[Notes][1.] U hotzuc ca culhi ah buluc ahau lai katun ca uli Españolesob ca cahiob te ti noh cah te ti Ho; lae te ix ah bolon ahaue ti tun cahi cristianoili; lae he hab yax ulci ca yum Españolesob uay ti lum lae tu habil 1511 años.

[Notes][2.] Ten cen yn Nakuk Pech yax hidalgos concixtadoren, uay ti lum lae tu cacabil Maxtunil cin ɔabal ti yax cah tu cacabil cħacxulub Cħen. Bai bic ɔaa nen in canante tumen in yumob Ah Naum Pech lic utzcinic utz olal u belil u kahlail uay ti cacab Cħac Xulub Cħen in yax mekthantah lai cah lae capel cacab Chichinica y uay Cħaac Xulub Cħen.

[Notes][3.] Cen Nakuk Pech in kaba cuchi ti ma ococ haa tin pol cuchi u mehenen Tahkom Pech Don Martin Pech ti cah Xulkum Cheel; bai bic ɔaanoon canan hol cacabob tumen in yum Ah Naum Pech likul tu cah Mutul ca tah culcintaben in canante cacab Cħac Xulub Cħen lae ti manan to u manac u talel ca yum Españolesob uay tac lumi Yucatan lae ten tun halach uinic uai ti cah uai ti luum Cħac Xulub Cħen lae ca tun uli ca yum Sr. Adelantado uai ti peten lae ichil yabil 1519 años cuchi lae ten ix yax batab; ca uli Españolesob tu lumil uai Maxtunil lae toonix kame tu yabal ɔaolalobe toonix yax ɔaic patan yetel ɔicil tiob y ca ɔaic hanalob tiob capitanob Españolesob; hek Adelantado u kabae lai uli uai Maxtunil tu tancabal Nachi May; ti yanob ca binon cilob uchebal ca ɔaic cicioltiob; mayto ococob ti cah cuchi chenbel zutucahob paibe uai ti lume oxppel u ɔanlob uai tu cacabil Maxtunile uai tun likulob cu binelob tu holpai ɔunul tu hol u payil Ɔilam tancoch yoxpel hab cahanobi.

[Notes][4.] Tiob yan cuchi ca bini u kubulte in yumob tiob; lai Adelantado u kaba lai zutui uai ti lum; lae Ixkakuk u kaba u ɔa in yum tiob lai u kaba lai xcħuplal u ɔah tiob menyahticob y tzenticob tiob tan yan cuchi ca tal katuntabilob tumen Cupulob ca tun lukobi ca biniob ti cahtalob ti Ecab kantanenkin u kaba u lumil cahlahciob; tix yanob cuchi ca katuntabiob tumen Ah Ecabob ca lukobie ca cuchob Cauaca ti tun ocobi te maniob ti cah [194-1]Ɔekom ti u kaba cuhe manciob ca cuchiob ti cah TixcuumcuUuc u kaba cah kuchciob ti liculob ca kuchoob Tinuum u kaba cah kuchciob caix u tzaclahob u Chicħen Ytza u kaba ti tun u katahob u Rey cah u lahanobi ca alab tiobi: “Yan ahau, yume,” ci yalalob, “ye yan Ahau Cocom Aun Pech Ahau Pech, Namox Cheel Ahau Cheel Ɔiɔan tun; Katun ɔul, te xebnae,” ci yalalob tumen [195-1]naob Bon Cupul; u lukulob tu Chicħeen Ytza lae catun cuchiob yicnal Ahau Ixcuat Cocom te Akee: “Yume, matab a binelex te lae; bin zatacex,” cibin yalablob tumen Ahau Ixcuat Cocom ca ualkahiob tutulpachob, ca binob ca cuchob Cauaca tu caaten, caix kuchob tu holpayal Catzim u kaba tix nakob ti kankabe, ca biniob ti cahtalob tuyulpachob tet Ɔelebnae u kabae lai yax cahicob ca ulob uai ti luum lae.

[Notes][5.] Lai ye tan Chanpatune uacppel hab cahanobi caix u hokzahubaob te Campeche; lai Adelantado u kaba yax ɔule lai mani uai ti lum; lae tiob tun yan Campech cuchi ca u katahob patan caix u yabi u thanob tumen batabob tu cahalcahobe tulacal bini patan; tiob te maaniob ti kaknabe yahpulul patanob; lae ca tun binen y in lakob Ah MaCamPech y u yit ɔin Ixkil Ytzam Pech in yahaulil cah Cumkale y in yum yan ti cah Xulcum Cheele; lai in lakob cat binen tu pach patan, laix ca yilahob, laix ca alak Nachi May, yoklal yohel maa yohel ma u thanob yoklal u yax ulob ichil yotoch, ca uliob lae laitah oklal u thanahob u lakintob, ca binob tu pach patan yoklal yettail tahiob Españolesob ti tun kubiob tumenel capitanobe; tiix c [196-1]matanok zayo y capote y zapato y u y ppoc cicialtabion tumen te capitanob; caix lukon ca ɔoci ca ɔaic zililob Españolesob yan tacix ca buc ca ulon lay zayo y capote, lay Ixkil Ytzam Pech yan Conkale laix ca lakah Macan Pech yan Yaxkukule y in yum Ahkom Pech u noxibal ca binon.

[Notes][6.] Cen ix Nakuk Pech lae in kaba ten yax batab yax kubob patan ca binon Campech ca kubob patan, caix uloon tutul pache tamuk u talel Españolesob tu bel Campech talel u cahob ti cahtal Ich can zi hoo ti nohcah ti Hoe; tuchi ix ca yubah u talelob Españolesob tu bel Campech, ca binon ca ɔab ziltiob tolo ten caix binon tu caaten cat kube patan. Cen ix Nakuk Pech uai tu cabil Cħac Xulub Chen y Ah Macan Pech yan tu cabil Yax Kukul y Ixkil Ytzam Pech u noh batabil Conkale y ten cen Ixnakuk Pech batab uai ti cah Cħac Xulub Cħen teix oci ca ziltiob tucaaten te Ɔibkale[196-2] ix u chucan u nahubaob tucaaten ca kube ziltiob u lum y cab y u cħahucil hanalob u kamciob te Ɔibilkale ti tamuk u talel yocolob ti cahtal ti Hoo lay Dn Franco de Montejo, yax capitan General yax uli uai tu peten ti Hoo lae y Dn Franco de Bracamonte y Franco Tamayo y Juan de Pacheco y Perarberes lai capitanesob uliob ichil habil 1541 años.

[Notes][7.] Lai hab ca uliob ti Hoo ti cahtalob lay capitanob mektanmail Españolesob, ca uliob ti Ho lae tenili batab cen Ix Nakuk Pech, ca uli Españolesob te ti Hooe tenix kubi patan ti concixtadoresob ti Hoo, tenix batab uai ti cacab Cħac Xulub Cħen lae tamuk u escribanoil Roderigo Alvares ichil yabil 1542 años.

[Notes][8.] U tan u toxol cahob ti concixtadoresob tumen capitanob adelantado lay yax Españolesob y escribano Roderigo Alvares lai ɔibtic u xocaan patanob ti yulel hun huntzuc ti cahob, baix tamuk u kubic patan in lakob tulacal lai in cħibalob lae ti tamuk ban patane yoklal toxbil patan tiob Españolesob tumen capitanob adelantado y escribano Rodrigo Alvarez ichil hun hunteel hab uli Españolesob ti Hoo; tulacal ca ix cħaben cen Ix Nakuk Pech ca ɔaben ti Don Julian Doncel encomendero lai u yax yumil cah uay Cħaac Xulub Cħen lae lai yax encomendero, caix machi in kab y tu tan capitan Don Franco de Montejo adelantado ten tun ɔabi ti batabil ti Dn Julian Donsel tu kab, ca hoppi in tan lic u patan u yumil kul uinicilob.

[Notes][9.] Cen Ix Nakuk Pech lae ten tan lic in batabil cuchi ca uli Albares yax alcalde mayor uai tu petenil Yucatan ti Hoo lae, caix uli Alvara de Carvayor alcalde Mayor, li xan caix uli Oidor Dn Tomas Lopez tenili batab cuchie heix in kabatah cen ix Nakuk Pech ca oci ha tin pole y ca tin kama bautismo Dn Pablo Pech lay in kaba ca hau[198-1] in kabatic Nakuk Pechil; hidalgoson yax batabon tumen capitanob cat yax chuca uai ti peten lae ton ix yax kubob patan ti ɔulob cat ɔab u chucil toon tumen Dios y Rey ahtepal; lae ton u cħibalon hidalgos tu yalomal in mehenob tulacal tu tan kinil cu binel tu nak u hayalcab; lae ton batabon yahaubiI uai ti luum ti ma yanac Santa Yglesiaob ti cacabob, tan to u ximbal tabal lumob tumen Españolesob uatub ci tan u moltalob utial u kulteob ti yoklal piz uinicob cuchi ti ma christianacobi tulacal in mektan cahil uinicob tumen in kamci in Cristianoil, cen Nakuk Pech cuchi laili batab en cuchi ca in kamah Santo Oleos y Santo ocolal, utial in camzic in mektan cahilob tulacal tenix yax mache vara utial justiciail, tumen t binen in nant u than Dios y ca noh Ahau Rey Ahtepal; laitun ca yum ti Oidor Dn Tomas Lopes ca uchi lae yax ɔai u xicin patan ti batabob ti cahal cahob; lai temes ti ca yatan ɔooctun yahaubil Oidor Dn Tomas Lopes ca tun tin kubah in bara ti in mehen Dn Pedro Pech ichil habil 152 as.