[Notes][10.] Lai cu xocol yabil cuchi lae ca in kamah u bara in yum Nakuk Pech Dn Pablo Pech Ursula Pech ixan uai ti cacab Cħac Xulub Cħen, lae utial in meyactic Dios y ca noh ahau Rey ahtepal utial in mektantic lai cah lae uai ti cacab Cħac Xulub Cħen lae.
[Notes][11.] La tun ulicob tu cahalob yetel u yahkulelob y u holpopob bay tu cahal Yaxkukul, bay tu cahal Xulkum Cheel, bai tu cahal Maxtunil yaxcħibal Macan Pech yaxcħibal Tahkom Pech Xulkum Cheel, yet ulcob ix yahkinob yaxcħibal Macan Pech yaxcħibal Tahkom Pech Xulkum Cheel, yet ulcobix u cuchulob tu pachob, ca uliob uai ti cahtale yet ulcobix yahkinob u holpopob y yahkulelob tu pachob u halach uinicob, ca uliob tu cacabil Yaxkukul baix toon xan cat uloon uai tu cacabil Cħac Xulub Cħen lae, ca cahiob uai lae lai culcinaben Tah Nakuk Pech, tumen in yum Tah Koon Pech u mehen Tah Tunal Pech yaxcħibal Maxtunile mektantic cah.
[Notes][12.] Lae cat uli ɔulob uai tu lumil cacabob lae manan Maya uinicob ti kuchi yolob u kube patan ti yax ɔulob cuchi, lae lai u yax cantahob ɔulob Españolesob ɔocan ili tun u ɔabal cah canante. Cen tah Nakuk Pech in yax kamici cah uai ti cacab Cħac Xulub Cħen, ca uliob u chun u thanob tu pachob y yahkulel y u holpopob y yahkinob lae, lai u kaba Ah Kul Matu y Kulche y ulcob ix yax kinob Ahkin Cocom Ahkin Tacu y ulcob ix u holpop Nachan Cen y holpop Xuluc, lai u kaba, holpop lai mektanmailob ca ulob uai tii u lum Maxtunil y Ah Kul Chuc y u holpop tu pachob; lai u heɔahob u cacabil uai Cħac Xulub Cħen caix uliob u holcanob u nacomob, nacom Kan, nacom Xuluc, nacom Pot, nacom May, nacom Ek, lai u kaba nacomob, layobi u kab nacomob yah mektanul batab tah Nakuk Pech ca ulen uai ti cah Cħac Xulub Cħen; lai chiccunic yol lai in cu uchulob cat ulen uai ti cahtah uai ti luum uai tu cacabil Cħac Xulub Cħen.
[Notes][13.] Cen tah Nakuk Pech lae ca ulen tumen u halach uinic tenob ca chichi cah uai ti Cħac Xulub Cħen; lae tumen u nucteelob cuchi lae manan u manak u talel Españolesob uai ti luum, lae minan u yana cah chicunic cah uai Cħac Xulub Cħen; lai yobi t ubahilob lae ti xocan ili, yulel Españolesob ti noh cah ti Ho, y u kamal cristianoil tumen uinicob uai Tah Ceh Peche ɔocan ili ix in molic cah uai tulacahal Cħac Xulub Cħen, cen Dn Pablo Pech y in yum Dn Martin Pech, conquixtador, Xulkum Cheel.
[Notes][14.] Lae ti tum lae ti hoppi u licil u katun Españolesob ich mul cochleah[201-1] ca binon, y in yum Ah Macan Pech yaxcħibal Yaxkukul, y Yxkil Yɔam Pech yaxcħibal Cumkal, y ti binen tu pach katun; ca oci u patan kooch uahobe lai tun mektanmai u yumil kul uiniclob cah, ca ti binon ti katun yah, yukul kah y tuce tumenel u kuxilob ti kul uinicob; ichil uacpe u yanonie y in lakob tu pach kul uinicob ti numia; mektanan tun in yum tumen u chunthanob, lay yobi hach ilaob yuchul tulacal tu banalob tin cantah ichil in informacion tulacal lae uchebal yoheltabal tumen in cħibalob in mehenob tin pach ti uchen cimic uai okolcab[201-2] lae yoklal in titulo in probanza ɔaan ten tumen ca yumil ti Dios y ca noh Ahau Rey ahtepal; manan in patan maix uchac in botic patan maix in mehenob maix in u ixmehenob bin u bote patan yoklal tu lukzah ten ca yumil ti Dios ichil u zahacil in puczical; ti mato in uilal u uich Españolesob cuchi tu ɔahten ich ich olal utial in kubic inba tu kab Españolesob y in cahalob tulacal utial u cahal cahob tumenel capitanob Adelantado yax concixtadoresob; uliob uai ti u lumil Yucatane; he hab yax ulci ɔulob tu lumil uai ti Cupule lae 1511 años.
[15.] Cuchi mahun ilabac ɔulob Españolesob ca chuci Jeronimo de Aguilar tumenob a Cusamilob; lai lae u chun yohelabal peten tulacal lae yoklal ɔoci u xinbaltabal uchi lumob tulacal, lai tah oklal ma talan uchi lumob peten tulacal lai tun cin ɔolic[202-1] tu tan Ahau ca tu cuchi tu tan Ahau Ah Macan Pech Dn Pedro Pech y u cuchteelob yax cħibalob u nacomob tu pachob tulacal binob tu pach yoklal utzilob Ahau ylal u uichob u maseual uinicob; caix tu te ta lahun cakal u nucil uinicob u bines tu pach ti Ahau Rey ahtepal u tzicob ti messa nachi ti España, heix mac xenahi[202-2] tu tzicile tu tan Rey ahtepale; lai tun tu yala Ahau ca u bote patanob tulacal, yal u mehenob tulacal, heix ton Ah Pechob yaxcħibal uai ti lum y yaxcħibal tal ti Cupul, ca bin tu yalah yabil peten y yabil maya uinicob u bal lum, caix bin tu tzolah u xocan tu tanil ca noh Ahau ca uɔac[202-3] u talel heɔbil u chi lum u Chinante Ahau; bay tun chacanhic ca lumil lae lai Aguilar, lae te hantabi tumen ah Naum Ah Pot Cusamile tu yabil 1517 años; lai yabil hauic cħa katun, lae lai hauic u uacuntabal u tunil balcah, yoklal hunhunkal tun u talel uaatal u tunil balcah cuchi ti man uluc ɔul Españolesobe Cusamil cuchi uaital petenil; tumen ulic Españolesob ca t haui u betabal.
[Notes][16.] 1519 años lai yabil yax ulcob Españolesob uai Cusamil tu yox mal, Fernando de Cortes y Espoblaco Lara. A 28 de Febrero cuchi ca uliob Cusamilob u yax mal ahohelilob hahal u cibel than. Lai yabil cuchcob tu Chicħen tah mak opile ti tun yax oheltabi u Chicħeen Ytza tumen noh Españolesob Dn Franco de Montejo Adelantado, u halach uinicob ca ɔanob tu Chicħen Ytza.
[17.] 1521 años tu yoxlahunpiz u kinil agosto chucic u lumil Mexico tumen Españolesob; uchci u yox katun tabalob[203-1] Españolesob tumen cah tulacal uai tu cahal Cupule; cauthi katahob Ah Ceh Pech tu cimil Zalibna y etahau Lenpot Tixkocħoh tu provinciail Ticanto y yicnal ah Kinichkakmo Ytzmal u nup u than holtun Ake; lai yabil lae uchic u kuchul Españolesob tu Chicħeen Ytza tu caten u heɔob u Chicħen Ytza, ti ca uli Capitan Dn Franco de Montejo yahtohil yahtochil Naocom Cupul kuchal u cah. Hunkal hab yax kuchcob tu Chicħen Ytza ti u kabahob ah makopilobe ah ɔuɔopob.
[Notes][18.] 1542 años lai hab ca u heɔahob lum Espanolesob ti Hich can Ziho chuncan u nup u than Kinich Kakmo ahkin y Ahtutul Xiu yahaulil cabecera Mani u pol u meta u heɔahob yaxcħibalob, lai yax hoppic yocol patan tiob lae tu yoxten tun yulelob ta lumil, ca tun hunkul culhob, lae heklai culicob; helelae u hunten, ulcobe tu Chicħen Ytzae ti u yax makahob oop, matech u makal lai oop, ca u makahop Espanolesob u kabatcob ahmakoopilob; u caten ulcobi tu Chicħene ca [204-1]u tocahob naobon Cupul; tu yoxten yulelobe ca tun hunkul culhiob lae lai yabil lae 1542 años lai tun hunkul culhiob uai ti lum Ychcanzi hoo—yanilob, helelae oxlahun Kan ahcuchhab ti Maya xoclae.
[Notes][19.] 1543 anos lai yabil binci Españolesob tet xaman Cheile u xachete Mayab uinicob u maseualtobe yoklal manan maseual uinic u palilob ti Ho; lai talob ti xache uinicob u maseualtob tu chi tun, ca kuchob ti Popce ti uch ban patan tiobi likulob ti Ho, cat kuchob ti Popce tu chi, ca ulob ca biniob Tikom, man ti kin yanhicobe te Tixkome ti humkal u kinil yanob ca lukabi lai Españolesob.