant volucres, & incautæ rostro insideant, arundinem aut virgultum ratæ: continuo perfidus insidiator, misellarum pedes contracto rostro stringit, & in gurgitem demersas vorat.